1

İlaçların insan vücudundaki fizyolojik olaylar
üzerindeki temel etkileri ve bu etkilerin oluş
mekanizmalarını inceler.

İlacın vücuda ne yaptığını inceler.
2
Hücrelerde
kısmını
belirli
bir
oluşturan,
makromolekülün
ilaç
veya
özel
endojen
bir
madde
moleküllerini seçici olarak bağlayan noktalardır.
İlaçların
İlacın
etkisinin başlamasında aracılık eder.
resöptere bağlanmasında molekül yapılarının
önemi vardır ve tıpkı bir anahtarın kilide uyması gibi
uyum söz konusudur.
3
İlaçlar, vücuttaki etkilerini ya uygulandıkları yerde
veya emildikten sonra ulaştığı hücreler düzeyinde
gösterir.
4

İlaçların
fiziksel
ve
kimyasal
özellikleri
dolayısıyla vücutta temas ettikleri yerdeki
etkilerine lokal etki, emildikten sonra kan
dolaşımıyla vardıkları kısımlarda gösterdikleri
etkilerine de genel veya sistemik etki adı
verilir.
5













Ağırlık
Yaş
Böbrek yetmezliği
Karaciğer yetmezliği
Cinsiyet
Veriliş yolu ve zamanı
Hamilelik
Tolerans
Bağımlılık
Besinler
Genetik
Başka ilaçların vücutta bulunması
Laboratuvar test sonuçlarına ilaçların etkisi
6

İlaçların dozu, çoğunlukla vücut ağırlığına göre
ayarlanmaktadır.

Çünkü 50 kg ağırlığında olan bir kişiye uygulanan
ilacın dağıldığı hacim ile 100 kg ağırlığında olan bir
kişideki dağılım hacmi aynı değildir.
7
Yenidoğan
ve
bebeklerde
eliminasyon
ile
ilgili
mekanizmalar gelişmemiştir, yaşlılarda ise etkinlikleri
azalmıştır.





Yenidoğan dozu 0-4 hafta
Bebek dozu 5 hafta-1 yaş
Çocuk dozu 1-15 yaş
Yetişkin dozu 15-70 yaş
Yaşlılık dozu 70 yaş ve üzeri
8

Böbrekler bir çok ilacın atıldığı başlıca
eliminasyon organlarıdır.

Hastalık ya da yaşlılık sonucu yetmezlikleri
durumunda, organizmada ilaçların yarı ömürleri
uzar ve tehlikeli bir şekilde birikebilirler.

Bu gibi durumlarda idrarla atılan ilaç miktarına
göre doz ayarlaması yapılır.
9

Karaciğer ilaçların
metabolizmasında ve eliminasyonunda (safra
yolu) önemli olan bir organdır.

Yetersizliği durumunda metabolizma ve
eliminasyon işlevlerini tam olarak yerine
getiremediğinden ilaçların yarı ömrü uzar ve
etkilerinde önemli artışlar meydana gelir.
10

Bazı ilaçların etkisi kadınlarla erkekler arasında
farklılıklar gösterebilmektedir.

Örneğin, epilepside kullanılan bazı ilaçları kadınlar
daha hızlı metabolize etmektedirler.

Ayrıca genellikle kadınların vücut kütlelerinin
erkeklerden daha küçük olması da ilaç etkilerini
değiştiren bir faktör olabilmektedir.
11
İlaçların
uygulanış yerine göre emilim hızları ve kana
geçen miktarları değişmektedir. Örneğin damar içi
yolla verilen bir ilacın etkisi oral yolla verilene göre
daha erken başlar.
Bazı
ilaçların emilimleri ve eliminasyonları güniçi ritm
göstermektedir. Yani günün belirli saatlerinde ilaçların
farmakokinetikleri değişebilmektedir. Örneğin uyku
ilçlarının gece alınması gibi.
12

Hamilelik döneminde karaciğerde
metabolizasyon yapan enzimlerin
etkinliğinde, sindirim kanalı motilitesi
(hareketliliği), dolaşım sisteminde ve böbrek
işlevlerindeki değişmeler ilaçların
farmakokinetiğini değiştirebilmektedir.
13

Bazı ilaçların belirli bir süre kullanımı sonucu
hastalarda tolerans oluşabilmektedir.

Bu
gibi
ilaçlarla
başlangıçta
elde
edilen
terapötik etki gücü, aynı hastada daha sonraki
uygulamasında daha düşük olmaktadır.

Örneğin
antibiyotiklere
karşı
tolerans
gelişmesi..
14

Bir ilaca (narkotik vb.) önceden bağımlılığı
olan hastaya uygulanan doz ve elde edilen
etki, bağımlı olmayan hastalardan oldukça
farklı olabilmektedir.
15

Özellikle ağız yolundan alınan ilaçların
gastrointestinal sistemden emilmeleri, birlikte
alındıkları besinlerin etkisiyle değişebilmektedir.

Bazı ilaçlar aç karna, bazıları da besinlerle
alındıklarında daha etkili olmaktadır.

Örneğin yağlı besinler ilaçların emilmelerini
geciktirmektedir.
16

Bazı kişilerde genetik olarak ilaçların eliminsayon
ve etki şekillerinde farklılıklar olabilir.

Örneğin, çinlilerin müshillere dirençli olması gibi..
17

Daha önceden alınmış bir ilacın vücutta bulunması,
yeni uygulanan ilacın etkisinin değişmesine neden
olabilmektedir.
18

İlaç alan hastalarda yapılan laboratuvar
analizleri yanıltıcı sonuçlar verebilmektedir.
Genellikle karaciğer fonksiyon testleri ,
hematolojik ve bakteriyolojik testler geçici
olarak bozulabilmektedir.
19
20
1) Tolerans
2) Taşiflaksi
3) Bağımlılık
4) İlaç allerjisi
21



Bir ilacın belirli bir süre kullanıldıktan sonra, etki
gücünün giderek azalmasına ya da bireylerin
doğuştan (konjenital) bir ilaca karşı duyarsız
olmasına tolerans denir.
Aynı farmakolojik gruptan bir ilaca tolerans
kazanan bir kimse, diğerine karşı da tolerans
kazanır.buna çapraz tolerans denir.
Örneğin
alkole
tolerans
kazanan
kimseler
(alkolikler)
santral
sinir
siteminin
diğer
depresanlarına (uyku ilaçları anestezikler vb.) karşı
da tolerans kazanırlar.
22

Toleransın çabuk ortaya çıkması durumudur.

İlaç dozlarının peş peşe uygulanmasıyla, dakikalarla
ölçülen bir süre içinde ortaya çıkar.
23
Bazı maddeler devamlı
olarak kullanıldıklarında
kullanan kişide bu ilacı
kullanmaya ait
dayanılmaz istek gelişir.
Buna bağımlık adı verilir .
24
Organizmaya giren bir ilacın immunolojik reaksiyonlar
sonucu, kişide alışılmışın dışında etkiler meydana
getirmesi durumudur.
İlaç alerjisi, uygulanan dozun yüksekliği ile ilgili değildir.
Kişisel duyarlılık ve ilacın yapısının alerjide önemi vardır.
25
26
Download

Farmakodinami