Laboratuara Hazırlık
• Laboratuara gelmeden önce yapacağınız
deneyle ilgili teorik bilgileri kitaplardan ve
diğer kaynaklardan araştırıp, ön hazırlık
yaparak geliniz.
• Deney düzeneğinin kurulması, çalıştırılması,
deneyin yapılması ve sonuçların alınması ile
ilgili
bütün
bilgileri
öğrenerek,
anlayamadığınız bölümleri deney öncesi
grubunuz ile tartışıp, görevli öğretim
elemanına sorunuz.
• Deney
sonuçlarının
alınması,
değerlendirilmesi ve yorumlanması için
gerekli grafik kâğıdı ve fonksiyonlu hesap
makinesi
gibi
malzemeleri
yanınızda
bulundurunuz.
• Deneye başlamadan önce deneyde kullanılan araç
gereçleri
tanımaya
çalışınız,
özelliklerini
araştırınız, gerekirse ilgili öğretim elemanından
bilgi alınız.
• Laboratuarda kullanılan madde ve cihazların bir
kısmı tehlikeli olduğundan daima dikkatli ve özenli
çalışmak gerekir.
Laboratuarda Güvenlik
Laboratuar, düzenli tutumlar içerisinde
bulunması gereken ciddi bir çalışma yeridir ve
bu ciddiyete herkes uymak zorundadır.
Tehlikeli materyaller kullanılabileceğinden
dolayı çalışma esnasında kendinizin ve çalışma
arkadaşlarınızın
güvenliği
ön
planda
tutulmalıdır.
Bunun yanı sıra, laboratuar çalışması süresince
aşağıda verilen hususlara dikkat edilmelidir:
• Laboratuar
çalışmalarında temizlik
ve düzene fazlasıyla
önem vermek ve bunu
en esaslı bir kaide
olarak bilmek gerekir.
• Çalışma süresince
güvenlik gözlükleri
takılmalı ve aşındırıcı
sıvılardan korunmak
için daima önlük
giyilmelidir.
• Uzun saçlar laboratuar için oldukça tehlike
arz
ettiğinden
arkadan
sıkıca
bağlanmalıdır.
Özellikle
alev
içeren
deneylerde dikkat edilmelidir. Alev ile
çalışırken önlüğünüzün önü kapalı olmalıdır.
• Sandalet gibi
giyilmemelidir.
üstü
açık
ayakkabılar
• Laboratuar süresince herhangi bir şey
yenmemeli ve içilmemelidir. Sigara, puro vb.
benzeri şeylerle laboratuara girilmemelidir.
• Çalışma süresince ani hareketlerden kaçınılmalıdır.
Çalışırken kişinin tüm dikkatini yapılan işe
konsantre etmesi gerekir.
• Laboratuarda meydana gelebilecek herhangi bir
kazadan mutlaka laboratuar sorumlusu haberdar
edilmelidir.
Kıyafetlerinize
kimyasal
madde
sıçradığında veya döküldüğünde bol su ile
yıkanmalıdır. Cildinize temas etmesi durumunda
laboratuar sorumlusundan yardım istenmelidir.
•
Deney esnasında materyallerin kullanımına dikkat
edilmelidir. Bu noktada:
–
Çalışma esnasında verilen talimatlar dışına
çıkılmamalıdır.
–
Deney tüpü hiç kimseye doğru tutulmamalıdır.
– Derişik asit ve bazların seyreltilmesi
yavaş ve dikkatli yapılmalıdır. Daima asit
çözeltisi
baza
ilave
edilerek
seyreltilmelidir. Aksi takdirde oluşan ısı,
hızlı bir şekilde suyun buharlaşmasına ve
asidin sıçramasına neden olacaktır.
–
Laboratuarda bulunan hiç bir şey
yenilip
içilemez.
Asla
kimyasal
maddeler yakından koklanmamalıdır.
Belirli
bir
mesafede
tutulup
yelpazelenerek koklanmalıdır.
–
Sıvı olan kimyasallar pipetle çekilir.
Pipet içerisine çözelti alınırken plastik
puar vb. malzemeler kullanılmalıdır.
Asla
pipetler
ağız
yoluyla
kullanılmamalıdır.
–
Balon joje, mezür ve cam şişelerde ısıtma
işlemi yapılmamalıdır.
–
Isıtılmış olan sıcak cam tüpler maşa ile
tutulmalıdır.
–
Materyaller deney sonunda temizlenmeli ve
muhafaza edilmelidir.
• Deneyler
esnasında
ellerinize
kimyasal
maddeler bulaşabilir. Bunlar sağlık açısından
ciddi tehditler oluşturabilir. Bu nedenle
eldiven kullanmanız sağlığınız açısından
önemlidir. Şayet eldiven kullanılmıyorsa,
deney sonrası eller ve yüzler sabunla
yıkanmalıdır.
• Araç ve gereçlerin kırılmasına, bozulmasına,
yanmasına ve arızalanmasına sebep olacak
hareketlerde
bulunmayınız,
çalışma
özelliklerini
bilmediğiniz
cihazları
kurcalamayınız, görevli öğretim elemanından
yardım isteyiniz. Asla sorumlu olmadığınız
deneyle uğraşmayınız.
• Laboratuarda
kullanılan cam
malzemeler deney
esnasında kırılabilir.
Cam kırıkları asla
çıplak elle
toplanmamalıdır. Cam
kırıklarını toplamak
için maşa veya ıslak
kâğıt kullanmak
gerekir.
• Şişe kapakları açıldığında ters çevrilerek
konulur. İç taraf yukarı gelecek şekilde
konulması durumunda bulaşma olabilir. Genel
olarak bütün eriyiklerin bilhassa asit, alkali
ve çabuk buharlaşan sıvı maddelerin
şişelerinin ağızları açık ve kapaklarının masa
üzerine bırakılmamasına son derece dikkat
edilmelidir. Yani her ecza şişesinin ağzı kendi
kapağı ile kapatılmalıdır.
• Kimyasal maddelerin konulduğu tüm şişeler
etiketlenmeli
ve
etikete
maddenin
adı,
konsantrasyonu, varsa faktörü ve tarihi
yazılmalıdır.
• Şişeden boşaltma yapılırken etiketin üst kısma
gelmesi bilgilerin silinmemesi açısından önemlidir.
• Kimyasalların üzerindeki
işaretler dikkatlice
okunmalıdır. Kimyasal
maddelerin yanlış
kullanımı oldukça
tehlikelidir. Bu duruma
azami derecede riayet
edilmesi gerekir.
• Her kullanımdan sonra
laboratuar reaktifleri ve
kimyasallar raflarına
yerleştirilmelidir. Reaktif
şişeleri daima temiz
tutulmalıdır.
• Kimyasal madde dolabı sıkıca kapatılmalı ve
buharlaşmaya meydan vermemelidir.
• Kimyasal katı maddeler temiz bir spatülle
alınmalıdır.
• Kimyasal maddeler ısıtılırken üstten
bakılmaz, çünkü taşma ve buhar çıkışı
olabilir.
• Kimyasal maddeler kaynatılırken ya da
karıştırılırken ağzı kapatılmaz.
• Zehirli (toksik),
uçucu (volatile) ve
tahrip edici
(corrosive)
kimyasallar çeker
ocak içerisinde
dikkatlice alınıp
kullanılmalıdır.
Uygun
havalandırma daima
sağlanmalıdır.
• Bazen kaza ile termometre kırılıp içerisindeki civa
etrafa saçılabilir. Civa zamanla buharlaşır ve
teneffüsle insan vücudunda birikir. İnsan
vücudunda biriken civa belli bir doza ulaştığında
öldürücüdür. Bu açıdan etrafa saçılan civa, her
taraf araştırılarak muhakkak toplanılmalıdır. Civa
zehirli bir kimyasal olduğundan çıplak elle
toplanılmaz.
Böyle
durumlarda
laboratuar
sorumlusu muhakkak haberdar edilmelidir.
• Masanızda bozuk araç ve gereçler mevcutsa
hemen ilgili görevliye haber veriniz. Diğer
masalardan araç ve gereç almayınız, başka
masalara
parça
götürmeyiniz.
Gerekli
malzemeyi ilgili görevliden temin ediniz.
• Cihazları
çalışır
vaziyette
laboratuardan ayrılmayınız.
bırakıp
• Deney bitiminde laboratuardaki gaz
sisteminin ve suların kapalı olduğundan
emin
olmadan
laboratuar
terk
edilmemelidir.
• Her öğrenci kullandığı araç ve gereçlerden
sorumludur. Çalışma sonunda hepsinin
bizzat kendisi temizleyip yerli yerine
koyduktan
sonra
laboratuarı
terk
etmelidir.
• Masalara veya yere dökülen kimyasal
maddeler hemen temizlenmelidir. Deney
masaları muhakkak temizlenmeli, tertip ve
düzen içinde bırakılmalıdır. Her deney
sonunda kullanılmış olan kaplar ve tüpler
deney
bitiminden
sonra
hemen
temizlenmelidir.
• Deney süresince meydana gelen olaylar ve
değişmeler
dikkatle
izlenmelidir,
bu
değişmeler düzgünce kaydedilmelidir. Deney
ilk anda sonuç vermiyorsa belirli şartlar
altında deney sabırla tekrarlanmalıdır.
• Yangın söndürme tertibatının bulunması ve
kullanımının bilinmesi zorunludur.
LABORATUAR KAZALARINDA İLK YARDIM
Laboratuar kazaları çok sık rastlanan olaylardır. Bu
nedenle ilk yardım dolabının olması ve ilk yardımın
herkes tarafından bilinmesi gerekir. Bu dolapta
bulundurulacak bazı ilkyardım malzemeleri:
a- Pamuk, gaz bezi, sargı bezi, yapıştırıcı bant v.s
b- Oksijenli su (Hidrojen peroksit % 3’lük çözeltisi)
c- Tentürdiyot
d- % 70’lik alkol
e- Penisilin veya diğer antibiyotik tozları, merhemleri
f- Bir saat iyice kurutulmuş ve temiz, kapalı bir şişe
içinde muhafaza edilmiş ince sofra tuzu
g- % 0.5 pikrit asit çözeltisi
h- Sodyum bikarbonatın % 50’lik çözeltisi
j- Makas, pens ve spatül
Laboratuar çalışmaları sırasında meydana
gelebilmeleri muhtemel kazalar ve bu
kazalar
için
alınacak
tedbirler:
Kesiklerde: Laboratuarda kullanılan cam
malzemelerin kırılması sonucu oluşan keskin
kenarların neden olduğu kesikler, yırtılmalar
ve cam batmaları en sık rastlanan olaylardır.
Kesilen yeri kalp hizasından yüksekte tutarak,
kesik üzerine bastırılır ve kan akışı
durdurulmaya çalışılır. Antiseptik bir madde
ile temizlenerek gazlı bez veya yara bandı ile
sarılır.
Cam işlerindeki yaralar için:
Eğer bu
yaralar büyük ve tehlikeli değilse oksijenli su,
alkol ve tentürdiyot ile pansuman yapıldıktan
sonra penisilin tozu ekilerek gazlı bez ile
bağlanmalıdır. Kanı keserek,
iyodoform
serpmek ve iyodoformlu bez sarmak da
uygulanabilir. Büyük çapta meydana gelmiş
olan yaralar doktor tarafından tedavi
edilmelidir. Bu yaralar daha ziyade ellerde
meydana geleceği için fazla kan kaybı
vermemek maksadıyla kol, pazı bölgesinden
sıkıca bağlanmalı ve tedaviden sonra
açılmalıdır.
Yanmalarda: Asit, alkali, brom veya fosfor
yanıkları derhal bol su ile yıkanmalıdır. Alkali
yanıkları göz hariç % 0,5 ’ lik asetik asit
çözeltisi, asit yanıkları ise % 1 ’ lik sodyum
bikarbonat çözeltisi ile yıkanarak nötralize
edilebilir. Göz yanıklarında bunlar yapılmaz.
Hemen bol su ile yıkanır ve bir doktora
başvurulur. Brom yanığında yanık yeri benzol
veya petrol eteri ile iyice yıkanır. Fosfor
yanığında ise yanık yeri bikarbonat eriyiğine
batırılır ve sonra fosforun oksitlenmesi için
açık havada tutulur.
Ateş veya kızgın bir maddenin değmesiyle
meydana gelen yanmalarda: Eğer yanan yer
kabarmamış ve su toplamamış ise bir pamuk
parçasıyla yanan yere biraz pikrik asit sürmek
yeterlidir. Bu yanık artık sızı yapmaz. Eğer
yanan yer su toplamış veya kabarmış bir
durumda ise hemen yaranın üzerine önceden
hazırlanmış olan ince yemek tuzundan bolca
dökerek
sarılmalıdır.
Bu
yaraya
su
değdirilmemelidir.
Merhemlerle
tedavi
edilmelidir.
Ele veya elbiseye baz sıçramalarında: Derhal
bol su ile yıkandıktan sonra % 4 ’ lük sirke
asidiyle nötrleştirilir ve tekrar bol su ile
yıkanır. Gereğinde deriye merhemde sürülebilir.
Eğer yara açılmış ise penisilin tozu veya
merhem ile tedavi edilmelidir. Ağır vakalarda
doktora başvurulmalıdır.
Ele veya elbiseye asit sıçramalarında: Derhal
bol su ile yıkandıktan sonra çok seyreltik
NaHCO3 çözeltisi ile yıkanır.
Baz ve asidin göze sıçramaları halinde:
Derhal bol su ile yıkanmalı ve göz merhemi
sürülmeli, doktora başvurulmalıdır.
Zehirlenmelerde: Alkali, asit ve ağır maden
tuzlarının eriyikleri ile ağız ve midenin
yanması durumunda; madde mideye inmemişse
ağız bol su ile yıkanır. Mideye inmişse su veya
açık çay içirilerek midedeki konsantrasyon
seyreltilir. Ayrıca süt ve yumurta akı gibi
zehri nötralize eden maddeler de içirilebilir.
Solunum yollarını tahriş eden zehirli
gazlarla (klor, brom, HCL, Hidrosiyanikasit,
CO) zehirlenme durumunda: Doktor gelinceye
kadar kişi hemen açık havaya çıkarılarak temiz
havada solunum yapması sağlanır. Ağız yoluyla
iç
zehirlenme
olaylarında
doktora
başvurulmalıdır. Mide yıkatılıp gerekli tedavi
yapılmalıdır.
Asetikasitle zehirlenmelerde: Tanenle mide
yıkanmalı, kusturucu ilaçlar alınmalıdır.
Brom ve Klorla zehirlenmelerde: Pamuğa damlatılmış
mutlak alkol koklanmalı, açık havada solunum yapılmalı
ve doktora gidilmelidir.
İyodla zehirlenmelerde: Nişastalı sıvılarla mide
yıkaması yapılır. Süt, sodyum bikarbonat, % 4
tiyosülfat çözeltisi kullanılır.
Civa ile zehirlenmelerde: Sodyum bikarbonatla mide
yıkaması yapılmalı, sütle ağzı çalkalamalı, yumurta akı
ve bal almalı, damara Na-tiyosülfat enjeksiyonu
yapmalı, glikoz kullanılmalı ve bir doktora gidilmelidir.
Çinko ve bileşikleriyle zehirlenmelerde: Kusturma,
tanenli mide yıkaması yapılmalı, süt, yumurta akı almalı
ve bir doktora gidilmelidir.
Etil alkolle zehirlenmede: Mide yıkaması, suni
teneffüs yapılmalı, koyu kahve, sıcak banyo,
sonra da soğuk duş yapılmalıdır.
Fenolle zehirlenmede: Mide yıkaması, kusturucu
ilaçlar, kömür, mangan sülfat, süt ve nişasta
kullanılmalıdır.
Amonyakla zehirlenmede: Sulandırılmış sirke ve
sitrat asidi kullanılmalıdır.
HF, HNO3 ve HCl asitleri ile zehirlenmelerde:
Sulandırılmış sabunlu su içirilir. Seyreltik bazik
çözelti kullanılır.
Formalinle zehirlenmede: Mide yıkaması
yapılır, bol yumurta akı ve maden suları
kullanılır.
Fosforla zehirlenmede: % 0,1 potasyum
permanganatla mide yıkaması yapılır, yağ,
zeytinyağı, süt, yumurta sarısı da verilebilir.
Elektrik Çarpması: Öncelikle elektrik akımına
kapılan kişinin elektrikle temasta olup olmadığı
kontrol edilir. Gerekirse sigortalardan elektrik
kesilir. Kişiye suni teneffüs yaptırılarak bir
doktora başvurulur.
Son derece zehirli (toxic) maddeler solunduğunda
veya az miktarda yutulduğunda sakatlık veya
ölümle neticelenebilir.
Patlayıcı (explosive) etkiye sahip maddeler
dikkatlice kullanılmalıdır (Na, K vb.).
Uçucu (volatile) maddeler kolay buharlaşabilir.
Tahriş edici (irritant) ve tahrip edici (corrosive)
maddeler dokuları tahrip eder, iltihaplanmalara yol
açabilirler.
Tutuşabilen (flammable) maddeler de kolayca
yanabilirler.
Dietileter, izobutan vb. kuvvetli alev alıcı
maddeler alev, kıvılcım ve ısı kaynaklarından uzak
tutulmalıdır.
Download

LABORATUAR TEKNİKLERİ