ASİTLER BAZLAR VE
TUZLAR
ASİTLERİN ÖZELLİKLERİ
• Asitler, çözeltiye hidrojen iyonu bırakan
•
•
•
•
•
bileşiklerdir.
Tatları ekşidir
Mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirirler
Bazlarla tepkimeye girdiklerinde tuz ve su
oluştururlar.
Ciltte yanıcı bir his uyandırırlar.
Fenoflatein damlatıldığında renk değiştirmezler.
BAZLARIN ÖZELLİKLERİ
•
•
•
•
•
•
•
Bazlar suda çözündüklerinde (OH-) iyonu verirler
Suda iyonlaşabilirler
Sudaki çözeltileri elektriği iletir
Tatları acıdır
Ele kayganlık hissi verir
Turnusol kağıdını kırmızı renkten mavi renge
çevirirler
Amfoter metallerle H2 gazı açığa çıkarırlar
PH DEĞERİ
• pH değeri 7-14 arası ise bazdır.
• pH değeri 0-7 arası iste asittir.
• pH değeri 7 ise nötrdür.
İNDİKATÖR NEDİR ?
• Herhangi bir maddenin test edilen ortamda
•
varlığını gösteren ayıraca indikatör denir
Renksiz reaktiflerden renksiz ürünlerin meydana
gelmesi söz konusu olduğunda; ortama ilave
edilerek renk değişiminden istifade edilerek
reaksiyonun tamamlanıp tamamlanmadığının
tespit edilmesi amacıyla kullanılan organik
renklendiriciler.
İNDİKATÖR
ASİT ÇEŞİTLERİ
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Akrilik asit : bazı boyalarda bulunur.
Asetik asit : sirkelerde bulunur.
Asetilsalisilik asit : Aspirin'de bulunur.
Askorbik asit : C vitamini : turunçgillerde bulunur.
Benzoik asit : hazır meyve sularında bulunur.
Bütirik asit : tereyağında bulunur.
Folik asit : çilekte bulunur.
Formik asit : karıncada bulunur.
Fosforik asit : bazı ilaçlarda bulunur.
Karbonik asit: gazozda bulunur.
Laktik asit : sütte veya yoğurtta bulunur.
Malik asit : elmada bulunur.
Nitrik asit : kezzapta bulunur.
Oleik asit : zeytinyağında bulunur.
Sitrik asit : limonda bulunur.
Tartarik asit: üzümde bulunur.
ASİTLERİN VE BAZLARIN
HAYATIMIZDAKİ YERİ
•
Formik Asit (HCOOH): Bakterilere küf ve
mayalara etki eder. Mikrobik bozunmayı önlemek
için gıdalarda koruyucu olarak kullanılır. Karınca
salgısında bol miktarda bulunur.
Asetik Asit (CH₃COOH): Sirke asidi olarak bilinir.
Asetik asitin % 5-8 lik çözeltisi sirke olarak
kullanılır. Asetik asit birçok endüstri maddesinin
kullanılmasında kullanılır. Tahriş edici bir kokuya
sahip bir sıvıdır. Alür asetat tuzu, taze kesilmiş
yaralarda kan dindirici olarak kullanılır.
Sorbik Asit (HC₆H₇O₂): Küf ve mayaların
gelişmesine engel olur. Bu özelliğinden dolayı
yiyeceklerde anti mikrobik koruma olarak
kullanılır. Kokusu lezzeti yoktur.
Sülfürik Asit (H₂SO₄): Endüstride kullanılan en
önemli asit ve dünyada en çok üretilen
kimyasallardan biridir. SO₂ kullanılarak Kontakt
metodu denilen bir metotla üretilir. Endüstride
birçok alanda kullanılan bu asit, özellikle gübre
üretiminde amonyum sülfat üretiminde, patlayıcı
yapımında, boya sanayinde, petrokimya
sanayinde kullanılmaktadır.
• Karıncalarda Formik Asit
Bulunur.
•
Benzoik Asit (C₆H₅COOOH): Beyaz tenkli iğne ve
yaprakçık görünümünde bir maddedir. Gıdalarda
mikrobik bozunmayı önlemek için kullanılır. En çok
kullanıldığı alanlar, meyva suyu, marmelat, reçel, gazlı
içecekler, turşular ve benzeri ürünlerdir. Benzoik asit,
bir çok bitkinin yaprak, kabuk ve meyvelerinde bulunur.
Bu asit genellikle sodyum tuzu olarak (Sodyum benzoat)
kullanılır. İlave edildiği bitkinin tadını etkiler.
Folik Asit: Folik asit dokularında az da olsa bulunur.
Folik asit en çok koyu yeşil yapraklı sebzeler ve
gıdalarda kullanılan hayvanların böbrek ve
karaciğerleninde bulunur. Biftek, hahubat, sebzeler,
domates ve sütte az miktarda bulunur. Folik asit
eksikliğinde vücutta anemi (kansızlık) ortaya çıkar.
Hidrojen Sülfür (H₂S): Renksiz bir gazdır. Kokmuş
yumurtayı andıran bir kokusu vardır. Çok zehirlidir.
Uzun zaman solunduğunda insanı öldürebilir. Havada
seyreltik olarak bulunduğunda yorgunluk ve baş ağrısı
yapar.
•
•
Nitrik Asit (HNO₃): Nitrik asit, dinamit yapımında
kullanılır. Nitrik asitin gliserin ile reaksiyonundan
nitrogliserin meydana gelir. Ayrıca nitrik asit NH₄NO₃
içeren gübrelerin üretiminde kullanılır.
Fosforik Asit (H₃PO₄): Saf fosforik asit, renksiz kristaller
halinde bir katıdır. Fosforik asit, en çok fosfatlı
gübrelerin yapımında ve ilaç endrüstrisinde kullanılır.
Hidroflorik Asit (HF): Hidoflorik asit yüksek oktanlı
benzin yapımında, sentetik kriyolit (Na₃AIF₆) imalatında
kullanılır.Ayrıca hidrflorik asit camların üzerine şekiller
yapmak için kullanılır. Bu iş için, önce cam eşya bir
parafin tabakası ile kaplanır. Sonra parafinin üzerine bir
çelik kalem ile istenen şekil çizilir. Bu çizgilere hidrojen
florür gaz çözeltisi tatbik edilir. Camdaki parafin
temizlendikten sonra camda yalnız sabit şekiller kalır.
• Pancarda Folik Asit
Bulunur.
• Hidroflorik Asit (HF):
Hidroflorik asit yüksek oktanlı
benzin yapımında, sentetik
kriyolit (Na₃AIF₆) imalatında
kullanılır.Ayrıca hidroflorik asit
camların üzerine şekiller
yapmak için kullanılır. Bu iş
için, önce cam eşya bir parafin
tabakası ile kaplanır. Sonra
parafinin üzerine bir çelik
kalem ile istenen şekil çizilir.
Bu çizgilere hidrojen florür gaz
çözeltisi tatbik edilir. Camdaki
parafin temizlendikten sonra
camda yalnız sabit şekiller
kalır.
TUZLAR
• Tuz kimyada, bir asitle bir bazın tepkimeye
girmesi neticesinde meydana gelen maddedir.
Tuz bazdaki artı yüklü iyonla asitteki eksi yüklü
iyondan meydana gelir. Asitle baz arasındaki
tepkime nötrleşme tepkimesi olup bu esnada tuz
ve su ortaya çıkar. Erimiş tuz veya çözelti
halindeki tuzların çoğu eksi ile artı yüklü
iyonlarına ayrışır ve elektriği iletir. Tuz adı ayrıca
sofra tuzu veya sodyum klorür (NaCl) için de
kullanılır.
TUZ ÇEŞİTLERİ
• Sodyum Klorür (Sofra Tuzu): Sofra
tuzu, kimyada sodyum klorür (NaCl)
ismiyle bilinen beyaz kristal yapılı bir
bileşiktir. Genellikle sofra tuzu olarak
adlandırılan sodyum klorür,
hayvanların beslenmesinde büyük
önem taşıyan temel bir madde ve pek
çok önemli kimyasal süreç için bir
başlangıç maddesidir. En zengin
sodyum klorürün kaynağı deniz
suyudur; deniz suyunun ağırlıkça
yüzde 3'ünü sodyum klorür oluşturur.
Deniz suyu onun yüzde 1'lik bir
bölümü de çeşitli magnezyum,
kalsiyum ve potasyum tuzlarından
oluşur. Lût Gölü ve ABD'nin Utah
eyaletindeki Büyük Tuz Gölü gibi bazı
tuzlu göllerin sularında, deniz
suyundakinin 4-8 katı arasında
değişen oranlarda tuz bulunur.
SODYUM KARBONAT
• Sodyum karbonat ya da trona. sodyum
türevlerinden birisidir.Formülü Na2CO3'tür.
Deterjanların, kireç önleyicilerin, çamaşır
ve tül beyazlatıcıların ürün bileşiminde
kullanılır. Sodyum Karbonat oranı fazla
olursa çamaşırları ve tülleri yıpratır.
Çamaşır makinesinde kireç önleyici özelliği
olmadığı gibi makinede teknik arızalara
sebep olur.
• Doğada beyazımsı, renksiz, şeffaf ve taş
şeklindedir. Bazik bir tuzdur. Suda Na2CO3
+ H2O → NaOH + NaHCO3 biçiminde
çözünür.
• Soda olarak bilinen sodyum karbonat
değildir. Soda eskiden kazanlarda
çamaşırları kaynatma yaparken veya
merdaneli çamaşır makinelerinde
kullanılan kristal yapıdaki (limon tuzu gibi)
bir üründür. Soda, sodyum karbonattan
imal edilir ancak su ile seyreltilmiş halidir.
SODYUM BİKARBONAT
• Sodyum bikarbonat kimyasal formülü
NaHCO3 olan bir kimyasal bileşiktir.
Sodyum tuzlarından birisidir. Anti asit
özelliği vardır. Kabartma tozu olarak da
kullanılır. Suda çözünür. Beyaz katı
kristal tozdur. Sodyum karbonat'ı
andıran hafif alkali tadı vardır. Hamuru
kabartmak için kullanılan kabartma tozu
genellikle Sodyum bikarbonatın
(NaHCO3), kuru asitin (H+) ve mısır
nişastasının birleşimidir. Sodyum
bikarbonat halk dilinde karbonat olarak
bilinir. Aşağıdaki yazıda da sodyum
bikarbonat yerine kısaca karbonat
kelimesi kullanılacaktır. Sıcaklığın (50 °C
ve üstü), suyun (H2O) ve asitin etkisiyle
kabartma tozundaki karbonat birkaç
bileşene ayrılır. Bu işlem sırasında
karbondioksit (CO2) gazı açığa çıkar, gaz
kabarcıkları oluşur ve böylelikle hamur
genleşir.
SODYUM SÜLFAT
• Sodyum Sülfat(Na2SO4): suda
çözünür. Sulu çözeltileri
nötraldir. Oda sıcaklığında
katıdır. Yüksek sıcaklıkta
sodyum sülfite indirgenir fakat
sodyum sülfat normal
sıcaklıkta oksidize edici veya
indirgeyici ajanlarla
dekompoze olmayan ve
reaksiyon vermeyen kararlı bir
bileşiktir. Suda en çok 32,4
oC’de çözünür (49,7 g/100 g).
Sodyum sülfatın önemli ticari
kaynağı kirli sodyum sülfat
(tuz keki), sülfürik asit
muamelesiyle sodyum
klorürden HCl üretiminin bir
yan ürünüdür.
POTASYUM NİTRAT
• Potasyum nitrat(KNO3) : Bitkiler
için çok önemli iki besin
maddesini taşıyan, verim ve kalite
arttırıcı bir yapay gübrenin ana
maddesi olarak da yaygın olarak
kullanılır. Bitkilerin pek çok türü,
atmosferdeki serbest azotu
kullanamaz, azot tuzları olarak
almak zorundadırlar. Oysa azot,
organik bileşiklerin çok önemli bir
bileşenidir. Potasyum nitrat,
bitkilerin kullanabileceği bir azot
ve potasyum kaynağı olarak önem
taşır. Potasyum bitkinin meyve
kalitesini ve raf ömrünü uzatır. Bu
bileşik aynı zamanda,
elektrokimyasal yöntemlerde
kullanılan tuz köprülerinin
yapısında da bulunur.
KALSİYUM SÜLFAT
• Kalsiyum sülfat (CaSO4):
Halk arasında alçı taşı olarak
bilinir Hemihidrat bileşiği
olan ve ıslatılıp
kurutulduğunda sertleşerek
çabuk donan, beyaz renkli
ince alçıtaşı tozudur.
Kalsiyum sülfat dihidrat ya
da alçıtaşının 120° -180°C’ ye
kadar ısıtılmasıyla elde edilir.
Bileşimin donmasını
geciktirici bir katkı maddesi
eklendiğinde kaba ya da ince
sıva adını alır.
KALSİYUM KARBONAT
• Kalsiyum karbonat: halk
arasında kireç taşı olarak
bilinen bir tür kimyasal
bileşiktir. Bileşik formülü CaCO3
şeklindedir. Bu bileşik doğada
en fazla eski kayaçlarda ve
deniz kabuklarında bulunur.
Kalsiyum karbonat, antiasitlerin
bir üyesi olsa da, fazlası
biyolojik olarak zararlıdır.
Kalsiyum karbonatın doğada
bulunduğu kayaçlar içinde en
yoğun bilinenleri, aragonit,
kalsit, vaterit, tebeşir, kireç
taşı, mermer ve travertendir.
Bir kayaç üzerinde kalsiyum
karbonatın varlığının tespit
edilmesi için hidroklorik asit
veya sülfürik asit kullanılır.
AMONYUM KLÖRÜR
• Amonyum klorür (NH4CI):
nişadir olarak da bilinir,
hidrojen klorür ile amonyağın
tepkimesiyle oluşan tuzdur.
En çok kuru pillerde elektrolit
olarak kullanılan amonyum
klorür, galvanizleme ve
kalaylamada, aynca metal
yüzeylerdeki oksit katmanını
gidererek lehim tutmasını
kolaylaştırmak amacıyla
lehimcilikte de yaygın olarak
kullanılır.
• Piyasadaki birçok soğuk
algınlığı ve öksürük ilacının
bileşiminde de amonyum
klorür bulunur.
AMONYUM FOSFAT
• Amonyum Fosfat
[(NH4)3PO4]: Derişik
çözeltilerinden
kristalin tozları olarak
elde edilen bir tuzdur.
Genellikle gübrelerde
azot kaynağı olarak
kullanılır. Ayrıca
ekmek mayası
yapımında kullanılır.
ALİMİNYUM SÜLFAT
• Aliminyum Sülfat
[Al2(SO4)3]: Suda
çözünebilen beyaz
kristalleri olan bir tuzdur.
Genellikle içme sularının
arıtımında kullanılır.
Ayrıca tekstil sanayisinde
kumaşların boyanmasında
bahçe topraklarının pH
değerinin düşürülmesinde
kullanılır.
ŞAP
• Şap [KAI(SO4)2x12 H2O] :
Bu bileşiğin sanayiden
kozmetiğe mutfaktan
eczacılığa kadar birçok
farklı kullanım alanı vardır.
Berberlerin traş yaparken
yanlışlıkla neden oldukları
kanamalarda kanın
pıhtılaştırılmasında
kullanılır. Ayrıca kabartma
tozu üretiminde , beyaz
ekmek imalatında da
kullanılır.
KAYNAKÇA
• 10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa : 48-58
Arası.
• www.akbelkimya.com.tr
• www.tr.wikipedia.org
• www.askimya.com
• www.sodyumbikarbonat.com
• www.kimyababasi.com
Download

ASİTLER BAZLAR VE TUZLAR