YARA İYİLEŞMESİ
3 dönemde incelenir
 Hemostaz ve inflamasyon
 Proliferasyon
 Matürasyon
Yara iyileşmesinin dönemleri ve
fizyopatolojisi
Hücresel düzeyde inflamasyon ve hücre proliferasyonu ile başlayan bu
süreç, hücrelerin gelişmesi ve yeni bir dengenin kurulması ile devam
eder.
1- İnflamatuar Dönem
 Yaralanmadan hemen sonra başlar.
 Hemostatik süreç başlar ve pıhtı oluşur.
 Trombositlerden PDGF(platelet derived growth factor), TGFβ(Transforming growth factor), PAF, Fibronektin,
serotonindir. Sitokinler ise IL-1, TNF-α
 Yaralanmadan hemen sonra olan vazokontraksiyon yaralanma
bölgesinde katekolamin, tromboksan A2, Prostoglandin F2α
salgılanması ile gelişir. Yaklaşık 5-10 dk sürer.

Pıhtı oluşumu ile kanama durdurulduktan sonra endotel ve mast
hücrelerinden salgılanan Histamin, PGE2, PGI2, endotelyal büyüme
faktörü ile damar geçirgenliği artar ve vazodilatasyon gelişir.

Bu süreçte yaralanma yüzeyinde;
Yağ, kan, epitel dokusu, pıhtı(trombosit, eritrosit, fibrinojen),
bakteri, serum proteinleri ve yabancı cisimden(iplik) oluşan artıklarla
kaplıdır. Fagositik hücreler ile birkaç günde temizlik olur
•İnflamasyon fazındaki kemotaksis sürecinde yaralanma bölgesine ilk
nötrofiller gelir. Kemotaktik maddeler: damar geçirgenliği, kompleman
faktörler, IL-1, TNF-α, TNF-β, PF-4 gibi
İki – üç gün sonra makrofajlar gelir. Temizlik(fagositoz) ve sitokin,
büyüme faktörü kaynağıdırlar. Erken dönemde nitrik oksit sentezi
yaparlar. Endotelyal hücreler, fibroblastlar, monosit ve lenfositlerde
nitrik oksit sentezini hızlandırır. Deneysel çalışmalar nitrik oksit
miktarının yara iyileşmesini etkilediğini göstermiştir
2- Proliferasyon fazı
 Bu dönemdeki ana hücreler fibroblastlar
ve endotel hücreleridir.
 Fibroblastlar çevre dokullardan, endotel
hücreleri yara kenarından gelir.
 PDGF ve EGF fibroblastların
proliferasyonundan başlıca sorumludur.
Proliferasyon fazı
 Doku kaybı olan yaralarda sıvı kaybını
engeleyen ve infeksiyona karşı epitelyal
hücre artışı önemlidir.
 Yaralanmadan bir kaç gün sonra epitel yara
içine doğru prolifere olur.
 Yeniden damar oluşumu ile yeni kapillerlerin
oluşumu yaralanma bölgesinde pembe ya da
mor-kırmızı renkte görülür.
Proliferasyon fazı
 Kapiller vaskülarizasyon, fibroblastların
yara matriksinde kalıcı destek doku
oluşturmasına yardımcı olur. Bu temel yapı
taşı kollajendir.
 Kollajen; cilt, kemik ve tüm canlı dokuların
başlıca yapı proteinidir. Vücutta en az 19 tip
kollajen sentez edildiği bilinse de yarada en
yüksek oranda tip 1 kollajene rastlanır.
3- Maturasyon fazı
 Proliferasyon fazından bu faza geçiş
kollajenin dengeye ulaştığı süreç olarak
tanımlanır.
 Kapillerlerin yoğunluğu ve fibroblastların
sayısı azalır.
 Pembe-mor görünümlü yaranın rengi
soluklaşır.
Maturasyon fazı
 İnce kollajen fibriller zamanla kalınlaşır, skar
dokusunun gerilme kuvveti artar.
 Skar dokusu gerilme kuvveti yaralanmadan bir
hafta sonra yaralanmamış cildin %3 ‘üne, 3 hafta
sona %20’sine, 3 ay sonra ise %80’ine ulaşır ve
daha fazla artmaz.
 Kollajen yıkılımı ve yapımı sürerek bir denge
oluşmaya başlar.
YARA İYİLEŞMESİNİN SINIFLANMASI
1. Primer iyileşme
2. Gecikmiş Primer iyileşme
3. Sekonder yara iyileşmesi
Yara İyileşmesi
Yara iyileşmesi (0-1) saat
Yara iyileşmesi (1-6) saat
Yara İyileşmesi
Yara İyileşmesi (2 gün)
Yara İyileşmesi (3-5 gün)
Yara İyileşmesi
Yara İyileşmesi (7-10 gün)
1- Primer iyileşmesi
 Bütünlüğü bozulan dokunun dikiş, stapler veya yapışan
bantlarla kapatılması esasına dayanır.
 Kollajenin ve diğer matris proteinlerinin sentezi, depolanması,
kolajen lifleri arasındaki bağların oluşumu dengeli bir şekilde
devam eder.
2- Gecikmiş Primer İyileşme



Geniş doku yaralanmalarında, yabancı cisim ve ciddi bakteri kontaminasyonu
olan yaralarda yara infeksiyonunu engellemek amacıyla yaranın bir kaç gün
sonra kapatılmasıdır. Bu süreçte yara açık bırakılıp steril serum fizyolojikli
petlerle kapatılır.
Betadin ve Hidrojen peroksit kullanımı yara savunmasının bozar.
Bu iyileşmede de primer iyileşme basamakları yaşanır.
3- Sekonder yara iyileşmesi
 Açık bırakılan yara kenarlarının biyolojik bir olay
olan kontraksiyon ve granülasyon dokusu ile
iyileşmesi esasına dayanır.
 Primer iyileşmede olan inflamasyon, matris oluşumu,
epitelizasyon ve skar dokusu matürasyon süreçleri
görülür ancak bazı ayrıcalıkları vardır.
Sekonder yara iyileşmesi


Granülasyon dokusu yeni kapiller, prolifere fibroblastlar, kollagen,
proteoglikan, fibronektin, laminin içerir.
Hızlı ve düzgün epitelizasyon, optimal beslenme, oksijenizasyon ve
kan akımına bağlıdır.
Sekonder iyileşme ile Primer iyileşmenin
farkları
 DAHA YOĞUN İLTİHABİ
REAKSİYON
 DAHA FAZLA GRANÜLASYON
DOKUSU
 DAHA FAZLA KONTRAKSİYON
Yara iyileşmesinde sistemik ve lokal etkenler
Sistemik etkenler:
Beslenme
Yaş
Kullanılan ilaçlar
İskemi
Sigara
Radyasyon
Ödem
Diyabet
Yara iyileşmesinde sistemik ve lokal etkenler
Lokal etkenler;
Ateroskleroza sekonder periferik arterlerde tıkayıcı
hastalık, vaskülit,

uzun süren basınç,

venöz yetmezlik,

doku fibrozisi lokal nedenler arasındadır.

Yara iyileşmesindeki sorunlar




İnfeksiyon
Hipertrofik skar
Keloid
kontraktür
Yara İyileşmesi Şeması
Download

2015 ders-yaraiyileşmesi