SU KİRLİLİĞİ
DYT. GÖKCEN İPLİKÇİ
SUNUM PLANI
•
•
•
•
•
•
•
•
•
TEMİZ VE SAĞLIKLI SU
SU DÖNGÜSÜ
SU KİRLİLİĞİ VE ÖNEMİ
SU KİRLİLİĞİNİ NEDENLERİ
SUYUN KİRLETİCİLERİ (BİYOLOJİK VE KİMYASAL)
ÜLKEMİZDEKİ YASAL DÜZENLEMELER
ÜLKEMİZDEN KARELER
SONUÇ
KAYNAKÇA
• İçerisinde hastalık yapıcı
mikroorganizma ve toksik
kimyasalları barındırmayan
gerekli mineralleri de
dengeli biçimde
bulunduran sudur.
TEMİZ VE SAĞLIKLI SU
SU DÖNGÜSÜ
SU KİRLİLİĞİ
• Dünya nüfusu hızla artmakta, bunun sonucu
olarak içme ve kullanma suyu ihtiyacı da
giderek artmaktadır.
• Göl, nehir, okyanus, yer altı suları gibi su
barındıran havzalarda görülen kirliliğe su
kirliliği denir.
• Günümüzde çevre kirliliğinde ki artış
sonucunda ise su kaynakları gün geçtikçe
kirlenmektedir.
SU
KİRLİLİĞİNİN
ÖNEMİ
Bir toplum için en
önemli sağlık sorunu
En çok görülen
En çok öldüren
En çok sakat
bırakan hastalıklardır.
• En kolay kirlenen madde “SU”dur. Çünkü
içerisinde birçok maddeyi kolayca
ÇÖZER, TAŞIR, BIRAKIR.
• Bu özelliklerinden ötürü de birçok hastalık
etmeni için güzel bir ortam oluşturur.
SU KİRLİLİĞİNİN NEDENLERİ
•
•
•
•
•
•
Yer altı depolama tanklarından sızıntı
Uygun olmayan endüstriyel uygulamalar
Tarımsal atıklar
Madencilik işlemleri
Atık kimyasalların yer altına enjeksiyonu
İçme suyunun işlenmesiyle ilgili
uygulamaların kendisi
SUYUN KİRLETİCİLERİ
I. BİYOLOJİK KİRLETİCİLER
II. KİMYASAL KİRLETİCİLER
SUYUN BİYOLOJİK KİRLETİCİLERİ
• BAKTERİLER
• VİRÜSLER
• PROTOZOALAR
BAKTERİLER
CAMPYLOBACTER
JEJUNI
Hayvan rezervuarı (+), Cl direnci (-)
E. COLİ
Hayvan rezervuarı (+), Cl direnci (-),
SALMONELLA
TYPHİ
Hayvan rezervuarı (-), Cl direnci (-), ağız yoluyla alındığında etkili
SHİGELLA SPP
Hayvan rezervuarı (-), Cl direnci (-), ağız yoluyla alındığında etkili
VİBRİO CHOLERA
Hayvan rezervuarı (-), Cl direnci (-), ağız yoluyla alındığında etkili
YERSİNİ
ENTEROCOTİETİCA
Hayvan rezervuarı (+), Cl direnci (-), ağızdan alındığında GIS’de etkili,
suda uzun süre dayanabilmekte
S. LEGIONELLA
Hayvan rezervuarı (-), Cl direnci (-), inhalasyonla alınır
PSEUDOMONAS
AERUGİNOSA
Hayvan rezervuarı (-), suda çoğolabilir, deriden ve ağızdan alınır, Cl
direnci (-)
AEROMONAS SPP.
Hayvan rezervuarı (-), suda çoğolabilir, deriden ve ağızdan alınır, Cl
direnci (-)
MYCOBACTERİUM
Cl direnci (+), inhalasyonla ve deriden alınabilir,
VİRÜSLER
Adenovirüs
Ağız, inhalasyon ve deriden alındığında etkili, hayvansal rezervuar
(-), Cl’a orta derece dayanıklı
Enterovirus
Ağızdan alındığında etkili, hayvansal rezervuar (-), Cl’a direnci orta
derece
Hepatitis A
Hepatitis E
Hayvansal rezervuar (-), Cl’a direnci orta derece
Ağızdan alındığında etkili, hayvansal rezervuar ve Cl’a direnç
derecesi bilinmemektedir.
Ağızdan alındığında etkili, hayvansal rezervuar ve Cl’a direnç
Nonvalk virüs derecesi bilinmemektedir.
Rotavirüs
Ağızdan alındığında etkili, hayvansal rezervuarı yoktur ve Cl’a
direnç derecesi bilinmemektedir.
PROTOZOALAR
Entomoeba Histolitika
Ağız yoluyla alımda etkilidir, Cl direnci (+), hayvansal
rezervuarı (-)
Giardia İntestinalis
Ağız yoluyla alındığında etkili, Cl direnci (+), hayvansal
rezervuarı (+)
Cryptosporidium Parvum
Ağız yoluyla alındığında etkili, Cl direnci (+), hayvansal
rezervuarı (+)
Acanthomoeba Spp.
Deriden ve inhalasyon yoluyla alımda etkili, Cl direnci
(+), hayvansal rezervuarı (-)
Naegleriafoıvleri
Deriden alındığında etkili, suda çoğalabilirler, Cl direnci
(-), hayvansal rezervuarı (-)
Balantidium Coli
Ağızdan alındığında etkili, Cl direnci (-), hayvansal
rezervuarı (-)
SUYUN KİMYASAL KİRLETİCİLERİ
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
ARSENİK (As)
ALÜMİNYUM (Al)
AMONYAK (NH₄)
BAKIR (Cu)
BARYUM (Ba)
BOR (B)
CİVA (Hg)
ÇİNKO (Zn)
DEMİR (Fe)
GÜMÜŞ (Hg)
KADMİYUM (Cd)
KROM (Cr)
ALÜMİNYUM
• Yer kabuğunda en çok
bulunan elementlerden 3’dür.
• Buna rağmen suyun yapısında az
miktarda bulunmaktadır. (0,1-0,2 mg/lt)
• Sınırı aşması durumunda renk
değişikliğine sebep olur.
AMONYAK
• Eşik değeri 1,5 mg/lt’dir.
• Sularda doğal düzeyi 0,2 mg/lt’nin altındadır.
• Gıda katkı maddeleri, temizlik maddeleri ve
gübrelerde kullanımı yaygındır.
• Karsinojenik olduğuna dair net bir kanıt
bulunamamıştır.
ARSENİK
• Doğada AsO₂ ve AsO₄ halinde
bulunur, suda bulunuş hali
toksisitesini etkilememektedir.
• Doğal suda nadir olarak bulunmasına rağmen
sanayiden ve pestisitlerden bulaşmaktadır.
• Suda 0,05 mg/lt düzeyinin üzerinde olamaması
gerekmektedir.
• Kireçle yumuşatma tekniğiyle %95 oranında arsenik
arıtılabilir.
BAKIR
• Sudaki bakır daha çok dağıtım
sisteminden kaynaklanmaktadır.
(Pirinç ve bronz boruların korozyonundan)
• Suda bulunan bakır zararlı değildir ancak alüminyum
ve çinko gibi bazı materyallerin korozyonunu arttırır.
• Suda 1 mg/gr üzerindeki bakır çamaşırlarda lekelere
sebep olur.
• Bu değer 5 mg/gr üzerine çıktığında suda belirgin bir
acı tat meydana gelir.
• Yetişkin bir bireyin günlük bakır
ihtiyacı 2 mg/gr’dır.
• Fazla miktarda alınması halinde
mukoza iltihaplanması, damar
hastalıkları, karaciğer ve böbrek
hastalıkları ve depresyonla
seyreden merkezi sinir sistemi
irritasyonları görülebilir.
BARYUM
• Vücutta emilimi ve atımı çok hızlıdır.
Bu nedenle toksisitesi çok azdır.
BOR
• Sıcak su kaynaklarında konsantrasyonu
oldukça yüksektir. (volkanik)
• Tarımsal alanda zararlıdır.(sararma,
dökülme)
• Yetişkinler için 5-45 mg/l öldürücü
olabilmektedir.
•
•
•
•
•
CİVA
0,0002 mg/l düzeyini aşmamalıdır. Deney
hayvanlarında embriyo üzerinde öldürücü
olduğu saptanmıştır.
ÇİNKO
İnsanlar için elzem bir elementtir. (Gereksinim 14 mg/gün)
Gıdalardan  12 mg/gün
Sulardan  400 mikro g/gün alınmaktadır.
Zehirli değildir fakat 5 mg/l düzeyinin
üzerinde suyun tadını olumsuz etkiler.
DEMİR
• Suda çökeldiği için az miktarda
bulunmaktadır.
• 0,3 mg/l üzerindeki düzeyde suya hoş olmayan bir
tat verir.
• 0,3 mg/l üzerinde alg oluşumuna sebep olduğu
için sanayide de kullanılamaz. (tıkanıklığa sebep
olur)
• 0,05 mg/l’nin altında bulunması sağlık açısından
en uygunudur.
GÜMÜŞ
• Litrede 400 mikrogram üzerinde
böbrek ve karaciğerde patalojik değişikliklere sebep
olmaktadır, çok yüksek dozlarda öldürücü olabilir.
• Genelliklerle sularda 0-2 mikrogr/l düzeyinde, içme
sularında 1 mikrogramı aşmamaktadır.
• Bakteri öldürücü etkisinden ötürü havuzlarda
dezenfektan olarak kullanılmaktadır.
• Etkisi saç ve tırnak renginde değişime neden olabilir.
KADMİYUM
• Toksik potansiyele sahip kadmiyum
suya bazı galvanize boruların
bozunması, plastik sanayiinde stabilizatör maddesi
olarak kullanılmasından ve endüstri artıklarının
karıştırılmasından gelebilir.
• Karaciğer ve böbreklerde depolanır.
• Biyolojik ömrü 13-38 yıldır, idrarla atılmaktadır.
• Bronşit, amfîzem, kansızlık ve böbrek taşları
oluşumuna neden olmaktadır.
• Öldürücü dozu henüz saptanmamıştır.
KROM
• Suda 3 ve 6 değerlikli
halde bulunur.
• 6 değerliklisi
kanserojeniktir.
• Tekstil boyaları, cam,
seramik ve fotoğrafçılık
endüstride kullanılır.
SU KİRLİLİĞİ KONTROL
YÖNETMELİĞİ
KITAİÇİ SU KAYNAKLARININ
SINIFLARINA GÖRE KALİTE
KRİTERLERİ
1) Sıcaklık (oC)
2) pH
3) Çözünmüş oksijen
(mg O2/L)a
4) Oksijen doygunluğu
(%)a
5) Klorür iyonu (mg
Cl‾/L)
6) Sülfat iyonu (mg
SO4=/L)
7) Amonyum azotu (mg
NH4+-N/L)
8) Nitrit azotu (mg
NO2‾-N/L)
9) Nitrat azotu (mg
NO3‾-N/L)
10) Toplam fosfor (mg
P/L)
11) Toplam çözünmüş
madde (mg/L)
12) Renk (Pt-Co birimi)
13) Sodyum (mg Na+/L)
1. KALİTE
2. KALİTE
3. KALİTE
4. KALİTE
25
6.5-8.5
8
25
6.5-8.5
6
30
6.0-9.0
3
> 30
6.0-9.0 dışında
<3
90
70
40
< 40
25
200
400b
> 400
200
200
400
> 400
0.2c
1c
2c
>2
0.002
0.01
0.05
> 0.05
5
10
20
> 20
0.02
0.16
0.65
> 0.65
500
1500
5000
> 5000
5
125
50
125
300
250
> 300
> 250
C) İnorganik
kirlenme
parametrelerid
1. KALİTE
2. KALİTE
3. KALİTE
4. KALİTE
1) Civa (μg
Hg/L)
0.1
0.5
2
>2
2) Kadmiyum
(μg Cd/L)
3
5
10
> 10
3) Kurşun (μg
Pb/L)
10
20
50
> 50
4) Arsenik (μg
As/L)
20
50
100
> 100
5) Bakır (μg
Cu/L)
20
50
200
> 200
20
50
200
> 200
7) Krom (μg
Cr+6/L)
Ölçülmeyecek
kadar az
20
50
> 50
8) Kobalt (μg
Co/L)
10
20
200
> 200
9) Nikel (μg
Ni/L)
20
50
200
> 200
6) Krom
(toplam) (μg Cr/L)
10) Çinko (μg
Zn/L)
200
500
2000
> 2000
11) Siyanür
(toplam) (μg
CN/L)
12) Florür (μg
F‾/L)
13) Serbest klor
(μg Cl2/L)
10
50
100
> 100
1000
1500
2000
> 2000
10
10
50
> 50
14) Sülfür (μg
S=/L)
2
2
10
> 10
15) Demir (μg
Fe/L)
300
1000
5000
> 5000
16) Mangan (μg
Mn/L)
100
500
3000
> 3000
1000e
10
1000e
10
1000e
20
> 1000
> 20
19) Baryum (μg
Ba/L)
1000
2000
2000
> 2000
20) Alüminyum
(mg Al/L)
0.3
0.3
1
>1
17) Bor (μg B/L)
18) Selenyum (μg
Se/L)
ÜLKEMİZDEN KARELER…
GEDİZ NEHRİ..
ANKARA ÇAYI..
İZMİR KÖRFEZİ..
Effect of Safe Water on
Arsenicosis: A Follow-up Study
Giriş:
• İçme amaçlı kullanılan yer altı sularında
arsenik kirliliği küresel bir problem olarak
görülmüştür.
• Kronik arsenikosiste tedavi seçenekleri
sınırlıdır. Yeraltı sularına arsenik
kontaminasyonunu önlemek, korunmak için en
temel yöntemdir.
Amaç:
• Bu çalışma arsenikosis
üzerine arsenikden
güvenli su (litre başına
50 mikrogramdan az
arsenik barındıran su)
tüketiminin etkisini
saptamak amacıyla
yapıldı.
Materyal ve yöntem
• Bangladeş
• 208 katılımcı
• 3 sene takip
• Arseniğin sebep olduğu cilt lezyonlarına sahip
208 katılımcının içme suları arsenik giderim
filtreleri takılarak arsenikten arındırıldı ve 3
sene boyunca her senenin sonunda objektif
olarak sonuçlar izlendi.
• 3 senenin sonundaki dikkate değer değişim,
güvenli su kaynağının acil bir ihtiyaç olduğunu
gözler önüne serdi.
• Etkilenen köylerdeki insanların çoğu arsenik
zehirlenmesi yaşadıklarının farkında değiller
ve bu konuda farkındalık yaratmanın önemi
çok büyük.
• Suyun tasarruflu ve dikkatli kullanımı için
insanların motivasyonu çok önemli.
KAYNAKÇA
• Ç. Güler, Z. Çobanoğlu; su kirliliği, Sağlık
Bakanlığı Çevre Sağlığı Dizisi no:12
• Ç. Güler; Su Kalitesi, Sağlık Bakanlığı
Çevre Sağlığı Dizisi no:43
• Dr. Ö. Faruk Aydın, Abant İzzet Baysal
Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü,
Halk Sağlığı Programı Yüksek lisans Tezi
• Su ve Yaşam; Tabipler Odası, Çevre
Mühendisleri Odası, Gıda Mühendisleri
Odası, Halkevleri, Tüketici Hakları Derneği
• Sağlık Bakanlığı Su Kirliliği Kontrol
Yönetmeliği Kıtaiçi Su Kaynaklarının
Sınıflarına Göre Kalite Kriterleri
• Effect Of Safe Water on Asenicosis: A
follow-up Study
TEŞEKKÜRLER…
Download

Su kirliliği