ELEKTRİK KAZALARINDAN
KORUNMA
MAHMUT ÇANDIR
ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK
BAKANLIĞI
BAŞ İŞ MÜFETTİŞİ
FİZİK YÜKSEK MÜHENDİSİ
ELEKTRİK
ELEKTRİĞİN TANIMI
DURAĞAN VEYA DEVİNGEN
YÜKLÜ PARÇAÇIKLARIN YOL
AÇTIĞI FİZİKSEL BİR OLGU
ELEKTRİK
POTANSİYEL
BİR
ENERJİ
KAYNAĞI
IŞIK – ISI – SES – HAREKET
TEMEL TANIMLAR
•
•
•
•
•
ELEKTRİK GERİLİMİ
ELEKTRİK AKIMI
ELEKTRİKSEL DİRENÇ
ELEKTRİK GÜCÜ
ELEKTRİK ENERJİSİ
GERİLİM
• GERİLİM SU
DEPOSUNUN
YÜKSEKLİĞİ VEYA
SU DEPOSUNUN
YERDEN
YÜKSEKLİĞİ
OLARAK
DÜŞÜNÜLEBİLİR
GERİLİM [Volt]
ELEKTRİKSEL OLARAK
İKİ NOKTA ARASINDAKİ
POTANSİYEL FARKI
GERİLİM [Volt]
•
•
•
•
•
KÜÇÜK GERİLİM en çok 42 Volt
TEHLİKESİZ GERİLİM Ülkemizde 65 Volt
ALÇAK GERİLİM
1000 Volt'a kadar
ORTA GERİLİM
1000 V – 31,5 kV
YÜKSEK GERİLİM 31,5 kV den sonrası
AKIM
• AKIM BİR
BORUDAN AKAN
SU MİKTARI
OLARAK
DÜŞÜNÜLEBİLİR
AKIM (AMPER)
POTANSİYEL
FARKI
OLAN
İKİ
NOKTA
ARASINDA İLETKENLİK VAR İSE: BU İLETKEN
İÇERİSİNDEN, ELEKTRONLARIN ÇOK OLDUĞU
NOKTADAN AZ OLDUĞU NOKTAYA DOĞRU BİR
ELEKTRON AKIŞI (HAREKETİ) VARDIR.
ELEKTRONLARIN BU HAREKETİNE ELEKTRİK
AKIMI DENİR.
İLETKENLİK
MADDELER ELEKTRİKSEL OLARAK
İLETKEN
(Altın - Gümüş - Bakır)
YALITKAN
YARI İLETKEN
(Cam - Bakalit - Kauçuk)
(Silisyum - Germanyum)
DİRENÇ
• DİRENÇ TESİSATTA
SUYUN AKIŞINI
AZALTAN BİR
ENGEL DARALAN
BİR BORU OLARAK
DÜŞÜNÜLEBİLİR
DİRENÇ (OHM)
MADELERİN İLETKENLİKLERİ,
MADDELERİN FİZİKSEL VE KİMYASAL
ÖZELLİKLERİNE GÖRE AZ VEYA ÇOK
OLACAK ŞEKİLDE DEĞİŞİR.
MADDELERİN ELEKTRİĞİ AZ YADA ÇOK
GEÇİRME ÖZELLİĞİNE O MADDENİN
DİRENCİ DENİR.
OHM KANUNU
V= IxR
(VOLT = AMPER x OHM)
VÜCUT DİRENCİ
– Total Body Impedance
•
•
Touch Voltage
(V)
•
•
•
•
•
•
•
•
•
25
50
75
100
125
220
700
1000
Asymptotic value
5%
50%
95%
of the population
1750
1450
1250
1200
1125
1000
750
700
650
3250
2625
2200
1875
1625
1350
1100
1050
750
6100
4375
3500
3200
2875
2125
1550
1500
850
ELEKTRİK GÜÇÜ
P= VxI
(WATT = VOLT x AMPER)
ELEKTRİK ENERJİSİ
E= Pxt=
(KWh)
2
I Rt
ELEKTRİK ENERJİSİ
• STATİK ELEKTRİK
• DİNAMİK ELEKTRİK
DİNAMİK ELEKTRİK
• DOĞRU AKIM : PİLLER,
AKÜMÜLATÖRLER, ADAPTÖRLER
• ALTERNATİF AKIM : ŞEBEKE
ELEKTRİĞİ, JENARATÖRLER
• KARIŞIK AKIM :
TELEKOMİNİKASYON, KONTROL SİS.
STATİK ELEKTRİK
• YILDIRIM
• PATLAYICI MADDELERİN OLDUĞU
YERLER
• TABANCA BOYACILIĞI
• SANAYİDE İSTENMEYEN DURUMLAR
• MATBAA, KÖMÜR TAŞIMA, ELK.SİS.
YILDIRIM
•
•
•
•
•
•
•
BASINÇ
YANGIN
YANIK
ELEKTRODİNAMİK ETKİ
GEÇİCİ KÖRLÜK
TERMİK ETKİ
ELK.SİSTEMLERDE BOZULMA
YILDIRIM İÇİN ÖNLEMLER
•
•
•
•
YILDIRIMLIK (FRANKLİN ÇUBUĞU)
METAL KAFES (FARADAY KAFESİ)
ARK BOYNUZLARI
PARAFUDR
ELEKTRİĞİN ZARARLARI
•
•
•
•
ELEKTRİK ŞOKU
YANIKLAR
YANGINLAR
DÜŞMELER
ELEKTRİĞİN VÜCUD
ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
• ELEKTRİK AKIMININ SİNİRLER,
ADALELER VE KALBİN ÇALIŞMASI
ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
• ELEKTRİK AKIMININ SEBEP OLDUĞU
ISNMANIN ETKİSİ - YANIKLAR
• KÜÇÜK AKIMLARIN SEBEP OLDUĞU
DÜŞMELER
İNSAN VÜCUDUNDAN GEÇEN 50 Hz.’lik ALTERNATİF AKIMIN ÇEŞİTLİ
ŞİDDETLERİNİN FİZYOLOJİK BELİRTİLERİ (Tesir Süresi 1 Sn.)
Akım Şiddeti
0.01 mA
1 - 5 mA
5 - 15 mA
15 - 25 mA
25 - 80 mA
Fizyolojik Belirtisi
Akımın hissedilme sınırı, elde gıdıklanma
Elde uyuşma, el ve kol hareketinin zorlaşması
Elde, kolda kramp başlaması, tansiyon yükselmesi
Kasılmalar artar ancak kalp etkilenmez
Tahammül edilebilir akım şiddetidir. Ancak, tansiyon yükselir,
kalp düzensiz çalışır, teneffüs zorlaşır. Şuur yerindedir.
REVERZIBL kalp durması baş gösterir.
80 - 100 mA Akımın tesir süresine bağlı olarak kalpte FİBRİLASYON
( 3 - 8 A)
baş gösterir, şuur kaybolur
8 A ‘den büyük akımlarda; Tansiyon yükselir, kalp durur, akciğer
şişer, şuur kaybolur.
İNSAN VÜCUDUNDAN GEÇEN 50 Hz.’lik ALTERNATİF AKIMIN ÇEŞİTLİ
ŞİDDETLERİNİN FİZYOLOJİK BELİRTİLERİ (Tesir Süresi 1 Sn.)
Akım Şiddeti
0.01 mA
1 - 5 mA
5 - 15 mA
15 - 25 mA
25 - 80 mA
80 - 100 mA
( 3 - 8 A)
Fizyolojik Belirtisi
Akımın hissedilme sınırı, elde gıdıklanma
Elde uyuşma, el ve kol hareketinin zorlaşması
Elde, kolda kramp başlaması, tansiyon yükselmesi
Kasılmalar artar ancak kalp etkilenmez
Tahammül edilebilir akım şiddetidir. Ancak, tansiyon
yükselir, kalp düzensiz çalışır, teneffüs zorlaşır. Şuur
yerindedir. REVERZIBL kalp durması baş gösterir.
Akımın tesir süresine bağlı olarak kalpte FİBRİLASYON
baş gösterir, şuur kaybolur
8 A ‘den büyük akımlarda; Tansiyon yükselir, kalp durur, akciğer
şişer, şuur kaybolur.
ELEKTRİK KAZALARININ OLUŞ
NEDENLERİ
1- ELEKTRİK ENERJİSİ HAKKINDA YETERLİ
EĞİTİM VE TEKNİK BİLGİYE
SAHİP OLMAMAK.
2- ELEKTRİK DEVRESİNİN YETERLİ YALITIMI
OLMAYIŞI YADA DIŞ ETKENLERLE ZAMANLA
YALITMA ÖZELLİĞİNİ KAYBETMESİ
3- ELEKTRİK İŞLERİNDE ÇALIŞANLARIN KENDİLERİNE
AŞIRI GÜVENMELERİ
4- ELEKTRİK İŞLERİNDE ÇALIŞANLARIN İŞLERİNİ
BENİMSEMEMESİ
5- ACELECİLİK, DİKKATSİZLİK VE
ÖZEN GÖSTERMEME.
6- GÖREVİ DIŞINDA İLGİSİ OLMADIĞI,
BİLGİSİ OLMADIĞI HALDE ELEKTRİK
ARIZASINA MÜDAHALE ETMEK
(ŞAKA,
LAUBALİLİK, VERİLEN EMRE
7- İŞ DİSİPLİNİNE UYMAMAK,
UYMAMAK
8- VERİLEN KORUYUCULARI KULLANMAMAK
9- KALİTELİ KALİTELİ MALZEME KULLANMAMAK
10- ELEKTRİKLE ÇALIŞAN CİHAZLARIN METAL
GÖVDELERİNİN İYİ
TOPRAKLANMAMASI
11- GEREKLİ PERİYODİK MUAYENELERİN
ZAMANINDA YAPILMAMASI
12- GEREKSİZ YERDE GERİLİM ALTINDA
ÇALIŞMAK
13- TALİMAT ALMADAN ARIZAYA MÜDAHALE
ETMEK
YANIKLAR
• KESİCİLER AÇILMADAN SİGORTA DEĞİŞTİRMEK
• BIÇAKLI SİGORTALARIN UYGUN APARAT
OLMADAN DEĞİŞTİRİLMESİ
• YÜKSEK GERİLİM ÇARPILMALARI
• YÜKSEK AKIM KAPASİTESİNE SAHİP YERLERDE
ÇALIŞILIRKEN TAKIM VEYA MALZEMELERİN
KISA DEVRE YAPMASI
YANGINLAR
•
•
•
•
•
•
TESİSATIN UYGUN OLMAMASI
TESİSATTA DEĞİŞİKLİKLER
KOLAY TUTUŞAN MALZEMELER
PARLAYICI PATLAYICI MALZEMELER
YILDIRIM NEDENİYLE YANGIN
STATİK ELEKTRİK ATLAMASI
NEDENİYLE YANGIN
ELEKTRİK VE YANGIN
• ELEKTRİK SİSTEMLERİNE ENERJİ
VARKEN SU İLE MÜDAHALE
YAPILMAZ
• ASAL GAZLI VEYA CO2 GAZLI
SÖNDÜRÜCÜLER KULLANILIR
• MÜMKÜNSE ENERJİNİN KESİLMESİ
SAĞLANIR
DÜŞMELER
• STATİK ELEKTRİK SONUCU
• ELEKTRİK ŞOKU SONUCU
• KORUNMA : STATİK ELEKTRİK
OLUŞUMUNU ÖNLEMEK DÜŞMEYE
KARŞI ÖNLEMLER ALMAK
ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ
I – ALÇAK GERİLİMDE ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER
• ÜZERİNDE ÇALIŞMA YAPILACAK TESİS KISIMLARI
GERİLİM DIŞI BIRAKILMALIDIR
• GERİLİM DIŞI BIRAKILMASI MÜMKÜN DEĞİLSE;
ÇALIŞMA İZNİ VEYA HİZMET TALİMATI
DÜZENLENEREK ÇALIŞMAYA BAŞLANMALIDIR
• ÇALIŞMALARDA YALITKAN TABURE, YALITKAN
PASPAS VEYA KURU TAHTA GİBİ YALITKAN BİR
MALZEME ÜZERİNE ÇIKILARAK ÇALIŞMA
YAPILMALIDIR
ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ
I – ALÇAK GERİLİMDE ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER
• ÇIPLAK İLETKENLER CİVARINDA ÇALIŞMA
YAPARKEN, YALITKAN BARET VE UYGUN İŞ ELBİSESİ
GİYİLMELİDİR.
II – YÜKSEK GERİLİMDE ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER
• GENEL KURAL OLARAK; ÇALIŞMA YAPILACAK
TESİSTE ELEKTRİK KESİLMELİDİR
• ELEKTRİK KESİLEN MAHAL, KORUMA ALTINA
ALINMALI, KİLİTLENMELİ VE UYARI LEVHASI
ASILMALIDIR
ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ
II – YÜKSEK GERİLİMDE ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER
• GERİLİM YOKLUĞU ISTANKA İLE KONTROL EDİLMELİ
• TOPRAKLAMA VE KISA DEVRE İŞLEMLERİ TAM
OLARAK YAPILMALI
• ÇALIŞMA YERİ SINIRLANDIRILMALI
• ÇALIŞMA İZNİ YAZILI OLARAK ALINMALI
• YÜKSEK GERİLİMDE, EHİL VE TECRÜBELİ KİŞİLER
ÇALIŞTIRILMALI
• YÜKSEK GERİLİMDEKİ ÇALIŞMALAR, YETKİLİ TEKNİK
BİR KİŞİNİN GÖZETİMİNDE YAPILMALI
ELEKTRİK ÇARPMALARINA KARŞI
ALINACAK GENEL KORUNMA TEDBİRLERİ
•
•
•
•
•
•
•
•
KÜÇÜK GERİLİM
KORUMA İZALASYONU
GÜVENLİK TRASFORMATÖRÜ
KORUMA TOPRAKLAMASI
SIFIRLAMA YAPMAK
KAÇAK AKIM RÖLESİ
KAÇAK GERİLİM RÖLESİ
EĞİTİM ÇALIŞMASI
KÜÇÜK GERİLİM KULLANMA
• NEMLİ ISLAK YERLERDE
• METAL MALZEMELERİN
ÇOĞUNLUKTA OLDUĞU YERLERDE
• 42VOLT GERİLİM KULLANILMALIDIR
KORUMA İZALASYON
• ÇİFT İZALASYONLU MALZEMELER
KULLANMAYA ÖZEN GÖSTERMEK
TOPRAKLAMA
• KORUMA TOPRAKLAMASI
• SIFIRLAMA
• TOPRAKLAMANIN PERİYODİK
KONTROLÜ
GÜVENLİK TRAFOSU
• GÜVENLİK TRAFOSU KULLANMAK
• ENERJİNİN İKİ KOLUNU DA TOPRAKTAN
İZOLE ETMEK
ELEKTRİK ÇARPMA OLAYINDA
NELER YAPILABİLİR
•
•
•
•
•
•
•
•
•
HATALI AKIM DEVRESİ HEMEN KESİLMELİDİR.
AKIM KESİLMEMİŞSE, YALITKAN BİR CİSİM KULLANARAK,
ÇARPILAN KİŞİNİN ELEKTRİKLE TEMASI KESİLMELİ
AKIM KESİLMEMİŞSE, ÇARPILAN KİŞİ, ELBİSESİNİN KURU
OLAN KISMINDAN TUTULARAK, GERİLİM ALTINDAKİ TESİS
KISMINDAN UZAKLAŞTIRILMALI
ÇARPILAN KİŞİNİN ÇIPLAK VÜCUDUNA DEĞİLMEMELİ,
KALP KURMUŞ İSE, KALP MASAJINA BAŞLANMALI
KALP MASAJI İLE BİRLİKTE, SUNİ SOLUNUM UYGULANMALI
SIHHİ YARDIM İSTENMELİ VE ANBULANS ÇAĞRILMALI
NAKİL SIRASINDA, SUNİ TENEFFÜSE DEVAM EDİLMELİ
KAZALI BİR ÖRTÜ İLE ÖRTÜLEREK SICAK TUTULMALIDIR
ÇALIŞMA İZİN BELGESİ
• ENERJİ KESME FORMU:
ÇALIŞILACAK YER ZAMAN VE
SORUMLU KİŞİ
• ENERJİ VERME FORMU: ÇALIŞMANIN
BİTTİĞİ VE GÜVENLİK
ÖNLEMLERİNİN ALINDIĞI TAM
OLARAK BİLİNMESİ
YETKİ SINIRLARI
• YETKİ SINIRLARI ELEKTRİK İLE
İLGİLİ FEN ADAMLARININ YETKİ
GÖREV VE SORUMLULUKLARI
HAKKINDA YÖNETMELİK 3.
MADDESİNDE BELİRTİLMİŞTİR.
YETKİ SINIRLARI
1 .G R U P
P R O JE P L A N
H A Z IR L A M A
T E S İS A T
Y A P IM İŞ İ
İŞ L E T M E B A K IM
O N A R IM
5 0 kW
1 5 0 kW
400V O LT
1 5 0 0 kW
3 5 kV
3 0 kW
1 2 5 kW
400 V O LT
1 0 0 0 kW
3 5 kV
1 6 kW
7 5 kW
400 V O LT
5 0 0 kW
400 V O LT
3 -4 Y IL
Y Ü K .T E K .
2 .G R U P
3 -4 Y IL
E N D .M E S .
3 .G R U P
U S T A LIK B E L .
ÇALIŞMA CETVELİ KROKİSİ
• ÇALIŞILAN ALAN VE BESLEME
NOKTALARININ BELİRTİLMESİ
• SON DEĞİŞİKLİKLERİN İŞLENMESİ
• BAKIM VE ONARIM ALTINDA OLAN
YERLERİN BELİRTİLMESİ
ALÇAK GERİLİM ALTINDAKİ
ÇALIŞMALARDA
YAPILACAK İŞLER
•
•
•
•
•
•
•
ENERJİ KESİLMESİ VE KONTROLÜ
NÖTR DAHİL BÜTÜN HATLARDAN İZOLE ÇALIŞMAK
TOPRAKLAMA VE KISA DEVRE
YALITKAN ÜZERİNDE DURULMASI
BARET ÇİZME GÖZLÜK EMNİYET KEMERİ KULLANMAK
YALITKAN SAPLI EL ALETLERİ KULLANMAK
SEYYAR EL ALETLERİ UYGUN ÖZELLİKTE OLACAK VE
AMACINA UYGUN KULLANILIP BAKIMLI TUTULACAK
• ISLAK VEYA METAL AKSAMLI BÖLÜMLERDE KÜÇÜK
GERİLİM KULLANILACAK
• PARLAYICI PATLAYICI MADDE BULUNAN ORT. DİKKAT
YAKLAŞMA MESAFELERİ
•
GERİLİM
YATAY UZAKLIK
0-1 kV
1 METRE
1-36 kV
2 METRE
36-72 kV
3 METRE
72-170 kV
5 METRE
DİKEY UZAKLIKLAR
İL E T K E N L E R İN Ü Z E R İN D E N G E Ç T İĞ İ Y E R
3 6 kV O L T
İÇ İN
Ç A Y IR O T LA K T A R LA
6 M ETR E
K Ö Y V E Ş E H İR İÇ İ Y O LLA R
7 M ETR E
A Ğ A Ç LA R
2 ,5 M E T R E
Ü Z E R İN E Ç IK ILA B İLE N D A M LA R
3 ,5 M E T R E
Ü Z E R İN E Ç IK ILA M A Y A N D A M LA R
3 M ETR E
ELEKTRİK KAZALARINDA
KİŞİSEL FAKTÖRLER
• UNUTKANLIK
• DAHA ÖNCE YAPILAN HAREKET VE ALIŞKANLIKLARIN
BEKLENENDEN FARKLI SONUÇLANMASI
• İŞİN AKSAMAMASI İÇİN ACELECİ DAVRANMAK
• KABADAYILIK GÖZÜPEKLİK GÖSTERİŞ
• DEĞERLENDİRME HATALARI
• TİTREŞİM NEM GÜRÜLTÜ IŞIK YETERSİZLİĞİ SONUCU
HATALAR
• İŞ İŞÇİ UYUMSUZLUĞU
• MESLEK ŞAKALARI
ELEKTRİK KAZALANMALARINDA
İLK YARDIM
• KAZALININ ELEKTRİK
DEVRESİNDEN KURTARILMASI
• SOLUNUM VE NABIZ KONTROLÜ
• SUNİ SOLUNUM VE KALP MASAJI
• KALP FİBRİLASYONU DURUMU
• SAĞLIK MERKEZİNE ULAŞTIRMA VE
BU ANA KADAR GEREKLİ
MÜDAHALEYE DEVAM ETMEK
FİBRİLASYON
BAKIM ONARIM İŞLERİNDE ELEKTRİKLE
İLGİLİ ÖNLEMLER
•
•
•
•
•
•
HAT ÇALIŞMA MÜSADESİ
ENERJİ KESİLMEDEN ÇALIŞMAMAK
TOPRAKLAMA YAPMAK
KİLİTLENEBİLİR ŞALTER VE PANO KULLANMAK
ENERJİ ALTINDA SİGORTA DEĞİŞTİRMEMEK
ONARIMDAN SONRA KORUYUCU ÖZELLİKLERİN.
DEĞİŞMEMESİNİ SAĞLAMAK
• KALİTELİ VE SÜREKLİ EĞİTİM SAĞLAMAK
• EKİP ÇALIŞMASI YAPMAK
• ARIZA ANALİZLERİ VE HAZIRLIKLARI YAPMAK
İNCELENMİŞ KAZA
ÖRNEKLERİ
•
•
•
•
BURDUR BUCAK TEDAŞ
KONYA TÜMOSAN
TOKAT NİKSAR KİREÇ FAB.
ANTALYA İNŞAAT KARO SİLME İŞİ
BAKIM ONARIM BİRİMİ DIŞINDAKİ BİRİMLERİN
ELEKTRİK KONUSUNDA DİKKAT ETMESİ
GEREKEN HUSUSLAR
• BİRİMLERİNDEKİ MAKİNALARIN PERİYODİK
BAKIMLARININ YAPILMASINI SAĞLAMAK
• İŞÇİLERİN GÖREVLERİ DIŞINDA ELEKTRİK ARIZALARINA
MÜDAHALE ETMELERİNİN ÖNLENMESİ
• İŞÇİLERİN BİR ELEKTRİK ARIZASI DURUMUNDA İLGİLİ
AMİRLERİNE VE BAKIM ONARIM BİRİMİNE ARZAYI
BİLDİRMELERİ
ENERJİ HATLARINDA MEYDANA GELEN
KAZALAR (1995 YILINDA 22 İLDE)
KAZA NEDENİ
OLAY ÖLÜ
YARALI
TRAFO MERKEZLERİ
16
8
8
HAT TAMİRİ
14
9
4
HAT DEĞİŞİKLİĞİ
12
7
5
ENERJİ ALTINDA ÇALIŞMA
6
4
2
DİREKTEN DÜŞME
12
9
2
TOPLAM
60
37
21
FABRİKA ALANINDAKİ
KAZALAR
KAZA NEDENİ
OLAY ÖLÜM YARALANMA
ORTA GERİLİM HATTINA TEMAS
20
19
SEYYAR AYDINLATMAYA
ÇARPILMA
SEYYAR CİHAZLARA ÇARPILMA
6
6
12
9
ELK. TESİSAT YAPIMI
8
8
TOPLAM
46
42
1
3
4
ELEKTRİK ENERJİSİNİN
İNSAN ÜZERİNE ETKİLERİ
ETKİ
ELDE BELLİ BELİRSİZ HİSSETME
D.A
D.A
KADIN ERKEK
0.6 mA
1mA
AA
AA
KADIN ERKEK
0,3mA 0,5 mA
HİSSETME SINIRI
3 mA
5 mA
0,7 mA
1 mA
AĞRILI OLMAYAN ŞOK
6 mA
9 mA
1,2 mA
1,8 mA
AĞRILI ŞOK REFLEKS SINIRI
51 mA
76 mA
10 mA
16 mA
ŞİDDETLİ ŞOK ADELE KASILMASI
60 mA
90 mA
15 mA
23 mA
ŞOK VE KALP FİBRİLASYONU
500 mA
600 mA
100mA
100mA
Download

elektrik kazalarından korunma