OTONOM SİNİR SİSTEMİ
FARMAKOLOJİSİ
Prof. Dr. Ayhan FİLAZİ
AMAÇ
Otonom Sinir Sistemini Etkileyen
İlaçlara Giriş
İlaçların etkilerinin önceden bilinmesi için kalp damar sisteminin
anatomisi, fizyolojisi ve nörobiyolojisi ile ilgili bilgiler ve ilaçların etki
mekanizması arasında bir bağlantı kurulması
Yararlı klinik sonuçlar sağlar
Otonom Sinir Sistemi Farmakolojisi
Klinik Konusuyla İlgilidir
Angina
Pectoris’in
OSS ilaçları
tedavisinde kullanılır
Kalp
Yetmezliğinin
OSS ilaçları
tedavisinde kullanılır
OSS ilaçları
HİPERTANSİYON’un
tedavisinde kullanılır
OSS ilaçları ayrıca;
Anaflaktik şok
Septik şok
İyi huylu prostat hipertrofisi
Alzheimer ve
Astım
OSS Mantıksaldır
A ilacı
X nörotransmitterin
reseptorlerini bloke
eder
+
Y organının sinirleri X
nörotransmitteri serbest bırakır
ve X, Y organının etkinliğini
arttırır
A ilacı Y organının etkinliğini azaltır
OSS’yi etkileyen ilaçların etkilerinin
anlaşılması onların etkilerinin önceden
anlaşılmasına olanak sağlar
Atropin, ACh’e yanıt
veren muskarinik
kolinerjik reseptörleri
bloke eder
+
Parasempatik sinirler
ACh salıverir ve
bağırsak motilitesini
arttırır
Atropin muskarinik reseptörleri bloke
eder ve bağırsak motilitesini azaltır
Hedefler





OSS’nin anatomisini yeniden gözden
geçirmek
Otonomik sinapslardaki nörotransmitterleri
öğrenmek
OSS’de nörotransmisyonun mekanizmasını
anlamak
Adrenerjik ve kolinerjik reseptörlerin
dağılımını tanımlayabilmek
OSS ile etkileşen ilaçların genel
mekanizmalarını tanımlamak
OSS Farmakolojisi
I. Çevresel Sinir Sisteminin Anatomisi
OSS vücudun iç dengesini sağlar
(homeostasis)
Homeostasis’te OSS’nin rolü hedef
organlarla ilişkilidir
(Kalp-damar sistemi, mide-bağırsak düz
kasları ve bezler )
Çevresel Sinir Sistemi
Otonom Sinir
Sistemi
Somatik Sinir
Sistemi
Parasempatik
Sinir Sistemi
Özel
Etkiler
İskelet Kası
Sempatik Sinir
Sistemi
Yaygın
Etkiler
Bezler, Düz Kas ve Kalp
Kası
Çevresel Sinir Sistemi
İskelet
kaslarının
kontrolü
Somatik
Sinir
Sistemi
İnen
Kol
Tek
Nöron
Düz kas,
Kalp kası ve
bezlerin
kontrolü
Otonom
Sinir
Sistemi
İnen
Kol
Çift
Nöron
Preganglionik
Postganglionik
Somatik
Sempatik
Motor Lifler
GanglionPostganglionik Lifler:
Adrenerjik
Ach
Sempatik
Düz Kas
NE Kalp hücreleri
Bez Hücreleri
Ganglion
Ach
Sempatik
Ach
Ach
Ter
Bezleri
EPI/NE
Ach
Adrenal Bez
Parasempatik
İskelet
Kası
Ganglion
Ach
Ach
Düz kas
Kalp
hücreleri
Bez
hücreleri
Sempatik Sinir Sistemi
(Thoracolumbar Çıkış)
Pilomotor Kaslar
Ter Bezleri
İrisin radyal kası
Silier Kas
Dil altı//Submaxillar ve
Parotid Bezi
SA & AV Nodul
His-Purkinje Sistem
Miyokard
Bronş/Bronşial
Bezler
Mide
Böbrekler
Kan Damarları
Bağırsaklar
Paravertebral Ganglion
Prevertebral Ganglion
İdrar torbası/Genital
sistem
Parasempatik Sinir Sistemi (Craniosacral Çıkış)
SA & AV Nodül
İrisin sfinkter kası
Silier kas
Bronş/Bronşial
Bezler
Mide
İnce Bağırsaklar
Lakrimal Bez
Submaxillary &
Sublingual
Bez
Parotis Bezi
Safra Kanalı
Safra Kesesi
Böbrekler
Kalın Bağırsaklar
İdrar Kesesi
Genital sistem
ADRENAL
MEDULLA
Kromaffin Hücreler
(+) Solunum yollarının
genişlemesi
Epinefrin
(Adrenalin)
(+) Kalp verimi
(+) Mental Uyarılar
(+) ACTH & TSH
(+) Kasların kasılması ve etkinlik
(+) Glikogenoliz
(+) Yağ asitlerinin
salıverilmesi
(-) Bağırsak motilitesi
Hedef Organlardaki Reseptör Alt Tipleri
Kolinerjik reseptörler
Çizgili kas ve otonom gangliyonlarda (sempatik ve
parasempatik )
kolinerjik reseptörler nikotinik tiptedir
(nikotinle uyarılırlar)
Düz kas, kalp kası ve bezlerde kolinerjik reseptörler
muskarinik tiptedir
(Amanita muscaria isimli bir mantardan elde edilen
bir alkaloid olan muskarinle uyarılırlar)
Hedef Organlardaki Reseptör Alt Tiplerinin Dağılımı
Adrenerjik reseptörler
Alfa ve beta adrenerjik reseptörlerin dağılımı değişik
organlardadır
TABLO
Bir çok iç organ OSS’nin her iki kısmıyla
innerve edilirler
Kan Damarları:
Sempatik (NE) – Bir çok damar düz kası
(Başlıca sempatik sinirler aracılığıyla
çevresel direncin sinirsel kontrolü)
Parasempatik (ACh) – Çift innervasyonlu yüz, dil ve
ürogenital kanaldaki bazı kan damarları
(yalnızca bölgesel önemi vardır)
OSS’nin her iki bölümüyle
çift innervasyon
Kalp:
Yıldız biçimli ve alttaki serviks ganglionlarından köken alan
postganglionik NE lifleri (sempatik sinir sistemi) atrium ve
ventriküllerin SA nodülleri ve miyokard dokusunu innerve ederler
PSS’inden köken alan postganlionik ACh lifleri, SA nodüllerde,
atriumda ve AV bağlantıda sonlanır. (***ventriküllerin uyarılması önemli
değildir***)
Kalp üzerine ilacın etkisi ilacın verilme zamanında
sempatik ve parasempatik etkiliğin dengesine
bağlıdır
Dual innervasyon alan önemli organlar
Kalp
Göz
Bronş düz kasları
Mide-bağırsak kanalı düz kasları
Urogenital kanal düz kasları
Dinlenme durumunda (savaş veya kaçış durumu hariç)
Bir çok dual innervasyonlu organ PSS’nin kontrolü
altındadır
Sempatik: Radyal kasların kasılması dilatasyona neden olur (mydriasis)
Parasempatik: Sirküler kasların kasılması daralmaya neden olur (miosis)
Sempatik Yanıtlar
Savaş ve Kaçış ile ilgili
Midriasis
Kalp hızı ve kasılabilirliği artar
Bronşlar genişler
GI kanal boşalır
İdrar kesesi boşalır
Kan GI kanal ve deri dokularına dolar
Metabolizma glikozun sunumunu arttırır
Bir çok organ sempatik ve parasempatik
innervasyonla uyarılır
Bununla beraber bazı organlar sadece
Sempatik uyarı alır
Dalak
Ter Bezleri
Pilo erektor kaslar
Bir çok kan damarı
Dual innervasyon olmayan hedef organların başlıca örneği
damar düz kaslarıdır
Kan basıncı ve çevresel direnç SSS tarafından kontrol edilir.
Özet: OSS Anatomisi

Çevresel Sinir Sistemi inen sinirlerin 2 tipinden oluşmuştur (Somatik
sinirler iskelet kaslarını ve otonom sinirler iç organları innerve ederler)

Otonom sinirler sempatik ve parasempatik olarak sınıflandırılırlar

MSS’deki otonom preganglionik nöronlar ile bütün parasempatik
postganglionik nöronlardan ACh salıverilir (kolinerjik)

Gerçekte bütün sempatik postganglionik nöronlardan NE salıverilir
(adrenerjik)
İstisna: Sempatik nöronlardan yalnızca ter bezleri ACh ile innerve
edilirler (kolinerjik)
 Adrenal medulla sempatik preganglionik nöronlar tarafından innerve
edilen endokrin bir bezdir ve kan dolaşımına giren epinefrin ve
norepinefrin vasıtasıyla hormonların salıverilmesine yol açar.


Dual innervasyon bütün hedef organlarda olmaz ama bir çok organda
oluşur ve predominat baskı (kolinerjik veya adrenerjik) ilaçların
etkilerini etkiler
Otonom Farmakolojisi
II. OSS’de nörotransmisyonun
mekanizması
Otonom sinapslarda nörotransmisyon
Kolinerjik ve adrenerjik sinapslarda transmisyon
aşağıdaki bir seri basamakta gerçekleşir:
a. Transmitterin sentez, depolanma ve salıverilmesi
b. Presinaptik ve postsinaptik reseptörlerle
transmitterin etkileşmesi
c. Sinyal iletim mekanizmasının aktivasyonu
d. Transmitterin eliminasyonu
Çevresel Otonomik
Nörotransmisyonun genel özellikleri
NT = Neurotransmitter
Çevresel Otonomik Nörotransmisyonun genel
özellikleri
Sinir impulsu
Postganglionik depolarizasyon veya
effektör hücrenin yanıtı
Pre ve postganglionik liflerin
zar depolarizasyonu
NT Reseptörlerinin
aktivasyonu
Varikozitelere
kalsiyum girişi
Nöroeffektör kavşak veya
sinapslara NT’in girişi
Nörotransmitterin
salıverilmesi
OSS’de Katekoloaminlerin Fonksiyonu
Sempatik
Somatik
Parasempatik
Sempatik
(Kolinerjik) (Motor Sinir)
Preganglionik
Nöron
ACh
Transmitter
Reseptör
ACh
ACh
ACh
nikotinik nikotinik nikotinik nikotinik
Postganglionik
Neuron
NE
NE, EPI ACh
Transmitter ACh
Reseptör muskarinik adrenerjik adrenerjik muscarinik
(sempatik
kolinerjik)
ACh
nikotinik
(nmj)
KOLİNERJİK NÖROTRANSMİSYONUN ÖZETİ
Nöroeffektör kavşak
Parasempatik/Sempatik
Preganglionik Lifler veya
Parasempatik Postganglionik Lifler
Parasempatik veya
Sempatik
Postganglionik Lifler
veya Effectör Hücre
Katekolamin biyosentezinin özeti
Tirozin
DOPA
Dopamin
Norepinefrin
SEMPATİK
SİNİR
Epinefrin
Nörotransporterlerin presinaptik lokalizasyonu
ADRENERJİK NÖROTRANSMİSYONUN ÖZETİ
COMT
Sempatik Postganglionik Lifler
Effectör Hücre
Nöroeffectör Kavşak
(Liver)
Çevresel Nörotransmisyon
 Bir transmitter bir hücrede eksitasyona yol
açarken diğer bir hücrede inhibitör etkilere
yol açabilir.
 Her bir transmitter çok sayıda reseptör alt
tipiyle etkileşebilir.


2 genel kolinerjik reseptör tipi vardır
• nikotinik ve muskarinik (M 1, 2, 3, 4 and 5)
2 genel adrenerjik tipi vardır
• alfa ve beta (tip 1 ve 2)
KOTRANSMISYON
Aynı sinir ucundan bir NT’den
daha fazlası salıverilir
Kotransmitter A
Kotransmitter B
Sinerjistik veya zıt etkiler
Postsinaptik sinerjizma tipleri
Norepinefrin/NPY
Norepinefrin/ATP
Perfusion Basıncı
(mmHg)
Postsinaptik sinerjizma örnekleri:
(NPY, NE’nin etkisini arttırır)
NPY 10 nM
NE
NE
NANC Nörotransmitterlerin bir çok örneği
vardır
NANC: Nonadrenergic Noncholinergic
NANC Nörotransmitterlerin bir çok örneği vardır
NANC: Nonadrenergic Noncholinergic
NÖROTRANSMISYON’un MODULASYONU
Nörotransmisyon
Presinaptik/
Prejunctional
Modulation
Presynaptic/
Prejunctional
Inhibition
Presynaptic/
Prejunctional
Facilitation
Postsinaptik/
Postjunctional
Modulation
Postsynaptic/
Postjunctional
Postsynaptic/ Inhibition
Postjunctional
Facilitation
NÖROTRANSMISYON’un MODULASYONU
Nörotransmisyonun
modulatörlerinin
Kaynakları
Sinir sonlarından
kaynaklanan
modülasyon
(Örn:
Otoinhibitör
Geri tepme
Postsinaptik/
Kavşak sonrası
kısımdan
(Örn:Transsinaptik/
Transjunctional
Inhibitör
Geri tepme)
Sinir
sonlarının
yakınlarından
(Çapraz-
Kan
dolaşımı
yoluyla
geçiş Uzak kesimlerden
(Örn: Renin
Salıverilmesi
Nöromodulasyonun mekanizması
NE
ACh
+ Ang II
OSS’de nörotransmisyonun özeti





OSS’de nörotransmisyonun genel özellikleri sinir impulsları, zar
depolarizasyonu, veziküllere Ca girişi, NT salıverilmesi, NT’nin
sinaps veya nöroeffektör kavşağa diffüzyonu, NT reseptörlerinin
aktivasyonu ve postganglionik lifler veya effektör hücrelerin
yanıtını içine alır.
Kolinerjik nörotransmisyon ACh’nin presinaptik sentezi ve
salıverilmesi, postsinaptik etkiler ve sonunda AChE ile
inaktivasyonu içine alır.
Katekolamin biyosentezi, dopamin ve NE’nin sentezi(dopaminbeta-hidroksilaz hız sınırlayıcısıdır), FEMT ile epinefrinin sentezi
ve presinaptik uca geri alınma ile inaktivasyonunu içine alır. (bir
nörotransport aracılığıyla)
Aynı sinir ucundan bir transmitterden daha fazla transmitterin
salıverilmesi kotransmisyon olarak adlandırılır ve NANC olan
peptidler : NPY, VIP, GnRH, P maddesi ve CGRP, peptid
olmayanlar ise ATP, GABA, 5-HT ve NO’dur.
Nörotransmisyon’un modülasyonu için çoklu mekanizmalar rol
oynar.(Otoinhibitör geri tepme, transinaptik geri tepme, çapraz
geçiş gibi)
Sempatomimetik ilaçlar
(Adrenerjik ilaçlar)
ve
Sempatolitik ilaçlar
(Antiadrenerjik ilaçlar)
Tablo: Adrenerjik reseptörlerin özellikleri
Düz kaslar
α1
α2
β1
β2
β3
Kan damarları
Daralma
Daralma
-
Genişleme
-
Bronşlar
Daralma
-
-
Genişleme
-
GI kanal
Gevşeme
Gevşeme
-
Gevşeme
-
GI sfinkter
Kasılma
-
-
Uterus
Kasılma
-
-
Gevşeme
-
İdrar kesesi detrussor
-
-
-
Gevşeme
-
İdrar kesesi sfinkteri
Kasılma
-
-
-
-
Seminal kanal
Kasılma
-
-
Gevşeme
-
İris (radial kas)
Kasılma
-
-
İris (Silier kas)
-
-
-
-
Gevşeme
-
Tablo: Adrenerjik reseptörlerin özellikleri
Dokular
α1
α2
β1
β2
β3
Kalp hızı
-
-
Artış -
-
Kalbin kasılma gücü
-
-
Artış -
-
İskelet kası
-
-
-
- Tremor,
- Kas kitlesi ve
kasılma hızında
artış
- Glikogenolizis
Termogenesis
Karaciğer
Glikogenolizis
-
-
Glikogenolizis
-
Yağ
-
-
-
-
-Lipolizis
-Termogenesis
Tablo: Adrenerjik reseptörlerin özellikleri
Dokular
α1
α2
β1
β2
β3
Pankreatik
oluşumlar
-
İnsülin
salgısında
azalma
Salıvermede
artış
-
-
Adrenerjik
sinir ucu
-
Salıvermede
azalma
-
-
-
Kolinerjik
sinir ucu
-
Salıvermede
azalma
-
-
-
Tükrük bezi
K+ salıverir
-
Amilaz salgısı
-
-
Trombosit
-
Agregasyon
-
-
-
Mast
hücreleri
-
-
-
Histamin
salınımının
inhibisyonu
-
α1
α2
β1
β2
β3
PLC etkinleşir
IP3
DAG
Ca+2
cAMP
Ca kanalları
cAMP
cAMP
cAMP
Agonist gücü
E=NE>>IZP
E=NE>>IZP
IZP>E=NE
IZP>E>>NE
IZP=NE>E
Özel
agonistler
Fenilefrin
Oksimetazolin
Klonidin
Dobutamin
Ksamoterol
Salbutamol
Terbutalin
Salmeterol
BRL
37344
Özel
antagonistler
Prazosin
Doxazosin
Yohimbin
İdazoksan
Atenolol
Metaprolol
Butoksamin
İkincil aracı
-PLC: Fosfolipaz C
-IP3: Inositol trifosfat
-DAG: Diasilgliserol
-E: Epinefrin
-NE: Norepinefrin
K kanalları
Adrenerjik Agonistler
 Sempatik
uyarının bir çok etkisi vardır ama
üçü en önemlisidir
α1 ; Bir çok damar düz kasında bulunur ve
kontraksiyon yapar
β1 : kalp hızını arttırır
β2 : Solunum ve uterus düz kaslarını gevşetir
Adrenerjik Agonistler

Direkt etkili agonistler
Reseptörlere bağlanarak etkili olurlar
Yalnızca epinefrin ve norepinefrin hem α hem de β
reseptörleri etkinleştirir.
Diğerleri ya α ya da β reseptörleri etkiler.
Epinefrin α ve β reseptörlerde yaklaşık olarak eşit
etkilidir.
Allerjik reaksiyonların tedavisi, şokun tedavisi, yerel
kanamanın kontrolü ve lokal enesteziklerin etkisini
uzatmak gibi sayısız kullanım alanı vardır.
Adrenerjik Agonistler
hem α hem de β reseptörleri uyarır ama
β1’leri β2’den daha fazla uyarır. Β2’yi az
uyardığından epinefrin gibi bronkospazmın
tedavisinde kullanılmaz. Neden? Çünkü bronş
düz kasları β2’nin uyarılmasıyla gevşerler.
 NE
Adrenerjik Agonistler
 Dopamin
-
-
-
Yapısal olarak bir katekolamindir ve NE’nin ön
maddesidir. Vücudun her tarafında ve MSS’de
dopamin reseptörleri de vardır.
Düşük dozlarda böbrek ve koroner damarlarda
genişlemeye neden olur ve kalpteki β1
reseptörleri etkiler.
Şokun tedavisinde aynı zamanda böbrek ve
koroner arterleri genişletirken kalp hızını ve
verimini de arttırır.
Adrenerjik Agonistler

-
-
-
İndirekt etkili agonistler
Bunlar önceden depolanmış NE’i serbest bırakarak
etkili olurlar. Bu yüzden de etkileri spesifik değildir
Efedrin ve fenilpropanolamin, nazal dekonjestandır.
Fenilpropanolamin ayrıca iştah azaltıcı olarak da
kullanılır.
Amfetamin ve onun benzeri metilfenidat, çocuklarda
eksik hiperaktivite bozukluklarının tedavisinde
kullanılan MSS uyarıcısıdırlar.
Bunlar psikostimülan özellikleri nedeniyle suistimal
edilirler.
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 Fenoksibenzamin
 Dibenamin
-
-
α antagonist-seçici değil, dönüşümsüz etki
Feokromositomanın (Adrenal medulladaki
kromafin hücrelerden gelişen –katekolamin
salgılanması sonucu kan basıncında yükselişin
eşlik ettiği tümör) tedavisi
İstenmeyen etki: Hipotansiyon, kızarma,
taşikardi, nazal konjesyon, iktidarsızlık
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 Fentolamin
 Tolazolin
-
α antagonist (seçici değil)
Damar genişletici
İstenmeyen etki: Hipotansiyon, kızarma,
taşikardi, nazal konjesyon, iktidarsızlık
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 Prazosin
-
- α1–antagonist
- Hipertansiyonun tedavisinde kullanılır
İstenmeyen etki: Hipotansiyon, kızarma,
taşikardi, nazal konjesyon, iktidarsızlık
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 Yohimbin
 İdazoksan
-
α2 – antagonist
Klinikte kullanılmazlar, afrodizyak etkilidir
İstenmeyen etki: Heyecan, hipertansiyon
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri





-
Propranolol
Karteolol
Levobunolol
Nodalol
Penbutolol
β –antagonist (seçici değil)
Angina, hipertansiyon, kalp ritim bozukluğu, endişe,
glaukom tedavisinde kullanılırlar
İstenmeyen etki: Bronkokonstriksiyon, kalp
yetmezliği, ekstremitelerde soğuma, yorgunluk ve
depresyon, hipoglisemi
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 Alprenolol
 Oksprenolol
 Pindolol
-
β –antagonist (seçici değil)- Parsiyel agonist
Angina, hipertansiyon, kalp ritim bozukluğu,
endişe, glaukom tedavisinde kullanılırlar
İstenmeyen etki: Bronkokonstriksiyon, kalp
yetmezliği, ekstremitelerde soğuma, yorgunluk
ve depresyon, hipoglisemi
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 Praktolol
-
β1 antagonist
Hipertansiyon, angina ve disritmilerde
kullanılması endikedir
İstenmeyen etki: Propranolol ile aynı ve ayrıca
oculomucocutaneous sendrom ortaya
çıkardığından kullanımı yoktur.
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri






-
Metoprolol
Asebutolol
Betaksolol
Bisoprolol
Esmolol
Atenolol
β1 antagonist
Hipertansiyon, angina ve disritmilerde kullanılması
endikedir
İstenmeyen etki: Propranolol ile aynı, ama
bronkokonstriksiyon riski daha azdır.
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 Butoksamin
- β2 antagonist ve zayıf α agonist
- Klinik kullanımı yoktur
 Labetalol
- α /β antagonist, β daha fazla
- Gebelikte hipertansiyon tedavisinde kullanılır
- İstenmeyen etki: postural hipotansiyon ve
bronkokonstriksiyon
Adrenerjik Reseptörlerin antagonistleri
 α2
-
-
agonistler aynı zamanda adrenerjik
reseptör antagonistidir
Klonidin
Guanabenz
Guanfasin
Tablo: Norepinefrin sentezini etkileyen ilaçlar
İlaç
Etkisi
Kullanıldığı yer
İstenmeyen Etki
α-metil-p-tirozin
Tirozin hidroksilazı
engeller
Bazen
feokromositomanın
tedavisinde kullanılır
Hipotansiyon,
sedasyon
Karbidopa
Dopa dekarboksilazı
engeller
Çevresel etkilerinden
korunmak için Ldopaya yardımcı
olarak kullanılır
Yok
Metildopa
Hatalı transmitter ön
Gebelikte
maddesi (α-metil
hipertansiyon
norepinefrin
oluşumuna neden olur
ki bu da α2 agonisttir)
Hipotansiyon,
uyuşukluk, ishal,
güçsüzlük, duyarlılık
reaksiyonu)
Rezerpin
NE’nin veziküllere
alınmasının
engellenmesiyle NE
depolarının
tüketilmesi
Metildopa gibi, ayrıca
depresyon ve
jinekomasti
Eskiden
hipertansiyonda çok
kullanılırdı
Tablo: Norepinefrin sentezini etkileyen ilaçlar
İlaç
Etkisi
Kullanıldığı yer
İstenmeyen Etki
NE Salıverilmesini
etkileyen ilaçlar
-Guanetidin
-Betanidin
-Debrisoquin
NE salverilmesini
engeller, NE’nin
tüketilmesine yol
açar ve NE
nöronlarını
dönüşümsüz bir
şekilde hasara uğratır
Eskiden
hipertansiyonda çok
kullanılırdı
Metildopa gibi ayrıca
ilk verildiklerinde
hipertansiyon
yaparlar
NE’nin geri
alınmasını etkileyen
ilaçlar
-İmipramin
-Amitriptilin
-Desipramin
NE’nin geri
alınmasını engeller.
Ayrıca atropin
benzeri etki
Depresyon
Atropin benzeri yan
etkiler ve yüksek
dozda katle disritmi
Kokain
Lokal anestezik,
NE’nin geri
alınmasını engeller
ve MSS’ni uyarır
Lokal anestezik
olarak nadiren
Hipertansiyon,
heyecanlanma,
konvulziyon ve
bağımlılık
Parasempatomimetik ilaçlar
(Kolinerjik İlaçlar
(Kolinomimetik ilaçlar)
Nikotinik
Tipi
Kas tipi
Sinir tipi
Yerleşim yeri
Nöromuskuler
kavşak
Otonom gangliyon
Duyu sinir sonları
MSS (birçok bölge)
Hücresel etkiler
Katyon kanallarının
açılması
Fonksiyonel etkiler
Nöromuskuler iletim Gangliyonik iletim
MSS’de presinaptik uyarı
Agonistler
Asetilkolin (ACh)
Karbamilkolin
(CCh)
Suksametonyum
Dekametonyum
ACh
CCh
Nikotin
Lobelin
Sistizin
Epibatidin
Dimetilfenilpiperazin
Antagonistler
Tubakurarin
Pankuronium
Atrakurium
Vekuronium
Alfa-bungarotoksin
Trimetafan
Mekamilamin
Hekzametonyum
Muskarinik
Tipi
M1 (sinir)
M2 (kalp)
M3 (bez)
Yerleşim yeri
MSS (korteks,
hipokampus)
Gangliyonlar
(enterik,
otonomik)
Mide parietal
hücreleri
Kalp kulakçıkları ve bağlı dokular
Presinaptik sinir uçları
Ekzokrin bezler
Düz kaslar
Damar endoteli
Hücresel etkiler
IP3 ve DAG
artar
Depolarizasyon
cAMP düşer
Inhibisyon
IP3 artar
Uyarı
Ca kanalları açılır
Fonksiyonel etkiler
MSS’de
heyecan
Mide asit
salgısı
Mide-bağırsak
motilitesinde
artış
Kalpte inhibisyon
Presinaptik inhibisyon
Sinirsel inhibisyon
Sekresyon
Düz kasların
kasılması
Vazodilatasyon
(NO aracılığıyla)
Agonistler
ACh
Oksotremorin
ACh
CCh
ACh
CCh
Antagonistler
Atropin
Pirenzepin
Disiklomin
Atropin
Gallamin
Atropin
Hekzahidrosiladife
nol
Kolinerjik ilaçlar
Bu sınıfta bulunan ilaçların 2 ana etkisi
vardır; postsinaptik reseptörler ve
asetilkolinesteraz enzimi.

-Direkt etkili kolinerjik agonistler direkt
olarak asetilkolin reseptörünü etkiler. Bazı
ilaçlar muskarinik, bazıları ise nikotinik
reseptörlere özeldir.

Kolinerjik ilaçlar
Muskarinik ve nikotinik resptörlerin yerleri;
• Bütün otonom gangliyonlarda nikotinik
reseptörler vardır.
• Parasempatik sinir sisteminin bütün hedef
organlarında muskarinik reseptörler bulunur.
• Nöromuskuler kavşaklardaki bütün reseptorler
nikotinik reseptorlerdir.
• Ayrıca MSS’de ve sempatik sinir sistemi
tarafından uyarılan tükrük bezlerinde de
kolinerjik reseptörler vardır.
Kolinerjik ilaçlar
İndirekt etkili kolinerjik ilaçlar, koliesterazların
etkisini engelleyerek asetilkolinin metabolizmasını
bloke ederler. Böylece bütün kolinerjik sinapslarda
asetilkolinin derişimini artırırlar.
Asetilkoline özel enzimin adı asetilkolinesteraz’dır
ve hem pre hem de postsinaptik zarlarda bulunur.
Asetilkolini ve yapıca benzeri ilaçları metabolize
eden başka kolinesterazlar da bulunur. Bunlara
bazan psöydokolinesterazlar veya özel olmayan
kolinesterazlar da denir ve karaciğerde oldukça
fazlaca bulunurlar.
Kolinerjik ilaçlar
Bütün kolinerjik ilaçlar muskarinik reseptörler vasıtasıyle
aşağıdaki etkilere neden olurlar;
 Göz: Miosis
 Kardiyovaskuler sistem: Kalp hızı ve kasılmasında
azalma
 Solunum: Bronşlarda gevşeme ve sekresyonda artış
 Mide-bağırsak: Motilitede artış, sfinkterlerin gevşemesi
 Urogenital sistem: Sfinkter gevşemesi ve idrar kesesi
kasılması
 Bezler: Sekresyon artışı
Direkt Etkili Kolinerjik ilaçlar
 1.
Esterler
- Betanekol (idrar tutukluğunun tedavisipostoperatif)
- Metakolin
- Karbakol
 2. Alkaloidler
- Muskarin
- Pilokarpin
- Arekolin
Dolaylı Etkili Kolinerjik ilaçlar
Kolinesteraz inhibitörleri)
1. Dönüşümlü (suda çözünür)
Ambenonium
- Demekarium
- Edrofonium
- Neostigmin
- Fizostigmin
- Piridostigmin
 2. Dönüşümsüz (yağda çözünür/BOS’nı geçer)
- İzoflurofat
- Ekotiyofat
- Paration
- Malation
- Soman
- Sarin

-
- Edrofonium, myastenia gravisin
tanısında (kısa etkili)
- Neostigmin ve fizostigmin,
myastenia gravisin tedavisinde
(uzun etkili)
Parasempatolitik ilaçlar
(Antikolinerjik ilaçlar)
(Parasempatomimetik ilaçlar)
Muskarinik antagonistler
Bileşik
Farmakolojik Özellikleri
Klinik kullanımı
Notlar
Atropin
Seçici olmayan antagonist
Ağızdan iyi emilir
MSS uyarıcısı
Anesteziye yardımcı
(sekresyonları azaltmak,
bronkodilatasyon)
Antikolinesteraz zehirlenmesi
Bradikardi
GI hipermotilite (antispazmodik)
Belladon alkaloidi
Başlıca yan etki; idrar
tutukluğu, ağız kuruluğu
ve bulanık görme
(Benzeri, antispazmodik
olarak kullanılan
disiklomin)
Hyosin (Skopolamin)
Atropine benzer
MSS deprezanı
Atropin gibi ayrıca hareket
bozukluklarında da kullanılır
Belladon alkaloidi
Yan etkileri atropin gibi
Atropin metilnitrat
Atropine benzer ama zayıf emilir
ve MSS’yi etkilemez
Gangliyonları bloke eder
Başlıca GI hipermotilite
Kuvaterner amonyum
türevi
Hyosin butilbromür ve
propenteline benzer
Ipratropium
Atropin metilnitrata benzer
Bronşlardaki mukosilier klerensi
engellemez
Astım ve bronşitiste inhalasyonla
kullanılır
Kuvaterner amonyum
türevi
Tropikamid
Siklopentolat
Atropine benzer
Göz içi basıncı artırabilir
Midriasis ve siklopleji oluşturmak
(göz damlası)
Tropikamid kısa, siklopentolat
uzun etkili
Pirenzepin
M1 reseptörlere özel
Gangliyon hücreleri etkileyerek
mide salgısını engeller
MSS ve düz kaslarda çok az
etkilidir
Peptik ülser
Öteki muskarinik
reseptörlerden daha az
yan etkisi vardır.
Antimuskarinik ilaçların klinik kullanımı

1. Kardiyovasküler sistem
- Sinüs bradikardinin tedavisi (Örn: myokard
infarktüsünden sonra): Dİ atropin
 2. Oftalmik
- Pupillerin genişletilmesi amacıyla; tropikamid göz
damlası (kısa etki), siklopentolat (uzun etki)
 3. Nörolojik
- Hareket hastalığının önlenmesi; hyosin (oral veya
transdermal)
- Parkinson; antipsikotik ilaçların neden olduğu
hareket bozukluğunun tedavisinde- benzhekzol veya
benztropin
Antimuskarinik ilaçların klinik kullanımı


4. Solunum
- Astım; inhalasyonla ipratropium
- Tükrük salgısını kurutmak için anestezik premedikasyonparenteral atropin veya hyosin
5. Mide-bağırsak
- Mide-bağırsak düz kaslarını gevşetmek (antispazmotik etki) ve
mide asit sekresyonunu baskılamak
- Endoskopiyi ve mide-bağırsak radiyolojisini kolaylaştırmak- Di
hyosin butilbromid
- İrkiltili bağırsak sendromu, kolon divertikülü; oral disiklomin
- Peptik ülserde; pirenzepin (H2 antagonistler ve proton
pompası inhibitörleri tedaviye girdiğinden daha az tercih edilir)
Otonom Gangliyonları Etkileyen İlaçlar
 Gangliyonları
uyaranlar
- Nikotin
- Lobelin
- Dimetilfenilpiperazinium (DMPP)
Bunların klinik kullanımı yoktur. Yalnızca deneysel
amaçla kullanılırlar
Otonom Gangliyonları Etkileyen İlaçlar
Gangliyonları bloke eden ilaçlar
Etkilerini 3 mekanizmayla gerçekleştirirler
1. Asetilkolin salıverilmesinin engellenmesi: Botulinum
toksini, hemikolinium ve Mg iyonları aynı zamanda
iskelet kaslarını da felç ederler.
2. Depolarizasyonun uzaması: Nikotin ganglionları
önce uyarır sonra bloke eder.
3. ACh’nin postsinaptik etkisinin engellenmesi:
Hekzametonyum, trimetafan, tubokurarin
Sonuçta bütün otonom ganglionlar bloke olur.

Otonom Gangliyonları Etkileyen İlaçlar

1.
2.
3.
4.
Otonom ganglionların bloke edilmesinin ana
etkileri
Kan basıncında düşme
Kardiyovasküler reflekslerde düşme
Sekresyonlar durur
Mide-bağırsaklarda felç
Download

Kolinerjik - Uzman Veteriner