KAN BASINCINI DÜŞÜREN
İLAÇLAR
SINIFLANDIRMA
Hazırlayanlar : ŞEYDA DİNÇKAN
BULUT TÜREK
• Kan basıncını düşüren ilaçlar ya doğrudan
damar düz kaslarını gevşeterek ya da
merkezi veya çevresel SSS’ni etkileyip kalpdamar sistemi üzerindeki sempatik tonusu
azaltarak kan basıncını düşürürler.Bu etki
şekillerine göre de doğrudan etkili damar
genişleticiler ve SSS’ni etkileyenler diye iki
grupta incelenirler ; idrar söktürücüler,reninanjiyotensin sistemini etkileyenler,kalsiyum
kanalı blokörleri ve veratrum alkaloidleri de
bu amaçla kullanılabilirler.
Doğrudan etkili damar
genişleticiler
• Bu ilaçların başlıcaları
hidralazin,dihidralazin,minoksidil,diazoksid
ve nitroprussiddir; bunlardan ilk dördü
arteriyoller,sonuncusu da arteriyol ve
venülleri genişletirler.Bu maddeler diğer
ilaçlardan cevap alınamadığı durumlarda
üçüncü veya dördüncü basamak ilaç olarak
kullanılırlar.
NİDROPRUSSİD
• Özellikleri:sodyum nitroprussid(sodyum
nitroferrisiyanür) halindebulunur;
kırmızımsı-kahverenkli,kokusuz,suda
serbestçe,alkolde geç çözünen,kristalize bir
tozdur.İlaç ışık ve nemden korunarak oda
ısısında saklanmalıdır.
• Farmakokinetik:Ağızdan ve Dİ yolla verilir.
Vücuda girdikten sonra önemli bir kısmı
alyuvarlara girer ve rodanaz tarafından hızla
siyanüre çevrilir.
Etkileri
• Hem arteriyolleri hem de venülleri
gevşetir.Damar dışı düz kaslar üzerinde de
biraz etkilidir.Venülleri genişlettiği için
kalbe venöz dönüşü azaltır.Kalp hastalığı
durumunda kalbin debisi azalmışsa,ilaç
bunu genellikle artırır.Nitroprusid böbrek
kan akımını ve glomerüllerden süzülmeyi
genellikle değiştirmez;ama renin
salıverilmesi artar. İlaç ön göğüs ağrısı
nöbetlerinin sıklığını azaltır.
İstenmeyen etkileri
• Şiddetli damar genişlemesi ve kan basıncı
düşmesi yapabilir.İlaç alanlarda bulantı,
kusma,terleme,baş ağrısı,huzursuzluk ve
çarpıntı görülür.Uzun süreyle ve yüksek
dozlarda kullanılması durumunda,siyanür
iyonundan dolayı zehirlenme oluşabilir.
Kullanılması
• Kan basıncının hızlı ve kısa süreli
düşürülmesi gerektiği hallerde
kullanılır.Bunun için %5 glikoz çözeltisine
katılarak 0.5 mg/kg/dk hızda Dİ infüzyonla
verilir.Yukarıda anlatılan ertki şekliyle akut
kalp yetmezliğinin sağaltımında yardımcı
madde olarak da kullanılır.
MİNOKSİDİL
• Özellikleri:Beyaz-kirli beyaz renkte,suda
çok az,alkol ve propilenglikolde
çözünebilen maddedir.
• Etkisi:Arteriyollere etkisi ile çevre damarı
direncini azaltır ve kan basıncını düşürür.Bu
yönden hidralazine benzer ama etkisi daha
güçlü ve uzun sürelidir.
Farmakokinetik
• Ağızdan verildikten sonra sindirim
kanalından iyi emilir.Plazma yarı ömrü 3-4
saat dolayındadır;dokular tarafından
tutulduğu için uzun etki süreli (1-3 gün) bir
maddedir.Plazma proteinlerine pek
bağlanmaz.Vücutta büyük ölçüde BT’a
uğrar.
İstenmeyen Etkileri
• İlacın en önemli yan etkisi refleksle SSS’ni
uyarması sonucu kalp hızını artırması,özellikle
böbrek yetmezliği olanlarda olmak üzere
vücutta su ve tuz tutunmasına yol açmasıdır.Bu
iki istenmeyen etkisi -adrenerjik reseptör
blokörleri ve işeticilerle birlikte
kullanılmasıyla önlenebilir.Minoksidil
uygulanan bilhassa kadın ve çocuklarda
vücudun bazı yerlerinde (kol,bacak,yüz gibi)
kıllanma şekillenir;ilacın kesilmesini takiben
yavaş yavaş kaybolan bu etkinin derideki kan
akımını artırmasındn ileri geldiği sanılmaktadr.
Kullanılması
• Böbrek kaynaklı kan basıncı yükselmeleride
dahil,tüm orta-ağır dereceli kan basıncı
artışlarının sağaltımında kullanılır.İlacının
işeticiler ve -adrenerjik reseptör
blokörleriyle birlikte kullanılması tavsiye
edilir.İnsanlara ağızdan başlangıçta 5 mg
miktarda verilir;daha sonra,günlük dozu 1040 mg’a kadar artırılabilir.
Farmakokinetik
• Ağızdan verildikten sonra sindirim
kanalında iyi emilir.Plazma proteinlerine
yüksek oranda bağlanır.Plazma yarı ömrü
20-60 saat arasındadır.Vücutta kısmen BT’a
uğrar;değişmemiş ve metabolitleri halinde
vücudu idrarla terkeder.
DİAZOKSİD
• Özellikleri :Yapı yönünden tiazid türevi
idrar söktürücülere benzeyen bir maddedir.
Beyaz-krem beyazı renkte,suda
çözünmeyen,alkali çözeltilerde iyi çözünen
bir maddedir.Sodyum hidroksitin yardımıyla
hazırlanan enjeksiyonluk çözeltilerinin
pH’sı 11.2-11.9 arasındadır.
Etkisi
• Kalsiyumun etkisini engelleyerek düz
kasları gevşetir.dikkatle kullanıldığı zaman
sistemik kan basıncını nadiran normal
sınırların altına düşürür ve postural kan
basıncı düşüklüğü gelişmez;bu durum
SSS’nin bozulmadığını ve öncelikle
venüllerin genişlediğini gösterir.Damarlar
dışındaki diğer düz kaslarıda gevşetir;
özellikle uterus kasındaki etkisi çok belirgin
olduğundan,erken doğumu engellemek veya
yavru atmayı önlemek içinde kullanılır.
pankreastan insülin salıverilmesini azaltır
ve böylece kanda glikoz düzeyini artırır.
İstenmeyen etkileri
• Vücutta genellikle su ve tuzun tutulmasına
neden olur.plazma hacmini artırır.kan
basıncını ileri derece düşürdüğünde,
böbreklerdeki kan akımı ve glomerüllerden
süzülme de azalır. Yalnız,kan basıncı veya
böbrek kan akımında bir değişme
olmadığında da vücutta sodyumun tutulması
şekillenir.Ayrıca,ilaç böbreklerden ürik
asitin atılmasını azaltır.
Kullanılması
• Öncelikle hipertansif krizin sağaltımında
kullanılır;bu amaçla insanlara Dİ yolla 300600 mg miktarlarda verildiğinde etkisi
hemen başlar ve 8 saat kadar sürer;burada
sağaltım süresi 3 günü aşmamalıdır.
Pankreastan insülin salıverilmesini
azaltmasında da kullanılabilir;bunun
içinağızdan günde 3-4 kez 150-250mg
miktarlarda kullanılır;bunun için önce 3-5
mg/kg dozla başlanır,alınan cevaba göre
dozu 3-8mg/kg’a kadar çıkarılır.
HİDRALAZİN
• Özellikleri:bu fitalazin türevi bir maddedir;
hidroklorür tuzu şeklinde beyaz renkte,suda
çözünen,kristalize bir tozdur.ilacın
müstahzarları koyu renk şişelerde ve oda
ısısında saklanmalıdır. Enjeksiyonluk
çözeltilerinin pH’ı 3.4-4 arasındadır.
FARMAKOKİNETİK
• Ağızdan verildikten sonra sindirim
kanalından hızlı ve tam emilir.plazmada 1-2
saatte doruk yoğunluğa ulaşır ve Plazma
proteinlerine yüksek oranda bağlanır.
Karaciğerden ilk geçişte önmeli ölçüde
BT’uğradığından ağızdan verilmesi
durumunda sistemik biyoyararlanımı
düşüktür.Vücuttan yarı ömrü 3 saat
dolayındadır ; ama 8 saate kadar uzayabilir.
Dİ yolla verildiğinde sadece %15’i
değişmemiş halde idrarla çıkarılır.
Etkileri
• İlacın önemli etkilerinin tamamı kalp-damar
sistemine yöneliktir.Etkisi ağızdan
verildikten sonra 1 saat içinde başlar ve 3-5
saatte doruk değerine ulaşır.Damarları
doğrudan etkiler ve gevşetir.Damar dışı düz
kasları etkilemez.Sağaltım dozlarında çevre
damarı direncini ve kalp basıncını düşürür,
kalbin hızını ve debisini artırır.
Glomerüllerden süzülme,tübüllerden
salgılanma ve idrar hacmini pek değiştirmez
ama yinede diğer ilaçlarda olduğu gibi
vücutta su ve tuzun tutulmasına, idrar
miktarının azalmasına yol açabilir.
• Refleksle sempatik uyarı artışı ve renin
salıverilmesine sebep olabilir;bu durum su
ve tuzun tutunmasına yol açar.Bu etkisi
dolayısıyla kan basıncını düşürücü etkisiyle
direnç gelişebilir;bu sebeple, -adrenerjik
reseptör blokörleriyle birlikte kullanılması
tavsiye edilir.Tek başına kullanıldığında,
hidralazin çarpıntı ve kalp hızında artış
yapar.
İstenmeyen Etkileri
• Yan etkileri fazla olan bi ilaçtır.Kalp hızında
artış,çarpıntı,iştahsızlık,bulantı,baş ağrısı ve
dönmesi,terleme,burun tıkanması,
uyuşukluk,tremor,kramp,ilaç ateşi ürtiker,
deri döküntüleri,kansızlık,sinir yangısı,tüm
kan hücrelerinde azalma gibi etkilere yol
açar.
İlaç Etkileşimleri
• Dekstroz-Ringer çözeltisi karışımları,
dekstrozlu-tuzlu su karışımları,Ringer
çözeltisi,laktatlı Ringer çözeltisi,tuzlu su
çözeltileri ve dobutaminle geçimli,%10
dekstroz ve ya fruktoz çözeltisi, aminofilin,
amplisilin sodyum,kalsiyum disodyum
edetat,hidrokortizon sodyum süksinad,
fenobarbital sodyum ve verapamil ile
geçimsizdir.
Kullanılması
• İlaç -adrenerjik reseptör blokörleriyle
birlikte kullanılır.köpeklerde kan basıncını
düşürmek için ağızdan 0.5-2mg/kg dozlarda
günde 2-3 kez;akut arteriyel emboli
hallerinde ağızdan ve Kİ yolla günde 2 kez
1-2 mg/kg dozlarda verilir.insanda ağızdan
başlangıçta günde 2-4 kez10-20mgmiktarda
verilir;istenilen etkiye ulaşılana kadar dozu
artırılabilir.ama günlük dozu 400 mg’ı
geçmemelidir.
Kalsiyum kanalı blokörleri
• Nifedipin,amlodipin,verapamil,diltiazem
gibi ilaçların damarlar üzerinde güçlü
genişletici etkileri vardır;etki güçleri
Nifedipin>verapamil>diltiazem sırasını
izler.Bu ilaçlar kan basıncının düşürülmesi
için de kullanılırlar.
Merkezi etkili sempatolitik
ilaçlar
• Burada α-metildopa ,klonidin, apraklonidin,
guanabenz,guanfasin gibi ilaçlar bulunur.
MSS’ndeki α2-adrenerjik reseptörleri uyararak
etkilerini oluştururlar.Merkezden çevreye
yöneliksempatik uyarı akışını azaltarak,
sempatik tonusun zayıflamasına, kalp hızının
yavaşlamasına, kalp debisinin hafif düşmesine,
çevre damarı direncinin zayıflamasına, kan
basıncının düşmesine, plazma renin etkinliğini
düşmesine ve basınç reseptörleriyle aracılık
edilen refleksin zayıflamasına yol açar.Kan
basıncının düşürülmesi için ikinci basamak
ilaç olarak kullanılır.
α-metildopa
• Özellikleri:renksiz –beyaz sarımsı renkte,su
ve alkolde az çözünen kristalize tozdur. 1.3
mg metildopa=1 mg susuz metil dopa.
• Kullanılması: α-metildopa kan basıncının
yükselmesi durumunun sağaltımında
insanlara ağızdan günde 1-3g dozlarda ve 13’e bölünerek verilir;kan basıncını düşürücü
etkisi birkaç günde belirginleşir.
Farmakokinetik
• Ağızdan verildiğinde,sindirim kanalından
değişik oranlardan emilir;biyoyararlanımı
%50 dolaylarındadır.Plazma proteinlerine
pek bağlanamaz.Vücutta büyük ölçüde
BT’ye uğrar ve vücudu idrarla terk eder.
KLONİDİN
• İlaç kan basıncını düşürmek için insanlara
ağızdan günde 2-3 kez 0.1-1 mg miktarda
verilir;sağaltıma küçük dozlarla
başlanması,alınan cevaba göre miktarının
giderek artırılması önerilir;günlük dozu 2.4
mg’ı geçmemelidir.
Adrenerjik nöron blokörleri
• Rezerpin ve diğer Rauwolfia alkoloidleri,
guanetidin,bretilium,betanidin gibi adrenerjik
nöron blokörleri adrenerjik sinir uçlarından NA’in
salıverilmesini azatıp sempatik tonusu zayıflatarak
kan basıncını düşürürler.İkinci-basamak ilaçlardır;
istenmeyen etkileri fazla olması sebebiyle,
genellikle diğer ilaçlardan yeteri ölçüde cevap
alınamadığı hallerde kullanılırlar.Rezerpin kan
basıncının düşürülmesi için ağızdan insanlara
günde 0.1-0.25 mg miktarlarda verilir;etkisi
genellikle 3-6 gün sonra belirginleşir.Kan
basıncının ani olarak yükselmesiyle ilgili kriz
halinde bir tiazid işeticiyle birlikte Dİ yolla 2.5-5
mg dozlarda uygulanır.
α –adrenerjik reseptör blokörleri
• Bu reseptörleri ayrım göstermeksizin bkole
eden prazosin,terazosin, doksazosin,
fentolamin,fenoksibenzamin gibi ilaçlar kan
basıncını düşürmek için kullanılabilir.
Prozosin insanlara ağızdan başlangıçta
günde 3 kez 0.5-1 mg miktarlarda verilir;
alınan cevaba göre dozu giderek 20mg’a
kadar artırılabilir.
-adrenerjik reseptör blokörleri
• Bu reseptörlerde uyarı geçişini engelleyen
propranolol vb ilaçlarlar kalp debisini
düşürerek,renin salıverilmesini azaltarak
basınç reseptörlerinin duyarlılığını artırarak
ve adrenerjik sinir uçlarından NA
salıverilmesini azaltarak kan basıncını
düşürürler.Bu amaçla propranolol insanlara
ağızdan günde 20-640 mg arasında 3’e
bölünerek verilir;etkisi geç başlar ve 1-2
haftada ancak doruk değerine ulaşır.Kan
basıncının düşürülmesinde birinci veya
ikinci basamak ilaç olarak kullanılırlar.
MAO’ın etkinliğini engelleyen
maddeler
• MAO’ın etkinliğini engelleyen maddeler
yalancı-NM oluşumuna sebep olarak sempatik
tonusun zayıflamasına,sonuçta da kan
basıncının düşmesine yol açar.Şöyleki,vücutta
normal olarak bulunan tirozin dekarboksillenme
ile kısmen tiramine çevrilir;bu madde
adrenerjik sinir uçlarında bulunan MAO ile
hızla yıkımlanır.Ama bu enzimin etkinliği
pargilin,klorjilin gibi ilaçlarla engellendiğinde,
tiramin adrenerjik sinir uçlarında birikir;bu
daha sonra dopamin -hidroksilazla
hidroksillenerek oktopamine çevrilir.
PARGİLİN
• İlaç hiroklorür tuzu şeklinde
bulunur.Sempatik tonusu zayıflatır;orta
şiddetteki kan basıncı yükselmelerinin
sağaltımında kullanılır.İnsanlara ağızdan
başlangıçta 25 mg verilir;haftalık aralıklarla
10 mg artırılabilir.Dozu 200 mg’ı
aşmamalıdır.
Gangliyonları bloke eden ilaçlar
• Otonomik sempatik gangliyonları bloke
eden trimetafan gibi ilaçlar özellikle kan
basıncının hızlı bişimde düşürülmesi
gereken durumlarda kullanılır.
İdrar söktürücü ilaçlar
• Tiazid ve fitalimid türevi ilaçlar başta olmak
üzere,diğer bazı idrar söktürücüler
(furosemid,spironolakton gibi) kan
basıncını düşürmek içinde kullanılırlar.Bu
ilaçların ağızdan etkili olmak ve böylece
uzun süreli kullanım kolaylığı gibi yararlı
yönleri vardır.Vücuttan su ve tuz atılmasına
sebep olduklarından diğer ialçların kan
basıncını düşürücü etkilerini artırırlar.
Etkileri ve kullanılmaları
• İdrar söktürücüler hem sistolik hemde
diyastolik basıncı düşürürler.Düşürücü
etkileri 3 haftalık bir uygulamayı takiben
ortaya çıkar.Hafif olayların sağaltımında tek
başlarına kullanılabilirler;ağır ve orta
şiddetli kan basıncı yükselmelerinde daha
güçlü ilaçlarla birlikte kullanılabilirler.
• Kan basıncını düşürmek için kullanılan
idrar söktürücü ilaçlardan bazılarının
günlük dozları mg olarak şöyledir :
• Hidroklorotiazid : 25-50
• Klorotiazid
: 500
• Hidroflumetiazid : 25-50
• Politiazid
: 1-2
• Klortalidon
: 25-50
• Spironolakton
: 100
Renin-anjiyotensin sistemini
etkileyenler
• Bu sistemde A-I’in A-II’ye çevrilmesine aracılık
eden dönüştürücü enzimin (peptidil
dipeptidaz)etkinliğini engelleyen kaptopril,
fosinopril benazebril, cilazapril, ceronapril,
enalapril,perindopril,lisinopril ile A-II’nin
yapısal anoloğu olan ve anjiyotensin
reseptörlerini yarışmalı şekilde bloke eden
saralazin plazma renin etkinliğinin artışıyla ilgili
olayların sağaltımında kullanılırlar;yani bu
ilaçlar böbrek kaynaklı kan basıncı artışlarında
daha etkilidirler.
KAPTOPRİL
• Özellikleri : Soluk beyaz renkte,su ve alkolde
serbestçe çözünen,kükürt kokulu kristalize
tozdur.
• Farmakokinetik : Ağızdan verildikten sonra
sindirim kanalından köpeklerde %75,
insanlarda %60-75 arasında emilir.Plazma
proteinlerine düşük oranda bağlanır ve tüm
vücuda dağılır.Yarı ömrü köpeklerde 2.8
saat,insanlarda 2-3 saat dolaylarındadır.İlaç
vücutta %50 dolayında BT’a uğrar;%95’ten
fazlası idrarla atılır.
• Etkisi : İlacın etkisi ile A-II şekillenmesi
azalır.Böylece damarlar üzerinde güçlü daraltıcı
ve vücutta sodyum tutucu etkisi olan bu
maddenin miktarı azalır.Damarlarda gevşeme
oluşur.Kalp yetmezliği olan hastalara
verildiğinde,çevre damar direnci,akciğer damar
direnci,ortalama arter ve sağ kulakçık basıncı
düşer.
• Kullanılması : Çevre damarı genişletmek ve kan
basıncını düşürmek için kullanılır.Köpeklere
ağızdan 0.5-2 mg/kg dozlarda 8-12 saat arayla
verilir.Kedilere ağızdan 3-6 mg verilir.İnsanlara
ağızdan günde 3 kez 25-50 mg miktarda verilir.
VERATRİN ALKALOİDLERİ
• Veratrin alkaloidleri (protoveratrin A ve B), ak
çöpleme bitkisinin kök ve yumrularında
bulunur;yapı yönünden kalp glikozidlerine
benzerler.Bu alkoloidler kalp,akciğer ve aorta
yayında bulunan çeşitli reseptörler ile sinüs
karotikusdaki basınç ve kimyasal reseptörleri
uyarır.İlk gruptaki reseptörlerin uyarılması
n.glossopharyngeus,sinüs karotikustaki reseptörlerin
uyarılması n.vagus içindeki sinirleriyle beyin
sapındaki kalp-damar merkezi ve vagus çekirdeğini
etkiler.Bu reseptörlerin uyarılmasıyla oluşacak
etkiler daha önce açıklanmıştı;ilk defa açıklayanlara
izafeten bu etki Bezold-Jareisch etki veya refleksi
diye bilinir.
• Veatrin alkaloidlerinin kan basıncını
düşürmek için kullanılması bugün artık terk
edilmiş gibidir;ama kullanılmaları
gerektiğinde günde 4 kez olmak üzere
yemeklerden sonra ve yatarken 0.2-0.5 mg
miktarda ağızdan verilirler.
TEŞEKKÜRLER
Download

kan basıncını düşüren ilaçlar