Hazırlayan
Doç. Dr. Yurdanur DİKMEN
2015
1
Vücut mekaniği;
 Kas gruplarının neden ve nasıl çalıştığını
açıklayarak, kasların organizma üzerindeki
etkilerini tanımlar.
2
 İnsan vücudunu oluşturan eklem, kas, kemik ve
sinirlerin diğer sistemlerle işbirliği halinde
çalışmasını öğreten bilime “vücut mekaniği” denir.
 VÜCUT MEKANİKLERİ; Hareket ederken ve
eğilirken; ayakta durma, oturma ve yatma
pozisyonlarındayken ve günlük yaşamın tüm
etkilerini yerine getirirken bireyin kas, iskelet ve sinir
sistemlerinin düzenli bir şekilde bir arada
çalışmasıdır.
3
Günlük yaşamda, kasların doğru ve çeşitli işlerde nasıl
doğru kullanılabileceği, nasıl düzgün duruşa sahip
olunacağı bilinmelidir. Özellikle;




Yaşlı nüfusun artışı,
Kronik hastalıkların yaygınlığı,
Trafik kazalarının ürkütücü sonuçları,
Sağlık personelinin yatağa bağımlı kişilere bakım
vermesi ve kendi sağlıklarını koruyabilmeleri
nedenleri ile
Vücut mekaniği ilkelerinin bilinmesi gerekmektedir.
4
Çünkü!!!!!!!!!!
 Vücut mekaniğine uygun hareket
edilmediği zaman oluşan sırt, bel ve eklem
ağrıları yaygın, zor ve pahalı bir sağlık
sorunudur.
 Bu nedenle, doğru vücut mekaniği hasta kadar
hemşire için de çok önemlidir.
5
Bu nedenle, hemşireler uygulamaları
sırasında;
 Uygun vücut mekaniklerini kullanabilmek için hareketin
düzenlenmesini ve hareket sırasında kas-iskelet ve sinir
sistemi koordinasyonunu anlamak zorundadır.
 Günlük yaşamlarında ve hasta bakımında vücut
mekaniğine uygun hareket etmelidirler.
 Böylece olası zorlanma, incinme, travma ya da
sakatlanmalar önlenebilir.
6
Hareketlilik
 Bireyin bir amaca yönelik olarak çevrede yer
değiştirebilmesi için kas gruplarının kasılıp gevşeme
yeteneğidir.
 Hareket, kas, eklem ve kemiklerin düzenli olarak
işbirliği halinde çalışmasıyla sağlanır ve bunların
koordinasyonu sinir sistemi tarafından gerçekleştirilir.
7
 Kas-iskelet hareketleri, sağlıklı bir bireyde normal
yapıdadır ve işlevlerini normal biçimde sürdürür.
 Ancak, kas-iskelet ve sinir sistemi hastalıklarında,
kırıklarda, eklem travmalarında, uzun süren
hareketsizliklerde bir takım pozisyon bozuklukları
ve sorunlar ortaya çıkabilir.
8
HAREKETİN SAĞLANMASI
 Hareket, bir amaca yönelik olarak kas gruplarının kasılıp
gevşemesi sonucu oluşur.
 Kasların kasılması ile birlikte kemikler üzerinde bir gerilim
oluşur, bu sırada kemikler de kaslar üzerine “yük” denilen karşı
güç uygular.
 Kasılma gücünün yükü aşması ile hareket oluşur.
9
Vücut Mekaniği İle İlgili Terimler
 Kas Tonüsü: Bir kasın dinlenme anında ve uyanıkken hafif kasılı
olması durumu.
 Hipotoni: Kasların kullanılmaması sonucunda kas tonüsünün
azalması.
 Hipertrofi: Egzersiz, kas gücü gerektiren işlerde çalışma gibi
durumlarda ve sporcularda görülen, kasın fazla çalışması sonucu
kasın büyümesidir.
 Kas Atrofisi: Hipotoninin uzun sürmesi sonucunda kas liflerinin
kısalarak, küçülmesi.
 Atoni: Kas tonüsünün kaybı
10
DENGE
 Denge, sinir sistemi tarafından ve özellikle
serebellum ve iç kulak vasıtasıyla gerçekleştirilir.
 Dengede kalabilmek için kasların gereksinimi olan
gücün miktarı, ağırlık merkezinin yüksekliği ve
dayanma yüzeyinin alanı doğrudan ilgilidir.
11
 Bir cismin “ağırlık merkezi” cismin kütlesinin
merkezidir.
 İnsanda ağırlık merkezi ayaktayken pelvisin
merkezinde, yaklaşık olarak göbek ile semfisis
pubisin ortasına rastlayan yerdedir.
12
13
14
 “Çekul doğrultusu”, ağırlık merkezinden geçen dikey
çizgidir.
 “Dayanma yüzeyi” cismin temas ederek dengede
durduğu yüzeydir.
15
Öyleyse!!!!! Bir cismin dengede kalabilmesi için
üç fizik kuralına uyması gerekir:

1-Cismin ağırlık merkezi
dayanma yüzeyine yakın
olmalıdır.

2-Cismin ağırlık çizgisi (çekül
doğrultusu) dayanma
yüzeyinden geçmelidir.

3-Cismin dayanma yüzeyi
geniş olmalıdır.
16
 Bir iş yaparken dayanma yüzeyini genişletmek için
ayakları açmak ve ağırlık merkezini dayanma yüzeyine
yaklaştırmak için sırtı düz tutarak kalça ve diz
eklemlerini bükmek, dengeyi arttıran iki önemli
faktördür.
17
GENEL VÜCUT MEKANİĞİ İLKELERİ
 Ağırlık çizgisi ayakta dik dururken
başın tam ortasından başlayan ve
göbek çukurunu keserek iki ayağın
ortasına düşen hayali çizgidir.
 Ağırlık çizgisi ağırlık merkezinden
geçmeli ve taban alanı içinde olmalıdır.
 Ağırlık merkezi ise, ayakta dik
dururken vücudun orta hattında
pelvisin tam ortasında yer alır.
 Taban alanı genişledikçe, denge artar.
18
VÜCUT MEKANİĞİ İLKELERİ
 Bir cismin ağırlık çizgisi taban alanına düşmelidir.
 Ağırlık çizgisi taban alanının dışına düşerse, daha
çok enerji harcanmasına neden olur.
 Dengeyi sağlamak için ağır cismin vücuda yakın
tutularak taşınması gerekir.
19
VÜCUT MEKANİĞİ İLKELERİ
 Ağırlık merkezi taban alanına yakın olmalıdır. Dizleri bükerek
yere eğilmek, ağırlığın büyük kas grupları arasında dağılmasına
neden olur. Sırta daha az yük biner. Böylece nesne daha kolay
taşınabilir.
 Bir cismi kaldırırken kaldıraç vb. araç kullanılmalıdır.
 Çünkü bu araçlar cismin ağırlığını azaltır ve kaldıran kişinin işini
kolaylaştırır.
20
VÜCUT MEKANİĞİ İLKELERİ
 Sürtünme direnci azaltılmalıdır.
 Cisim ile yüzey arasındaki sürtünmenin az olması
cismi hareket ettirmek için daha az güç
harcanmasını sağlar.
 Bu nedenle sürtünme yüzeyinin dar olması, itme
yerine çekme hareketinin yapılması gerekir.
21
VÜCUT MEKANİĞİ İLKELERİ
 Hareket yerçekimine uygun olmalıdır.
 Ağır bir cismi kaldırmak yerine yuvarlamak,
döndürmek veya kendi ekseni etrafında çevirmek
daha az güç gerektirir.
 Bir cismi düz zeminde hareket ettirmek yokuş
yukarı hareket ettirmekten daha kolaydır.
22
VÜCUT MEKANİĞİ İLKELERİ
 Yerden bir cismin alınması için vücut belden
eğilmemeli, gövde dik tutulup, dizler bükülerek
kalça taban alanına yaklaştırılmalıdır.
 Böylece yük büyük ve kuvvetli kas gruplarına
dağılır.
 Sırt incinmez.
23
VÜCUT MEKANİĞİ İLKELERİ
 Yükün azaltılması için çok sayıda kas grubu birlikte
çalıştırılmalıdır. Kaslar ne kadar güçlü ise yük o kadar
kolay taşınabilir.
 Yüz ve gövde hareket yönünde olmalıdır. Böylece
omurganın kendi ekseni etrafında dönmesi engellenir.
 Uygun olmayan yükseklikte bulunan (çok aşağıda ya
da çok yukarıda) bir cismin hareket ettirilmesi için
daha çok güç gerekir.
24
VÜCUT DENGESİNİ VE HAREKETİNİ ETKİLEYEN
PATOLOJİK DURUMLAR
 Duruş bozuklukları
 Kas gelişiminin zayıf olması
 Merkezi sinir sistemi yaralanmaları
 Kas iskelet sistemi travmaları
25
Duruş Bozuklukları
 Omurga İle İlgili Bozukluklar;
 Kifoz; Sırt omurlarının dışa doğru
çıkıntı yaparak, kamburluk
oluşturması, boyun ve bel
omurlarının içe doğru
kıvrılmasıdır. Sternum içeriye
doğru çökmüştür
26
Omurga İle İlgili Bozukluklar;
 Lordoz; Bel omurlarının içe doğru
kıvrımının artması nedeni ile pelvis ve bel
arasındaki açının büyümesidir.
 Sternum dışa doğru çıkıntı yapmıştır.
 Hamilelikte geçici olarak fizyolojik lordoz
görülebilir.
27
Omurga İle İlgili Bozukluklar;
 Skolyoz; Omurların
sağa ya da sola doğru
“S” şeklini almasıdır.
Omuzlar simetrik
değildir. Biri
diğerinden daha
aşağıdadır.
28
Göğüs Kafesi İle İlgili Bozukluklar
 Kunduracı Tipi Göğüs; Omurganın dışa
doğru çıkması, sternumun içe doğru
çökmesidir.
 Kuş Tipi Göğüs; Omurganın içe doğru
çökmesi, sternumun dışa doğru çıkmasıdır.
29
Ayak ve Bacak İle İlgili Bozukluklar
 Ayak Düşmesi; Ayağın öne doğru düşmesidir.
Çoğunlukla baş parmak dışa doğru dönüktür.
Uzun süre bu pozisyonda ayağı desteklenmeyen
hastalarda görülebilir.
 Düz Tabanlık; Tarslar ve metatarslar arasındaki
ligamentlerin gevşeyerek, ayak tabanının
düşmesidir.
30
 Halluks Valgus; Başparmağın içe doğru dönmesidir.
 Halluks Varus; Başparmağın dışa doğru dönmesidir.
31
 Geni-Valgum; Ayakta dururken, dizlerin birbirine bitişik,
ayakların birbirinden ayrı olmasıdır. X bacak.
 Geni-Varum; Ayakta dururken, ayakların birbirine yakın,
dizlerin birbirinden ayrı durmasıdır. O (parantez) bacak
32
VÜCUT MEKANİĞİNİN
DOĞRU KULLANILMASI
33
 Vücut mekaniğini doğru kullanmak için öncelikle
doğru duruş pozisyonlarını bilmek gerekir.
 İyi bir postür (duruş), vücut parçalarının en
uygun kas-iskelet dengesinin ve hareketliliğinin
sağlanması ve hareket sisteminin sağlığının
sürdürülmesi için gereklidir.
34
 Normal postür, otururken ve ayakta
dururken sırt, bacak, karının ve boyun
kaslarının değişik zamanlarda oluşan ve
tekrarlayan kasılmalarıyla sağlanır.
35
Ayakta Duruş Pozisyonu;
36
 Baş, boyun omurlarında hafif bir eğim meydana getirecek





şekilde dik ve çene biraz önde olmalı,
Omuzlar dik ve aynı zamanda sırt omurlarına hafif bir eğim
sağlayacak, omurgaya da maksimum uzunluğunu verecek
şekilde geriye çekilmiş olmalı,
Göğüs önde, kalça kasları kasılmış olup, bel omurları hafif
bir eğim oluşturmalı,
Kollar vücudun iki yanında, dirsekler biraz gevşek. Kolların
dirsekten aşağı kısmı vücuda yakın, el ayası içe dönük ve
parmaklar hafif bükülü olmalı,
Diz kapakları yüzle aynı yönde ve dizler hafif gergin
pozisyonda olmalı,
Ayaklar karşıya bakmalı ve bacaklar bilekle 90 derecelik açı
oluşturmalı, ayak tabanı yere tam olarak basmalı
37
Uygun ayakta duruş
38
Oturma Pozisyonu;
39
Nasıl olmalı????
 Baş dik, çene ileride, omurga dik, ve sandalyenin
arkalığına tümüyle temas etmeli,
 Ayaklar yere temas etmeli, dizler hafifçe sandalyenin
oturmalığından ayrı olmalı,
 Kollar yanda rahat bir şekilde bırakılmalı,
 50 dakikadan daha uzun süreyle aynı pozisyonda
oturmamaya özen gösterilmeli
40
41
Yatış Pozisyonu;
42
Uygun yatış pozisyonu nasıl olmalı???
İyi bir yatış pozisyonu sağlamak için yatağın düz, rahat
ve destekleyici özellikte olması gerekir.
 Omurga düz olmalı
 Baş altına konan yastık omur yüksekliğinde olmalı,
 Yastık omuzlara kadar inmelidir.
43
-
Yatarken sert ve ortopedik yatakları tercih edilmeli
- Salt yer ve tahta üzerine yatmak doğru değildir.
- Yatarken bacaklar gergin tutulmamalı
- Sırt üstü yatarken baldırların altına koyulabilecek küçük
bir yastık rahatlık sağlayacaktır.
-Boyun ve bel kavisleri normal eğimlerini korumalı
-Yüksek olmayan ve eni geniş bir yastıkla yatılmalı,
-Normal boyun eğimini koruyacak şekilde başı ve boynu
desteklemeli (şişman olmayan bireyler yastıksız da
yatabilirler).
44
45
Taşıma Pozisyonu:
 Taşınacak cisim ya da eşya çok ağır olmamalı, mümkün
olduğunca kollarla aynı hizada olmalıdır.
 Bu nedenle cisim ya masa vb. bir eşyanın üzerinde olmalı ya
da bir ayak önde, kalçalar mümkün olduğunca yer
düzlemine yakın olmalıdır.
 Vücut belden bükülmemelidir.
46
 Eşya masa üzerinden kaldırılacak ise dizler hafif kıvrık ve
gevşek, bir ayak önde olmalı, ayak tabanları yerle tam
temas etmelidir.
 Eşya kollarla kavranarak mümkün olduğunca vücuda yakın
kucaklanmalıdır.
 Eşya kucağa tam yerleştirilir.
 Dik pozisyonda iken ağırlık tam olarak hissedildikten sonra
yürümeye başlanmalıdır.
47
 Eşya yerden kaldırılacak ise, bir ayak önde, kalçalar
yer düzlemine yakın olacak biçimde dizler kıvrık
ayak tabanları yerle temas etmelidir.
 Eşya eller ve kollarla tam kavrandıktan sonra
yavaşça yerden kaldırılmalı, kucağa alındıktan
sonra ağırlık öndeki ayağa verilecek biçimde vücut
dik pozisyona getirilmelidir.
48
 Vücut tam doğrulduktan sonra yürümeye başlanmalıdır.
 Ancak taşınacak cisim taşıyıcının vücut ağırlığının
%35’inden daha ağır, büyük hacimli ise mutlaka özel
taşıyıcı aletler kullanılmalıdır.
49
50
51
52
53
54
VÜCUT POZİSYONLARI
55
Vucut mekanik
vıdeo-nursing
56
hastaya pozisyon vermede amaç
 Bireye yatak içinde doğru, rahat ve dinlendirici
pozisyon verebilmek,
 Bireyin, rahat uyumasını sağlamak,
 Bireyde omurgada meydana gelebilecek
bozulmaları önlemek için vücut parçalarının
sağlıklı ve doğru pozisyonlarının bilinmesi gerekir.
57
Vücut Mekaniğine Uygun Yatış Pozisyonları
1-Koruyucu Yatış Pozisyonları
-Supine
-Lateral
-Prone
-Fowler’s
2-Muayene Pozisyonları
-Sims
-Dorsal Recumbent
-Knee-Chest
-Litotomi
3-Tedavi Edici Pozisyonlar
-Ortopne
-Trendelenburg
58
Koruyucu Yatış Pozisyonları 1:
Supine
 1. Hasta sırt üstü düz yatar pozisyona alınır
 2. Baş boyun ve omuzlar bir yastıkla desteklenir
 3. Üst kol ve ön kolun altına ince bir yastık
konularak desteklenir
 4. Dizlerin altına küçük bir havlu rulo yapılarak
konur
 5. Ayaklar dorsal fleksiyona getirilir
 6. Ayak tabanı ayak tahtası ve blokları ile
desteklenir
59
Supine (sırt üstü yatış)
60
Foot Drop-Ayak Düşmesi
61
Foot Drop-Ayak Düşmesi
62
Koruyucu Yatış Pozisyonları -2
Prone (yüzüstü-yüzü koyun)
Hastayı dinlendirici gevşetici bir pozisyondur.
 1. Hasta yatağa yüzüstü yatırılır.
 2. Başının altına yastık konarak sağa ya da sola
çevrilir.
 3. Kolları başın iki yanında uzatılır.
 4. Kilolu hastalarda göğüs ile karın arasındaki boşluk
ince bir yastıkla desteklenir.
 5. Hastanın bacağının altına da bir yastık
yerleştirilerek pozisyon verilir
63
Prone pozisyonu
(yüz üstü- yüzü koyun)
64
Prone pozisyonu
65
Koruyucu Yatış Pozisyonları -3
Lateral (yan )
Sırtın çıkıntılı noktalarına yapılan basıyı kaldırmak için
kullanılır.
 1 Hasta sol ya da sağ tarafına (hasta için uygun olan





yöne) çevrilir.
2. Baş boyun ve omuzlar bir yastıkla desteklenir
3. Hastanın altta kalan kolu avuç içi yukarıya bakacak
şekilde yüzünün yanına yerleştirilir
4. Hastanın üstte kalan kolu dirsekten bükülerek omuz
yüksekliğini koruyacak şekilde yastık ile desteklenir
5. Altta kalan bacak geriye doğru hafifçe bükülür
6. Üstte kalan bacak kalçaya 90° olacak şekilde
bükülür ve bir yastıkla desteklenir
66
Lateral (yan) Pozisyon
(üstten görünüş)
67
Lateral (yan) pozisyon
68
Lateral (Yan) Pozisyon
69
Koruyucu Yatış Pozisyonları -4
Fowler-Semifowler
(oturur - yarı oturur)
 1. Hasta sırt üstü pozisyona alınır.
 2. Yatak başı 45-60° yükseltilir.
 3. Hastanın diz altı ve ayakları desteklenir.
 4. Eğer yatakla pozisyon verilemiyorsa hastanın
sırtı birbirine çapraz iki yastıkla kalçalardan
başlayarak omurga düz olacak şekilde desteklenir
 5. Eğer hasta felçli ise kollar dirsekten bükülerek
omuz seviyesinde yastıkla desteklenir
70
Fowler’s pozisyonu
71
Tam Fowler’s ve Yarı Fowler’s
pozisyonları
72
Muayene Pozisyonları
73
Sims posiyonu
Rektal, vajinal, kolon uygulamalarında kullanılır.
 1. Hasta lateral
(yan) pozisyona alınır.
 2. Hastanın başının altına ince bir yastık
yerleştirilir.
 3. Hastanın altta kalan kolu avuç içi yukarıya
bakacak şekilde dirsekten bükülür.
 4. Üstte kalan kol göğse doğru dirsekten bükülür.
 5. Üstte kalan bacak karna doğru çekilir, altta
kalan bacak serbest bırakılır.
74
Sims pozisyonu
75
Sims pozisyonu
76
Dorsal Recumbent
Foley (idrar) kateter takılması esnasında ve vajinal ilaç
kullanımında uygulanır.
 1. Hasta sırtüstü düz yatırılır.
 2. Baş, boyun ve omuzlar bir yastıkla desteklenir.
 3. Kollar başın yana açık durumda başın arkasında
birleştirilir.
 4. Bacaklar dizlerden bükülür ve birbirinden
uzaklaştırılır.
 5. Yastıkla kalçalardan başlayarak omurga düz
olacak şekilde desteklenir.
77
Dorsal Rekumbent pozisyonu
78
Dorsal Rekumbent pozisyonu
79
Knee Chest (dizgöğüs/secde)
Rektal ya da uretral muayene ve tedavisinde kullanılır.
 1. Hasta secde pozisyonuna getirilir .
 2. Başın altı bir yastıkla desteklenir.
80
Knee-Chest pozisyonu
81
Knee-Chest pozisyonu
82
Litotomi pozisyonu (doğum ya da
vajinal muayene pozisyonu)
83
Litotomi Masası
84
Tedavi Edici Pozisyonlar
85
Ortopne pozisyonu
Kalp ve akciğer yetmezliği olan kişilerde, torasentez yapılacak
hastalarda kullanılır.
 1. Hasta fowler pozisyona getirilir.
 2. Yemek masası hastanın yanına çekilir.
 3. Yemek masasının üzerine yastık yerleştirilir.
 4. Hastanın kolları iki yana açık olacak şekilde
yastık üzerinde birleştirilir.
86
Ortopne pozisyonu
87
Trendelenburg pozisyonu
Postural drenajda (hava yolunu açmak için sekresyonun
çıkarılması için) kullanılır.
 1. Hasta sırtüstü yatırılır.
 2. Ayaklar 30o kaldırılır .
 3. Başın altından yastık alınır.
88
Trendelenburg pozisyonu
89
90
91
Hastanın Hareket Ettirilmesi ve Taşınması
92
 Yaşlılık ve ameliyat sonrası gibi dönemlerde, hasta
yardımsız ve ani olarak yataktan kalkamaz.
 Hareketlerin sınırlanması, fiziksel güçsüzlükten
kaynaklanacağı gibi dren, serum vb. araçların
varlığı nedeniyle de olabilir.
93
 Birey hareket ettirilmeden önce serum, dren,
mesane kateteri (sonda) varlığı kontrol
edilmelidir.
 Mümkünse serum çıkarılmalı, diğer bağlantıların
güvenliği sağlanmalıdır.
94
Hastanın yatak yanına çekilmesi
95
Hastanın Yana Çevrilmesi ve Döndürülmesi
 1. Hastanın güvenliği için sağ taraftaki korkuluk kaldırılır.
 2. Hastayı sol tarafına çevirmek için hasta yatağın sağ
tarafına kaydırılır.
 3. Sağ ayak sol ayağın üzerine konur , sağ ve sol kollar
göğüste birleştirilir .
 4. Hemşire hastanın döneceği tarafta durur.
 5. Bir elini hastanın sağ omzuna diğer elini de sağ
kalçasının üzerine koyarak hasta yavaşça sol tarafa
döndürülür.
96
1
97
2
98
3
99
4
100
101
Hastanın Yatak İçerisinde Yukarı Çekilmesi
Çeşitli şekillerde yapılabilmektedir.
 1. Hasta sırtüstü yatırılır.
 2. Hasta yatağın baş kısmını tutar.
 3. Hemşire bir elini hastanın omuzlarının diğer
elini kalçasının altına yerleştirilir.
 4. Ortak komutla hareket ederek hasta yukarıya
çekilir.
102
103
Sırası ile:1 (çarşaftan çekilerek)
104
2.Hasta yukarı çekilir
105
Hastanın Yataktan Kaldırılması
 1. Hastanın oturtulacağı araç hazırlanır (sandalye, tabure





vb.).
2. Hastanın yataktan inişini kolaylaştırmak için ayak
taburesi yatak önüne konur.
3. Hasta yatağının baş kısmı yükseltilerek oturması
sağlanır.
4. Senkop belirtilerine karşı hastanın yaşam bulguları
alınır.
5. Hastanın ayakları yatağın kenarından sarkacak şekilde
yavaşça çevrilir.
6. Hasta koltukaltlarından tutularak yavaşça kaldırılır.
106
Hastanın dizlerinden destek almak
107
Taşıma tahtası ile hastayı sandalyeye
oturtma
108
109
Hastanın Yürütülmesi
 Walker (yürüme Aracı)
110
Hastanın Yürütülmesi
111
Üç Kişi İle Hastanın Sedyeye Taşınması
 1. Sedye hasta yatağının ayak ucuna dik açı oluşturacak






şekilde yerleştirilir.
2 Yatak ve sedyenin tekerlekleri kilitlenir.
3. En uzun kişi hastanın başucuna gelecek şekilde boy
sırasına göre hastanın yan tarafına geçilir.
4. Hastanın baş ucundaki birey bir kolunu hastanın başboyun ve omuz eksenini koruyacak şekilde destekler.
5. Diğer kolunu, hastanın sırtının altına yerleştirir.
6. Ortadaki birey kollarını hastanın kalçasının altına
yerleştirir.
7. Ayakucundaki birey bir kolunu ortadaki arkadaşının
kolunun yanına,diğer kolunu da hastanın ayak bileklerinin
altına yerleştirir.
112
113
114
Hastayı Kaldırarak Taşıma
115
Çarşaf Kullanarak Hastayı Taşıma
116
Hasta transfer video
117
HAREKETSİZLİĞİN
ORGANİZMA ÜZERİNDEKİ
ETKİLERİ
118
Farklı nedenlerle bireyin yatak istirahatine alınması,
geçici ya da kalıcı hareket kaybı gibi durumlarda;
Kas-iskelet sistemi,
Dolaşım sistemi,
Solunum sistemi gibi pek çok sistemin işlevi etkilenir.
119
Hareketsizliğin Organizma Üzerindeki Etkileri
 Fizyolojik Etkiler:
 Hareketin azalması
 bazal metabolizma hızı yavaşlar
 vücudun hücresel işlevi yavaşlar
 artık ürünler birikir
120
Fizyolojik Etkiler:
 Hareketsizlikle birlikte hastanın besin gereksinimi
azalır; iştahsızlık, hazımsızlık, bulantı, kilo kaybı gibi
problemler ortaya çıkabilir.
121
Fizyolojik Etkiler:
 Hareketsizlikle birlikte kaslarda atrofiler gelişmeye başlar.
 Solunum sırasında kullanılan diyafragma ve interkostal kasların
zayıflaması solunumu olumsuz etkiler.
 Akciğerleri saran göğüs kafesinin ve akciğerlerin nefes alma
sırasında yeterince genişleyememesi, etkisiz solunum
yapılmasına, akciğer ve solunum yollarında sekresyon
birikmesine neden olur.
122
Fizyolojik Etkiler:
 Uzun süreli yatak istirahatinde, otonom sinir sisteminin
işlevleri yavaşlar.
 Kalbe venöz kan akımı yavaşlar ve kalbin atım gücü azalır.
 Kan basıncı ve nabız düşüktür.
 Birey ani olarak yataktan kalktığı zaman baş dönmesi ve
bayılma hissi ortaya çıkabilir. “Ortastatik Hipotansiyon” olarak
adlandırılan bu durum, çoğunlukla uzun süren yatak
istirahatinden sonra ortaya çıkar.
 Uzun süren yatak istirahati kalbin yükünü de arttırır.
123
Fizyolojik Etkiler:
 Hareketsizliğe bağlı kasların zayıflaması sonucu, alt
ekstremitelerde, venlerin çevresindeki kasların kasılma
işlevleri azalır.
 Bu durum venöz dönüşün yavaşlamasına neden olur.
 Ven içindeki kan durgunlaşır yani staz oluşur.
 Venöz staz özellikle trombüs (pıhtı) oluşmasına neden olur
ve emboli (damarlarda tıkanma) riskini ortaya çıkarır.
124
Fizyolojik Etkiler:
 Eklem çevresinde meydana gelen kas atrofileri eklem
hareketlerini sınırlandırır. Eklem bölgesinde bulunan
ligamentler kısalır. Bu duruma kontraktür denir.
 Uzun süren yatak istirahatleri, vücudun belli
bölgelerinin basınç altında kalmasına ve ortaya çıkan
basınçla o bölgedeki kan dolaşımının yavaşlaması
sonucu basınç yaralarının (yatak yaraları)
oluşmasına neden olabilir.
125
Fizyolojik Etkiler:
 Hareketsizlik sonucu böbrekler ve idrar yollarında idrar birikir.
Böbrek fonksiyonlarının yavaşlaması ile birlikte kanda bulunan
kalsiyum çökmeye başlar ve üriner sistem taşları (böbrek ve böbrek
yolları taşları) meydana gelir. Taşlar özellikle idrar yollarında
tıkanmaya ve enfeksiyon oluşmasına neden olur.
 Hareketsizlik bağırsak hareketlerini de yavaşlatır. Bunun sonucu
konstipsyon (kabızlık) ortaya çıkar. Konstipasyonun tedavi
edilmemesi, dışkının sertleşerek fekal tıkaç oluşturmasına neden
olabilir.
126
Psikososyal Etkiler;
 Haretsizliğin geçici veya kalıcı olması bireyi bir başkasına bağımlı hale
getirir.
 Fiziksel olarak bağımlı olan birey sosyal rollerini erine getirememe kaygısı
yaşar.
 Bu nedenle daha sinirli ve saldırgan olabilir.
 Yatak istirahatinin uzaması, hastalığın tanısı, tedavisi ve prognozu hakkında
bilgi verilmemesi sonucu birey gelecek için kaygılanır, endişelenir.
 Kendisini çaresiz, umutsuz, yalnız hisseder.
 Ve depresyon yaşayabilir.
 Her birey birbirinden farklı olduğu için her bireyin hareket kaybına verdiği
tepki birbirinden farklıdır.
127
Gelişimsel Etkiler;
 Bazı duruş ve hareket problemleri doğumsaldır
(konjenital). Bu problemlerin düzeltilmesi için ya da kırık
gibi sonradan oluşan problemlerin tedavisine uzun süren
yatak istirahatleri önerilebilir. Bu durumda çocuğun motor
gelişimi yavaşlar.
 Yaşlanma ile birlikte kas tonüsünün azalması, osteoporoz,
cilt kuruluğu, deri altı yağ ve kas dokusunun azalması gibi
durumlar ortaya çıkabilir.
 Bu nedenle yaşlı bireylerde ve çocuklarda
hareketsizliğin olumsuz etkileri daha çabuk görülür.
128
Özetleyecek olursak…..
129
YATAĞA BAĞIMLILIĞIN YAN ETKİLERİ VE ÖNLEMLER
ETKİLENEN ORGAN
ETKİSİ
Basınç
yarası)
DERİ
Ülseri (yatak
Kuruluk-pullanma
ÖNLEYİÇİ BAKIM
Basınç bölgeleri gözlenmeli,
İki saatte bir pozisyon
değiştirmeli,
Yeterli beslenme ve sıvı alımı
sağlanmalı,
Deri temiz ve kuru tutulmalı,
Alkolle masaj yapılmamalı,
130
Kuvvetsizlik
KASİSKELET
SİSTEMİ
ve kas
atrofileri
Sırt
ağrıları
Kontraktürler
Osteoporoz
1-Sınırları dahilinde hareket
ettirilmeli,
2-Sık pozisyon
değiştirilmeli,
3-Masaj yapılmalı,
4-Kas ve eklemleri içeren
düzenli egzersiz
programı uygulanmalı
(ROM egzersizi, eklemlerin
yapabileceği tüm
hareketler)
5-Ayak düşmesini önlemek için ayak tahtası kullanılmalı.
6-Ayak, bacak ve kalça kum torbaları ile desteklenmeli.
7-Travmalardan korunmalı.
131
Kalp
artma
yükünde
Trombüs
KARDİYOVASKÜLER
SİSTEM
pulmoner
emboli
ve
Ortostatik
hipotansiyon.
1-Yatak sınırları
dahilinde hareket
ettirilmeli,
2-Olabilecek en
erken dönemde
hasta ayağa
kaldırılmalı,
3-Olanak dahilinde
bol sıvı verilmeli,
4-Elastik çorap ve
bandaj
uygulanmalı.
132
SOLUNUM
SİSTEMİ
Göğüs
kafesi
genişlemesi ve
hareketinde
azalma
1-Derin solunum
ve öksürük
egzersizi
yaptırılmalı,
Sekresyon
2-Bol sıvı verilmeli.
birikimi
Akciğer
büzüşmesi
(Atelektazi) ve
enfeksiyon
(hipostatik
pnomoni) riski
artar.
3-Hipostatik
pnomoni
belirtileri(ateş,öksü
rük,göğüs
ağrısı,yeşil
balgam, lökositoz,)
gözlenmeli.
133
İştahsızlık,
bulantı.
gereğinden
fazla besin
almada
görülebilir

GASTROİN
TESTİNAL
SİSTEM
konstipasyon
1-Beslenme
düzenlenmeli,
2-Sabah aç karna
ılık su,
3-Posalı besinler
verilmeli,
4-Sınırları
dahilinde hareket
ettirilmeli,
5-Düzenli tuvalet
alışkanlığı
sağlanmalı,
6-Gerekirse
laksatif verilir.
134
İdrar
yapmada 1-İdrar yapmayı
zorluk
sağlayacak
uygun pozisyon
sağlanmalı,
Üriner staz
ÜRİNER
SİSTEM
(birikme)
Böbrek
üriner
taşı
enfeksiyon
2-Yatakta aktifpasif
egsersizler,
3-Sıvı alımı,
4-Sık pozisyon
değişimi.
135
PSİKOLOJİK
DURUM
1-Hata kendi
bakımına
Uykusuzluk,
katılmalı,
2-Çevre ilişkisi
Anksiyete,
sürdürülmeli,
3- Olumlu
Depresyon,
iletişim,
4-KonsültasyonSasyal etkileşim liyezon
azalır.
hemşiresi ile
işbirliği
136
UZUN SÜRE YATAĞA BAĞIMLI OLMANIN DERİ
ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
BASINÇ ÜLSERLERİ
(yatak yaraları)
137
BASINÇ YARASI
(DEKÜBİTÜS ÜLSERİ-YATAK YARASI)
 Decumbere
Latince = Yatmak
DEKÜBİTÜS ÜLSERİ
138
 Basınç yarası sadece yatan/yatağa bağımlı
hastalarda değil, yürüyemeyen/ tekerlekli iskemle
ile dolaşan bireylerde de görülür.
 Bu nedenle diğer terimler yerine BASINÇ YARASI
terimini kullanmak en doğrusudur.
139
Basınç Yarası
 Yüzeyel ve derin olarak doku bütünlüğünün
bozulduğu yumuşak doku nekrozudur.
 Dokuların uzun süre basınç altında kalması
sonucu gelişen ve kemik çıkıntılar üzerinde
görülen iskemik doku kaybıdır.
140
 Basınç yaralarının oluşmasındaki en
önemli neden basınçtır.
141
Yumuşak doku basınç altında kalarak sıkışır,
Altta kalan dokunun kanlanması ve oksijenlenmesi bozulur,
sıkışmaya bağlı olarak dokuda iskemi oluşur,
iskemi engellenmez ise
Dokuda nekroz ve ülserasyon (yara) gelişir.
142
Yatak Yarası Oluşmasını Kolaylaştıran
Faktörler
 Yetersiz beslenme
 Hareketsizlik/yatağa
bağımlı olma
 Obesite/Kaşeksi
 Kas atrofisi
 Duyu kaybı
 İnkontinans (istemsiz
idrar-dışkı kaçırma)
 Anemi
 Yaşlılık
 Nem
 Sürtünme
 Diyabet gibi hastalıklar
 Ödem
 Bazı pozisyonlar
143
 Basınç yaralarının tedavisi için
multidisipliner bir yaklaşım gerekir.
144
Basınç Yaralarının Histolojik Olarak Sınıflandırılması
 1. Evre:
 Tüm yumuşak dokuda akut inflamasyon
vardır.
 Ülser nemli, yüzeyel ve düzensiz bir
eritem (kızarıklık) şeklindedir.
 Ağrılıdır.
 Kemik çıkıntıların üzeri sıcak ve
ödemlidir.
 Cilde bastırıldığı zaman kızarıklık
solmaz ve deri bütünlüğü bozulmamıştır.
145
 2.Evre:
 Dermisin altında subkütan yağ
dokusu içine ilerleyen akut ve
kronik inflamatuar durumdur.
 Epidermis, dermis ya da ikisini
birden tutan deri kaybı vardır.
 Ülser yüzeyseldir.
 Bölgede sertleşme, renk
değişikliği, sıyrık (abrazyon),
bül ve ülserasyon vardır.
146
 3. Evre
 Kas dokusuna kadar uzanan
ancak kas fasyası altına
inmeyen, aşırı yumuşak bir doku
nekrozu vardır.
 Subkütan yağ dokusunda
akıntılı, pis kokulu, infekte
olmuş nekrozlu bir ülserasyon
vardır.
 Ülser kenarında açık doku,
pigmentasyon (renk değişikliği)
alanları vardır.
147
 4. Evre
 Aşırı bir yumuşak doku
nekrozu ve osteomiyelit
(kemik iltihabı) vardır.
 İleri derecede doku
harabiyeti oluşmuştur.
 Ülserin tabanı kemik
dokusundadır.
 Yaranın kapatılması için
cerrahi müdahale gerekir.
148
 Basınç yaralarının nerelerde oluşabileceğini
bilmek, korunma için çok önemlidir.
 Basınç en fazla kemik çıkıntıları üzerindeki
yumuşak dokularda yara oluşturur.
 Basınç yarasının oluşmasında, basıncın şiddeti
kadar, dokunun basınç altında kalma süresi de
etkilidir.
149
Yatış Pozisyonuna Göre Basınç
Noktaları
Prone Pozisyonunda önemli basınç noktaları:
 Yanak ve çene
 Omuz başları
 Kadınlarda göğüsler
 Erkekte genital organlar
 Dizler ayak baş parmağı
150
Supine Pozisyonunda önemli basınç noktaları:
 Oksipital bölge
 Skapula
 Dirsekler
 Sakrum, trokanterler
 Topuk
 Ayak baş parmağı
151
Lateral Pozisyonunda önemli basınç
noktaları:
 Kulaklar
 Omuz başları
 Dirsekler
 Kostaların yanı
 Trokanterler
 Dizin, ayağın ve topuğun yanı
152
 Basınç yaralarının önlenmesi bakım vericinin
sorumluluğundadır.
 Önemli olan, doku hasarı oluşmadan koruyucu
önlemlerin alınmasıdır. BUNLAR:
153
Basınç Yaraları İçin Koruyucu Önlemler
 Hastanın 2-4 saat ara ile pozisyonu değiştirilir.
 Basınç ortadan kaldırılmalıdır.
 Basınç bölgeleri sık sık gözlenmelidir.
 Hareket edemeyen hastalar için yatak içinde ROM
egzersizleri yaptırılmalıdır.
154
 Hasta hareket edemiyorsa (yatağa bağımlı ise) havalı
yataklar kullanılmalıdır.
 Lastik simit kullanılmamalıdır.
 Yatağın baş ucu mümkünse 30 dereceden fazla
yükseltilmemelidir.
155
 Tekerlekli iskemle kullanan hastalara , her yarım
saatte bir kollarından güç alarak kendini
kaldırması ve böylece doku kanlanmasına izin
vermeleri önerilmelidir.
 Deri nem ve sürtünmeden korunmalıdır.
 Deri temiz tutulmalıdır.
156
 Yatak takımları kuru ve gergin olmalıdır.
 İnkontinansı olan hastalarda perine temizliği
uygulanmalıdır.
 Hastanın diyeti düzenlenmelidir. Bu hastalar
yüksek kalorili, yüksek proteinli ve vitaminli
diyetle beslenmelidir.
157
 Anemi tedavi edilmelidir.
 Çıkıntı ve basınç bölgelerine yara açılmadan önce hafif
masaj yapılmalıdır. Hafif masaj kan dolaşımını
hızlandırarak, dokuların yeterince oksijenlenmesini
sağlar.
158
 AKTİF VE PASİF EGZERSİZLER
(RANGE OF MOTION-
ROM EGZERSİZLERİEKLEM AÇIKLIĞINI DEVAM ETTİREN
EGZERSİZLER)
159
 Vücudun sagital, frontal ve transvers
düzleminde eklemlerin maksimum seviyede
hareket ettirilmesine eklem egzersizi denir.
160
EGZERSİZ
Aktif Egzersiz
Pasif Egzersiz
161
 Kas gruplarının kasılıp gevşemesi ile yapılan
hareketlere aktif egzersiz denir.
 Aktif egzersizde kas ve eklem hareketleri birey
tarafından yapılırken, pasif egzersizde eklemler bir
başkası ya da bir araç tarafından hareket ettirilir.
162
ROM-Range of Motion
(Eklem hareket açıklığı egzersizi )
Boyun:
*Fleksiyon
*Ekstansiyon
*Hiperekstansiyon
*Lateral Fleksiyon
*Rotasyon
Omuz:
*Fleksiyon
*Ekstansiyon
*Abdüksiyon
*Addüksüyon
*İnt. rotasyon
*Ekst. rotasyon
Dirsek:
*Fleksiyon
*Ekstansiyon
163
El bileği:
Parmaklar:
*Fleksiyon (bükülme)
*Ekstansiyon (açılma)
*Radyal deviasyon
*Unlar deviasyon
*Sirkümdiksiyon
*Fleksiyon
*Ekstansiyon
*Abdüksiyon
*Addüksüyon
*Sirkümdiksiyon
*Opozisyon
Ayak parmakları:
*Fleksiyon
*Ekstansiyon
Ayak bileği:
*Dorsa fleksiyon
*Planter fleksiyon
*Sirkümdiksiyon
Kalça ve diz:
*Fleksiyon
*Ekstansiyon
*Abdüksiyon
*Addüksüyon
*İnt. Rotasyon
*Ekst. rotasyon
Vertabral kolon:
*Fleksiyon
*Ekstansiyon
*Hiperekstansiyon
*Lateral fleksiyon
*Rotasyon
164
165
166
167
168
169
170
Egzersizler kasların kasılmasına göre
üç farklı tipte sınıflandırılabilir:
 İzotonik Egzersiz: Bu egzersizde kaslar kasılarak kısalır
ve eklemler oynatılarak aktif hareket ortaya çıkar.
Bu hareketler;
 kas tonusünü arttırır
 kasları güçlendirir,
 eklemin hareketliliğini arttırır,
 kalp ve solunum sisteminin işlevlerini ve kan dolaşımını
güçlendirir.
171
 İzometrik Egzersiz: Bu egzersizde kaslarda
kısalma olmadan kasılır.
 Eklem hareket etmez bu nedenle hareket
görülmez.
 Örneğin; İki eli karşı karşıya getirip birbirini
itmek.
 Bu egzersizler;
 kas hacmini, tonüsünü ve gücünü arttırır.
 Kan dolaşımını hızlandırır.
172
 İzoknetik Egzersiz: Kasların dirence karşı kasıldığı aktif
egzersizlerdir.
 Direnç oluşturmak için özel araçlar kullanılır.
 Diz yaralanmalarında ayak bileğine ağırlık bağlanarak
yapılan egzersiz örnek olarak verilebilir.
173
 İzotonik Egzersizler
 İzometrik Egzersizler
174
Aktif ya da Pasif Egzersiz Yaptırılırken Dikkat
Edilecek Noktalar
 Egzersiz mümkün olduğunca aktif yaptırılmalıdır.
 Eklemlerde kontraktürlerin gelişmesini önlemek için
düzenli olarak egzersiz yaptırılmalıdır.
 Egzersize başlamadan önce bireyin ve eklemin hareket
yeteneği değerlendirilmelidir.
 Hareketler yavaş ve fazla basınç uygulamadan yapılmalı,
ağrı oluşması engellenmelidir.
175
 Eklem, hareket yeteneğini aşan hareketler için
zorlanmamalıdır.
 Egzersizlere başlamadan önce hem hemşire hem
de hasta rahat bir pozisyonda olmalıdır.
 Egzersiz yaptırılan eklem alttan desteklenmelidir.
176
 Hareket bireyin yaşadığı çevreye uyum yapmasını, iletişim
kurmasını ve fiziksel gereksinimlerini karşılamasını
sağlayan çok boyutlu bir kavramdır.
 Hareket yeteneğinin değişmesi ya da hareketsizlik pek çok
fiziksel ve psikolojik problemi de beraberinde getirir.
 Bireyin hareket etmesine yardım etme ve hastanın
taşınması gibi uygulamalar sırasında vücut mekaniği ve
doğru taşıma ilkeleri uygulanmalıdır, bu konuda hasta ve
ailesi bilgilendirilmelidir
177
Aktif pasif egz.
video
178
179
Download

vücut mekaniği ilkeleri