Çağ Üniversitesi
Hukuk Fakültesi
Anayasa Hukuku I
Yrd. Doç.Dr. Sami Doğru
1/64
Devlet Şekilleri
(5-6. Hafta)
Kaynak:Kemal Gözler, Anayasa Hukukunun Genel Esasları, 2010
2/64
Devlet Şekilleri
Devlet’in amacı;
- Başlangıçta :
İçte ve dışta dirlik ve düzeni sağlamaktı.
- Liberalizm döneminde:
Özgürlüğün bir parçası olan eşitlik adına,
“düzenleyici” ve “koruyucu” duruma geçmiştir.
- Güdümlü ekonomi döneminde:
“Müdahaleci devlet” niteliğini kazanmıştır.
3/64
Devlet Şekilleri
Devlet’in amacı;
- II. Dünya savaşı sonrası:
Marksizmin de etkisiyle “sosyal devlet” olmaya
başlamış,
- Günümüzde:
Küreselleşmenin
ve
buna
bağlı
olarak
“özelleştirme”nin de etkisiyle devlet küçülmeye
başlamış, “insan haklarının” korunması devlet
üstü güvenceye ulaşmıştır.
4/64
Devlet Şekilleri
Günümüzde sayısı 193 olan (Ekim 2013)
devletler, “şekilleri” bakımından çeşitli tasniflere
tabi tutulmuştur (http://www.un.org/en/members/index.shtml
.
5/64
Devlet Şekilleri
1. Ayırım
2. Ayırım
Monarşi
Üniter Devlet
Karma Yapılı
Devletler
Cumhuriyet
Bileşik Devlet
Tek Yapılı
Devletler
6/64
Devlet Şekilleri
(Monarşi ve Cumhuriyet)
 Leon Duguit’ye göre bir devlette eğer devlet
başkanı, bu makam veraset usulüyle geliyorsa bu
devletin şekli monarşi, yok eğer başka bir usulle
geliyorsa cumhuriyettir.
 Bu tanımlamada cumhuriyet ile monarşi birbirinin
karşıtıdır.
7/64
Devlet Şekilleri
(Monarşi ve Cumhuriyet)
Devlet başkanının seçimle yahut zor kullanarak
işbaşına gelmesinin bir önemi yoktur.
Hükûmet ister tek bir kişiye verilsin, ister bir
topluluğa verilsin, veraset yoksa söz konusu
devlet bir cumhuriyettir.
Duguit;
- Monarşinin mutlak veya despotik olabileceğini
kabul ettiği gibi,
- Cumhuriyetin de mutlak
olabileceğini kabul etmektedir.
veya
despotik
8/64
Devlet Şekilleri
(Monarşi ve Cumhuriyet)
Monarşi;
- Saltanat haklarının sınırlanmasına göre,
* Mutlak Monarşi,
* Meşruti Monarşi olarak ikiye ayrılır.
- Hükümdarın tahta geçiş biçimine göre;
* İrsi Monarşiler,
* Seçimli Monarşiler olarak ikiye ayrılır.
9/64
Devlet Şekilleri
(Mutlak Monarşi)
 Monarşi sözcüğü dilimize Fransızca monarchie
kelimesinden girmiştir.
 Monarchie kelimesi ise Yunanca “tek şef”
anlamına gelen monos archos kelimelerinden
türemiştir.
 Monarşi, etimolojik olarak, “tek kişinin yönetimi”
anlamına gelmektedir.
10/64
Devlet Şekilleri
(Mutlak Monarşi)
 Mutlak Monarşi: Hükümdarın saltanat haklarının
kanuni bir sınırlandırmaya tabi tutulmadığı monarşi
türüdür.
*Ancak
mutlak
monarşiyi,
karıştırmamak gerekir.
despotizm
ile
Monarşik bir hükümet tek kişinin, ama önceden
konulmuş ve tespit edilmiş kanunlara göre yönettiği
11/64
bir hükümettir.
Devlet Şekilleri
(Mutlak Monarşi)
Despotizmde, kuralı ve kanunu olmayan biri, her
şeyi kendi iradesiyle yönetir.
Günümüzde
Avrupa’da
mutlak
monarşi
kalmamıştır. Ama Suudi Arabistan, Burunei Sultanlığı ve
Swaziland Krallığı örnek gösterilebilir.
Mutlak monarşiden meşruti monarşiye ilk önce
1689 yılında İngiltere’de geçilmiştir.
Bizde de 1876 Kanuni Esasi ile meşruti monarşiye"
geçilmiştir.
12/64
Devlet Şekilleri
(Meşruti Monarşi)
 Fransızların “sınırlı monarşi” veya “anayasal
monarşi” dedikleri şeye Türkçe’de “meşruti monarşi”
denmektedir.
13/64
Devlet Şekilleri
(Meşruti Monarşi)
 Meşruti Monarşi: Hükümdarın saltanat haklarının
kanuni olarak sınırlandırmaya tabi tutulduğu monarşi
türüdür.
 Hükümdarın yanında devlet iktidarını onunla paylaşan
bir organ, bir parlamento vardır.
 Hükümdar ve bu organlar yetkilerini anayasadan
alırlar.
14/64
Devlet Şekilleri
(Meşruti Monarşi)
 Bu nedenle bu tür monarşilere “parlamenter
monarşi”/“anayasal monarşi” de denmektedir.
 Meşruti monarşilerde hükümdar dahil, her organın
yetkisini sınırlayan anayasa kuralları vardır.
15/64
Devlet Şekilleri
(Meşruti Monarşi)
 Avrupa’da XIX. yy’dan itibaren mutlak monarşiler
yerlerini
meşruti
monarşilere
bırakmaya
başlamışlardır.
 Günümüzde İngiltere, İspanya, Belçika, Hollanda,
Danimarka, İsveç, Lüksemburg ve Norveç’te meşruti
monarşi vardır.
16/64
Devlet Şekilleri (Monarşi)
 Monarşi, hükümdarın tahta geçiş biçimine göre de ikiye
ayrılır:
1) İrsi Monarşiler: Tahtın sahibi veraset kurallarına göre
belirlenir:
- “Usul-füru (üstsoy-altsoy)” sistemi: En büyük çocuk/en
büyük erkek çocuk/
- “Civar (soy)” sistemi:kardeşten kardeşe/amcadan
yeğene (ailenin en yaşlı üyesi/ ‘ekber evlat’ (18
2) Seçimli Monarşiler
 Seçimli monarşi’lerde hükümdar saltanat
hakkını seçimle kazanır. Ömür boyu görevde kalır.
Ölünce seçim yapılmaz çocuğu tahta çıkar.
17/64
Devlet Şekilleri
(Monarşi)
 Seçimli monarşi:
Böylece seçimli monarşi irsî monarşiye dönüşür.
Tahta irsen geçecek kimsenin bulunmayışı veya
birden fazla kişinin bulunması durumlarında
devletin ileri gelenlerinin oyuna başvurulur.
- Örneğin, Romanya ve Bulgaristan Osmanlı
hâkimiyetinden ayrıldıklarında kendilerine bir kral
seçmişlerdi.
18/64
Devlet Şekilleri
(Monarşi)
 Interregnum Yasağı : Bir monarşide kral ölünce
saltanat kesintiye (fetret) uğramaz.
Veraset
ilkeleri gereğince
saltanat
kime
geçiyorsa otomatik olarak ve kendiliğinden geçer.
 Kralın
fonksiyonlarını yerine
olduğu döneme niyabet denir.
getiremeyecek
Bu dönemde kendisine naip denen bir kişi veya
niyabet konseyi kralın yetkilerini onun adına
kullanır.
19/64
Devlet Şekilleri
(Monarşinin Değeri)
 Monarşiler demokrasiye aykırı devlet şekilleri
değildir.
 Bunun için kral siyasette aktif rol oynamaktan
çekilmeyi kabullenmiş olmalıdır.
 Kral siyaset-dışı, devletin devamlılığının sembolü,
ulusal bütünlüğü sağlayıcı bir unsur ve siyasal
mücadeleyi yumuşatıcı uzlaştırıcı bir unsurdur.
20/64
Devlet Şekilleri
(Cumhuriyet)
“Cumhuriyet” kelimesi
kelimesinden geçmiştir.
bize
Arapça
“cumhur”
“Cumhur” toplu halde bulunan halk demektir.
“Cumhurî” ise, cumhura, yani “millete, halka
mahsus” demektir.
Etimolojik olarak cumhuriyet, “halka mahsus şey”,
“halka ait olan şey” demektir.
O halde, yine etimolojik olarak, devlet şekli
anlamında “cumhuriyet”i, “halka ait olan devlet”
diye tanımlayabiliriz.
21/64
Devlet Şekilleri
(Cumhuriyet)
Anayasa hukuku doktrininde cumhuriyetin hukuki
tanımı üzerinde görüş birliği yoktur:
1. Bazı yazarlar, cumhuriyet kavramını monarşinin
karşıtı olarak “dar” anlamda,
2. Diğer bazı yazarlar ise cumhuriyeti demokrasiyle
özdeş olarak “geniş” anlamda tanımlamaktadırlar.
22/64
Devlet Şekilleri
(Cumhuriyet)
1. Dar Anlamda Cumhuriyet:
 Eğer devlet başkanı bu göreve veraset dışındaki
bir usulle geliyorsa, o devlet bir cumhuriyettir. (Duguit)
 Devlet başkanının seçimle yahut zor kullanarak iş
başına gelmesinin bir önemi yoktur.
 Cumhuriyet ve monarşi birbirinin karşıtıdır.
23/64
Devlet Şekilleri
(Cumhuriyet)
2. Geniş Anlamda Cumhuriyet:
 Cumhuriyet sadece monarşinin tersi değil, aynı
zamanda demokrasinin de eşanlamlısıdır. (Maurice Haurio)
 Cumhuriyet seçilmiş yöneticilerin ömür boyu
değil, sadece belirli bir zaman içinde görevde
kalmasını gerektirir.
 Cumhuriyet mili egemenliğin en iyi gerçekleştiği
hükümet şeklidir, bu nedenle demokrasi ile özdeştir.
24/64
Devlet Şekilleri
(Cumhuriyet)
 Bu iki görüşten dar anlamda cumhuriyet tanımını
benimsiyoruz.
 Çünkü mutlakıyet, despotizm ve demokratiklik
gibi unsurlar, bir tanım unsuru olarak kullanılamaz.
 Bunlar monarşinin de cumhuriyetin de özelliği
olabilirler.
25/64
Devlet Şekilleri
(Cumhuriyet)
Demokratik Monarşi
- Belçika
- Birleşik Krallık
- Danimarka
- Hollanda
Demokratik
Cumhuriyet
- Almanya
- ABD
- Avusturya
- Fransa
Mutlak Monarşi
- Suudi Arabistan
Anti-Demokratik
Cumhuriyet
- İran
- Libya
26/64
Devlet Şekilleri
Üniter Devlet
Merkezi
Adem-i Merkezi
Bileşik Devlet
Devlet
Birlikleri
Devlet
Toplulukları
Şahsi Birlik
Konfederasyon
Hakiki Birlik
Federasyon
27/64
Üniter Devlet
 Devletin ülke, millet ve egemenlik unsurları ve
keza yasama, yürütme ve yargı organları bakımından
teklik özelliği gösterdiği devlet şeklidir.
 Tek devlet veya basit devlet de denir.
-Türkiye
- Fransa
- İtalya
- Hollanda
- Japonya
28/64
Üniter Devlet
Devletin Unsurlarında Teklik
- Üniter devlette, devletin ülkesi tek ve bölünmez
bir bütündür.
- Millet unsuru da tek ve bölünmez bir bütündür.
Milleti teşkil eden insanların millet unsurunu
oluşturmalarında din, dil, etnik grup vb. bakımlardan
ayrım yapılamaz.
- “Toplum”lar veya
egemenlik yetkilerinin
yaratılamaz.
“cemaatler” temelinde
kullanılmasında farklılık
- Egemenlik de tek ve bölünmez bir bütündür. Tek
29/64
olan egemenliğin sahası bütün ülkedir.
Üniter Devlet
Devletin Organlarında Teklik
- Üniter devlette tek yasama organı vardır.
Örneğin Türkiye’de tek yasama organı Ankara’da
bulunan TBMM’dir.
- Üniter devlettin yargı organı da üniter niteliktedir.
Bir üniter devlette, birden fazla ceza mahkemesi,
birden fazla idare mahkemesi olabilir; ama iki tane
Yargıtay, iki tane Danıştay olmaz.
30/64
Üniter Devlet
Devletin Organlarında Teklik
- Üniter devlette, yürütme organı bakımından esas
itibarıyla bir “bütünlük” vardır.
Yürütme yetkisi “merkezî idare”de toplanır.
* Ancak, İdare organının tekliği mutlak nitelikte
değildir.
* Bu bakımdan, üniter devletler,
1) “Merkezî üniter devlet” ve
2) “Adem-i merkezî üniter devlet” olmak üzere
ikiye ayrılabilir.
31/64
Üniter Devlet
1) Merkezi Üniter Devlet:
Devletin dışında başka kamu tüzel kişisinin
bulunmadığı ve bütün devlet faaliyetlerinin
merkezden yürütüldüğü devlet şeklidir.
Ancak, merkezi yönetimin ağır işleyişini ortadan
kaldırmak, “yetki genişliği ilkesi“ uygulanır.
Bunun için tüm ülkeye yayılmış “merkezi idarenin
taşra teşkilatı” teşkil edilmiştir.
1982 Anayasasına göre Türkiye’de “illerin idaresi
‘yetki genişliği’ esasına dayanır”.
32/64
T.C İDARİ YAPISI
MERKEZİ İDARE
YERİNDEN YÖN.KURULUŞLARI
(DEVLET İDARESİ)
MERKEZ (BAŞKENT)
TEŞKİLATI
YER YÖNÜNDEN
TAŞRA TEŞKİLATI
(MAHALLİ İDARELER)
- Cumhurbaşkanı
- İller
- İl Özel İdaresi
- Bakanlar Kurulu
- İlçeler
- Belediye
- Bakanlıklar
- Bucaklar
- Köy
HİZMET YÖNÜNDEN
- Yrd. kuruluşlar
(KAMU KURUMLARI)
- Danıştay
-YÖK, Üniversiteler
- Sayıştay
-T.R.T
- K.İ.T, SGK vb.
- MGK
- Diğerleri
- Diğerleri
BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELER
KAMU KURUMU NİTELİĞİNDEKİ
MESLEK KURULUŞLARI
-Barolar
-Ticaret,Sanayi Odaları
-Diğerleri
33/66
Üniter Devlet
1) Merkezi Üniter Devlet
Bunun uygulaması olarak, il yönetiminin başında
olan valilere, değişik hizmet alanlarında, sınırlı da
olsa, merkeze danışmadan karar alma imkânı
tanınmıştır.
Ancak, bu yüksek memurların faaliyetlerinden
dolayı ortaya çıkacak sorumluluk merkeze aittir.
34/64
Üniter Devlet
2) Adem-i Merkezi Üniter Devlet:
Bazı devlet faaliyetlerinin devlet dışındaki kamu
tüzel kişileri tarafından yürütüldüğü devlet şeklidir.
“Yerinden yönetim ilkesi” de denen “adem-i
merkeziyet” ilkesi, kamu hizmetlerinden bir
bölümünün merkezi idare teşkilatı ve hiyerarşisi
dışında yer alan “kamu tüzel kişileri” tarafından
yürütülmesini öngörür.
35/64
Üniter Devlet
2) Adem-i Merkezi Üniter Devlet:
Adem-i merkeziyet
a) “Yer yönünden” ve
b) “Hizmet yönünden” olmak üzere ikiye ayrılır.
36/64
Üniter Devlet
2) Adem-i Merkezi Üniter Devlet:
a) “Yer yönünden Adem-i Merkezi Üniter Devlet:
“Yerel yönetimler” de denen “yer yönünden adem-i
merkeziyet kuruluşları”, belli bir yerde oturanların,
yerel ve ortak hizmetlerini karşılamak için merkezi
idarenin dışında, devletten ayrı tüzel kişilikleri
bulunan, belli bir özerkliğe sahip olan, organları
mahalli seçimle işbaşına gelen kamu kuruluşlarıdır.
Ör: Belediyeler.
37/64
Üniter Devlet
Adem-i Merkezi Üniter Devlet:
b) “Yer yönünden Adem-i Merkezi Üniter Devlet:
“Hizmet yönünden yerinden yönetim” de denen
hizmet yönünden adem-i merkeziyet kuruluşları,
uzmanlık istediği için merkezi idare tarafından
yürütülmesi uygun görülmeyen, devletten ayrı tüzel
kişilikleri bulunan ve belli bir özerkliğe sahip olan
kamu kuruluşlarıdır.
Örneğin, üniversiteler, TRT ve kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşları.
38/64
Üniter Devlet
Bölgesel Devlet
Avrupa’da üniter yapılı bazı devletler, yerinden
yönetimi daha ileriye götürerek, farklı bir yapıda
oluşmaktadırlar.
Bölgesel devlet, içinde bölgesel yasama yetkisi
dahil bazı önemli yetkilere sahip özerk bölgelerin
bulunduğu üniter devlete verilen isimdir.
İtalya, Portekiz ve İspanya tipik örneklerdir.
Bu ülkelerde bazı bölgelere, klasik yerel yönetim
kuruluşlarından farklı olarak, bölgesel yasama
iktidarı (norm koyma yetkisi) da tanınmıştır.
Keza özerk bölgelerin yetkisi anayasa tarafından
da güvence altına alınmıştır.
39/64
Üniter Devlet
Bölgesel Devlet
Bu sistemde;
- Devletin üniter
(tekil) olduğu, bu kapsamda,
egemenliğin tüm millete ait olduğu, bölünmez olduğu,
- Milliyetleri;
* Kendi kültürlerini geliştirme ve koruma hakkına
sahiptirler ama
* Kendi kaderlerini belirleme yetkisi reddedilir.
- Kendi anayasaları yoktur; yani bir kurucu iktidara
sahip değildirler.
Bölgesel devletlerde (İspanya ve İtalya) tek bir Anayasa
vardır; o da ulusal devletin Anayasasıdır.
40/64
Üniter Devlet
Bölgesel Devlet
Bu sistemde;
- Özerk bölgelerin ulusal devletin yasama organına
bir devlet olarak katılmaları söz konusu değildir.
Bu ülkelerdeki Senatolarda özerk bölgeler değil,
yine halk temsil edilir.
- Özerk bölgelerin işlemleri ulusal devletin
denetimine tâbidir. Bu denetim hem hukukîlik, hem
de yerindelik bakımındandır.
- Bu özellikleri bakımından bölgesel devlet üniter
devlete benzemektedir.
Denilebilir ki üniter devletin daha ileri aşamasıdır.41/64
Bileşik Devlet
 İki veya daha çok devletin sıkı veya gevşek
bağlarla birleşmelerinden meydana gelmiş bir devlet
çeşididir.
 Yasama, yürütme ve yargı organlarına sahip ayrı
devletler vardır.
 Birden fazla «anayasa», birden fazla «hukuk
düzeni» vardır.
42/64
Bileşik Devlet
 Kendi içinde;
1)
“Devlet birlikleri”
2) “Devlet
ayrılmaktadır.
toplulukları”
olmak
üzere
ikiye
43/64
Bileşik Devlet
1) Devlet Birlikleri:
a) Şahsi Birlik,
b) Hakiki Birlik
44/64
Bileşik Devlet
1) Devlet Birlikleri: a) Şahsi Birlik
Hollanda
Lüksemburg
 İki ayrı devletin, ayrılıklarını koruyarak birleşmesinden
meydana gelir.
 Şahsi birlik, iki veya daha fazla monarşik devletin
başına aynı hükümdarın geçmesiyle oluşur.
 Birliği oluşturan devletler arasındaki tek ortak yön
hükümdarın şahsıdır.
 Ayrı «tüzel kişiliği», ayrı «yasama» ayrı «yürütme» ve
«yargı» bulunaktadır.
 Bu tür birliklere günümüzde örnek yoktur. Ama geçmişte,
1815’ten 1830’a kadar Hollanda ile Lüksemburg arasında
şahsi birlik oluşturulmuştur.
45/64
Bileşik Devlet
1) Devlet Birlikleri: b) Hakiki Birlik
 Hakiki birlik, birden fazla devletin, içişlerinde
bağımsızlıklarını koruyarak dış ilişkileri bakımından
bir devlet oluşturacak şekilde birleşmelerinden
meydana gelir.
 Günümüzde örneği yoktur.
 Geçmişte Avusturya- Macaristan İmparatorluğu
(1867-1918) örnek gösterilebilir.
46/64
Bileşik Devlet
(Devlet Toplulukları)
 Devlet toplulukları;
-İki veya daha fazla devletin bir araya gelmesiyle
oluşturdukları bileşik devletlerdir.
Devlet toplulukları;
- “Konfederasyon”,
- “Federasyon” olmak üzere ikiye ayrılır.
47/64
Bileşik Devlet
(Devlet Toplulukları)
Peru-Bolivya
 Konfederasyon: Birden fazla bağımsız devletin,
uluslararası hukuki kişiliklerini muhafaza etmek
şartıyla,
belli
bir
amaçla,
özellikle
ortak
savunmalarını sağlamak üzere andlaşma ile
kurdukları bir devlet topluluğu şeklidir.
48/64
Bileşik Devlet
(Devlet Toplulukları)
 Konfederasyonda üye devletlerin ayrılma hakkı vardır.
 Konfederasyonu teşkil eden devletler bağımsız devlet
olarak kalırlar.
 Konfederasyon bir devlet olmayıp tüzel kişiliği yoktur.
 Üye devletler üzerinde zorlama gücü yoktur.
 Tek organı diyet meclisi olup kararları üye devletlerde
doğrudan geçerli değildir; üye devlet meclisinde kabul
edilmelidir.
Ör: - Geçmişte İsviçre Konfederasyonu (1291-1848)
- Bazıları «İngiliz uluslar Topluluğu», «Fransız Uluslar Topluluğu» vb.
örnekler verilmekte
- Geçmişte SSCB’nden sonra Bağımsız Devletler Topluluğu
49/64
Bileşik Devlet
(Devlet Toplulukları)
Avustralya
Rusya
 Federasyon: Kendi içlerinde belli bir özerkliği
koruyan iki veya daha fazla devletin, aynı merkezi
iktidara
tabi
olmak
suretiyle
anayasa
ile
oluşturdukları devlet topluluğudur.
50/64
Bileşik Devlet
(Devlet Toplulukları)
Rusya
Avustralya
 Federasyon’da:
“federal
devlet”
ve
“federe
devletler” olmak üzere iki tür devlet vardır.
 Federe
devletlere,
“devlet
(state)”,
“eyalet”,
“kanton (canton)”, “Länder” gibi isimler verilir.
Bunlar federasyonun “üye birimleri” veya “kurucu
birimleri”dir.
51/64
Bileşik Devlet
(Devlet Toplulukları)
Federal Devlet
1) Federal Devletin unsurları;
a. İnsan
b. Ülke
c. Egemenlik
52/64
Federal Devlet
2) Federal Devletin organları;
a. Yasama: İki ilke var:
- Devlet olarak katılma: İki Meclis doğurur. Bu iki
meclis de eşit haklara sahip olmalı. İkinci Mecliste eşit temsil
olmalı
- Eşit temsil: Federal Yasamada eşit temsili gerektirir
b. Yürütme: Monist ve düalist olabilir
c. Yargı: Federal Yüksek Mahkeme vardır.
53/64
Bileşik Devlet
(Federasyonun Özellikleri)
Almanya
Kanada
1. Yetkilerin Yerel Bölüşümü
2. Yetkilerin Güvenceli Bölüşümü
(Anayasanın değişikliğinde federe devletlerin rızaları alınır.)
a. Federal Devletin Yetkilerini Sayma Usulü
b. Federe Devletlerin Yetkilerini Sayma Usulü
54/64
Bileşik Devlet
(Federasyonun Özellikleri)
4. Yetki Uyuşmazlıklarının Yargısal Çözümü: Federal
Yüksek Mahkemenin Mevcut Olması Gerekliliği
5. Federe Devletlerin Federal Yasama Organında
Temsili
6. Eşit- İki Meclislilik
55/64
Federal Devlet
1) Federal Devletin unsurları;
a. İnsan
b. Ülke
c. Egemenlik: Hem bütün federe devletlerin
vatandaşları hem de bütün federal devletin sınırları
içinde kullanılır.
56/64
Federal Devlet
2) Federal Devletin organları;
a. Yasama:
- İki meclislilik
- Eşit iki meclislilik: Meclislerin yetkileri bakımından
- İkinci Mecliste Eşit Temsil
b. Yürütme: Monist veya Düalist olabilir
c. Yargı: Federal Devlette Federal Yüksek Mahkeme vardır
- Federal anayasanın belirlediği sınırlar olabilir: Ör: hükümet şekli vb.
57/64
Federe Devlet
2) Federal Devletin organları;
a. Yasama:
- İki meclislilik
- Eşit iki meclislilik
- İkinci Mecliste Eşit Temsil
b. Yürütme:
c. Yargı:
-Her federe devlet, diğeriyle eşittir
-
Kendi içinde bağmsızdır
-
Kendine has hukuk düzeni vardı
-
Temel organlarını kendisi belirler. Federal anayasa sınırlama getirebilir.
-
Uluslararası kişiliği yoktur
58/64
Federe Devlet
3) Federe Devletler
- Her devlet diğeri ile eşittir.
- Her devlet içişlerinde bağımsızdır
- Her devletin kendine has hukuk düzeni vardır.
* İki anayasa ve iki yasal düzen
* Federal hukukun üstünlüğü ilkesi
- Federe devletlerin uluslararaı kişiliği yoktur
59/64
Federe Devlet
4) Federal Devlet ile Federe Devletler Arasında Yetki
Paylaşımı
Güvenceli bir yetki paylaşımı vardır: Bu paylaşım;
- Yazılı ve katı bir anayasa ile olmalıdır: Federal
devletin/Federe devletin yetkilerini sayma
- Anayasanın değitirilmesine Federe Devlet de
katılmalıdır
-
Yetki
uyuşmazlıklarının
yargısal
çözüm
yolu
olmalıdır.
60/64
Bileşik Devlet
(Federal Devletlerin Kurulması)
Bütün federal sistemler, bir uzlaşmanın sonucudur.
Bu uzlaşma çoğu kez zor gerçekleşiyor; genellikle
de kuvvete başvurularak sağlanıyor.
Örneğin, İsviçre’de, konfederasyonun, federal bir
devlete dönüşmesi, 1847 yılında Kanton’lar
arasındaki savaş sonucu olmuştur.
SSCB’de, 1917 Devrimi sürecinde, bağımsızlığını
ilan eden bölgelerin askeri işgalinden sonra, 1924
Anayasası
ile
federal
yapılı
bir
devlet
oluşturulmuştu.
ABD’de 19. yy’ın en kanlı iç savaşlarından sonra
61/64
Bileşik Devlet
(Federal Devletlerin Kurulması)
Bütün federal sistemler, bir uzlaşmanın sonucudur.
Diğer taraftan, federal sistemlerde dengenin
sağlanması ve bu yapının korunması zordur.
Bu nedenle, bu sistemin geçici olduğu da söylenir.
Örneğin, 1947’de iki ayrı toprak parçasından
kurulan Pakistan Federasyonu, 1971’de Doğu’nun
giriştiği kanlı bir mücadele sonucu bağımsız
Bangladeş devletinin ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Keza, 1917 yılında kurulan SSCB Federal Devleti
1991 yılında dağılmıştır.
62/64
Bileşik Devlet
(Federal Devletlerin Kurulması)
Federal devletler “birleşme” veya “ayrılma” olmak
üzere iki değişik yoldan meydana gelmektedirler.
63/64
Bileşik Devlet
(Federal Devletlerin Kurulması)
 Birleşme
yoluyla:
Başlangıçta
ayrı
olan
üniter
devletler, birleşerek bir federal devlet meydana getirirler.
 Genellikle önce konfederasyon kurulur. Bu daha
sonra federasyona dönüşür.
 Örnek olarak ABD ve İsviçre gösterilebilir.
64/64
Bileşik Devlet
(Federal Devletlerin Kurulması)
Avusturya
 Ayrılma yoluyla: Başlangıçta üniter bir devletten,
bölge il gibi birimleri ayrılarak federe devlet haline
gelirler.
 Daha sonra bu federe devletler kendi aralarında
federal bir devlet oluştururlar.
Örnek, Belçika’dır. Başlangıçta bir üniter devlet olan
65/64
Federasyon ile Konfederasyon Arasındaki
Farklar
KONFEDERASYON
FEDERASYON
Kaynak
Uluslararası andlaşmayla
kurulur
Anayasayla kurulur
Bağın Niteliği
Üye devletler arasındaki bağ
akdidir.
Anayasal niteliktedir.
Ayrılma Hakkı
Üye devletler üyelikten
çıkabilir
Ayrılma hakkı yoktur
U.Arası Kişilik
Üye devletlerin de var
Sadece federal devletin var
Dış ilişkiler
Üye devletler bağımsızdır
Federe devletler federal
devlete bağlıdır
Zorlama Gücü
Konfederasyonun zorlama
gücü yoktur
Federasyonun zorlama gücü
vardır.
Vatandaşlık
Sadece üye devletlerin
vatandaşlığı var
Federal+federe vatandaşlık var
66/64
Federal Devlet ile Üniter Arasındaki Farklar
ÜNİTER DEVLET
FEDERAL DEVLET
Tek Devlet var
Bir federal devlet+birden çok
federe devlet var
Hukuk Düzeni
Tek bir hukuk düzeni var
Federal devlet ile federe
devletlerin ayrı hukuk
düzenleri var
Y.Y.Y
Organları
Tek yasam yürütme ve yargı
organı var
Federal devlet ile federe
devletlerin ayrı organları var
Yetki
Paylaşımı
Merkei idare ile yerinden
yönetim arasında kanunla
yapılır.
Federal devlet ile federe
devletler arasında anayasa ile
yapılır.
Devlet Sayısı
67/64
Download

anayasa_bes - Çağ Üniversitesi