2014/2.DÖNEM
SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI
HUKUK
28 Haziran 2014-Cumartesi 17:00-18:30
SORULAR
SORU 1: Hukuk devletinin tanımını yaparak genel şartlarını açıklayınız.
SORU 2: Sebepsiz zenginleşme kavramını tanımlayarak unsurları ve hükümlerini açıklayınız.
SORU 3: Marka nedir? Türleri, tescili ve korunması hakkında bilgi veriniz.
SORU 4: Ücreti ve asgari ücreti tanımlayarak hukuki bakımdan ücret şekillerini açıklayınız.
Gençlik Caddesi No : 107
http://www.turmob.oeg.tr
06570 Anıttepe – ANKARA / TURKEY Tel : 0 (90) (312) 232 50 60 (10 Hat) Fax: 0 (90) (312) 232 50 73 – 74
CEVAPLAR
CEVAP 1: Hukuk devleti, faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan, vatandaşlarına hukukî güvenlik
sağlayan devlet demektir. Devletin hukuka bağlı olması adaletle hareket etmesini gerektirmektedir. Bu
gerek, kamu otoritelerinin yetki alanlarının, kişiler için genel bir koruma, geleceğe dönük öngörü yapma
imkânı sağlayacak şekilde tespit edilmesi ile temin edilebilir. Hukuk devleti, kişilerin devlet baskısı karşısında
korunmaları gereksinmesinden doğmuştur. Kişileri devlete karşı koruyan hak ve hürriyetler olan "koruyucu
haklar", devletten istenebilecek "isteme hakları" ile iktidarın kullanılmasına katılmasını sağlayan "katılma
hakları" olarak belirlenen temel hakların güvence altına alınması, kişileri devlet baskısı karşısında koruyan,
hukuk devleti ilkesinin önemli unsurlarından birisidir. Anayasamızın ikinci maddesine göre Türkiye
Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. Anayasa Mahkemesi kararında hukuk devleti, "İnsan haklarına saygılı ve
hakları koruyucu, adil bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmekte kendisini yükümlü gören, bütün
eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir." şeklinde tanımlanmaktadır. Hukuki güvenlikten
bahsedilebilmesi için ise yasama, yürütme ve yargı organlarının hukuka bağlılığı gereklidir.
Yasama Organının Hukuka Bağlılığı: Kanun yapma yetkisine sahip olan yasama organının hukuka bağlı
olmasından onun, Anayasa’yla bağlı olması anlaşılır. Anayasamıza göre, yasama organı da Anayasa’yla
bağlıdır ve kanunlar, Anayasa’ya aykırı olamaz. Buna göre yasama organının yaptığı bir kanun, Anayasa’ya
aykırı ise bu kanun Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilir. Ancak Yasama organının nitelikli çoğunluğu,
Anayasanın ilk üç maddesi dışında, Anayasanın istediği herhangi bir maddesini değiştirebilir
Yürütme Organının Hukuka Bağlılığı: Bir devletin hukuk devleti olması için onun yürütme organının da
hukuka bağlı olması gerekir. Türk hukuk düzeninde yürütme organının Anayasa ile bağlı olduğu esası kabul
edilmiştir. Anayasamıza göre, Anayasa hükümleri, yürütme organını ve idare makamlarını bağlayan temel
hukuk kurallarıdır. İdarenin "kanuna bağlılığı ilkesi" gereği idare, sahip olduğu yetkileri kullanırken veya
üstlendiği görevleri yerine getirirken kanunlara, tüzük ve yönetmeliklere uygun davranmak zorundadır.
Yargı Organının Hukuka Bağlılığı: Anayasamız sadece yasama ve yürütme organlarının değil, yargı organının
da hukuka bağlılığını açıkça öngörmüştür. Yargı organlarının Anayasa’yla bağlı oldukları açıktır; zira
Anayasamızda, "Anayasa hükümleri, yargı organlarını bağlayan temel hukuk kurallarıdır." ve "Hâkimler
Anayasa’ya, kanuna ve hukuka uygun olarak hüküm verirler." denmektedir. Mahkemeler, "yerindelik"
açısından değil, "hukukîlik" açısından değerlendirme yaparak davaları karara bağlarlar. Mahkemelerin
baktıkları davalarda siyasal yerindelik açısından karar vermeleri durumunda ise hukuk devleti ilkesi
zedelenir. Ancak, yargının yasamayı ve yürütmeyi denetleyen bunların hukuka uygunluğunu temin eden bir
erk olması nedeniyle bu fonksiyonunu yerine getirmesinin temel şartı ise yargının bağımsızlığıdır.
CEVAP 2: Türk Borçlar Kanunu’nda sözleşmeler ve haksız fiiller dışında üçüncü bir borç kaynağı olarak
sebepsiz zenginleşme düzenlenmiştir. Buna göre haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından
veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Sebepsiz zenginleşmeden söz
edebilmek için öncelikle bir kimsenin malvarlığında bir çoğalmanın (bir zenginleşmenin) meydana gelmesi
gerekir. Diğer taraftan bir başka kimsenin malvarlığı azalmalı (fakirleşme) ve zenginleşme ile fakirleşme
arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
Bir kimsenin malvarlığında bir başkası zararına meydana gelen zenginleşme, arada illiyet bağı bulunsa dahi
her zaman iade borcunu doğurmaz. Sebepsiz zenginleşme nedeniyle iade borcunun doğabilmesi için,
malvarlığındaki zenginleşmenin “haklı bir sebep olmaksızın” gerçekleşmesi gerekir. Ayrıca borçlanmadığı
edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimse, kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri
isteyebilir. Buna göre, borç olmayan şeyin ödenmesi halinde, sebepsiz zenginleşmeye dayanılarak talepte
Gençlik Caddesi No : 107
http://www.turmob.oeg.tr
06570 Anıttepe – ANKARA / TURKEY Tel : 0 (90) (312) 232 50 60 (10 Hat) Fax: 0 (90) (312) 232 50 73 – 74
bulunulabilmesi için (i) borcun ifası amacıyla ödeme yapılması, (ii) ödenmesi gereken bir borcun mevcut
olmaması, (iii) ödemede bulunanın yanılarak (hataen) kendisini borçlu zannetmesi şartlarının gerçekleşmesi
aranır.
Sebepsiz zenginleşme nedeniyle iade borcunun kapsamı, zenginleşen kimsenin iyi niyetli ve kötü niyetli
oluşuna göre farklılık arz etmektedir. Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme
hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten
başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, zenginleşme, zenginleşenin bir alacak hakkı
kazanması suretiyle gerçekleşmişse diğer taraf her zaman bu borcunu ifadan kaçınabilir.
CEVAP 3: Benzer ürünleri yada hizmetleri başkalarının ürün yada hizmetlerinden ayırt etmek üzere
kullanılan yada belirli bir hizmetin sunulması sırasında kullanılan ayırt edici işaret marka olarak
tanımlanmaktadır. Sözcükler, Sayılar, Harfler, Şekiller, Ürünün Şekli veya Ambalajı ile bunların birlikte
sunuluşları marka olarak değerlendirilmektedir. Türleri şunlardır:
Ticaret markaları: Bir işletmenin imalatını veya ticaretini yaptığı malları, başka işletmelerin mallarından
ayırt etmeye yarayan işaretlerdir. Malların üzerinde veya ambalajında kullanılan markalar ticaret
markalarıdır. Hizmet markaları: Bir işletmenin hizmetlerini diğer işletmelerin hizmetlerinden ayırt etmeye
yarayan işaretlerdir. Bankaların, hastanelerin, reklamcılık, televizyon-radyo yayıncılarının, otellerin ve
eğlence hizmeti veren firmaların markaları hizmet markaları kapsamında korunmaktadır. Garanti markaları:
Marka sahibinin kontrolü altında, birçok işletme tarafından o işletmelerin ortak özelliklerini, üretim
usullerini, coğrafi menşelerini ve kalitesini garanti etmeye yarayan işaretlerdir. Örnek: TSE, ISO 9000 ve CE.
Ortak Markalar: Üretim, ticaret veya hizmet işletmelerinden oluşan, bir grubun mal veya hizmetlerini diğer
işletmelerin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeye yarayan işaretlerdir.
Türkiye' de Markaların koruma altına alınmasının güncel hale gelmesi 1995 yılından sonra başlamış olup bu
konuda yetkili kurum Türk Patent Enstitüsü'dür. Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden
itibaren on yıldır. Bu süre, onar yıllık dönemler halinde yenilenir ancak markanın tescil tarihinden itibaren,
beş yıl içinde mal listesinde yazılı mallarda kullanılması zorunludur. Markanın ayırt etme, mal veya hizmetin
menşeini gösterme, garanti etme, reklam, mutlak hak, koruma gibi ekonomik ve hukuki fonksiyonları
bulunmaktadır. Marka koruması, ürün ya da hizmetlerinde marka kullanan marka sahiplerini koruyan bir
sistemdir. Marka tescilinin amacı, özel yasa ile getirilen korumadan yararlanmak anlamındadır.
CEVAP 4: İş Kanununda genel anlamda ücret; ‘‘bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler
tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar’’ şeklinde tanımlanmaktadır. Ücret ödeme borcu, işçinin iş
görme borcu karşısında yer alan ve işverenin iş sözleşmesinden doğan başlıca borcudur. İş sözleşmelerinde
sözleşme özgürlüğü gereği taraflar sözleşmenin içeriğini kural olarak serbestçe belirleyebilirler. Ancak iş
hukukunda işçiyi koruma ve daha üst düzeyde sosyal devlet ilkesi ücret tabanı tespitini gerekli kılar. Bu
taban asgari ücrettir. Asgari ücret; Çalışan bir kişinin en azından temel ihtiyaçlarını karşılayarak insanca
yaşamalarına olanak tanıyan ve işveren tarafından ödenmesi zorunlu en düşük ücret olup Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı bünyesinde ilgili kurumların temsilcilerin katılımıyla oluşturulan Asgari Ücret Tespit
Komisyonu tarafından en az iki yılda bir kere belirlenir. 2014’ün ilk yarısı için net 846 TL, ikinci yarısı için net
891 TL’ dır. Hukuki bakımdan ücret şekilleri şunlardır:
Zamana Göre Ücret: Ücretin çalışma süresinin uzunluğuna göre hesaplanması halinde zamana göre ücret
ortaya çıkar. Bu ücret şeklinde önemli olan, saat, gün, hafta gibi belirli bir zaman ölçüsü karşılığında paranın
ödenmesidir. Akort Ücret: Yapılan işin sonucuna göre hesaplanan ücrete ‘‘akort ücret denir’’ Akort ücret,
büyüklük, parça sayısı, ağırlık ve uzunluk gibi birimlere göre saptanır ve belirli bir çalışma dönemine düşen
Gençlik Caddesi No : 107
http://www.turmob.oeg.tr
06570 Anıttepe – ANKARA / TURKEY Tel : 0 (90) (312) 232 50 60 (10 Hat) Fax: 0 (90) (312) 232 50 73 – 74
ücret, her birim için saptanan ücretin birim sayısı toplamı ile çarpılması sonucu bulunur. Götürü
Ücret: Birim saptamanın veya seri üretimin mümkün olmadığı, devamlılık göstermeyen, bir süre sonra biten
işlerin sonucuna göre ücretin kararlaştırılmasıdır. Yüzdeye Göre Ücret: Otel, lokanta, eğlence yerleri ve
benzeri yerler ile içki verilen ve hemen orada yenilip içilmesi için çeşitli yiyecek satan yerlerden "yüzde"
usulünün uygulandığı müesseselerde işveren tarafından servis karşılığı veya başka isimlerle müşterilerin
hesap pusulalarına "yüzde" eklenerek veya ayrı şekillerde alınan paralarla kendi isteği ile müşteri tarafından
işverene bırakılan yahut da onun kontrolü altında bir araya toplanan paraları işveren işyerinde çalışan tüm
işçilere eksiksiz olarak ödemek zorundadır. Diğer ücret şekilleri ise; Prim, İkramiye, Komisyon ve Kardan pay
almadır.
Gençlik Caddesi No : 107
http://www.turmob.oeg.tr
06570 Anıttepe – ANKARA / TURKEY Tel : 0 (90) (312) 232 50 60 (10 Hat) Fax: 0 (90) (312) 232 50 73 – 74
Download

Temel Hukuk