Konu 5
Fiyat ve gelirin talep miktarlarına
etkisi
David Begg, Stanley Fischer and Rudiger Dornbusch, Economics,
6th Edition, McGraw-Hill, 2000
Power Point presentation by Peter Smith
Talebin fiyat esnekliği
…talep edilen miktarın, malın fiyatındaki
değişikliğe karşı duyarlılık derecesini ölçer.
Şu şekilde tanımlanır:
talep edilen m iktarda % değişim
fiyatta % değişim
5.1
Esnek talep

ESNEK talep
–
–
Fiyat esnekliği -1’den daha küçük
olduğu zaman
örneğin: talep miktarındaki % değişim
fiyattaki değişimi aştığında
Fiyattaki %5 artışa karşılık talep miktarı
%7 düşerse
 Esneklik: -7  5 = -1.4
 Örn.
5.2
Esnek olmayan talep

ESNEK OLMAYAN talep
–
–
Fiyat esnekliği -1 ile 0 aralığında değer
aldığı zaman
Örn: talep miktarındaki % değişim, fiyat
değişiminden küçükse
 Örn:fiyatta
%5lik bir artışa karşılık, talep
miktarında %3,5luk bir düşüş var ise:
 Esneklik: - 3.5  5 = - 0.7
5.3
Birim esnek talep

BİRİM ESNEK talep
–
–
Fiyat esnekliği tam “-1” olduğundadır
Örn. Talep miktarındaki değişim fiyattaki
değişimi eşit olduğu zaman
Fiyattaki %5lik artışa karşılık, talep
miktarında %5 lik bir azalma varsa
 Esneklik: - 5  5 = - 1
 örn.
5.4
Doğrusal talep eğrisinde fiyat
esnekliği
Fiyat esnekliği doğrusal talep eğrisi boyunca
değişiklik gösterir.
Esnek
Birim esnek
Esnek değil
Talep
Miktar
5.5
Fiyat esnekliğini ne belirler?

Tüketicinin bir başka malı ikame
etme özgürlüğü.

ÖRNEK:
–
–
–
–
Tüketiciler, bir marka deterjanı, fiyat arttığı
zaman diğer bir markaya ikame ederler
Bu durumda talebin esnek olması beklenir
Ama, eğer ki bütün deterjan fiyatları artarsa
tüketiciler herhangi bir ikameye geçiş yapamaz
Bu durumda da talebin esnek olmaması
beklenir
5.6
Uzun dönemde esneklik yüksektir
Kısa dönemde, tüketiciler harcama
kalıplarını ayarlayamayabilirler (veya
hazır olmayabilirler).
 Eğer fiyat değişikliği ısrarlı olur ise,
tüketiciler ayarlamaya daha
yatkındırlar.
 Buna rağmen talebin eğilimi:

–
–
Uzun dönemde daha esnektir
Fakat bağıl olarak kısa dönemde elastik
değildir
5.7
Esneklik ve gelir
Fiyatlar değiştiğinde, şirketin toplam gelirine (TG) etki
talebin fiyat esnekliğine bağlıdır.
Fiyat artış
gösterdiğinde
Fiyat azalış
gösterdiğinde
Talep
esnektir
TG
Azalır
TG
Artar
Talep
birim
esnektir
TG
Değişmez
TG
Değişmez
Talep
esnek
değildir
TR
artar
TG
Azalır
5.8
Esneklik ve metro bilet ücretleri
Gelirlerini arttırmak için metro bilet ücretleri nasıl
değiştirilmelidir?


Yolcular otobüs, taksi, araba v.s. kullanabilir
– Bu durumda talep esnek olabilir (örn. - 1.4)
– Eğer bilet fiyatlarında artış olursa talep edilen
seyahat sayısı ve toplam harcama azalır
Eğer yolcuların seyahat seçeneği yoksa
– Talep esnek olmayabilir (örn. - 0.7)
– Bu durumda bilet fiyatlarındaki artışın talep
edilen seyahat üzerinde az etkisi olur
– Ve gelir artar
5.9
Talebin çapraz talep
esnekliği
j ürününün fiyatına karşılık i ürününün çapraz
fiyat esnekliği
i ürünü için talep edilen m iktarda % de ğişim
j ürünün fiyatında % değişim
Bu pozitif veya negatif olabilir.
Eğer iki mal birbirlerinin ikamesi ise çapraz talep
esnekliği negatif olma eğilimli olur: örn. çay ve
kahve
Eğer iki mal tamamlayıcı mal ise çapraz fiyat
esnekliği pozitif eğilimli olur: örn. çay ve süt
5.10
Britanya Krallığı’ndaki fiyat
esneklikleri
Fiyattaki %1 lik
değişime karşılık:
Talep
miktarındaki %
değişim
Gıda
Giyim
Ulaşım
Yemek
–0.4
0
0.1
Giysi ve
ayakkabılar
0.1
–0.5
–0.1
Ulaşım ve
haberleşme
0.3
–0.1
–0.5
5.11
Talebin gelir esnekliği
Talebin gelir esnekliği; gelirdeki değişmenin
talep miktarına olan duyarlılığını ölçer.
ürünün talep m iktarında % değişim
m üşteri gelirinde % değişim
Gelir esnekliği pozitif veya negatif
olabilir.
5.12
Normal ve düşük mallar

NORMAL BİR MALIN talebinin gelir esnekliği
pozitifdir
–


DÜŞÜK BİR MALIN negatif gelir esnekliği vardır.
–


Gelirde ki artış talep miktarında artışa sebep olur
örn. Mandıra üretimi
Gelirde ki artış talep miktarında azalışa sebep olur
örn. kömür
LÜKS BİR MALIN gelir esnekliği 1 den büyüktür.

örn. şarap
5.13
Gelir ve talep eğrisi
Gelirdeki artış için:
Düşük mal
NORMAL MAL
D0
D1
Miktar
Talep eğrisi sağa kayar
D1
D0
Miktar
Talep eğrisi sola kayar
5.14
Download

Talebin fiyat esnekliği