ÜRETİM İMKANLARI
ÜRETİM FAKTÖRLERİ
1
İhtiyaçları gidermekte kullanılacak
mal ve hizmetlerin
yapılması
elde edilmesi
meydana getirilmesi
bir yerden başka bir yere taşınmasına
saklanmasına üretim denir.
2
Üretim faktörleri
• Mal ve hizmet üretiminde kullanılan doğal yada
insanlar tarafından sağlanan tüm araçlardır.
EMEK: Üretim için gerekli fiziksel ve zihinsel çalışmadır
SERMAYE: Diğer mallar üretmek için kullanılan
makineler, araçlar ve fabrikalardır.
DOĞAL KAYNAKLAR (TOPRAK): Çevremizde hazır
bulunan ve üretimde kullanabileceğimiz kaynaklar
3
SONSUZ İSTEKLER
SINIRLI KAYNAKLAR
TERCİH (SEÇİM)
4
– Bir toplum elindeki üretim faktörlerini
kullanarak çeşitli mal ve hizmetler
üretebilir.
– Anlatımı kolaylaştırmak için sadece iki
mal üretildiğini kabul edelim
kumaş ve buğday
5
Bu toplum arzu ederse elindeki imkanları
buğday üretimine ayırabileceği gibi kumaş
üretiminede ayırabilir veya hem kumaş
hemde buğday üretmek isteyebilir
Üretim imkanlar eğrisi iki maldan (kumaş
ve buğday) üretilebilecek maksimum
miktarı gösterir.
6
Üretim İmkanları (production possibilities):
Kaynaklar sınırlı olduğundan hangi mal ve
hizmetlerin hangi oran ve miktarlarda
üretileceğine dair tercih yapılmalıdır.
Bir maldan üretilen miktar arttıkça o malın
diğer mallar cinsinden fırsat maliyeti artar;
yani eldeki kaynaklar ile 10 birim X ve 20
birim Y üretilebiliyorsa üretilen X miktarı
14'e çıktığında üretilebilen Y miktarı
azalmalı 16 gibi bir değer olmalıdır.
7
Malların miktarları arasındaki tüm bu üretim
kombinasyonlarının birleştirilmesiyle üretim
imkan eğrisi elde edilir. Eğri dışındaki noktalar,
elde edilemez üretim kombinasyonlarını
gösterir.
(X=10, Y=40 gibi)
8
Üretim imkanları eğrisi ekonomideki
üç temel kavramı gösterir:
(1) Eğrinin negatif eğimi fırsat maliyetini
gösterir. Eğri üzerinde ilerledikçe bir maldan
üretilen miktar arttıkça diğer mal(lar)dan
üretilen miktar azalmaktadır.
(2) Eğrinin dışındaki elde edilemez üretim
kombinasyonlarını
gösteren
noktalar
ekonomideki kıt kaynakların göstergesidir.
(3) Bu kıt kaynaklar üretilen malların
miktarları arasında tercih yapmayı zorunlu
ortaya çıkarır.
Üretim imkanları eğrisinin bir
başka adı ÜRÜN DÖNÜŞÜM
EĞRİSİDİR.
Eğri üzerinde bir noktadan
başka
bir
noktaya
geçiş
ürünlerden
birinin
azalması
diğerinin artması demektir.
10
Daha fazla elbise üretmek için daha az
buğday üretmemiz gerekecek. Buna
FIRSAT MALİYETİ denir.
Dişer bir deyişle,
Daha fazla elbise için nekadarlık buğdaydan
vazgeçeceğiz.
11
ÜRETİM İMKANLARI EĞRİSİ
Üretim faktörlerinin miktarı ve teknoloji sabitken
bir toplumun üretebileceği ve üretemeyeceği
mal demetlerini ayıran bir sınır çizgisidir.
Eğrinin sağıdaki noktalarda üretilemeyecek mal
demetlerini gösteriri. (E)
Solundaki noktalar ise kaynaklar ya tam olarak
kullanılmamakta yada kötü kullanılmakatadır.(D)
12
Ekonomik büyüme
• Teknolojik İlerleme
• Sermaye mitarında artış
• Emek gücündeki artış
ile sağlanmaktadır.
13
TALEP, ARZ FİYAT VE
ESNEKLİK
14
TALEP
• İstek, arzu anlamına gelir
• Bir gereksinimin ekonomik anlamda talep
sayılabilmesi için bu gereksinimin satın
alma gücü ile desteklenmesi
gerekmektedir
15
EKONOMİK ANLAMDA TALEP
• Belirli bir malın, belirli bir zamanda, öteki
faktörler değişmemek kaydıyla, çeşitli
fiyatlardan tüketicilerin bu maldan satın
almak istedikleri miktarlardır.
• Herhangi bir mal veya hizmet için talep
denildiğinde o malın fiyatıyla talep edilen
miktar arasındaki ilişki anlatılmaktadır.
16
TALEBİN FONKSİYONLARI
• Bir mal veya hizmetin talebi onun sadece
fiyatına bağlı değildir aynı zamanda diğer
faktörlerede bağlıdır. Sabit kabul edilen bu
faktörler talebin fonksiyonunu oluşturmaktadır.
17
TALEBİN FONKSİYONUNU (XD)
OLUŞTURAN FAKTÖRLER
• Px – Malın Fiyatı,
• Py – İlgili (Rakip) malların fiyatı,
• G – Gelir,
• Pg – Gelecekte beklenen fiyatlar,
• N – Nüfus,
• T – Tercihlerdir.
__ __ __ __ __
XD=f(Px, Py, G, Pg, N, T)
XD=f(Px)
18
Talep çizelgesi talep eğrisi
• Tüketicinin talebini etkileyen diğer şartlar
sabitken belirli bir zaman diliminde çeşitli
fiyatlardan satın almayı planladığı mal
miktarlarını gösterir.
• Bir malın belli bir fiyattan talebi bu fiyattan
satın alınan miktarını oluşturmaktadır.
19
TALEP EĞRİSİ
Tüketicinin her hangi bir maldan talep ettiği
miktar ile fiyat arasındaki ilişkiyi gösteren
eğridir. Negatif yönlüdür.
TALEP KANUNU
Malın fiyatının yükselmesi talebi artırı
düşmesi talebi azaltır.
20
BİREYSEL TALEP EĞRİSİNDEN PİYASA
TALEBİNE GEÇİŞ
• Bir tüketicinin bir mal ve hizmete karşı
olan talebine bireysel talep denir.
• Bireysel taleplerin bir araya gelmesi
bireysel talep eğrisinin yatay toplamıdır.
21
TALEP EĞRİSİ
patates talebi
(1)
Fiyat
(TL/kg)
(aylık)
(2)
Ali’nin
talebi
(3)
Ayşe'nin
talebi (kg)
(4)
Toplam
piyasa
talebi (ton)
(kg)
A
4
28
16
700
B
8
15
11
500
C
12
5
9
350
D
16
1
7
200
E
20
0
6
100
Patates için piyasa talebi (aylık)
Fiyat
(TL/kg)
Piyasa talebi
(ton)
A
20
700
Fiyat (TL/kg)
Nokta
A
Talep
Miktar (ton)
Patates için piyasa talebi (aylık)
100
Fiyat (TL/kg)
80
Nokta
Fiyat
(TL/kg)
Piyasa talebi
(ton)
A
20
700
B
40
500
60
B
40
A
20
Talep
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Patates için piyasa talebi (aylık)
100
Fiyat (TL/kg)
80
Nokta
Fiyat
(TL/kg)
Piyasa talebi
(ton)
A
20
700
B
C
40
60
500
350
C
60
B
40
A
20
Talep
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Patates için piyasa talebi (aylık)
100
D
Fiyat (TL/kg)
80
C
60
Nokta
Fiyat
(TL/kg)
Piyasa talebi
(ton)
A
20
700
B
C
D
40
60
80
500
350
200
B
40
A
20
Talep
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Patates için piyasa talebi (aylık)
E
100
D
Fiyat (TL/kg)
80
C
60
Nokta
Fiyat
(TL/kg)
Piyasa talebi
(ton)
A
20
700
B
C
D
E
40
60
80
100
500
350
200
100
B
40
A
20
Talep
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
TALEP EĞRİSİNİN KAYMASI
Talep değişmesinde
• Talep eğrisinin tamanıyla sağa yada sola
kayması söz konusudur.
• Tek bir talep eğrisi üzerinde fiyata bağlı
olarak talebin artması yada azalması ile
• Fiyat dışındaki nedenlerden dolayı talebin
artması yada azalması farklı durumlardır.
28
Talep artışı
Fiyat
P
D0
O
Q0
Q1
Miktar
D1
Talep azalışı
Fiyat
P
D1
O
Q0
Q1
Miktar
D0
ARZ
• Sunma verme gösterme
• Fiilen satılmak istenen miktar
• Talebin satın alma gücüyle
desteklenmediği sürece talep
sayılmayacağı gibi arzında mutlaka
satılmak kaydıyla piyasaya getirilmiş
olması gerekmektedir.
31
ARZIN TANIMI
• Diğer şartlar sabitken belli bir zamanda
belli bir piyasada üreticilerin değişik fiyat
düzeylerinden satmaya hazır oldukları mal
ve hizmet miktarlarıdır.
32
ARZI (Xs)ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Px – Malın fiyatı,
Pü – Üretim faktörleri fiyatı,
Py – İlgili malların fiyatı,
Pg – Gelecekte beklenen fiyatlar,
N – Arz edenlerin sayısı,
T – Teknolojidir.
___ __ __ __ __
XS=f(Px, Pü, Py, Pg, N, T)
XS=f(Px)
33
Buna göre Arz Yasası, diğer etkenler sabit
iken mal fiyatı arttığında arz edilen miktar
artar biçiminde özetlenebilir. Arz Yasasını
ele alırken, Talep Yasası için söylenenlerin
burada da geçerli olduğu hatırlanmalıdır.
34
• Arz eğrisi, diğer etkenler sabit iken malın fiyatı
ve arz edilen miktar arasındaki ilişkiyi
göstermektedir
• Arz ve fiyat arasındaki ilişki pozitiftir. Yani
fiyat arttığında arz edilen miktar artmaktadır.
35
ARZ EĞRİSİ
patates arzı (aylık)
Patates
fiyatı (TL/kg)
Çiftçi
Ahmet’in
arzı (ton)
Toplam
Piyasa Arzı
(ton)
a
4
50
100
b
8
70
200
c
12
100
350
d
16
120
530
e
20
130
700
Piyasaya patates arzı (aylık)
100
Arz
P
80
a
20 100
Fiyat (TL/kg)
60
40
a
20
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
Q
800
Piyasaya patates arzı (aylık)
100
Arz
P
80
a
b
20 100
40 200
Fiyat (TL/kg)
60
b
40
a
20
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
Q
800
Piyasaya patates arzı (aylık)
100
Arz
P
80
c
60
Fiyat (TL/kg)
a
b
c
20 100
40 200
60 350
b
40
a
20
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
Q
800
Piyasaya patates arzı (aylık)
100
Arz
d
80
c
60
Fiyat (TL/kg)
a
b
c
d
P
Q
20
40
60
80
100
200
350
530
b
40
a
20
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Piyasaya patates arzı (aylık)
100
e
Arz
d
80
a 20
b 40
c 60
d 80
e 100
c
60
Fiyat (TL/kg)
P
b
40
a
20
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Q
100
200
350
530
700
ARZ EĞRİSİNİN KAYMASI
P
O
S0
Q
Arz eğrisinin kayması
P
S0
S1
Artış
O
Q
Arz eğrisinin kayması
P
S2
Azalış
O
S0
S1
Artış
Q
FİYATIN BELİRLENMESİ
• Fiyat mekanizmasının iki unsuru arz ve
taleptir.
• Bu iki unsurun kesişmesi piyasa fiyatını
oluşturur.
45
• Piyasada belirli bir malın fiyatı o malın
talep ve arzının piyasada karşı karşıya
gelmesiyle oluşmaktadır.
• Arz edilen miktarla talep edilen miktarı
birbirine eşit kılan fiyat piyasa (Denge
fiyatı) dır.
46
Piyasa Dengesi
Arz ve Talep Analizi
Denge fiyat ve miktarı:
Patates için piyasa arz ve talebi (aylık)
Patates
fiyatı (TL/kg)
Piyasa
talebi (ton)
Piyasa arzı
20
700 (A)
100 (a)
40
500 (B)
200 (b)
60
350 (C)
350 (c)
80
200 (D)
530 (d)
100
100 (E)
700 (e)
(ton)
Piyasa dengesinin belirlenmesi
(patates: aylık)
E
e
100
Arz
80
Fiyat (TL/kg)
d
D
Cc
60
b
40
B
a
A
20
Talep
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Piyasa dengesinin belirlenmesi
(patates: aylık)
E
e
100
Arz
D
80
Arz fazlası
d
Fiyat (TL/kg)
(330 000)
Cc
60
b
40
B
a
A
20
Talep
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Piyasa dengesinin belirlenmesi
(patates: aylık)
E
e
100
Arz
80
Fiyat (TL/kg)
d
D
Cc
60
b
40
Talep fazlası
B
(300 000)
a
A
20
Talep
0
0
100
200
300
400
Miktar (ton)
500
600
700
800
Piyasa dengesinin belirlenmesi
(patates: aylık)
E
e
100
Arz
80
Fiyat (TL/kg)
d
D
60
b
40
B
a
A
20
Talep
0
0
100
200
300 Qe 400
Miktar (ton)
500
600
700
800
TALEP VE ARZ DEĞİŞMELERİNİN
PİYASA FİYATINA ETKİSİ
• Gerek arzın sabit kalıp talebin değişmesi
gerekse talebin sabit kalıp arzın değişmesi
yada her ikisinin birlikte değişmesi
durumunda piyasa fiyatında değişiklik
meydana gelecektir.
53
ARZ SABİTKEN TALEBİN DEĞİŞMESİ
DURUMUNDA PİYASA FİYATI
• A-TALEP ARTTIĞINDA PİYASA FİYATI
YÜKSELİR
• B-TALEP AZALDIĞINDA PİYASA FİYATI
DÜŞER
54
Talep Eğrisinin Kaymasının Etkisi
Arz ve Talep Analizi
Talep
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S
Talep
artışı
g
Pe1
D1
O
Qe 1
Q
Talep
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S
g
Pe1
D1
O
Qe 1
Q
Talep
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S
g
Pe1
D2
D1
O
Qe 1
Q
Talep
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S
i
Pe2
g
h
Pe1
D2
D1
O
Qe 1
Qe2
Q
Talep
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S
Talep
azalışı
g
Pe1
D2
O
Qe 1
D1
Q
Talep
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S
g
m
Pe1
Pe2
n
D2
O
Qe 2
Qe 1
D1
Q
TALEP SABİT İKEN ARZIN
DEĞİŞMESİ DURUMUNDA
• Arzın artması sonucunda piyasa fiyatı düşer
• Arzın azalması piyasa fiyatını artırır
62
Arz Eğrisinin Kaymasının Etkisi
Arz ve Talep Analizi
Arz
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S1
Arz azalışı
g
Pe1
D
O
Qe1
Q
Arz
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S1
g
Pe1
D
O
Qe1
Q
Arz
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S2
S1
g
Pe1
D
O
Qe1
Q
Arz
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S2
S1
k
Pe3
j
g
Pe1
D
O
Qe 3
Qe1
Q
Arz
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S1
S2
Arz artışı
g
Pe1
D
O
Qe1
Q
Arz
eğrisinin
kaymasının
etkisi
P
S1
S2
g
Pe1
p
q
Pe2
D
O
Q e 1 Qe 2
Q
TALEP İLE ARZIN BİRLİKTE
DEĞİŞMESİ DURUMUNDA
• Eger talepteki oransal değişme arzdaki
oransal değişmeden büyükse denge
fiyatının artmasına yol açacaktır.
• Eğer arzdaki oransal değişme
taleptekinden büyükse denge fiyatında
azalma olacaktır
• Eger arz ve talepteki oransal değişme
birbirinin aynısı ise piyasa fiyatında bir
değişiklik meydana gelmeyecektir.
70
TALEP VE ARZ ESNEKLİĞİ
• Talebin ve arzın fiyat dışındaki
değişkenlere ne kadar duyarlı olduğunu
ölçmek için esneklik kavramı kullanılır.
• Bir fonksiyonda iki değişken vardır
• Biri bağımsız diğeri bağımlı değişken
• A=f(b)
• B:bağımsız
a:bağımlı değişken
71
• BİR TALEP FONKSİYONUNDA HER HANGİ
BİR MALIN FONKSİYONU ŞÖYLEDİR
• X=f(Y)
X=MAL MİKTARI
Y=MAL FİYATI, TÜKETİCİNİN TERCİHİ,….
İŞTE ESNEKLİK FONKSİYONDAKİ BAĞIMSIZ
DEĞİŞKENLERİN BAĞIMLI DEĞİŞKENİ NE
YÖNDE , NE ORANDA, NE KADAR
ETKİLEDİĞİNİ BELİRLEYEN BİR
ANALİZDİR.
72
TALEP ESNEKLİĞİ
• HER HANGİ BİR MALIN FİYAT
DEĞİŞİKLİĞİ KARŞISINDA
TÜKETİCİLERİN BU DEĞİŞİKLİĞE KARŞI
SATIN ALDIKLARI MİTARI DEĞİŞTİRMEK
ŞEKLİNDE GÖSTERDİKLERİ DUYARLILIK
DERECESİ YADA TEPKİNİN ŞİDDETİDİR.
73
TALEP ESNEKLİĞİ KATSAYISI
• FİYATTAKİ BİR DEĞİŞME KARŞISINDA
TALEP EDİLEN MİKTARDAKİ YÜZDE
DEĞİŞMENİN FİYATTAKİ YÜZDE
DEĞİŞMEYE ORANIDIR.
Talep miktarında % değişme
Fiyatta % değişme
74
TALEP ESNEKLİĞİ KATSAYISI
Et=
(M1-M2)/M1
(F1-F2)/F1
75
• BU HESAPLAMA SONUCU ÇIKAN DEĞERLER
• 0<E<1 YANİ TALEP EDİLEN MİKTARDAKİ
•
•
•
DEĞİŞME FİYATTAKİ DEĞİŞMEDEN KÜÇÜKSE
TALEP ESNEK DEĞİLDİR.
EĞER E=1 İSE FİYAT DEĞİŞMELERİ
ORANINDA TALEP DEĞİŞMEKTEDİR BİRİM
ESNEK TALEP
1<E<SONSUZ TALEP ESNEKTİR
NEGATİF ÇIKMASI FİYATTAKİ DEĞİŞME İLE
MİKTARDAKİ DEĞİŞMENİN TERS YÖNLÜ
OLMASI ANLAMINA GELİR.
76
HER NOKTADA ESNEKLİĞİN AYNI
OLDUĞU TALEP EĞRİLERİ
1.SIFIR ESNEK TALEP:E=0 FİYAT NEKADAR
ARTARSA ARTSIN TÜKETİCİLER MALI
ZORUNLU OLARA ALMATADIR İLAÇ,
2.BİRİM ESNEK TALEP MALIN FİYATI İLE
TÜKETİCİLERİN TALEP MİKTARLARININ
AYNI ORANDA DEĞİŞTİĞİ ESNEKLİKTİR
3.SONSUZ ESNEK TALEP:ÇOK DUYARLI
77
E=0
78
E=1
79
E=SONSUZ
80
Download

İndirmek için Tıklayınız