Türkçe
Cümlede Anlam
Cümlenin
Yorumu
Cümle :
 Bir duyguyu , bir düşünceyi , bir eylemi , bir olayı
kesin bir yargı halinde anlatan sözcük topluluğuna
cümle denir.
 Cümledeki sözcük sayısı, anlatmak istediğimiz duygu
ya da düşünceye göre değişir. Cümledeki sözcük sayısı
arttıkça, anlatılmak istenen daha da netleşir.
 Burcu geliyor.
 Burcu sinemadan geliyor.
 Burcu arkadaşlarıyla sinemadan geliyor.
 Dikkat !..
 Söz kümelerinin cümle özelliği kazanabilmesi için,
mutlaka bir yargı bildirmesi gerekir.
 Yargının oluşması için en az iki temel öğenin
( özne – yüklem ) bulunması gerekir.
 Cümlenin temel öğeleri yüklem ve öznedir. Yüklemin
bulunmadığı sözler cümle değil tamlama ya da
söz öbeğidir.
 Dikkat!..
 “Birden ağlamaya başladı” ---- ( Durum cümlesi )
 “ Adam evi ateşe verdi.” ------ ( Olay cümlesi )
 “ İstanbul dünyanın en güzel şehridir.” ( Düşünce )
 “ Çocuk, parasını kaybedince çok üzüldü.” ( Duygu )
 “ Tiyatro sinemaya göre daha eğiticidir.” ( Fikir )
Uyarı

Bir tek sözcük de yargı oluşturursa cümledir.
“ Anlıyorum.” sözcüğü cümledir. Yüklemi ve öznesi vardır.
 Türkçede değişik nedenlerle yüklemin kullanılmadığı cümleler
vardır. Bu cümlelere “ eksiltili cümle” denir. Böyle cümlelerde
yargı oluşmadığı halde söylenen bellidir.
“ Önce sıcak bir çorba , sonra iyi kızarmış tavuk eti…”
Bu cümle eksiltili bir cümledir. Yargı oluşmadığı halde cümledeki
düşünceyi anlamak mümkündür.
Cümlede Konu

Cümlede konu , “ anlatılmak istenendir.”

Cümlenin konusunu bulmak için vurgulanmak
istenen sözcüğün anlamıyla cümledeki diğer
sözcüklerin anlamını beraber düşünmek
lazımdır.
 “ Cağaloğlu semtimiz basın – yayımcılığın yoğun
olduğu bir bölgedir.”
Konu : Cağaloğlu’nun özelliği
 “ Bu eserde, Türkçenin Arapçadan üstün
olduğu vurgulanıyor.”
Konu : Eserin içeriği
Cümlede Vurgu
Cümlede vurgu , önemi öne çıkarılmak istenen
sözcüğün ya da söz öbeğinin üzerindedir.
Dikkat!..
 Fiil cümlelerinde vurgulanmak
istenen , eylemden önce söylenir.
“ Dün akşam sizi konuştuk.”
“ Sınav sonuçları yarın açıklanıyor.”
Dikkat!..
İsim cümlelerinde vurgu yüklemin üzerindedir.
 “ Evlerin neşesi çocuklardır.”
 “ Dünyayı güzel gösteren sevgidir.”
Cümlede Anlam
Cümlede
Anlatım Biçimleri
Nesnel Anlatım
 Akla ve sağduyuya dayanan cümlelerdir.
 Doğruluğu veya yanlışlığı kişiden kişiye
değişmeyen,kanıtlanabilir nitelikte olan cümlelerdir.
 Bu cümlelerde kişisel düşünceler yer almaz.
 Doğruluk ve yanlışlıkları gözlem , araştırma ve
deneylerle kanıtlanabilir nitelikte olan cümlelerdir.
Örnek cümleler
 “ Müzik güzel sanatlardan biridir.”




“ Yaban” cumhuriyet dönemini anlatan bir eserdir.
“ Türkiye , üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkedir.”
“ Fırat Nehri , Doğu Anadolu topraklarından doğar.”
“ Cahit Sıtkı , ‘Otuz Beş Yaş’ şiirinde ölüm duygusunu
dile getirmiştir.”
Öznel Anlatım





Doğruluğu veya yanlışlığı kişiden kişiye değişen ,
kanıtlanması mümkün olmayan duygulara yer veren
yargılara öznel yargılar denir.
Bu şekildeki anlatıma da öznel anlatım denir.
Bu tür cisimler kişisel yorumlara açıktır.
Herkes kendince bir değerlendirme yapıp farklı
anlam çıkarabilir.
Bu cümlelerde kişisel beğeniler, duygular ön plandadır.
Örnek cümleler





“
“
“
“
“
Çorum ülkemizin en güzel şehridir.”
En etkili yöntem yazarak çalışmaktır.”
Siyah elbise size çok yakışıyor.”
Necip Fazıl , asrımızın en büyük şairidir.”
Bu takım elbise sana hiç yakışmamış.”
Uyarılar
 Bazı cümlelerde öznellik ve nesnellik bir arada
bulunabilir.
“ Ankara , toprak olarak İstanbul’dan büyüktür;
Nesnel Anlatım
güzellikte İstanbul’la boy ölçüşemez.”
Öznel Anlatım
Dikkat!..
 Sınavlarda “ öznel ve nesnel anlatım” , değişik
soru kökleriyle karşınıza çıkabilir :
 … Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazar kişisel
düşüncelerine yer vermiştir – vermemiştir?
 … Aşağıdakilerin hangisi kanıtlanabilirlik açısından
diğerlerinden faklıdır?
 …Aşağıdaki yargılardan hangisi kişiden kişiye
değişebilir?
Soru : 2003 - ÖO
 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir anlatım
vardır?
A ) Göreceksiniz bu maç berabere bitecek.
B ) Kutuplardaki buzulların erimesiyle denizlerin
seviyesi yükseliyor.
C ) Yaşamın temelinde karşılıklı sevgi ve saygı
vardır.
D ) Beyaz , diğer renklerden güzeldir.
Cevap : B
Doğrudan Anlatım
Kişinin kendi düşüncelerini kendi ifadeleriyle
anlatmasına ya da başkasına ait bir sözü , bir
konuşmayı ağzından çıktığı biçimiyle aynen
aktarmaya doğrudan anlatım denir.
Örnek cümleler
 “ Bugün denizin daha sakin , suyun daha
berrak olduğunu görüyorum.”
 Bu cümle , birinci kişinin anlatımıyla
verilmiştir.
Bu cümlede doğrudan bir anlatım vardır.
Örnek inceleme
 Ahmet Haşim , “ Şiir sessiz bir şarkıdır.” der.
 Bu cümlede Ahmet Haşim’in sözleri hiçbir
değişikliğe uğratılmadan tırnak içinde verildiği
için doğrudan anlatıma başvurulmuştur.
Örnek inceleme
 Atatürk , “ Öğretmenler yeni nesil sizin eseriniz
olacaktır.” demiştir.
 Bu cümlede de Atatürk’ün öğretmenlerle ilgili
sözü aynen aktarılarak doğrudan anlatıma
başvurulmuştur.
Dolaylı Anlatım
 Başkasına ait olan bir söz anlatıcının ağzında
biçim bakımından küçük değişikliklere uğratılarak
verilirse buna dolaylı anlatım denir.
Örnek İncelemeler



Ahmet Haşim , “Şiir sessiz şarkıdır.” der. ( Doğrudan)
Ahmet Haşim , şiirin sessiz bir şarkı gibi olduğunu söylüyor. (
Dolaylı Anlatım )
Ahmet Haşim’in “ Şiir sessiz bir şarkıdır.” sözü
biçimce değişikliğe uğratılarak verilmiştir.
Soru
 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı bir
anlatıma başvurulmuştur?
A ) “Bugün çok iyiyim.” dedi annem.
B ) İçimde inanılmaz bir hırs var.
C ) Sen yanımdayken bile seni özlüyorum.
D ) Sanatın altın bir bilezik olduğunu hep
söylerdi.
Cevap : D
Dikkat!..
 Konunun anlatımında bütünlük olsun diye ,
cümleleri anlam özelliklerine göre çeşitli ana
başlıklar altında inceleyeceğiz.

Lise giriş sınavlarında cümleler arasındaki anlam
ilişkileri , cümlenin anlam özelliği ile ilgili çok sayıda
soru bulunmaktadır.
1. Karşıt Durumları Anlatan Cümleler
 Çelişen yargılar, bir cümle içinde olduğu gibi
cümleler arasında da söz konusu olabilir.
Aynı cümle içinde bir olayın , bir eserin ,
ya da kişilerin , durumların zıt ( karşıt )
özellikleri bir arada verilebilir veya cümleler
arasında anlamca çelişki olabilir.
İncelemeler
 Çelişki , zıt anlamlı sözcüklerin bir arada
kullanılmasıyla da sağlanabilir :
 “ Elektrik , çok faydalı bir buluş ; ancak dikkat
edilmezse çok büyük zararlar verebilir.”

“ fayda – zarar ”
İncelemeler
 Çelişki , karşıt anlamlı sözcükler kullanılmadan
dasağlanabilir :
 “ İstanbul, iş imkanı çok geniş olan bir şehir ; ancak
insanı canından bezdiriyor.”
 ( İstanbul’un olumlu yönü olan iş imkanlarının
geniş olması ile olumsuz yönü “insanları bezdirmesi”
bir arada kullanılmış ve yargılar arasında çelişki
doğmuştur.)
Soru : 1998 - ÖO
 Aşağıdaki cümlelerin hangisi kendi içinde çelişkili
anlam taşımaktadır?
A ) Bu yarışı sonuna kadar sürdüreceğim.
B ) Gece gündüz demeyip çalışarak işi bitirir.
C ) Tarih dersini sevdiğim kadar kimyayı da severim.
D ) Çelik gibi iradeli adam; ama sigarayı bırakamaz.
CEVAP : D
2. Koşul Bildiren Cümleler
 Bir yargının veya durumun bir koşula bağlı olarak
gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir.
 Böyle cümlelerde asıl yargının gerçekleşmesi yan
yargının gerçekleşmesine bağlıdır.
 Yargının gerçekleşmesi “ se – sa” koşul ekiyle,
 “ ama , fakat” gibi bağlaçlarla bir koşula bağlanır.
Örnekler

Kendimizi yenilersek çağdaş dünyaya uyum sağlarız.
koşul

Hızlı koşabilirsin ; ancak kalbini fazla yormayacaksın.
sonuç

Sonuç
koşul
Seninle sahile gelirim ; ama denizde yüzemem.
sonuç
koşul
Örnekler

Bu sıralar yağmur yağarsa yazın su sıkıntısı olmaz.
koşul
sonuç
 Bir gün param olursa boğazda ev alacağım.
koşul
sonuç
 Personelin parası arttırıldığı takdirde verimi artar.
koşul
sonuç
Uyarı
 “se – sa ” eki , cümleye bazen istek anlamı
katabilir.


“ Kar yağmasa da yağmur yağsa.”
Cümlede “se – sa” istek bildirmektedir.
Cümleye koşul anlamı katmamıştır.
Soru : 1995 - FL
 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin
gerçekleşmesi şarta bağlanmıştır?
A ) Beni arayınca bulacağını biliyorsun.
B ) Geç kaldığını öğrenince üzüldü.
C ) Öğretmen derse girince gürültü kesildi.
D ) İşlerimi bir yoluna koyarsam gerisi kolay.
Cevap : D
Olasılık Bildiren Cümleler
 Geçekleşmesi mümkün olan bir olayı ya da
durumu ifade eden cümlelerdir. Böyle
cümlelerde eylem ya da durumun olumlu veya
olumsuz sonuçlanabileceği anlamı vardır.
 Kesin anlam taşımayan cümlelerdir.
Olasılık Bildiren Cümleler

Bir durum ya da olay hakkında
“tecrübelere” ya da “ sezgiye dayalı”
olarak fikir yürütmektir.

Düşüncenin “ gerçekleşebilir” ya da
“gerçekleşmeyebilir” oluşudur.
Dikkat!..
 Bir cümleye olasılık anlamı katan
unsurlar vardır.
 Çoğunlukla olasılık anlamı “ - e bilmek”
yardımcı eylemi fiile eklenerek yapılır.
 Ayrıca - meli ( - malı ) , -ecek ( -acak ) -tır
( -tir ) ekleri de olasılık anlamı taşıyan
cümleler kurabilir.
Örnek Cümleler



Dayım yarın bize gelebilir.”
Sesindeki titreme yüzündeki sarılık heyecanından
olacak.”
Yanındaki Ayşe’nin kardeşi olmalı.
Geç kaldık , vapur kalkmıştır.”
Şimdi, annem eve gelmiştir.”

Bizim memlekete kar yağıyordur.


Örnekler
 “ Atatürk , 1938’de ölmüştür.”
cümlesinin anlamında bir kesinlik vardır ; çünkü
tarih verilmiştir.
 Ancak , “ Uçak şimdi İzmir’e varmıştır.”
cümlesinde kesinlik yoktur. Uçak İzmir’e ulaşmış
da olabilir , ulaşmamış da olabilir.
Örnekler
 Bugün yağmur yağmayabilir.
 Tören çoktan yapılmış olmalı.
 Şimdi Gülhane Parkı’nda yapraklar dökülmüş ,
toprağın kokusu etrafı sarmıştır.
 Belki bu olaydan sonra oradan ayrılırız.
Eşitlik Bildiren Cümleler
 Kimi cümleler, herhangi bir şeyin ortadan ya da eşit
biçimde bölündüğü anlamı taşır. Bu tür yargılarda
eşitlik söz konusudur.
 Ancak kimi cümlelerde herhangi bir şeyin ortadan
veya eşit olarak bölünmediği anlamı vardır ya da
eşitliğin olduğuna dair herhangi bir ipucu
verilmemiştir. Bu tür cümleler de eşitlik söz konusu
değildir
Örnekler
 Harçlıklarını kardeş payı yaparak birkaç gün idare ettiler.
 Bir elmayı yarı yarıya paylaşıp yediler.
 Cebindeki paranın yarısını bana verdi.
 Sen de Burcu kadar güzelsin.
 Savaş yıllarındaki yoksulluğu ben de yaşadım.
Yakın Anlamlı Cümleler

Sınavlarda çıkan sorular daha çok cümlenin yakın
anlamlısını bulmaya yöneliktir.
 Bu tarz sorularda yapılması gereken, cümleleri
okuyup yorumlamak , daha sonra da bunların benzer
ya da yakın anlamlısını bulmaktır.
 Bu tür cümlelerde anlam bakımından tam bir
eşitlik yoktur. İki cümle de aynı doğrultuda
söylenmiştir. Aynı düşünceyi iletmek istemiştir.
Örnekler
 Sanatçı , eserlerini kendi toprağının özsuyu ile
beslemelidir.
 Sanatçı , eserlerini oluştururken halkının kültürel
birikiminden faydalanmalıdır.
Örnekler

Dil , toplumsal yaşayışın bir ürünüdür; ancak
dil düşünceyle vardır.

Dil, toplumsal bir olgudur ve düşüncenin bir
meyvesidir.
Örnekler

Hayatta hangi noktaya geldiğinizi bilmiyorsanız
nereye gideceğinizi de bilemezsiniz.

Amacı olmayan insanlar , rüzgarda savrulan
tozlara benzerler.
Örnekler

Eğer hayat bir yolsa , her zaman yokuş yukarı
giden bir yoldur.

Hayatı boyunca insanoğlunun önüne hep
zorluklar çıkar.
Örnekler

Aklınızın süzgecinden geçmeyen sözler hep sizi
yaralar.

Akla ve sağduyuya dayanmadan konuşuyorsanız
başınız ağrıyacak demektir.
Örnekler

Edebiyat toplumun aynasıdır.

Toplumsal hayatı edebiyat yansıtır.
Soru : 2004 - LGS
 “ Ona güvendiğim için dediklerine kandım.”
cümlesine anlamca en yakın olan cümle aşağıdakilerden
hangisidir?
A ) Yaptığım hatanın sorumlusu odur.
B ) Bunun iyi niyetinden hiç şüphe etmedim.
C ) Ona güvenmekle hata ettim.
D ) Güvendiğim dağlara karlar yağmıştı.
CEVAP : C
Karşılaştırma Bildiren Cümleler
 İki veya daha fazla varlık arasındaki

benzerlik

farklılık

üstünlük
gibi durumları belirtmek ve ifade etmek özelliği
taşıyan cümlelerdir.
Karşılaştırma Bildiren Cümleler
 Bu cümleleri oluşturmak için :







göre
daha
kadar
en
gibi
çok
fazla
gibi edatlar kullanılır.
Karşılaştırma Bildiren Cümleler
 “ Bugün hava dünden daha soğuk.”
 “ Senin kadar titiz birini görmedim.”
 “ Sınıfın en çalışkanı Ahmet’tir.”
 “ Karşı takıma göre biz daha iyi oynuyoruz .”
 “ Hiçbir şiiri bu kadar beğenmemiştim.”
 “ Bu öğretmenimiz diğerine göre daha iyi
anlatıyor.”
 “ Özlemeyi kimse benden daha iyi bilemez.
Neden – Sonuç İlgisi Bulunan Cümleler
 Cümlede yargılardan biri diğerinin gerçekleşmesine
neden oluyorsa bu cümleler arasında neden – sonuç
ilişkisi vardır. Yani bir olayı , bir durumu nedeniyle
birlikte vermektir.
Neden ( Sebep ) – Sonuç İlişkisi
 Böyle cümlelerde ;
 “ niçin – neden – hangi sebeple” sorularının
cevabı vardır.
 Bazen de cümleye ;
 “ – den , - dikçe , - ince”
eklerle neden – sonuç anlamı katılır.
Dikkat!..



Neden – sonuç bildiren cümlelerde :
Yan yargılar
“ neden ” i
Temel yargılar ise “ sonuç ” u
bildirirler.

Adresi bulamadığımız için
neden
( Yan Yargı )
geç kaldık.”
sonuç
( Temel Yargı )
Dikkat!..
 - den , - dan ekiyle de neden – sonuç ilişkisi
kurulabilir.
 “ Adresi bulamadığımızdan geç kaldık.”
 “ Yorulduğundan çalışmayı bıraktı.”
Dikkat!..
 “çünkü, demek ki” gibi bağlaçlarla da neden – sonuç
ilişkisi kurulabilir
Uyarı
Bağlaçlarla kurulduğu zaman “sonuç” cümlesi başta ,
“ gerekçesi ” sonda olur.
Neden ( Sebep ) – Sonuç İlişkisi
 “Sınavı kazanamadı ; çünkü çok az çalıştı.”
sonuç
neden
( sebep )
 “ Sabah derse gelemedi ; demek ki uyanamadı.”
sonuç
neden
( sebep )
Örnek Cümleler
 “ Kampanyayı kaçırdığı için çok üzülmüştü.”
neden
sonuç
 “ Sivrisineklerin çokluğundan gözüme uyku girmedi.”
neden
sonuç
 “ Pencerenin açılmasıyla kağıtlar etrafa yayıldı.”
neden
sonuç
Soru : 2002 - LGS
1. Birkaç saat için izin almaya değmez.
2. Bunu senden sakladığım için üzgünüm.
3. Ona güvenmediğin için sana çok kızıyor.
4. Karar vermek için henüz çok erken.
“ İçin” sözcüğü , yukarıdaki cümlelerin hangilerinde
neden – sonuç ilişkisi kurmuştur?
A)1–2 B) 1–4
C) 2–3
D) 3–4
Cevap : C / 2 – 3
Amaç İlişkisi Taşıyan Cümleler

Bir eylem, amaç için yapılıyorsa o cümlede
amaç ilişkisi vardır.
 Bu tür cümlelerde eylemin hangi amaca bağlı
olarak yapıldığı belirtilir.
 Cümlelere amaç anlamını “ için” , “ üzere” , “
diye” gibi edatlar verir.
Örnekler
 “ Sorunlarımızı konuşarak halledelim diye
buraya geldim.”
 “ İşe gitmek üzere yola çıktım.”
 “ Sesinizi duymak için telefon ettim.”
 “ Ders çalışmak için kütüphaneye gittim.”
Uyarı 1
 Bu tür cümlelerde geçen edatların ( için, üzere, diye )
yerine “ amacıyla ” sözcüğü kullanılabilir.
 “ Sizi mutlu etmek için her şeyi yaptım.”
amaç
sonuç
 “ Sizi mutlu etmek amacıyla her şeyi yaptım.”
amaç
sonuç
Uyarı 2
 - e durum eki de cümleye amaç ilişkisi katmaktadır.
 “ Sizi ziyaret etmek için geldim.”
amaç
 “ Sizi ziyaret etmeye
amaç
sonuç
geldim.”
sonuç
Aşamalı Durum Anlatan Cümleler
 Bir durumun giderek artması veya giderek
azalması ya da bir durumdan başka bir duruma
geçişi bildiren cümlelerdir.
Örnekler
 “Çalışma şartlarımız her geçen gün kötüye
gidiyor.”
 “ Babam her geçen gün iyileşiyor.”
 “ Hava giderek bozdu , kar yağdı.”
 “ Dış borçlarımız katlanarak büyüyor.”
 “ Tarlalar sulanıyor, sulandıkça buğdayların
boyu yükseliyor.
Kinayeli Cümleler
 Bir gerçeği etkili anlatmak için sözün
zıt manasını içerebilecek bir şekilde
kullanılmasına “ kinaye” denir.
 Bu şekilde kullanılan cümlelere de
kinayeli cümleler denir.
Örnek Cümleler
 Karısını çok sevdiği , eve sürekli geç gelmesinden
anlaşılıyor.
 Kanser hastalıklarının artması , gıdalarımızın ne
kadar doğal ; yaşam şartlarımızın ne kadar
sağlıklı olduğunu çok iyi gösteriyor.
 Eğitimin bütün sorunlarını öğretmenlere
yükleyelim , böylece sorunu kısa yoldan çözelim.
Sitem Bildiren Cümleler
 Bir durum karşısında hoşnutsuzluk bildiren
cümlelerdir.
 Sözü ya da hareketleriyle, birinin, bir kimseyi
kırdığını, üzdüğünü veya gücendirdiğini
öfkelenmeden dile getiren cümleler sitem
anlatımlı; sözü söyleyenin bir kişiye kızdığını
anlatan cümlelerse kızgınlık anlamlı
cümlelerdir.
Örnek Cümleler
 İnsan dostlarını hiç arayıp sormaz mı?
 Alacağı olsun ; buralara kadar geldi, bize uğramadı.
 İnsan sevdiğinden bunları üstün tutar mı?
 Her hafta sonu toplanıp kıra gidersiniz de beni
çağırmazsınız .
 İnsan, kendisine bunca emeği geçen insanı bir
kere de olsa arayıp sorar.
Azımsama ve Küçümseme
Bildiren Cümleler
 Var olanları yeterli görmeme , az görme ve
nitelik bakımından değer ve önem vermeme ,
küçük görme anlamlarını ifade eden
cümlelerdir.
Örnek Cümleler
 Bu ay yalnız iki gün çalışmış. ( Azımsama )






Bülent mi yapacak bu soruyu inanmam. ( Küçümseme
Bu kadar parayla tatile mi çıkılır! ( Azımsama )
Bu kadar satışı yeterli görmüyoruz. ( Azımsama )
Böyle bir senaryoyu çocuklar da yazar. ( Küçümseme )
Çok gördük böyle vatanseverleri! ( Küçümseme )
Birkaç madalya aldı diye kendine ne zannediyor?
( Küçümseme )
Ön Yargı ( Peşin Hüküm )
İçeren Cümleler
 Ön yargı , sonuçla ilgili peşin hükümlü olmaktır.
Önceden karar vermektir. Bir olay ya da kişiyle
ilgili edindiğimiz olumlu veya olumsuz yargılardır.
 Bir eylem henüz sonuçlanmadan, o eylemin nasıl
sonuçlanacağı konusunda fikir yürüten cümlelerdir.
Örnek Cümleler
 Kitabınızı kimse almaz.





Eminim ilköğretim müfredatı yakında yine değişir.
Doktor olunca bizi hepten unutursun sen.
Bizi görür görmez yine bağırıp çağıracak.
Bu kafayla bir baltaya sap olamaz o.
Haberi , bahsettiğin televizyon kanalı vermişse
kesinlikle yalandır.
 Bu soruyu kimse çözemez.
Öneri Bildiren Cümleler
 Çözüm bulmak amacıyla bir konuda ileri sürülen
düşünce ve teklifleri içeren cümlelerdir.
 Bir sorunu çözmek, herhangi bir konuda yol
gösterip bilgi ve fikir vermek amacıyla, öne sürülen
görüşü, düşünceyi ve teklifi içeren cümlelere öneri
bildiren cümleler denir.
 Öneri; bir sorunun çözülmesi, bir eksikliğin giderilmesi
için yapılması gerekeni belirten kişisel düşüncedir.
 “ Tavsiye, öğüt , duruma göre” önerinin yerinde kullanılabilir.
Örnek Cümleler
 Hamur türü yiyecekleri azaltmanızda fayda var.
İsterseniz ürünleri evinize teslim edelim.
Çocukların yanında sigara içmezseniz iyi olur.
Bu gece bizde kalabilirsiniz.
Daha kısa ifadeler kullanırsanız iyi olur.
Kitabın sonuna birkaç güzel şiir eklenmesi güzel
olabilirdi.
 Ders çalışırken yüksek sesle müzik
dinlememelisiniz.





Beğenme – Takdir Etme
 Bir şey hakkında olumlu düşünmek , onu güzel
bulmak , onu takdir etmektir.
 Herhangi bir şeye yönelik beğeniyi, övgüyü dile
getiren cümlelerdir.
Örnek Cümleler





Son kaseti çok güzel olmuş.
Çocuk dediğin böyle akıllı olur.
Romanın dili çok etkileyici ve zarif.
Çeşme harika bir tatil beldesi.
Bozkırın ortasında açılmış sapsarı bir çiçektir bu
şiirler.
Özlem Anlatan Cümleler
 Geçmişe ait güzel anların, ortamların, duyguların
depreşmesi, ortaya çıkması, hatırlanmasıdır.




Anadolu’daki günlerim gözümde tütüyor.
Eski ramazanlar ne güzeldi.
Gençliğimdeki gibi kedersiz olsam.
O eski ekmeklerin tadı nerde şimdi?
Abartma Anlatan Cümleler
 Bir kavramı, durumu olduğundan az veya fazla
göstermeye abartma denir.





Meydanda iğne atsanız yere düşmezdi.
Ay kadar beyaz güneş kadar parlaktı yar.
Dağ gibi adamdı benim babam.
Seni dünyalar kadar seviyorum.
Bir ah çeksem karşıki dağlar yıkılır.
Değerlendirme İfade Eden Cümleler
 Daha çok sanat , edebiyat eserleri ve sanatçı ile
ilgili yapılan eleştirilerin yer aldığı cümlelerdir.
 Değerlendirme özelliği taşıyan cümlelerde
anlatıcı; bir yapıt , bir sanatçı, bir olayla ilgili
olumlu ya da olumsuz belirlemeleri anlatır.
Örnek Cümleler
 Bu romanlar , kırsal kesimde yaşayan insanların
hayat öykülerini çarpıcı bir tarzda anlatıyor.
( Bu cümlede romanlarla ve onların işlediği
konularla ilgili bir değerlendirme yapılmıştır. )
 Anadolu kadını, ruhundaki inceliği ve asaleti
bu kilim motiflerine başarılı bir şekilde işlemiş.
( Kilimlerin motifleri ve Anadolu kadını hakkında
bir değerlendirme yapılmıştır. )
Üslupla İlgili İfadeler Taşıyan Cümleler
 Yazarın eserinde takip ettiği, kullandığı anlatış
biçimine üslup denir.
 Bir eserin dil ve anlatım özellikleridir üslup …
 Herhangi bir metne yönelttiğimiz “ Nasıl
anlatılmış? " sorusuna dil ve anlatımla ilgili bir
yanıt alırız ve aldığımız bu yanıt, yazarın
üslubunu ortaya koyar
Dikkat!..
 Bir sanat eseri için;
 “Yazar ne / neyi anlatıyor?” sorusu “konuyu”
“ Yazar konuyu nasıl anlatıyor?” sorusu ise “
üslubu” verir.
Örnek Cümleler
 Şair, şiirlerinin anlamını söz sanatlarıyla
boğmamış, yalın bir dil , sade bir anlatım kullanmış.
Şair, şiirlerinin anlatımını nasıl sağlamış?
Yalın bir dil , sade bir anlatım kullanarak sağlamış.
 Yazar, romanlarındaki kahramanları şiveleriyle
konuşturmuştur.
Nasıl konuşturmuş? / Şiveleriyle ( Üslup )
Örnekler

Yazar, soyut kavramları sembollerle ifade etmiş, adeta
sözcüklerle resim yapmıştır.

İlk kitabında Halk edebiyatı ifadeleriyle yazdığı küçük
şiirleri yer almıştır.
 Kısa ve özlü bir anlatım, devrik cümleler, eserine en
belirgin özelliğidir
Yakınma İfade Eden Cümleler
 Herhangi bir durumdan dert yanma , şikayette





bulunma , sızlanma ifade eden cümlelerdir.
Yetenekli ama , şu derslerine de bir çalışsa1
Bir millet bu kadar duyarsız olamaz.
Ah o ukalalığı da olmasa !
Sözümü bir dinlese !
Haftada 10 milyon veriyorum da beğenmiyor.
Çaresizlik İfade Eden Cümleler
 Bir olay veya durum karşısında aciz kalma
bir şey yapamama durumunu ifade eder.
 Yangın bütün binayı sardı. Elimiz kolumuz
bağlı seyrettik manzarayı.
 Adam göz göre göre öldü.
 Donup kaldım oracıkta , ellerim önüme düştü.
Uyarı Bildiren Cümleler
 Bir konuyla ilgili olarak insanları ikaz etme,
onlara uyarılarda bulunma ifade eden cümlelerdir.
 Burada denize girilmez.
 Kapıya gelen üniformalı kişilere dikkat edin.
 Davranışlarını gözden geçirirsen iyi olur.
Kızgınlık ( Öfke ) İfade Eden Cümleler
 Duygu ve düşüncelerini olumsuz bir şekilde
dışa yansıtma, sert bir üslup takınma durumudur.




Allah sizi kahretsin!
Böyle olur mu kardeşim!
Hayır , istemiyorum!
Şimdi ona gösteririm!
Hayıflanma Anlamı Veren Cümleler
 Kaçırılan bir fırsattan dolayı üzülmek, yerinmek
ve acınmak hayıflanma olarak değerlendirilir.
 Babamı ömrümün son yıllarında çok üzdüm. Şimdi
ona yanıyorum.
 Kapımıza gelen kısmeti ayağımızla teptik.
 Güneş tutulması olayını nasıl kaçırırım!
 Can dostum bize gelmiş, benim haberim olmamış.
Varsayım Bildiren Cümleler
 Henüz gerçekleşmemiş bir olayı, gerçekleşmiş gibi
kabul ederek bunun üzerine bir hüküm veren
cümlelerdir.
 Bir olayın, bir durumun bir an için gerçekleşmiş
olduğunu düşünmektir.
 Var olmayan bir şeyi var gibi göstermektir.
Dikkat!
 Varsayım anlamı;





diyelim ki,
tut ki,
varsayalım ,
farz edelim,
kabul edelim ki
gibi ifadelerle sağlanır.
Örnekler






Farz et ki dağın zirvesindesin.
O adamlar tut ki seni desteklemedi.
Diyelim ki zengin oldun , ne yaparsın?
Farz et ki yolda kaldınız.
Varsayalım bizimle gelmediler.
Kabul edelim ki sınavı kazanamadın,
üzülür müsün?
Eleştiri ( Tenkit )
 Bir insanı, bir eseri, bir konuyu doğru veya yanlış
olumlu veya olumsuz yönlerini ele alıp incelemektir.
 Eseri ya da yazarı her yönüyle değerlendirmek
amacıyla yazılan yazılardır.
 Eleştiriden anlaşılan olumsuzlukların yıkıcı olması
değil, yapıcı olmasıdır.
 Yani bir edebi eserin ya da yazarın daha mükemmele
ulaşması için yapılan yönlendirmelerdir
Örnekler
 Okula zamanında gelmiyorsun , gelsen de
çalışmıyorsun.
 Roman toplumsal konuları ele almış ; fakat dil
pürüzleri ayıklanmamış.
 Bu öyküde şiirsel bir anlatım göremedim.
 Yazar, eserinde Ankara’yı ayrıntılarıyla anlatmamış.
Tanım Cümleleri
 Tanımlama; bir kavramı, bir durumu nitelik ve
özellikleriyle belirleme, işlevini gösterme ya da onu
benzerlerinden ayıran ayırıcı yönlerini göstermeye
denir.
 Bu amaçla kurulan cümlelere de tanım cümlesi
denir. Bir kavramın, bir varlığın anlatıldığı cümleye
"Bu nedir?", "Bu şey nedir?"
sorusunu yönelttiğimizde yanıt alabiliyorsak bu
cümle bir tanım cümlesidir.
Dikkat!..
 Bir kavramın, bir varlığın anlatıldığı cümleye
"Bu nedir?", "Bu şey nedir?"
sorusunu yönelttiğimizde yanıt alabiliyorsak bu
cümle bir tanım cümlesidir.
 Tanım cümlesi , nesnel ya da öznel nitelik
taşıyabilir.
Örnekler
 Roman, olmuş ya da olabilecek olayları anlatan
uzun bir edebiyat eseridir.
 Sanatsal yaratımın temeli, doğayı taklit etmek değil,
yeniden biçimlendirmektir.
 Cahillik ve bilgisizlik bir toplumu içten içe kemiren
bir kurttur.
Örnekler
 Buz suyun donmuş halidir. ( Nesnel )
 Aşk, sevgilerin en güçlüsüdür. (Öznel )
 Şiir, duygu ve düşüncelerin billurdan kelimeler
haline gelmesidir. ( Öznel tanım )
 Sıfat; isimleri çeşitli yönlerden niteleyen ya da
belirten kelimelerdir. ( Nesnel tanım)
Download

Türkçe Ders Dosyları 8. Sınıf