TANZİMAT EDEBİYATI (1860_1896 )
 Tanzimat
ve ondan sonra gelen yeniliklerle
edebi ve fikir hayatımız, Batı ile tanıştı.
 1860 yılında Tercüman-ı Ahval gazetesi
yayımlanmaya başlanır, ki bu aynı
zamanda Tanzimat edebiyatının da
başlangıcıdır.
 Bu dönemde edebiyatımızda birçok yenilik
olmuştur. Bunlar :
1) ROMAN - HİKAYE
 Türk
edebiyatı romanla ilk defa Yusuf
Kamil Paşa’nın Fenelon’den çevirdiği
Telemaque (telemak) tercümesiyle karşılaşır.
 İlk yerli roman ise 1872 yılında Şemsettin
Sami tarafından Taaşşuk-ı Talat ve
Fıtnat’tır.
 İlk hikaye ise Ahmet Mithat Efendi’nin
Letaif-i Rivayet isimli eseridir.
2)TİYATRO
 Yayınlanan ilk tiyatro eseri Şinasi’nin
yazdığı Şair Evlenmesi’dir.
 İki perdelik bir piyestir.
 Bu eserde görücü usulüyle evlenmeyi
yerer.
 Şinasi eseri yazarken meddah
geleneğinden yararlanmıştır.
3) GAZETE
 *İlk
gazete, 1831 yılında çıkarılan
Takvim-i Vekayi’dir. Resmi bir
gazetedir.
 *Ceride-i Havadis yarı resmi bir gazete
olup 1840 'ta İngiliz William Churchill
tarafından çıkarılmıştır.
 *1860’ta Agah efendi ile Şinasi ‘nin
birlikte çıkardıkları Tercüman-ı Ahval
‘dir. Bu Türklerin çıkardığı ilk özel
gazetedir.
*1862’
de Şinasi Tasvir-i Efkar
gazetesini tek başına çıkarır. Bir
müddet sonra Namık Kemal
tarafından yönetilmeye başlanır.
*Bu gazetelerin dışında Muhbir
(1866),Hürriyet (1867),Basiret
(1869),İbret (1871) gibi gazeteler de
çıkarılmıştır.
TANZİMAT EDEBİYATININ 1.
DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ
 *Sanat
toplum içindir görüşü
benimsenmiştir. Bu doğrultuda eserler
verilmiştir.
 *Dilde sadeleşmeyi, ölçüde heceyi
savundular; ama uygulamadılar.
 *Fransız edebiyatından etkilendiler
(veremli olma, hastalıklı oluş, duygusallık)
 *Divan
edebiyatını eleştirdiler. Halk
edebiyatını savundular; ama
uygulamadılar.
 *Şiirde estetik güzellik değil içerik ön
plana çıkmıştır.
 *Edebiyatı, fikirlerini aktarmak için bir
araç olarak görürler.
 *Önceki şiirimizde bulunmayan vatan,
millet, hak , hukuk, hürriyet ve
meşrutiyet gibi kavramları şiire
taşımışlardır.
 *Eski
nazım şekilleriyle yeni kavram ve
duyguları işlemişlerdir.
 *Tiyatro, roman, hikaye, makale ve eleştiri
gibi yazı türleri bu dönemde edebiyatımıza
girmiştir.
 *Noktalama işaretleri ilk defa bu dönemde
kullanılmıştır.
 *Bu dönem sanatçıları, edebiyatın yanında
siyasetle de ilgilenmiştir.
BU DÖNEM ROMANININ ÖZELLİKLERİ
*Roman
tekniği bakımından
zayıftır.
*Uzun tasvirlere ve beklenmedik
tesadüflere yer verilir.
*Zaman zaman romanın akışı
durdurularak okuyucuya bilgi verilir.
*Romanlarda,
cariyelik kurumunun
kötülüğü ve yanlış batılılaşma
işlenmiştir.
*Kişiler tek yanlı ele alınır, iyiler
ödüllendirilir kötüler cezalandırılır.
*Konular günlük hayattan ve
tarihten alınır.
BİRİNCİ
DÖNEM
SANATÇILARI
ŞİNASİ (1826_1871)
 *Yeniliğin
öncüsüdür. Tercüman-ı
Ahval ve Tasvir-i Efkar gazetelerini
çıkarmıştır.
 *İlk makaleyi yazmıştır. (Tercüman-ı
Ahval Mukaddimesi)
 *Şiirlerinde konu birliğine ve bütün
güzelliğine önem vermiştir.
 *Kısa
cümleli, yeni görüşlerle örgülü bir
nesir yapısı meydana getirmiştir.
 *Düşüncelerini yalın ve açık bir anlatımla
söyler.
 *Konuşma dilini,yazı dili haline getirmeye
çalışmış.
 *Şiirlerinde aruz ölçüsü kullanmıştır.
 *Noktalama işaretlerini ilk defa
kullanmıştır.
 Eserleri
:La Fontaine den fablları
tercüme etmiştir.Tercümelerini Tercüme-i
Manzume isimli eserlerine toplamıştır.
 Atasözlerini derlediği Durub-u Emsal –i
Osmaniye
 Şiirleri :Müntehabat-ı Eş’ar, Divan-ı
Şinasi
 Batılı anlamda ilk tiyatro : Şair
Evlenmesi’dir.
ZİYA PAŞA (1829_1880)
*Doğu
kültürüyle yetişmiş,
sonradan batıya yönelir.
*Fikirleriyle yenilikçidir,
şiirlerini divan şiiri üslubuyla
yazmıştır.
*Edebi yönüyle eskiye bağlıdır.
*
“Şiir ve İnşa” isimli makalesinde halk
şiirinin bizim gerçek şiirimiz olduğunu, yazı
dilimizin halkın konuşma dilini temel
almasını savunur.
 *Sade dil savunur, fakat Arapça ve Farsça
kelime ve tamlamalarla yüklü bir dil
kullanmıştır.
 *Harabat isimli divan şiiri antolojisinde Şiir
ve İnşa makalesindeki fikirlerinin tam tersini
söyler.
 *Terci-i
Bent ve Terkib-i Bentleriyle
ünlüdür.
 *Atasözü haline gelmiş veciz sözleri de
vardır.
 Eserleri: Eş’ar –i Ziya ,Külliyat-ı Ziya
Zafername:Hiciv türünde kasideleri
var,Ali Paşa’yı yermek için yazmıştır.
 Defter-i Amal :Hatıra türü yazılarını
toplar.
 Rüya :Nesir olarak yazılmıştır.
NAMIK KEMAL (1840_1888)
 *Vatan şairi olarak tanınır.
 *Vatan ,millet ,hürriyet ve adalet konularını
işlemiştir.
 *Mecazlardan ,manzumlardan arınmış bir
şiir dili vardır.
 *Bütün edebiyat türlerinde eser vermiştir.
 *Tiyatro ona göre bir eğlence değil edebi bir
okuldur
 *Tiyatro ile
ilgili görüşlerini Celalettin
Harzemşah isimli yapıtının önsözünde
açıklamıştır.
 Tiyatroları :Vatan Yahut Silistre ,Akif Bey
,Zavallı Çocuk, Gülnihal ,Kara Bela ,
Celalettin Harzemşah
 Tarih alanında ve İslam dini ile ilgili eserler
olarak : Renan Mudafanamesi, Kanije Kalesi ve
Osmanlı Tarihi
 Biyografileri de vardır.
 İlk
edebi roman yazmıştır. İntibah eseri
Son Pişmanlık adıyla Magosa’da
yazılmıştır. Eserin diğer bir adı da
Sergüzeşt-i Ali Bey’ dir.
 İlk tarihi roman yazarıdır.Cezmi tarihi bir
olayı anlatır. II. Selim zamanında
İranlılarla yapılan bir savaşın anlatıldığı
romanda, roman kahramanı Cezmi
vatansever bir askerdir.Romanda onun
başından geçen olaylar anlatılır.
ŞEMSETTİN SAMİ (1850_1904)
 *İlk
roman yazarıdır. Taaşşuk-ı Talat ve
Fıtnat. Romanda kölelik ve cariyelik konusunu
ele almıştır.
 *Kamus-ı Türki isimli sözlük yazarıdır. Bu
sözlüklerin yanında Kamus-ı Alem, Kamus –ı
Fransevi isimli sözlüklerin de yazarıdır.
 Victor Hugo‘nun Sefiller’ini çevirmiştir.
 Robenson Cruzoe‘u da tercüme etmiştir.
AHMET MİTHAT EFENDİ (1844_1912)
 *Asıl
gayesi halkı, yetiştirmek ve
bilgilendirmektir.
 *Edebiyat, tarih, coğrafya, ziraat ve
iktisat alanında otuz altısı roman
olmak üzere iki yüze yakın eseri vardır.
 *Bazı tiyatro denemeleri yapmışsa da
pek başarılı değildir.
 *Dili sade ve düzgündür.
 *Halka
okuma zevkini aşılamıştır.
 *Romanları teknik yönden kusurludur.
 *Romanın akışını keserek uzun uzun
açıklamalar yapar, bilgi verir.
 Eserleri:
 Bazı romanları: Felatun Bey'le Rakım Efendi,
Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Yeniçeriler,
Paris'te Bir Türk Kızı
 Letaif –i Rivayat hikaye türünün ilk örneği
sayılır.
AHMET VEFİK PAŞA (1823_1891)
*Milliyetçilik ve Türkçülük fikirlerinin
savunucusudur.
 *Tiyatro alanındaki çalışmaları ile ünlüdür.
 *Halkı tiyatroya alıştırmıştır.Bunun içinde Bursa da
bir tiyatro yaptırmıştır.
 *Tarih ve dil sahasında önemli eseri Lehçe-i Osmani
 *Seçere-i Türki adlı eseri Osmanlıca’ya çevirmiştir.
 *Tarih eserleri: Fezleke –i Tarih-i Osmani , Hikmet-i
Tarih,
 *Moliere’in hemen hemen bütün eserlerini tercüme
etmiştir.

TANZİMAT EDEBİYATININ
2. DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ
 *Sanat
sanat içindir anlayışı hakimdir.
 *Dil ağırdır.
 *Batı edebiyatını savunmuşlardır. Batı
edebiyatı örneklerini başarıyla ortaya
koymuşlardır.
 *Romanda realizmin tesiri, şiirde ise
romantizmin tesiri görülür.
 *Kölelik,
cariyelik ve yanlış batılılaşma bu
dönem romanlarında işlenen konulardır.
 *Bu dönem sanatçıları siyaset ve toplum
sorunları ile ilgilenmemişler, yalnızca
edebiyatla ilgilenmişlerdir.
 *Bu dönem sanatçıları :Recaizade Mahmut
Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Nabizade
Nazım, Sami Paşazade Sezai, Muallim
Naci
2. DÖNEM
SANATÇILARI
RECAİZADE MAHMUT EKREM (1847_1914)
 *Şiir,
roman, hikaye, eleştiri, edebi bilgiler
ve tiyatro türünde eserler vermiştir.
 *Şiirlerinde hüzün ve elem vardır.
 *Hüzünlü duygular, ölümü hatırlatan
tabiat manzaraları solgun güller, küçük
kuşlar şiirinde işlediği konulardır.
 *Şiirde kulak için kafiye görüşünü savunur.
 *Şiir alanında fazla başarılı değildir,
nesirde başarılıdır.
 Eserleri:
İlk realist roman yazarıdır. Araba
Sevdası adlı eserde bilgisizce batıyı taklit eden
Bihruz Bey’in ne hallere düştüğü anlatılır. Yer
yer realist çizgilerle ve ince bir eleştiriyle böyle
insanlar göz önünde serilir.
 Şiirleri :Nağme-i Seher, Yadigar-ı Şebap,
Zemzeme.Bir diğer eseri de oğlu Nihat için
yazdığı şiirlerini ve nesirlerini de topladığı
Pejmürde’dir.
 *Not: Zemzeme’lere karşı Muallim Naci
Demdeme adlı kitabında yazmıştır.
Tiyatroları;
Afife Anjelik,Vuslat,
Atala ve Çok Bilen Çok Yanılır.
Hikaye :Muhsin Bey ve Şemsa
Eleştiri :Takdir-i Elhan
Edebi bilgiler: Talim-i Edebiyat
Ayrıca birçok romantik Fransız
şairinin şiirlerini Türkçe’ye
çevirmiştir
ABDÜLHAK HAMİT TARHAN (1852_1937)
*Divan
şiirini sona erdiren
sanatçıdır.
*Batı şiirindeki yenilikleri Türk
şiirine uygulamıştır.
*Divan şiirinin nazım şekilleriyle
kafiye düzenini kullanmaz.
*Romantizmin etkisindedir.
 *Şiirinde
taşkınlık ve yücelik, söyleyişte
tezat onun şiirinin en büyük özelliğidir.
 *Tezat sanatını çok kullanmıştır.Tezatlar
şairidir.
 *Şiirlerinde ve tiyatrolarında tarihi
konular önemli yer tutar.
 *Hayat, tabiat, ölüm ve insanlık gibi
konuları işlemiştir. Ölüm, şiir estetiğini
oluşturur.
 *Önemli
şiirleri: Makber, Sahra, Belde,
Baladan Bir Ses, Garam, Ölü, Hacle
 *Tiyatroları oynanmak için değil,
okunmak içindir.
 *Tiyatrolarında insanların yanında
ölüler, ruhlar ve hayaletler de yer alır.
*Tiyatroları manzum ve düzyazı
şeklindedir.
 *Tiyatrolarında
İslam Tarihi ve milli
konuları egzotik bir şekilde işler.
 *Bazı tiyatrolarında Shakespeare’in
etkileri görülür. Dram türünde eserler
vermiştir.
 *Şair-i Azam olarak bilinir.
 Macera’yı Aşk, Tarık, Finten, Liberte,
Hakan, Tezer, Nesteren, Duhter-i Hindu
SAMİ PAŞAZADE SEZAİ (1860_1936)
*Batı edebiyatında yazdığı hikayeleri tanınır.
 *Hikayelerinde Fransız realistlerinden izler vardır.
 Eserleri: Sergüzeşt (roman)
 Dilber adındaki esir kızın çalıştığı evin oğluyla
aralarında doğan mutsuz aşkı ve acı sonu anlatır.
Romanda realizm ve romantizm kendini hissettirir.
Gözlemlerden dolayı realist yönü ağır basar.
 İclâl: Bu kitapta yeğeni İclâl‘in ölümü üzerine yazdığı
mensur şiirlerini, bazı düzyazılarını ve hatıralarını
anlatır.
 *Şir (Piyestir.)

NABİZADE NAZIM (1862_1893)
 *Realizm ve naturalizmin öncüsüdür.
 *Roman ve hikayeleri ile tanınmıştır.
 *Karabibik (ilk köy romanı kabul edilir.)
öyküden uzun, romandan kısadır.
 *Kahramanlarını yöresel şiveleriyle konuşturur.
 *Gözlem önemli bir tutar.
 *Yazar, tasvir ve tahlilinde son derece
başarılıdır.
MUALLİM NACİ (1850-1893)
 *Eski
edebiyat taraftarlarının lideri
durumundadır.
 *Eski şiirin temsilcisi olarak ün
yapmasına rağmen Batılı şiir tarzında
da başarılı örnekler vermiştir.
 *Dili sadedir,dili kullanmada başarılıdır.
 *İlk köy şiiri yazarıdır.
 *Eserleri:
 Şiirleri:
Ateş Pare, Şerare, Sümbüle ve
Fürüzan’dır.
 Recaizade’nin Zemzemelerine karşılık
Demdemesi vardır.
 Edebi bilgiler: Islahat-ı Edebiye
 Lugat: Lugat-ı Naci
Download

tanzimat edebiyatı (1860_1896 )