Hazırlayan:
«Benim ayrı odam olduğu gibi, yazı
masam, kitap dolabım bile var idi.»
Fatma ALİYE
Enes PALA
Tam adı Fatma Aliye Topuz’dur. 1862
yılında İstanbul’da doğmuştur. Ahmet
Cevdet Paşa’nın kızıdır. Fransızcayı ileri
düzeyde öğrenmiştir. 17 yaşında iken ünlü
Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa’nın
yeğeni Faik Bey ile evlendi. 27 yaşına kadar
kocasından gizli ancak kitap
okuyabiliyordu. Fakat eşinin tutumunun
değişmesinden sonra onun izni ile
tercümeler yapmaya başladı. Aynı
zamanda Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin
(Kızılay) ilk kadın üyesidir.
• Literatürlerde ilk Türk Kadın Romancının Fatma Aliye
Hanım olduğu kabul edilir. Fakat 1877 yılında Zafer
hanım ilk ve tek romanını yazmış fakat başka roman
türünde eseri olmadığından bu unvanı Fatma Aliye
almıştır. Tıpkı ilk Türk romanı olan Taaşşuk-ı Talat ve
Fitnat'ın yazarı Şemsettin Sami' nin başka romanı
olmadığından, Ahmet Mithat Efendi'nin ilk Türk
romancısı sayılması gibi. Tıpkı bu örnekteki gibi
cumhuriyet döneminde birçok kadın bazı ilkleri
gerçekleştirmiştir.
CUMHURİYET’İN İLKLERİNİ
GERÇEKLEŞTİREN KADINLAR
 İlk Kadın Tiyatro oyuncu – Afife Jale
 İlk Kadın Profesör - Prof. Dr. Fazıla Şevket Giz
 İlk Kadın Büyükelçi - Filiz Dinçmen
 İlk Kadın Fotoğrafçı - Semiha Es
 İlk Kadın Hakim - Suat Berk
 İlk Kadın Romancı - Fatma Aliye
 İlk Kadın Heykeltraş - Sabiha Bengütaş
 İlk Kadın Jet Pilotu - Leman Altınçekiç
 İlk Kadın Pilot - Sabiha Gökçen
 İlk Kadın Bakan - Prof. Dr. Türkan Akyol
 İlk Kadın Başbakan - Tansu Çiller
• Fatma Aliye Hanım, muhafazakar, yeniliklere
kapalı “Asr-ı saadeti” yaşamak isteyen,
Mustafa Kemal’in yaptığı yenilikleri bir türlü
benimsememiş tutucu bir kadındı. Bunun
nedeni ise evden kaçan kızının Katolik bir
rahibe olmasıdır. Fatma Aliye Hanım bu olay
sonucunda büyük bir travma geçirerek İslam’a
daha da çok bağlanmıştır. Bunun sonucunda
ise tesettüre ilgisi başlamıştır. Hatta kadınların
tesettürleriyle ilgili şunları söylüyor: "...İşte bu
tuvaletin üzerine ziynetten ari ve bolca bir şey
giyilir ve saçlar da bir baş örtüsüyle örtülürse
şeriata muvafık surette tesettür edilmiş olur."
• Eserlerinde "Mütercime-i Meram"
takma adını kullanmıştır. Romanlarında
çoğunlukla duygusal temaları işleyen
Fatma Aliye, 1892 yılında "Muhadarat"
isimli ilk romanını yayınlamıştır. Tanzimat
döneminde yaşayan yazar, eserlerinde
çoğunlukla kadının toplumdaki yeri, aile
içindeki ve evlilikteki konumu ve kadın
eğitiminin önemi gibi konuları işleyerek
kadın haklarını o dönemde savunmuştur.
FATMA ALİYE’NİN
ROMANLARINDA KADIN SORUNU
Fatma Aliye Hanım, dönemin farklı dergi ve
gazetelerinde yayımladığı
yaklaşık kırk kadar makalesinde, romanlarında açıkça
ya da satır aralarında
değindiği sorunları biraz daha baskın dile getirir.
Konular çeşitlilik gösterse de yine
daha çok kadın, kadının eğitimi, kadının toplumda ve
ailedeki rolü üzerinde
yoğunlaşmıştır. Fatma Aliye Hanım, toplumsal terbiye,
gençlik ve gençliğin eğitimi,
insaniyet, ilim gibi konulara bütüncül bir şekilde
yaklaşmıştır. Örneğin gençlikten
bahsettiği yazıda, ileride birer anne olarak çocuk
yetiştirecek olan genç kızların
eğitimi üzerinde durmuş ve tavsiyelerde bulunmuştur.
• "(…) Kız evlatlardan öyle valideler yetişmelidir ki, hem oğullara ilk
mektep vazifesini ifa etsin, hem de oğul delikanlı olup da
mekatibi âliyeye gidince hanesindeki validesini kendisine
yabancı bulup da onu beğenmemezlik etmesin. Bu vechile
kadınlığı hakir görmesin. (…)
• (Fatma Aliye Hanım Evrakı, Atatürk Kitaplığı, 9/1 sıra numaralı
belge)
Hakkında Yazılanlar
• Hüseyin Aykol, Aykırı Kadınlar -Osmanlı'dan Günümüze Devrimci Kadın
Portreleri, Ankara, 2012.
• Fatma Aliye Bir Osmanlı Kadın Yazarın Doğuşu; Ahmet Midhat, Sel Yayıncılık,
1994.
• Fatma Karabıyık Barbarosoğlu, Fatma Aliye: Uzak Ülke, İstanbul, 2007.
• Firdevs Canbaz, Fatma Aliye Hanım'ın Romanlarında Kadın Sorunu, Bilkent
Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü, Ankara, 2005
• Behçet Necatigil, "1892'de Çıkan 'Muhâdarât'ı Batıda da Tanınan İlk Kadın
Romancımız: Fatma Aliye Hanım. Milliyet Sanat Dergisi
• Mübeccel Kızıltan, "Gizli Bir Öykünün Peşinde", Toplumsal Tarih 3, No.16, 1998, s.
21.
• Bahriye Çeri, "Bir Kadın ve Ahmet Mithat Efendi".Tarih ve Toplum
Kaynakça
• Fatma Aliye, Mahmut Esat. Taaddüd-i Zevcât Zeyl. Konstantiniyye:
Tahir Bey Matbaası, 1899.
• “Nisvân-ı İslâm ve Bir Fransız Muharriri”. Hanımlara Mahsus Gazete
91. 1896: 5-6.
• Muhâdarât. Yayına hazırlayan H. Emel Aşa. İstanbul: Enderun Kitabevi,
1996.
• http://blog.milliyet.com.tr/nomansland
• http://www.istanbulkadinmuzesi.org/
Download

Fatma Aliye