TİYATRO
Tiyatro nedir?
• Tiyatro, bir sahnede, seyirciler önünde
oyuncuların sergilemesi amacıyla hazırlanmış
gösterilerdir. Farklı bir şekilde duyguların ve
olayların hareket ve konuşmalarla
anlatılmasıdır.
• Tiyatro sözcüğü Yunanca'da "seyirlik yeri"
anlamına gelen theatron'dan türetilmiş,
dilimize İtalyanca'daki teatro sözcüğünden
geçmiştir.
• Tiyatro da başka sanatlar gibi dinsel
törenlerden doğmuş, sonra dinden
bağımsızlaşarak sanatlaşmıştır.
• Kökeninde, ilkel insanın doğa olaylarını kendi
bedensel hareketleriyle simgesel olarak temsil
etme çabaları yatar.
Türk Tiyatrosu
• Geleneksel Türk Tiyatrosu
o Karagöz ve Hacivat
o Orta Oyunu
o Meddah
o Köy Seyirlik Oyunu
Türk Tiyatrosu
• Modern Türk Tiyatrosu
o Komedi
o Trajedi
o Dram
Karagöz ve Hacivat:
• Taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan, iki
boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge
oyunudur.
• Karagöz oynatıcısına kurgusal ya da hayalbaz
denir.
• Oyunda konuşmaların değişmesi baş
hareketleriyle yapılır.
Karagöz ve Hacivat
Karakterler:
Karagöz: Hiçbir zaman düzgün bir işi olmayan,
eğitim almamış bir karakterdir. Halkın sağduyusunu
temsil etmektedir. Meraklı, patavatsız ve açık saçık
konuşur. Bazen hile yaparak diğerlerini kandırmaya
çalışır.
Hacivat: Kurnaz, içten pazarlıklı bir tiptir. Eğitim
almış olduğu bellidir ve her konuda iyi kötü bilgi
sahibidir. Karagöz’e göre daha kültürlü, aklı başında
ve güvenilir bir tiptir.
• Çelebi, Tiryaki, Beberuhi, Kayserili,
Kastamonulu, Laz, Kürt, Acem, Arnavut,
Rumelili, Yahudi, Ermeni, Çerkez, Tuzsuz,
Zenneler, Çengi diğer karakterlerdir.
Bölümleri:
1. Mukkaddime (Giriş)
2. Muhavere (Atışma)
3. Fasıl (Oyun)
4. Bitiş
Orta Oyunu:
• Ana karakterleri Kavuklu ve Pişekâr olan, açık
alanda halkın ortasında oynanan Türk halk
tiyatrosudur.
• Önceleri meydan oyunu, kol oyunu gibi adlarla
anılan orta oyunu son biçimini 19. yüzyılda
almıştır.
• Orta oyunu, etrafı kalabalıklarla çevrili, palanga
adı verilen geniş bir alana kurulmuş, bir metne
bağlı kalınmadan oynanan bir oyundur.
Meddah:
• Tek bir oyuncunun çeşitli kılıklara girerek bir
oyunu canlandırmasıdır.
• Meddah (Kıssahan), aynı zamanda bir topluluk
önünde çeşitli hikâyeler anlatan ve taklit
sanatı yapan kişiye de denir.
• Meddahın anlatısını, günlük yaşamdaki
olaylar, masallar, destanlar, öyküler
ve efsaneler oluşturur.
Köy Seyirlik Oyunu:
• Kırsal kesimde, dar bir çevrede yaşayan
insanların kendi aralarında belli zamanlarda
oynadıkları sözlü ya da sözsüz oyunlardır.
• Bu oyunlarda taklit en önemli özelliktir ve bir
eylemin veya rolün taklidi söz konusudur.
• Belli bir metne bağlı kalmadan doğaçlama
oluşturulur.
Modern Türk Tiyatrosu
• Türk Edebiyatında Batılı anlamda tiyatro
Tanzimat dönemiyle birlikte başlar.
• 1859’da Şinasi tarafından yazılan ve ilk tiyatro
eseri kabul edilen “Şair Evlenmesi”dir.
• Yine bu dönemde Abdülhak Hamit ve Namık
Kemal gibi usta sanatçılar ise çok başarılı kabul
edilmeyen dram türünde eserler vermişlerdir.
• Bu dönemde Ahmet Vefik Paşa, gerek
Moliere’den yaptığı çeviri ve uyarlamalar
gerekse Bursa’da vali iken yaptırdığı tiyatro
binasıyla ülkemizde tiyatro sanatının
gelişmesine önemli katkılarda bulunmuştur.
• Daha sonra Meşrutiyet döneminde de
tiyatromuz Batı’nın taklidi olarak kalmış, asıl
olarak kendini 1925’lerden sonra bulmuştur.
• Batılı anlamda Türk tiyatrosunun kurucusunun
Muhsin Ertuğrul (1892-1979) olduğu kabul
edilmektedir.
• Cumhuriyet Dönemi oyun yazarlarının
birkaçının isimleri şöyle sıralanabilir:
• Aka Gündüz, Aziz Nesin, Tarık Buğra, Haldun
Taner, Turan Oflazoğlu, Melih Cevdet Anday,
Sabahattin Kudret Aksal, Murathan Mungan...
Modern Tiyatro Türleri
• Komedi
• Trajedi
• Dram
Komedi
• İnsanların ve olayların gülünç yönlerini ortaya
koymak, izleyenleri güldürmek ve
düşündürmek amacıyla yazılmış tiyatro
eseridir.
• Birbirini izleyen diyalog ve koro bölümlerinden
oluşur.
Trajedi
• Seyirciye, hayatın acıklı yönlerini göstermek,
ahlak, erdemi anlatmak için yazılmış manzum
eserlerdir.
• Oyunda korolara yer verilir.
Dram
• Hayatı olduğu gibi acıklı ve gülünç yönleriyle
sahnede göstermek için yazılan tiyatro eseridir.
• Üç birlik kuralına uyma zorunluluğu yoktur.
Modern Tiyatro Terimleri:
• Aktör: Erkek tiyatro sanatçısı.
• Aktrist: Kadın tiyatro sanatçısı.
• Dekor: Tiyatroda sahneyi eserin konusuna
göre döşeyip hazırlamada kullanılan eşyanın
genel adıdır.
• Diyalog: Oyun, roman, öykü gibi eserlerde iki
veya daha çok kimsenin konuşması,
konuşmaya dayanılarak yazılmış eser.
Modern Tiyatro Terimleri:
• Doğaçlama: Oyuncunun, konuya bağlı fakat
metne bağlı kalmadan, içinden geldiği gibi
konuşması ve davranması.
• Epizot: Yunan trajedisinin öğelerini oluşturan
diyaloglu bölümlerin her biri. Bu bölümler
modern tiyatroda perde adıyla bilinir.
• Jest: Tiyatro sahnesinde, sanatçıların bütün el,
kol, ayak ve beden hareketleri.
Modern Tiyatro Terimleri:
• Koro: Hayvanların, ağaçların ya da başka
varlıkların yerine sembol olarak kullanılan
kadınlı erkekli şarkı grubu.
• Kostüm: Tiyatroda sanatçıların oyuna uygun
giydikleri kıyafet.
• Kurgu: Bir eserin dil, biçim ve içerik olarak
farklı ya da aynı cinsten parçalarını bir araya
getirme.
Modern Tiyatro Terimleri:
• Mimik: Bir duygu ve düşüncenin kaş, göz, ağız ve
yüz hareketleriyle anlatılması.
• Perde: Tiyatro eserinin bölümlerinin her birine
perde denir. Bu bölümler sahnedeki perdenin
açılmasıyla başlayıp kapanmasıyla biter.
• Reji: Sinema, tiyatro, radyo ve televizyon
oyunlarında oyunu yönetme.
• Rejisör: Tiyatro ve sinema oyunlarında
oyuncuların rollerini dağıtıp oyunu düzenleyen ,
metni yorum, dekor, müzik gibi ögeler arasında
birlik sağlamaya çalışan sanatçı, yönetmen.
Modern Tiyatro Terimleri:
• Replik: Sahne oyunlarında konuşanların birbirine
söyledikleri sözlerden her biri.
• Rol: Sahne sanatlarında oyuncuların eser
kişilerini sahnede canlandırması.
• Sahne: 1.Perdelerin içinde kişilerin oyuna girip
çıkmasıyla oluşan küçük bölümler. 2 .Eserin
oynandığı yer.
• Suflör: Tiyatroda, kuliste durarak, oyunculara
sözlerini fısıltıyla söyleyip hatırlatan yardımcı.
Download

File