9. HAFTA PFS109 EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME Yrd.Doç. Dr. Yusuf ESER [email protected] KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
İÇERİĞİN VE EĞİTİM DURUMLARININ DÜZENLENMESİ
İçeriğin Seçimi ve Düzenlenmesi:
Giriş
Eğitim programlarının geliştirilmesinde ikinci aşama "içerik" boyutudur. Programın bu ögesi
geliştirilirken "ne?" sorusuna yanıt aranır. Hedeflerin gerçekleştirilmesinde araç rolü üstlendiği
söylenebilecek olan içeriğin belirlenmesinde, öğrencilerin kazanacakları bilgi, beceri, ilgi, değer,
tutum, alışkanlık... vb özelliklerin hangi ve ne tür konu ya da ders aracılığı ile verilmesi konusunda
yanıt aranmaktır.
Program geliştirmede yaklaşımların farklı yapıda ve farklı felsefi görüşlere göre düzenlenmeleri
nedeniyle kapsamı ve dayandığı İlkelerde farklılaşmaktadır. Bununla birlikte bütün programların
desen ve modellerine bakılmaksızın içerik öğesinin var olduğu görülmektedir.
İçerik;
* "Kültürün belli bir bölümünü inceleyen konu alanlarından, eğitimsel hedefler doğrultusunda
seçilen olgu, kavram, ilke ve genellemelerin bazı sistematik bağlarda birleşerek oluşturdukları
bilgi bütünleridir".
* "Eğitim programlarının dayandığı temel öğe ve felsefenin öngördüğü kavramlar, olgular, İlkeler,
yaklaşımlar, değerler ölçütler, kuramlar ve genellemeler gibi bilgi birikimlerinin sistemli
birleşiminden sağlanan oluşumlardır ".
* "Öğrenciden kazanması beklenilen bazı bilgi ve yeterliklerle ilgili konu alanlarıdır".
İçeriğin Seçimi
Eğitim programının öğeleri İncelendiğinde, bağımsız olan tek öğenin hedefler' olduğu diğer
öğelerin ise hedefe bağlı olduğu sonucu çıkar. Buradan hareketle içeriğin seçiminde ilk ve değişmez
ilke, içeriğin hedeflere uygun olarak seçilmesi gerektiğidir.
İçerik, öğrencilerin okul süresince alması gereken ve program geliştirme sürecinin çok önemli bir
öğesidir. Burada, içeriğin programın diğer boyutlarıyla nasıl bir ilişki içinde olduğu sorusu önemlidir.
İçeriğin belirlenmesinde belirli ölçütlere uyulması gerekir. Bunlar; uyum sağlamak için nelerle
donatılmalıdır gibi soruların yanıt arandığı "toplumsal fayda",
•
Okulun uyguladığı içerik ve etkinlikler bireylere, onların gelişme ve öğrenmesine yardımcı
olmakta mıdır, bütün bireylerin öğrenmeleri gereken içerik nedir gibi soruların yanıt arandığı
"bireysel fayda",
•
İçerik sınıfta öğretilirken öğrenciler için bir anlam ifade etmekte midir, ilgi ve ihtiyaç ilkelerine
uymakta mıdır gibi soruların yanıt arandığı "öğrenme ve öğretim” ve
•
Çağların deneyiminden geçmiş disiplinlerin geçerliği için bir kontrol mekanizması olan " bilgi
yapısında içeriğin aldığı yer " olarak ifade edilmektedir. İçeriğin İncelenmesinde yalnızca
disiplinleri ele almak ya da dersleri sıralamak kısır bir tutumdur ve dikkat edilmesi gereken,
disiplinleri ve her bir disiplindeki yenilikleri yakından izlemek ve programlara girebilecek
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
içeriği seçebilmektir.
1.
Kişisel Yeterlik
2.
Anlamlılık/Önemlilik
3.
Geçerlilik
4.
İlgililik
5.
Kullanışlılık
6.
Öğrenilebilirlik
7.
Gerçekleştirilebilirlik
İçeriğin Düzenlenmesi
İçerik hedefler için bir araç olarak iş gördüğü halde pek çok eğitim sisteminde içerik hedeflerin
önünde yer almış ve planlama buna göre yapılmıştır. Oysaki içerik hedefe bağlı olarak belirlenir.
Bununla birlikte bir içerik hedeflerle tutarlı, sanatsal ve felsefi bilgiye donanık, öğrencinin
hazırbulunuşluk düzeyine uygun, somuttan soyuta, basitten karmaşığa, kolaydan zora ve birbirinin
önkoşulu, bilinenden bilinmeyene, kendi içinde mantıki bir tutarlılığı olacak şekilde düzenlenmelidir.
Bununla birlikte, mantıklı ve iyi organize edilmiş ve anlamlı bilgi kolay öğrenilir ve kolay hatırlanır.
İçerik, Öğrencinin beklentilerine ve amaçlarına uygunsa öğrenme düzeyi yükselir. Konu- alanı merkezli
program geliştirme yaklaşımlarının konu alanını her şeyin temelinde gören anlayıştan, öğrenci merkezli
program geliştirme yaklaşımlarının öğrenciyi başat değer olarak ele alma anlayışlarına doğru gelişen
süreçte ve öğrenme alanındaki gelişmelerle birlikte içerik amaç olma işlevini yitirmiş ve öğrencileri
hedeflere götürücü bir araç olarak değerlendirilmeye başlanmıştır.
İçerik düzenlemede temele alınması gereken diğer ilkeler ise şu şekilde ifade edilebilir:
1.
İçerik hedeflere uygun olmalıdır. Hedeflerin belirleyicilerinden biri ise öğrencinin
hazırbulunuşluk düzeyidir. Hedefler içeriğin sınırlarını belirler. Ancak hedeflerde, öğrenciden
beklenen özelliklerin nasıl bir içerikle verileceği söylenmemektedir. Bu durum içerik boyutunda
kendini gösterir.
2.
İçerik, öğrencinin İçinde yaşadığı doğal ve toplumsal koşullara göre düzenlenmelidir.
3.
İçerik somuttan soyuta, basitten karmaşığa, kolaydan zora, yakın çevre ve zamandan uzağa
doğru sıralanmalıdır. İçerik aşamalı ve birbirinin önkoşulu olacak şekilde sıralanmalıdır.
4.
İçerik bireyin kendi öğrenme şemasını kurmasına izin verecek bir esneklikte düzenlenmelidir.
Bunlar Ön örgütleyiciler tarafından sağlanabilir. Örneğin bölüm başlarında yer alan özetler,
bölüm ve alt başlıklar, grafikler, şemalar vb. İçeriğin ana ve alt başlıkları birbiriyle ilişkili ve
anlamlı olmalıdır. Çünkü bireyler yeni bilgileri kendi anlatım biçimleriyle öğrenirler
5.
İçerik, öğrencinin elde ettiği bilgi ve becerilere dayanarak geçmişi ve geleceği kestirmesine
olanak vermelidir.
6.
İçerik, hedeflerde belirtilen ve o bilim sanat, felsefe için geçerli olan genel ilkeler çevresinde
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 3 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
örgütlenmelidir.
7.
İçerikte alıştırma durumları olmalıdır; her içerikte bölüm başlarında, sonlarında ya da ünite
sonlarında o içerik aracılığıyla ile kazandırılması beklenen hedef davranışları yoklayan sorular
olmalıdır.
8. İçerik görsel materyallerle desteklenmelidir; içerikte sunulan kavramlar, olgular, semboller,
sınıflamalar kısacası bilgi türleri, tablolar, şekiller, resimler, akış diyagramları, haritalar,
grafikler vb. görsel materyallerle desteklenmeli ve içeriğin somutlaştırılması sağlanmalıdır.
İçerik Düzenleme Yaklaşımları
Her ne kadar program tasarımı yaklaşımlarından konu, öğrenen ve sorun merkezli yaklaşımlarda
kullanılmakla birlikte bu bölümde yalnızca programın içerik boyutunu düzenleme yaklaşımları olarak
ele alınmaktadır.
Doğrusal Programlama Yaklaşımı
Bu yaklaşım, birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı
olduğu konuların düzenlenmesinde kullanılır. Özellikle aşamalılık özelliği gösteren dersler için bu
yaklaşım etkilidir. Doğrusal yaklaşımda, dersin içeriği çerçeve veya madde adı verilen küçük parçalara
ayrılarak öğrenciye sunulur. Her maddede öğrenciye verilecek bilgi, bilginin öğrenilip öğrenilmediğini
kontrol amacıyla yöneltilen soru, öğrencinin vereceği cevap ve bu cevabı doğruluğunu kontrol etmek
amacıyla sorunun doğru cevabı yer almaktadır. Öğrenci soruya doğru cevap verince bir sonraki maddeye
geçer. Yanlış cevap verirse maddeyi tekrar eder. Her öğrenci için sunulan madde aynıdır, ancak
öğrenciler bireysel hızlarına göre farklı şekilde ilerleyebilirler. Matematik derslerine uygun olan
yaklaşımdır.
Modüler Programlama Yaklaşımı
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 4 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
Vigotsky tarafından geliştirilen bu yaklaşımda, Öğrenme öğretme etkinliklerinin, kendi kendine
öğrenme imkanı sağlayacak tarzda, kendi içerisinde bütünlüğü olan ve birbirlerini tamamlayacak biçimde
bağımsız öğrenme bölümleri şeklinde düzenlenmesidir. Söz konusu olan bu bağımsız öğrenme
bölümlerine modül, modüler birim, ünite, işe dönük birim gibi isimler verilmektedir. Öğrenme modülleri
bölümlere ayrılır. Her modül kendi içerisinde, doğrusal, sarmal veya farklı yaklaşıma göre
düzenlenebilir. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli olmamakla birlikte bazı modüller bir
başka modül için önkoşul olabilir. Her modülün kendi içerisinde anlamlı bir bütün oluşturması önemlidir.
Bu yaklaşımda içerik, değişik koşullarda bulunan bireylerin özelliklerine ve ihtiyaçlarına uyarlanabilir
nitelikte düzenlenebilir. Her bir modül amaçları, içeriği, öğrenme-öğretme etkinlikleri değerlendirme
boyutunu kapsamalıdır.
Sarmal (Spiral} Programlama Yaklaşımı
Bu tip programda içerik doğrusal bir sıra izlemez. Daha önce öğrenilmiş olan bazı konular, gerektikçe
tekrar edilir. Bu tekrarlar, tercihan konuyu sadece hatırlatmaktan çok kapsamını da genişletmelidir.
İçeriği bu tip yaklaşımla hazırlanmış programlar daha esnektir. Ancak öğrenilecek konular ve öğrenme
süresi kontrollüdür. Özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan
yararlanılmaktadır.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 5 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
Pramitsel Programlama Yaklaşımı
Piramitsel yaklaşımda, ilk yıllarda geniş tabanlı konulara yer verilir. İlerleyen yıllarda konular daralarak
uzmanlaşma sağlanır. Örneğin, 2. ve 3. yıl uzmanlık alanlarına uygun konular, 4. yıl ise ilgi ve uzmanlık
alanına uygun seçimlik dersler yer alabilir. İçerik, ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular
bütününden oluşur. Program esnek değildir. Bilgiler karmaşık ve özel bir formata büründürülür ve
konuların kapsamı giderek daralır.
Çekirdek Programlama Yaklaşımı
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 6 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
Bu yaklaşımda, tasarımın tamamında tutarllıığı sağlayabilmek için çalışmaları birleştiren ve farklı
konuları ilişkilendirerek esas konuya bağlayan bir yapı ortaya konulmuştur. Çekirdek tasarımda esas
olan bütün öğrenciler için ortak Öğrenme veya genel bir eğitim sağlamaktır. Toplumsal işlevlerinin iyi
ilerlemesi için her bireyden istenen ortak beceri ve davranışlar bu kapsam içindedir. Çekirdek
programda ise ortak çekirdek kullanılır ilk öğrenilecek konu olarak planlanır ve her öğrenci için
geçerli olur. Bu çekirdek program etrafında her öğrenci ilgi alanına göre dersler alabilir. Piramitsel
yaklaşımdan temel farkı öğrencilere birden fazla uzmanlık seçeneği sunuyor olmasıdır. Bu anlamda
öğrencinin seçim yapabilmesi için program biraz daha esnektir. Diğer özellikler piramitsel yaklaşımla
aynıdır.
M: Mesleki dersler(mekanik, fabrikasyon gibi)
Ö: Özel ilgi Alanı Dersleri (Seramik, Müzik, vb.)
P: Profesyonel Dersler (İş Hukuku, Tıbbi Biyoloji vb.)
A: Akademik Disiplin Ders\er\(Fizik, Sosyoloji vb.)
Özetle, program tasarımı ile İlgili farklı bakış açılarının olduğu görülmektedir. Bu yaklaşımlardan
konuları merkeze alan yaklaşımda, konulara odaklanmanın daha önemli olduğu görülür. Bu
yaklaşımda, öğrencilerin öğrenmelerinin daha çok bireysel olduğu ve öğrencilerin öğrenme ortamında
daha çok yarışmacı oldukları 'bireysel ve yarışmacı bir süreç vardır. Konular ve bilgiler programın
önemli bir parçası durumundadır. Konuyu merkeze alan program tasarısında öğretmen doğal olarak
akademik beceriye sahip, bilgili, konu uzmanı durumunda olacaktır.
Öğrenci merkezli anlayışlarda İse program öğrencinin etrafında biçimlendirilir. İçerik seçimi bilgi
toplama, öğrenme ortamı ve değerlendirme sürecinde öğrenciye görelik daha baskındır. Program
sürecinin bilgi toplama aşamasında öğrencilerin ihtiyaçları, eğitimsel ve öğretimsel geçmişi, önceki
deneyimleri yaşları vb. ile ilgili detaylı bilgilere ihtiyaç duyulur. İçerik seçiminde, farklı aktiviteler,
farklı içerikler, farklı duyuşsal yaşantılar farklı beceriler ve tutumlar farklı öğrenme stilleri göz önüne
alınarak içerikler oluşturulur. Öğrenme sürecinde öğrenci ve öğretmenler için aktiviteler ve materyaller
potansiyel bir problem kaynağıdır. Geleneksel programda böyle bir problemden bahsedilmediğini
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 7 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
belirtir. Çünkü geleneksel programda 'öğretmen her şeyi bildiğinden' böyle bir kaygının olmadığını
belirtir.
Bu programda öğrencilerin tüm isteklerinin yerine getirilmesi şeklinde bir anlayış şekline bir
algıdan çok, her iki tarafın (öğretmen - öğrenci) İnanç ve isteklerine yönelik tartışmalar olabilmektedir.
Değerlendirme sürecinde İse geleneksel değerlendirmenin aksine öğrenen merkezli değerlendirmeler
ve genellikte informal olarak öğretmen ve öğrencilerin süreçte izlenmesi, gözlenmesi ve öz
değerlendirmeler bulunmaktadır. Öğretmen süreçte öğretmenin kendi performansına yönelik
değerlendirmeleri ile değerlendirme hem programın hem de öğretmenin kendi gelişiminin bir parçası
durumuna da gelmektedir.
Problem merkezli yaklaşımlarda ise hem bireysel hem de toplumsal olarak gerçek yaşam
problemleri ile ilgili problemlere odaklanılmaktadır. Sosyal ve yeniden yapılandırmacı bir yaklaşıma
yönelik bir model olduğu söylenebilir.
Konu Ağı - Proje Merkezli Program Yaklaşımı
Öğrencilere konuların ağının bir harita gibi çıkarılıp verildiği ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları
gerektiğinin söylendiği bir yaklaşımdır. Konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup olarak
karar verirler. Yükseköğretimde yoğun olarak kullanılan bu yaklaşımda konular küçük projeler olarak da
belirlenir ve öğrenme süreci gerçekleşir.
Dallara Ayrılan Program Yaklaşımı: Doğrusal yaklaşım gibi bu yaklaşımda programlı öğretim
içerisinde yer almaktadır. Ancak her iki yaklaşım arasında temel farklar vardır. Bu farklar gerekçe,
amaç, program düzeni, cevap tarzı ve her maddede sunulan bilgi miktarından kaynaklanmaktadır. Bu
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 8 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
yaklaşıma çoktan seçmeli yaklaşım denilmektedir. Dersin içeriği ile ilgili öğrenciye daha geniş bilgi
sunulduktan sonra öğrenciye seçenekli cevap hakkı verilmektedir. Öğrenci doğru cevabı bulduğu
taktirde bir sonraki maddeye geçmektedir. Cevabı yanlış ise, işaretlediği seçeneğe göre farklı bir bilgi
sunulmaktadır.
Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı
Bu yaklaşım içeriğin öğrencilerin sorularına ve ihtiyaçlarına cevap vermesinin gerekli olduğunu
benimseyen felsefi görüşlere göre oluşmuştur. İçerik öğrencilerin sorularına göre düzenlenir. Özellikle
ilköğretim düzeyinde öğrenci soruları etkili bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. Eğitim düzeyi
yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre içerik düzenlenebilir.
Didaktik Programlama Yaklaşımı
Öğretici bilgilerin, kuralların, ilkelerin temele alınarak yapılandırıldığı bir içerik düzenleme
yaklaşımıdır.
Problem.Merkezli Programlama Yaklaşımı
Programın merkezinde bireylerin bilimsel süreçlere dayalı olarak problem çözme becerilerini
kazandırmaya yönelik içerik vardır. Bu yaklaşımda amaç, öğrencilerin ortaya koyduğu problemlerle
birbirine meydan okuması ve bir yarışma ortamı içinde öğrenmesini sağlamaktır.
Aktiviteye Dayalı Programlama Yaklaşımı
John Dewey'in öğrencinin öğrenme öğretme ortamlarında etkin olması ilkesine dayalı olarak
geliştirilen bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımda öğrencilerin etkin katılımı olmasına dayalı ve öğrenci
etkinliklerine olanak tanıyan kavramların işlenmesi esasına dayanır.
Disiplinlerarası Program Yaklaşımı
Disiplinler arası terimi, iki ya da daha fazla bilgi disiplinlerini birleştirerek programın
düzenlenmesinde kullanmak anlamına gelmektedir. Bu yaklaşımda disiplinler ya da konuların temelleri
ile farklı dersler arasında ilişki kurularak içeriğin ve programın öğrenci için anlamlı bir bütünlük
oluşturması esastır. Öğrenciler, bir problemin çözümünde farklı disiplin alanlarını kullanmalı,
disiplinlerin gerektirdiği becerileri uygulama fırsatı yakalamalıdır. Öğretmen, belli bir tema ya da
problem etrafında disiplinler arası bir çalışmayı planlayabilirler. Bunun yanı sıra bu model İyi bir
planlama, çaba, değişim ve zamanlama gerektirir. Fen ve teknoloji dersinde hayvanlar konusu
işlenecekse aynı gün Türkçe dersinde hayvanlarla ilgili bir okuma parçasının, Müzik dersinde
hayvanlarla ilgili bir şarkının, resim dersinde hayvanlar İle ilgili resim çizilmesinin içerikte
düzenlenmesi, disiplinler arası ilişkiye örnek olarak verilebilir.
Kaynakça KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 9 PFS109
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME
1- Şeker, Hasan.(2013), Eğitimde Program Geliştirme Kavramlar Yaklaşımlar, 2. Baskı,
Anı Yayıncılık, Ankara.
2- Demirel, Özcan. (2012), Eğitimde Program Geliştirme, Kuramdan Uygulamaya, 18.
Baskı, Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
3- Özçelik, D.Ali. (2010), Eğitim Programları ve Öğretim(Genel Öğretim Yöntemleri), 2.
Baskı,Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
4- Karakaya, Şerafettin.(2001), Eğitimde Program Geliştirme Çalışmaları, Atatürk
Üniversitesi Yayınları:917, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları:120, ders
Kitapları No:60, Erzurum.
5- Büyükkaragöz, S. Savaş. (1997), Program Geliştirme Kaynak Metinler, Kuzucular Ofset,
Konya.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 10 
Download

gözat - Fen Edebiyat Fakültesi