7. HAFTA PFS109 EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME Yrd.Doç. Dr. Yusuf ESER [email protected] KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi BİLİŞSEL, DUYUŞSAL VE DEVİNİŞSEL ALANLARDA HEDEF BELİRLEME
Okullarda yürütülen eğitim ve öğretim faaliyetlerinin amaçlı ve planlı olması öğrencilerin
öğrenmelerinin etkililiği açısından önemlidir. Hedefler ise faaliyetlerin amaçlı ve planlı bir şekilde
yürütülmesinde en temel unsuru oluşturur. Okul faaliyetlerinin planlı ve amaca yönelik olması gereği
benimsendiği sürece öğretim hedefleri eğitimin temel unsurlardan biri olma özelliğini devam ettirecektir.
Öğretmenlerin eğitim ve öğretim faaliyetlerini planlayabilmeleri için önceden hangi hedefleri
öğreteceğini bilmeleri ya da belirlemeleri gerekir. Öğretim hedeflerini tespit eden öğretmenlerin öğretim
ortamını düzenleme ya da öğretim yaklaşımlarını belirleme konusunda etkililik düzeyi artmaktadır. Bu
nedenle öğretim ortamının Özellikleri, öğretim etkinlikleri ya da öğrencilerin geçireceği deneyimlerin
öğretim hedeflerine göre düzenlenmesi önemle tavsiye edilmektedir
Eğitim hedefleri okulun rolünün ve sorumluluklarının belirlenmesini sağlar.
Eğitim hedefleri okul politikasının belirlenmesinde temel teşkil eder.
Öğretimin yönlendirmesini, öğretim ortamında öğrencilerin hangi yaşantılardan geçeceğinin
belirlenmesini sağlar.
Ölçme ve değerlendirme faaliyetlerine yol gösterici olur
Sonuç olarak "hedefler, eğitim sisteminin belkemiğini oluştururlar. Her aşamada önemli fonksiyonları
olan hedefler, eğitim düzenini örgütleme, uygulama ve değerlendirme sırasında yön gösterici, seçici, eleyici
birer ölçüt niteliği taşırlar". Eğitim kurumlarında öğrencilere kazandırılacak hedeflerin tespiti biri dizi aşamaya dayalı olarak gerçekleştirilmektedir. Buna göre hedeflerin belirleyicileri, bireylerin İhtiyaçları ve
beklentileri, toplumun beklentileri, konu alanının özellikleri ve doğanın ihtiyaçları gibi unsurlardır.
Şekil .1 Hedeflerin Belirlenme Aşamaları
Hedefler uzak hedef, genel hedef ve özel hedef olmak üzere üçe ayrılabilir. Özel hedefler de kendi
içinde bilişsel, duyuşsal ve devinişsel alan olmak üzere sınıflanır. Bu temel kategorilere ve sınıflamalara
aşağıda yer verilmiştir.
Uzak Hedefler
Uzak hedeflerdir ülkenin eğitim hedeflerinin en üst seviyesini oluşturmaktadır. En sonra
gerçekleşecek veya belki de hiç gerçekleşemeyecek olan hedeflerdir.
1739 Sayılı Türk Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 2. maddesinin son fıkrasında, Türk Milli Eğitimin
"uzak hedefi" aşağıdaki gibidir:
"Bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırarak; öte yandan
milli birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve
nihayet Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmaktır".
Genel Hedefler
Uzak hedeflerin daha somut, ulaşabilir ve uygulanabilir kılınması için uzak hedeflere göre belirlenen
genel hedefler belli bir eğitim ya da okul türünün ulaşması gereken konumu belirleyen daha
sınırlandırılmış genel nitelikler olarak ifade edilmektedir. Genel hedefler belli bir okulun veya belli bir
kurumun hedefleridir. Eğitimin genel hedefleri ve okulun genel hedefleri olmak üzere birbiriyle
yakından ilişkili iki boyutu kapsamaktadır Eğitimin genel hedefleri uzak hedeflerle daha yakından
ilişkili iken, okulun genel hedefleri ise eğitimin genel hedeflerinin bir uzantısıdır.
Özel Hedefler
Özel hedefler bir disiplin ya da çalışma alanında öğrenciye kazandırılması uygun bulunan bilgi,
beceri, yetenek, ilgi, tutum ve alışkanlık gibi özelliklerdir. Yani kısaca belli bir ders veya konunun
hedefleridir. Bu açıdan özel hedefler, belli bir seviyedeki belli bir ders kapsamında öğrenciye kazandırılması uygun görülen öğretim hedefleri olarak nitelendirilebilir.
Öğretim hedefleri belli bir düzen ve kurala göre yazılmazsa öğretmenler için anlaşılmaz olmaktan
öteye geçmemekte, ayrıca çok sayıdaki hedefin olduğu durumlarda karışıklıklar oluşmaktadır. Böyle bir
durumda öğretmenler, açıklık ve netliği artıracak bir sınıflamaya (taksonomiye) ve en önemlisi anlamayı
kolaylaştıracak bir düzenleme yaklaşımına ihtiyaç duymaktadır.
Tablo l'de görüldüğü gibi bu temel alanlar kendi içerisinde kategorilere ayrılmaktadır. Her bir hedef
alanı ve alt kategorileri ile ilgili açıklamalara aşağıda yer verilmiştir. Bloom ve arkadaşları tarafından
1956 yılında yayınlanan bilişsel alan sınıflaması, 2001 yılında güncellenmiş ve önemli değişikliklere
uğramıştır. Bu nedenle orijinal bilişsel alan sınıflamasına kısaca yer verilmiş, ayrıntılı açıklamalar
güncellenmiş bilişsel alan sınıflaması üzerinden yapılmıştır.
3
EBB109
PROGRAM GELİŞTİRME
Tablo 1 Bilişsel, Duyuşsal ve Devinişsel Öğrenme Alanları
HEDEFLERİN AŞAMALI SINIFLANDIRILMASI
Bilişsel Alan
Duyuşsal Alan
Devinişsel Alan
1- Bilgi
1- Alma
1- Uyarılma
2- Kavrama
2- Tepkide bulunma
2- Kılavuz
3- Uygulama
3- Değer verme
denetiminde
4- Analiz
4- Örgütleme
yapma
5- Sentez
5- Nitelenmişlik
6- Değerlendirme
3- Beceri
haline
getirme
4- Adaptasyon
5- Yaratma
A- Bilişsel Alan
Bilişsel alan hedefleri daha basitten daha karmaşık öğrenmelere doğru birbiri üzerine sıralanan
sınıflamalardan oluşmaktadır. Bloom'un aşamalı sınıflamasında bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez
ve değerlendirme olmak üzere altı düzey (basamak) yer almaktadır. Bu düzeylerle ilgili kısa açıklama ve
örnekler aşağıda başlıklar halinde sunulmuştur.Bilişsel alan zihinsel etkinliklerin önemli olduğu
hedeflerden oluşmaktadır. Bu alanda, öğrencilerden zihinsel olarak ortaya koymaları beklenen
etkinlikler en basitten en gelişmişe doğru sıralanmıştır.
1-Bilgi
Bu düzeyin temel zihinsel içeriği, hatırlama davranışını göstermesidir. Söz konusu olan hatırlama
davranışı: sorunca söyleme veya görünce tanıma davranışı şeklindedir. Zihinsel olarak etkinlik gösteren
öğrenci ilkeleri, özel olayları kısacası konunun genel kapsamını, bir alanla ilgili bilgileri, kavramları,
olguları, araç ve gereçler, alışıları, yönelimleri, aşamalı dizileri, sınıflama ve kategorileri v.b. biliyor
demektir. Bunlar ilgili dersle ilgili kavramlar olabileceği gibi o dersin bazı sembolleri de olabilir. H2SO4
gibi.
Örneğin:
Yıllık düzeyde hedef
İlköğretim 4. Sınıf: Sosyal bilgiler dersi ilimiz, bölgemiz ve yurdumuzla ilgili temel
kavramların anlam bilgisi.
Ünite düzeyinde hedef
İlköğretim 4. Sınıf : Sosyal bilgiler dersi İlimiz ve Bölgemizin Doğal Durumu ünitesinde
geçen temel kavramların anlam bilgisi.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 4 EBB109
PROGRAM GELİŞTİRME
Ders düzeyinde hedef
- İl, ilçe, bucak ve köy kavramlarının anlam bilgisi
- Suyun kaldırma kuvveti deneyinde kullanılacak araç ve gereçler bilgisi
2-Kavrama
Bu düzeyde öğrenci bilgi basamağındaki davranışlarından biraz daha fazlasını yapar. Örneğin;
konuyu veya olayı açıklayabilme, kendine has bir biçimde tarif edebilme, kavramlar arasındaki farklılıkları
anlayabilme şeklinde olabilir.
Kavrama basamağının üç alt düzeyi vardır:
2.1-
Çevirme : Bilginin bir iletişim dilinden diğer dile çevrilmesi söz konusudur.
-Yurdumuz, komşularımız ve diğer ülkelerle ilgili temel verileri istenilen anlatım biçimine
çevirebilme
2.2-
Yorumlama : Bir iletişimin açıklanması veya özetlenmesi söz konusudur.
-Osmanlı İmparatorluğunun Yükselişi ünitesiyle ilgili temel ilkeleri açıklayabilme
2.3-
Öteleme : Verilen bir bilgideki eğilimin o bilgilerin ötesine taşınmasıdır.
-Verilen bir sayı dizisindeki ilişkiyi bulup gelecek sayıyı bulabilme
-İlk altı ayın verilerine bakarak yıl sonu enflasyonu tahmin edebilme.
3-Uygulama
Yeni durumlara alışılmış konu veya bilgilerin uygulanmasına yönelik bir yeteneğin olması söz
konusudur. Öğrenci anladığı içerik ve ilkeleri yeni durumlara uygular. Matematikte ilk kez karşılaşılan
bir problemin çözülmesi gibi.
NOT : Buradaki uygulama günlük hayatta kullandığımız pratik yapmadan farklıdır. Günlük
hayatta bir yöntem veya kuralın uygulanması ilk kez karşılaşılan durumlardan değildir.
-Türkçe dersindeki yazım kurallarını mektup yazmada doğru kullanabilme
-Fen bilgisi dersindeki belli başlı problemleri çözebilme
4-Analiz
Bir sistem veya bütünün işleyiş ve yapısının anlaşılması için o bütünü öğelerine ayırma yeteneği
söz konusudur.
-
Türünün ve döneminin temsilcisi olan bir yazılı iletişim muhtevasını öğelerine
ayırabilme.
-
Yurdumuz, komşularımız ve diğer ülkelerle ilgili temel ilişkileri saptayabilme.
-
Bir güç kaynağını oluşturan temel ilkeleri saptayabilme.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 5 EBB109
PROGRAM GELİŞTİRME
5-Sentez
Bilişsel alanın üst düzeyde bir zihinsel aşaması olan sentez basamağında, yeni bir bütün
oluşturmak için parçaları bir araya getirme yeteneği söz konusudur. Bu aşamada öğrenci özgün bir
şekilde iyi organize edilmiş bir konu ortaya çıkarır. Orijinal bir bütün oluşturmak için bir çok element
organize edebilir.
-Alanıyla ilgili yeni bir sınama düzeneği hazırlayabilme
-Türkçe dersinde duygu ve düşüncelerini özgün bir biçimde yazılı olarak ifade edebilme
6-Değerlendirme
Bu süreçte öğrenci bir sentezin değerini yargılar. Ortaya konmuş olan ürünün hangi kriterleri
sağlama açısından yeterli, hangi kriterleri sağlama açısından yetersiz olduğu hakkında gerekçe göstererek
kararlara varır.
-
Düzeyine uygun bir metni, böyle bir metinde bulunması gerekli özelliklere göre
eleştirebilme.
-
Yurdumuz, komşularımız ve diğer ülkelerle ilgili temel ürün ve süreçleri belli ölçütlere
göre değerlendirebilme.
B- Duyuşsal alan
Duyuşsal alan daha çok öğrencilerin psikolojik durumlarıyla ilgili hedefleri içerir. Belli bir değere karşı
öğrencilerin hissettikleri, tutum, ilgi, sevgi vb. faktörleri içerir.
1- Alma
Bu düzeydeki kişiden beklenen belli bir olayı fark etme isteğidir. Bir derste öğrenci yapılan aktivitelere
katılmaya istekli olursa almaya istekli demektir. Dersi dikkatle dinlemesi, notlar alması, anlamadığı
konuları sorması, aktivitelere samimi olarak katılması gibi davranışlar onun istekliliğini ortaya koyar.
1.1-Farkında olma
İlimiz, bölgemiz ve yurdumuzla ilgili temel sorunların farkında oluş
1.2-Almaya isteklilik
Farklı inanç ve düşüncede olan kişileri dinlemeye dönüklük
1.3-Kontrollü-Seçici dikkat
Toplumsal sorunlarla ilgili yayınları seçmede dikkatli oluş
2-Tepkide Bulunma
Bu aşamada öğrencinin tepki göstermesi söz konusudur. Yani bu aşamada bireyin olayı almaktan ziyade
olayla ilgili bir etkinlik yapması beklenir.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 6 EBB109
PROGRAM GELİŞTİRME
2.1-Tepkide Uysallık
Eğitim ve öğretimin kurallarına uymaya razı oluş.
2.2-Tepkide isteklilik
Fen bilgisi dersinde laboratuarda çalışmaya isteklilik
2.3-Tepkide doyum
Atölyede verilen bir işi yapmaktan zevk alış
3-Değer Verme
Bu aşamada kişi bir şeyin değerini kabul eder. Kabul ettiği değere karşı kuvvetli ilgi ve bağlılık gösterir,
belirli davranış veya nesnelere değer vererek bağlanır.
3.1-Bir değeri kabullenmişlik
Yurtta barış, dünyada barış ilkesinin önemini taktir ediş
3.2-Bir değeri yeğleyiş
Eğitim ortamını temiz tutmayı kendine iş ediniş
3.3-Bir değere adanmışlık
Ulusun bağımsızlığı ve vatanın bütünlüğü için özveride bulunmaya adanmışlık
4-Örgütleme
Bu aşamada birey diğer insanları organize etme davranışı gösterir. Değerler arasındaki karşılıklı ilişkileri
tespit eder, davranışlarını belli bir değer sistemine adapte eder.
-Mesleki sorunlarını giderici yeni değerler oluşturmada kararlılık
-Davranışlarının tutarlılığı konusunda kendini yargılamada kararlı oluş
5-Nitelenmişlik
Bu aşamada birey, ömrü süresince geliştirdiği kendine ait bir değer sistemi oluşturur. Ve kendi
davranışlarını buna göre kontrol eder. Eğilimleri kontrol etmede kesin değerleri geneller, iç tutarlılığa
önem verir.
-Yasalara saygılı olmayı bir alışkanlık haline getiriş
-Saygı duyulan bir kişiliğe sahip oluş
-Tutarlı bir dünya görüşüne sahip oluş
C- Devinişsel alan
Psikomotor öğrenmeler fiziki öğrenmelerle ilgili öğrenme becerilerini içerir. Psikomotor
becerilerin fiziksel öğesinin yanında bilişsel ve duyuşsal öğesi de vardır.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 7 EBB109
PROGRAM GELİŞTİRME
1-Uyarılma
Nesnelerin, niteliklerin duyu organlarıyla fark edilmesidir. Motor aktivitelerin temelini oluşturur.
Belli bir yemeği yapmak için gerekli malzemelerin farkına varma gibi.
1.1-Algılama
Fen Bilgisi dersinde temel doğal maddeleri çeşitli duyu organları ile tanıyabilme
1.2-Bedensel kuruluş
Beden eğitimi dersinde kısa mesafe koşuları için vücudu hazır duruma getiriş
2-Kılavuz denetiminde yapma
Belirli kriter setlerinden veya modelin takip edilmesi veya verilen komutların rehberliğinde bir
bireyin beceriyi icra etmesidir.
-Resim dersinde, bir tablonun benzerini yapabilme
-Fen bilgisi dersinde basit deneyleri laboratuvarda öğretmenin yardımıyla yapabilme
3-Beceri haline getirme
Öğrenilmiş bir tepkinin alışkanlık haline geldiği zaman oluşur. Bu düzeyde öğrenci yeterli
performansa, güven ve yeterliliğe ulaşır.
-Müzik dersinde melodiyi ezgisine uygun icra edebilme
-Beden eğitimi dersinde yüz metreyi 13 saniyenin altında koşabilme
4-Adaptasyon
Kazanılan becerilerin karşılaşılan yeni durumlara da uyarlanabilmesidir. Çok iyi araba süren
birinin ilk kez karşılaştığı farklı bir arabayı da çok kolay bir şekilde sürebilmesi gibi etkinliklerdir.
5- Yaratma
Yeni bir motor icra etme veya kendine özgün bir psikomotor ürün ortaya koymadır. Orijinal bir
araba yapma, orijinal bir şut tekniği ortaya çıkarıp yapabilme vb.
KAZANIM VE DAVRANIŞ İLŞKİSİ
Hayat Bilgisi, Türkçe, Matematik derslerinde kazanım; Müzik, Beden Eğitimi, ve Görsel
Sanatlar derslerinde ise davranışlar şeklinde ifade edilir.
Örneğin : Hayat Bilgisi dersinde “Afetlerin doğayı etkilemesi” konusundaki kazanımlara örnek
olarak: Doğal afetlerin çevreyi nasıl değiştirdiğini araştırır
Veya İnsan Eli konusundaki kazanım : İnsanların çevreyi hangi yollarla değiştirdiğini ve bunun
için neler yaptıklarını araştırır ve anlatır
Fiziksel özelliklerini fark ederek kendini tanır ve tanıtır.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 8 EBB109
PROGRAM GELİŞTİRME
Matematik dersinde; doğal sayılarla toplama işlemi konusundaki kazanım; Toplamları 20’ye
kadar olan iki doğal sayıyı zihinden toplar.
Kaynakça 1- Şeker, Hasan.(2013), Eğitimde Program Geliştirme Kavramlar Yaklaşımlar, 2. Baskı,
Anı Yayıncılık, Ankara.
2- Demirel, Özcan. (2012), Eğitimde Program Geliştirme, Kuramdan Uygulamaya, 18.
Baskı, Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
3- Özçelik, D.Ali. (2010), Eğitim Programları ve Öğretim(Genel Öğretim Yöntemleri), 2.
Baskı,Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
4- Karakaya, Şerafettin.(2001), Eğitimde Program Geliştirme Çalışmaları, Atatürk
Üniversitesi Yayınları:917, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları:120, ders
Kitapları No:60, Erzurum.
5- Büyükkaragöz, S. Savaş. (1997), Program Geliştirme Kaynak Metinler, Kuzucular Ofset,
Konya.
KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 9 
Download

gözat - Fen Edebiyat Fakültesi