Bireyselleştirilmiş Eğitim
Programı
Uzun ve Kısa Dönemli
Amaçların Geliştirilmesi
Yrd. Doç. Dr. Hakan SARI
Ersinaslan.com sitesinden indirilmiştir
Bireyin zayıf ve güçlü yönleri belirlendikten
sonra müdahale için bir plan yapmak çok
önemlidir. Bu planlamada uzun ve kısa
dönemli amaçların da belirlenmesi gerekir.
Bu planın geliştirilmesi sonucunda oluşan
BEP’te iki aşama söz konusudur.
I. Aşamada geniş kapsamlı bir planın
hazırlanması gerekir. Buna Tüm Hizmet
Planı adı da verilmektedir.
II. Aşamada ise; BÖP yani
Bireyselleştirilmiş Öğretim Planı olarak
adlandırılan uygulama planıdır.
BÖP, uzun dönemli amaçlara
ulaşılması için kısa dönemli
amaçların da belirlendiği
plandır. Bu planda öğretim
yöntemleri ve
değerlendirme süreci açık
olarak belirlenir
.
Uygulama planları ile kapsamlı planlar
arasında bir ilişki ne kadar çoksa uzun ve
kısa dönemli amaçlar arasında da o kadar
yakın bir ilişki vardır. BEP komitesi
tarafından kapsamlı plan hazırlandıktan
sonra uygulayıcılar da BÖP’ ü hazırlar.
Aslında kapsamlı planda da uzun ve kısa
dönemli amaçlar vardır. Ancak BÖP
bunların ayrıntısıdr.
PROGRAM GELİŞTİRME KAVRAMI
Uzun dönemli amaçların iyi belirlenmesi kısa dönemli amaçları da
etkiler. Buna istendik davranışlar da denilebilir. Bunun yararları
şunlardır:
1.
Uygun öğretim yöntemlerin belirlenmesinde
2.
Uygun araç ve gereçlerin belirlenmesinde veya seçilmesinde
Bunlar da;
•
•
•
•
Öğrencinin motivasyonunun artmasını,
Fiziksel ortamların daha iyi düzenlenmesini,
Aile ile iletişimin artmasını
Öğretmenin derse hazırlıklı olmasını sağlayabilmektedir.
Uzun Dönemli Amaçların Belirlenmesi
(YILLIK AMAÇLAR)
UDA bireyin bir yıl sonun da kazanacağı davranışların
örüntü olarak ifadesidir. Yani bu amaçlar bir yıl
sonunda çocuğun ne kadar gelişiminin olacağını
tahmini olarak yansıtılmasıdır. Bir UDA’da şu
özellikler olması gerekir:
1. Bireyin zayıf ve güçlü yönleri bilinerek çocuğun neleri
yapabileceği,
2. Gerçekleştirilebilecek ve çocuğun kazanmasının
gerekli olduğu maddelerin ne olduğu,
3. Çocuğun kazanması gereken davranış örüntüleri
çocuğun bütünsel gelişimini sağlayıcı olmalı (Bilişsel,
psiko-motor, duyuşsal, mesleki ve özbakım becerileri)
Yıllık Amaçları Belirleme Kuralları
1. Çocuğun o anki gelişimsel özellikleri
bilindikten sonra amaçlar
belirlenmeli.Bunun için;
a. Performans düzeyi belirlenmeli
b. Formal ve informal değerlendirmeler
yapılmalı (bağıl testler, öğretmen yapımı
testler (ölçüt bağımlı testler, gözlemler)
Örneğin: Okuma ile standart testler bağıl
testlerdir. Bir öğrencinin okuma düzeyi
akranlarından geri ise örneğin, okumayı
anlamada geri ise
Örnek Hedef I:
İbrahim bu yıl sonunda akranları seviyesinde okuduğunu anlar.
Bir öğrenci merdivenlerden tırmanamıyorsa, bir öğretmen kendi hazırladığı bir
testle çocuğun merdiveni tırmanması için bir hedef belirleyebilir
Örnek Hedef II:
İbrahim merdivenleri yardım almadan tırmanabilir
.
İbrahim derste yapmaması gereken davranışları sergilemektedir. Örneğin, matematik
dersinde kendisine verilen problemleri çözme yerine arkadaşının araç ve gereciyle
oynadığı gözlenmektedir.
Örnek Hedef III:
İbrahim matematik dersinde en az %90 oranında matematikle
ilgilenir
Genel bir alanın gelişimi için de birden fazla UDA
belirlenebilir. Örneğin, sosyal gelişim için alıcı
ve ifade edici dil becerilerinin gelişimiyle ilgili
UDA’lar belirlenebilir.
Bir UDA belirlenirken şu özelliklerin göz önüne
alınması gerekir:
1. Değerlendirme verileri gerçekte ne anlama
gelmektedir,
2. Hangileri önceliklidir,
3. Bunlar hangi sıra ile gerçekleştirilmelidir,
4. Çocuğun gelişim özelliklerine göre nasıl bir
gelişim göstereceğinin kestirilmesi,
5. Çocuğun bütünsel gelişim özelliklerinin durumu
nedir?
2. UDA ifadeleri bireyin geçmişte kazandıkları ile
o anki performans düzeyini yansıtmalıdır.
Birey beceri yada bilgilerini ne kadar kazandığı ve
gelecekte neleri başarabileceği iyi bilinmelidir.
Örneğin belirlenecek hedefler bireyin ne çok
zorlanabileceği ne de çok kolayca
başarabileceği dolayısıyla öğrenme hızına göre
onun bir anlamda gerçekten belirli bir uğraşı
soncu erişebileceği türden olmalıdır. Bireyin o
anki performans düzeyi öğretime hangi
noktadan başlanacağı konusunda önemli bir
ipucudur.
Örneğin İbrahim matematikte tek tek rakamları
100’e kadar yazabilmekte ve sayabilmektedir.
Bunun için ikinci basamak o öğrencinin üç
basamaklı sayıları yazıp sayabilmesidir. Ya da
toplamayı bilen bir çocuk için çıkarma işlemini
yapabilmeyi öğrenmesidir. Burada ilköğretimdeki
normal bir çocuk için belirlenen amaçların da iyi
bilinmesi gerekir . Eğer bir çocuk 100’e kadar
yazıp saydıktan sonra toplama ve çıkarma
işlemlerine başlanmışsa o çocuk için de aynı
basamaklar uygulanmalıdır.
3. UDA için öncelikli olduğu düşünülen
maddeler yer almalıdır. Bir çocuk eğer öz
bakım becerilerini hala bağımsızca
yapamıyorsa, bu çocuğa matematiksel
işlemlerin öğretilmesi öncelikli olmamalı.
Yada bir çocuk alıcı ve ifade edici dil
becerilerini yeteri kadar geliştiremediği
halde çocuğa etik kuralların ne kadar
önemli olacağı konusunda bir amaç
öncelikli olarak verilmemeli
4. Uzun dönemli amaçlarda hedef ifadeleri
hem bilişsel, psiko-motor ve hem de
duyuşsal alanla ilgili öğrenmeleri içeren bir
durumda olmalıdır.
Gerekli olursa mesleki becerilerin de
kazandırılması ile ilgili hedefler
belirlenmelidir. Bloom’un taksonomisinde
de belirttiği gibi akademik becerilerin
yanında psikomotor beceriler ve onları
özümseyecek veya ilgisini çekebilecek
hedef ifadeleri de yer almalıdır
Örneğin:
Bilişsel alanla ilgili hedefler: zihin süreçlerle ilgilidir. Bilme,
kavrama , uygulama, analiz ve sentez, değerlendirme
gibi bölümleri içerir.
Psiko-motor alanla ilgili hedefler için: daha çok motor
becerilerden oluşur. Uyarılma, Klavuz denetiminde
yapma, Beceri haline getirme, Duruma uydurma, yeni
bir beceri meydana getirme. Örneğin, kendi kendine
tuvaletini yapma, giyinme, yemek yeme, dengeli yürüme,
oyun oynayabilme gibi.
Duyuşsal alan: Alma, tepkide bulunma, değer verme ,
örgütleme, bir değer bütünüyle nitelenmişlik örneğin,
derse karşı ilgi duyma, gönüllü olarak okula gelme,
öğretmenini dikkatlice dinleme gibi.
Örneğin;
Bilişsel alanla ilgili UDA’lar:
İbrahim bölme işlemlerinde tek basamaklı
bölme işlemleriyle giderek artan oranda
çift basamaklı sayıları böler
İbrahim cümleleri yazarken noktalama ve
imla kurallarını doğru kullanır
Psiko-motor alanla ilgili UDA:
İbrahim yardım almadan yemeğini kaşıkla/çatalla
yiyebilir
Duyuşsal alanla ilgili UDA:
Ahmet oyun etkinliklerine gönüllü olarak katılmada
isteklilik gösterir
Hatice oyun kurallarına uymaya özen gösterir.
UDA’lar öğrencinin o anki
yapabildiklerinden daha üst bir durumda
olmalıdır.
Ayrıca yıllık amaçlara öğrencinin gelişim
hızına göre tekrar gözden geçirilerek
ekleme yapılabilir ya da tekrar ifadeleri
değiştirilebilir.
Kısa Dönemli Amaçlar
Öğretimsel amaçlar olarak da ifade edilen
kısa dönemli amaçlar (KDA) bireyin o anki
performans düzeyi ile uzun dönemli
amaçları arasında ölçülebilir, ara
basamaklar olarak tanımlanır.
UDA’lar genel olmasına karşın KDA’lar daha
özel ve ayrıntılıdır. Bu hedefler bireyin
bulunduğu yerden uzun dönemli amaçlara nasıl
ulaşılabilir sorusuna yanıt vermelidir. BEP de
KDA’lar öğretim etkinliklerinin ve değerlendirme
yöntemlerinin seçilmesine temel oluştururlar.
Hedefler belirlendikten sonra öğretmenin içerik
ve yöntem seçebileceğini ve tüm bunların da
istenen amaca ulaşmada gerekli olduğunu
belirtmektedirler.
Kısa dönemli amaçlar aşağıda belirtilen üç
bölümden oluşmalıdır. Bunlar;
1. İstenilen performansın tanımlanmasını
2. İstenilen performansın hangi koşullar altında
gerçekleşmesinin gerektiğini,
3. Kabul edilir performans için gerekli ölçütlerin
sıralanmasını
KDA’ lar eğitsel açıdan da anlamlı olmalı ve
bireyin bütünsel gelişimine katkıda
bulunmalıdır.
Kısa Dönemli Hedefleri Belirleme Kuralları
Kısa dönemli hedefler bireyin gösterdiği son
davranıştan başlamalı ve davranışsal açıdan
yazılabilir olmalıdır. Davranışsal amaç
ifadelerinin yazılmasında uygun eylemler
seçmek gerekir. Uygun eylem ise, yoruma
daha az olanak tanıyan açık ve gözlenebilir
davranışlar olarak tanımlanır.
Kısa dönem amaçların yazılmasında uygun olan
ve olmayan eylemler listesi
Uygun eylemler
Uygun olmayan
Yazmak
Çizmek
Betimlemek
Listelemek
İsimlendirmek
Karşılaştırmak
Tanımak
Ayırt etmek
Tanımlamak
Ayırmak
Eşleştirmek
Saymak
Bilme
Anlama
Anlama
Dinleme
Beğenme
Hoşlanma
Kısa Dönemli hedefler yapılacak işin hangi
koşullar altında olacağını açıkça
belirtmelidir.
O davranışın nerede, ne zaman ve nasıl
gerçekleştirilmesi beklendiği öğrenciye
açıkça belirtilmelidir. Yani bu hedefi
okuyan birisinin öğrencinin ne yapacağını
açıkça bilmelidir. Örneğin, Zeynep
bastonsuz merdivenleri 15 basamak
çıkabilir.
Kısa dönemli hedefler bir performansın
standardını da ortaya koymalıdır. Burada
davranışın hızı, niteliği ve oluşu önemlidir.
Davranış düzeyi için ölçütler
oluşturulurken iki öğrenme türü dikkate
alınmalıdır. Bunlar: mutlak ve bağıl
öğrenmelerdir.
Mutlak öğrenme: bireyin ne kadar öğrendiği ile
ilgilidir. Örneğin, bireyin tek saylarla toplama
işlemini yapması gibi
Bağıl öğrenmede ise, bireyin bir davranışı, kendi
akranlarıyla karşılaştırıldığında ne kadar
kazandığıdır. Bu öğrenme türünde norm
genelde sınıf düzeyi ya da yaş düzeyi temel
alınır. Örneğin birey spor etkinliklerinde
minderde diğer arkadaşları gibi takla atar.
Kısa dönemli hedeflerin yazılmasında bir
ölçüt koymakla beraber kabul edilebilir bir
ifade ile de yapılması gerekir. Bunun için;
1. zaman sınırlarını belirlemek
2. kabul edilecek doğru davranış sayısını
belirlemek
3. doğru cevap yüzdesini belirlemek
4. davranışta belirleyici öğeyi tanımlamak
Kısa dönemli hedeflere örnekler:
Farklı ölçülerde dört nesne verildiğinde (koşul)
öğrenci onları en küçükten en büyüğe doğru
(davranışın tanımı) %75 oranında (performans
ölçütü) yerleştirir.
Hatice kendi adı ile çağrıldığında %90 oranında
yüze bakar ve ve göz kontağı kurar.
Kısa dönemli hedefler eğitimsel olarak anlamlı
olmalıdır. Gereksinim duyulmayan davranışın
verilmesi düşünülemez.
Örneğin, Türkçe dersinde öğrencilerin isim ve
eylemleri ayırt etmesi beklenir.
Cümlede geçen kelimelerin altını çizmek bir hedef
olamaz. Ancak bu şöyle bir hedef halinde
yazılabilir
Ayşe verilen basit eylemleri yazılı cümlelerde %90
oranında doğru olarak kullanır.
Kısa dönemli amaçlarda ifadeleri farklı davranış
düzeylerini içermelidir.
Uygun olan durumlarda öğrencinin gelişim
hızı da dikkate alınarak daha yüksek
bilişsel düzeylerde pratik yapma olanağı
sağlanmalıdır. Kısa dönemli hedeflerin
geliştirilmesinde alan ve sıra tablosu ile
beceri analizleri yapmak da yararlı olabilir.
Alan ve sıra tablosu kapsamlı bir biçimde
oluşturulursa öğretimsel amaçların
hazırlanmasında çok uygun araçlar
olabilir. Bu tablo özel olarak belirlenmiş
öğretim alanlarında becerilerin hiyerarşik
tanımı olarak verilebilir. Alan öğretilecek
beceriyi sıra ise becerideki sıralamayı
ifade eder.
Örneğin, okuma ve yazma becerisi gibi. Yani iki ya
da üç aylık bir bebeğin dil becerisini sergileyen
bir birey için uygun kısa dönemli hedef 3-4 aylık
çocuk için belirlenen becerilerden alınarak
yapılır. Örneğin, eğer çocuktan sürekli
konuşmacıyı takip etme becerisi oluşması
bekleniyorsa buna uygun kısa dönemli hedef
‘Aile üyelerinin sözel ifadelerine tepki olarak
ihsan 10 denemenin 8’inde konuşmacı ile göz
kontağı kurar. Herhangi bir ölçüte ya da norma
bağlı kalmadan kısa dönemli hedef belirlemek
zaman kaybına yol açabilir.
Beceri Analizi
Bu yöntem kısa dönemli hedeflerin belirlenmesinde
kullanılan yöntemdir. Beceri analizi, bir süreci belirli
bazı beceri ve parçalara bölerek bireyin daha kolay
öğrenmesini amaçlayan yöntemdir. Beceri analizi bir
bütünün kendisinden daha küçük parçalara
ayrılabilmesine ve dikkatli bir sıralama yapılabilirse,
öğrenme daha kolay gerçekleşir temeline dayanır.
Örneğin, bireyin ayakkabısını çıkarma becerisi birkaç
basamaktan oluşur. Bu basamaklar, elini
ayakkabısının üzerine koyma, diğerlerini beraber
yapalım….
Bir öğretim materyali seçiminde şu soruların
cevaplanması önemlidir.
Kısa dönemli hedeflere ulaşmak için öğrencinin
nelere gereksinimi vardır,
Öğrencinin nereden başlaması gerekir,
Öğrencinin tercih ettiği öğrenme biçimi nedir:
görsel mi işitsel mi yoksa her ikisiyle mi
Öğrenciye en iyi bilgi vermenin yolu nedir,
Öğretmen hangi araçları kullanarak daha etkili
olacaktır, öğretmenin bilgi yeterliliği ve tercihi de
göz önüne alınmalıdır
Materyaller öğrencinin bireysel farklılıklarına göre uygun
mu, bazen hazır materyal kullanmak öğrenciye beklendik
yönde yardımcı olamamaktadır,
Materyaller öğrencinin yaş ve gelişim düzeyine göre
hazırlanmış olup olmadığı,
Materyallerin hedeflerle ilişikli olup olmadığı,
Materyaller öğrencinin kendi öğrenme biçimi ile
öğrenmesine imkan verip vermediği,
Materyalin öğrenciyi öğrenmeye isteklendirip
isteklendirmediği (güdelemeyip güdülemediği) soruları
cevaplandırnalıdır.
BEP’İN İZLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ
İzlemek, sistematik olarak uygulayıcılardan bilginin
toplanması ve bu bilginin düzenli aralıklarla belirlenmiş
olan amaçlarla karşılaştırılmasıdır. İzlemenin iki temel
amacı vardır. Bunlar:
1. BEP’i uygulamakla yükümlü olan uzmanlara,
kullandıkları yöntemlerde gerekli değişiklikleri
yapmaları için sistematik olarak veri sağlamak,
2. BEP’in uygulanmasını, planlanmış programın
etkinliğini ve uygunluğunu değerlendirmede
kullanılacak verileri BEP komitesine sağlamak
BEP ekibi yılda en az bir kez öğrenci için
değerlendirme yapması gerekir ve izleme
işlevi yoluyla BEP ekibi,
1. Hedeflerin gerçekleşip gerçekleşmediğini
2. Uygulayıcıların sorumluluklarını yerine
getirip getirmediğini
3. 3. Program değişikliklerinin belli bir bilgi
birkimiine dayalı yapılıp yapılmadığını
belirtir.
1.
2.
Değerlendirmede şu sorular çok önemli:
Çocuk BEP aracılığıyla iyi bir gelişme gösteriyor mu,
Ekip BEP’i uygulamada yeterli mi?
Eğer çocuk BEP’le yeterli gelişme gösteremiyorsa şu düzenlemelerin
yeniden gözden geçirilmesi gerekir
a.
Amaç belirlemede
b.
Zaman sınırlamalarında
c.
Stratejilerde
d.
Yöntemlerde
e.
Materyallerde
f.
Kaynaklarda
g.
Uygulayıcılarda
h.
İzleme sistemlerinde
Eğer BEP’in uygulanmasında yeterlimi sorusuna cevap verilemeye
çalışılıyorsa o zaman şu sorulara cevap verilmesi gerekir:
a.
b.
c.
d.
e.
f.
g.
h.
i.
Ekip, planın gereklerini sağladı mı
Sorumluluklar yerine getirildi mi
Çocuk programlarda başarılı oldu mu
Ekipteki bireyler iyi düzeyde etkileşimde bulundular mı
Ulaşılan tüm kararların kaydı tutuldu mu
Yerleştirme kararı ne kadar uygun, değişmesi gereken herhangi
bir şey var mı
Ne kadar süre geçti ve nereye varıldı
Görevlerden neler beklendiği herkes için açık mı
Ekibin amaçları tüm üyeler tarafından anlaşıldı mı?
Teşekkürler
Ersinaslan.com sitesinden indirilmiştir
Download

Bep Sunusu - Ersin Aslan