HEMŞİRELİĞİN ROL VE
İŞLEVLERİ
Doç. Dr. Yurdanur Dikmen
• Bütün sosyal hizmetler gibi temel
hemşirelik bakımı da insan
gereksinimlerinden doğmuştur.
• Hemşirelik, hasta bireye, çocuğa
yardım olarak başlamıştır.
• Günümüze kadar eğitim ve uygulama
alanlarında birçok değişim göstermiştir.
• Hemşireliğin değişmeyen tek yanı
insanlığa yardım hizmeti olmuştur.
Hemşireliğin amacı;
sağlıklı/hasta bireyin gereksinimlerini karşılamak ve
kısa zamanda bağımsız duruma gelmesini sağlamaktır.
Çoğu hemşire bilimci
HEMŞİRELİK BİLİMİNİ
“İNSAN BİLİMİ”
Olarak tanımlamışlardır.
Türk Hemşireler Derneği eğitim komisyonuna
göre (1981) hemşirelik,
• bireyin, ailenin, toplumun, sağlığını ve
esenliğini koruma, geliştirme ve hastalık
halinde iyileştirme amacına yönelik
hemşirelik hizmetlerinin planlanması,
örgütlenmesi, uygulanması,
değerlendirilmesinden ve bu hizmetleri
yerine getirecek bireylerin eğitiminden
sorumlu bilim ve sanattan oluşan bir sağlık
disiplinidir.
Uluslararası Hemşireler Konseyi
(International Council of Nursing-ICN)’ne
göre;
• “Bireyin, ailenin ve toplumun sağlığını
koruma ve geliştirmeye yardım eden ve
hastalık halinde iyileştirme ve rehabilite
etmeye katılan bir meslek grubudur.
Hemşire ayrıca sağlık ekibinin tedavi edici
ve eğitsel planlarının geliştirilmesi ve
uygulanmasına katılır”
.
ICN’nin tanımladığı ve Sağlık Bakanlığının benimsediği
hemşirelik tanımlarında da
hemşirelik, gereksinimi olan sağlıklı/hasta bireye bakım verme ve
tedaviyi uygulama işlevleri üzerinde yoğunlaşmaktadır
Hemşirenin Görev, Yetki ve
Sorumlulukları
• Sağlık bakımı verirken hemşire sağlık
profesyoneli olarak hemşireliğe özgü roller
ve sorumluluklar yüklenir.
• Hemşirenin görev, yetki ve sorumluluklarını
incelemeden önce konu ile ilgili kavram ve
tanımları gözden geçirmekte yarar vardır.
Sorumluluk
• Bir işlevden sorumlu olan kişinin o işleve
ait yükümlülüğü taşımasıdır.
• Hemşirenin sorumluluk yüklenebilme
yeterliliği, hizmetin gerçekleşmesine izin
veren hareket ve davranışlarını
açıklayabilme ve bu hareketlerin getirdiği
sorumluluğu üstlenme hak ve ödevleri
hemşirenin sorumluluğunu oluşturur.
Yükümlülük
• Genel anlamda kişinin bireysel ya da mesleki
işlevlerinde yer alan eylem ve işlemlerindeki
kusurun neden olduğu zararın gideriminden
(tazminat) yükümlü olmasıdır.
• Hemşirelik işlevlerinde, kişisel veya profesyonel
hareket ve davranışlarında ya da kararlarında
hemşirenin amacı bireye, topluma yardım etmek
ve yararlı olmaktır.
• Ancak bazen alınan bir karar ve uygulama birey
için zarar riski taşıyabilir.
• İşte bu riskin yasal sonucunu hemşirenin
yüklenmesi, onun mesleki yükümlülüğüdür.
Yetki
• Bir kişinin bir sorumluluğu üstlenmesi ve
yükümlü tutulması için gerekli yasal ve haklı güç
kuvvete yetki denir.
• Yetki kişiye hareket etme, karar verme gücünü
verir.
• Hemşirelik disiplinine profesyonel yetki (otorite)
kazanımı için, üst düzey bilgi, beceri ve davranış
kazandıran örgün eğitim ve onu destekleyen
sürekli eğitim gereklidir.
Otonomi
• Başkasından bir müdahale almaksızın kişinin
kendi
kendine
hareketlerini,
eylemlerini
kararlaştırma, saptama hakkı olarak tanımlanabilir.
• Hemşire otonomi için,
sınırlarını bilmelidir.
mesleki
ve
kişisel
• Yani otonomi, hemşireye tıbbi tanı ya da tedavi
belirleme hakkını veya iznini vermez.
• Hemşirelikte otonomi: Bakım için
hemşirelik kararlarını verme yeteneği ve
bireyin kendi uygulamaları içindeki
bağımsızlığıdır.
HEMŞİRENİN SORUMLULUKLARI
• Sağlık bakımı sisteminde hasta/sağlıklı
birey ve toplum, sağlık hizmetinin tüketici
grubunu oluşturur.
• Hemşirelik sağlık hizmetinde yer alan bir
disiplin olduğundan, hemşirenin öncelikle
sorumluluğu birey ve topluma karşıdır.
1- HEMŞİRENİN TOPLUMA
KARŞI SORUMLULUKLARI
A- Hemşirenin toplumun bir üyesi olarak
yüklendiği sorumluluklar:
B- Hemşirenin toplumun sağlığı açısından
yüklendiği sorumluluklar:
A- Hemşirenin toplumun bir üyesi
olarak yüklendiği sorumluluklar:
Hemşire her şeyden önce toplumun bir üyesidir. Bu
nedenle hemşire önce, iyi bir vatandaş olma niteliklerini
kendisinde bulundurmalı, yasaları iyi bilmeli ve bunlara
uyarak diğer bireylere örnek olmalıdır.
 Hemşirenin vatandaş olarak diğer bir
sorumluluğu ise, ülkenin sağlık ve hemşirelik
hizmetlerinden en üst
düzeyde yararlanılmasında önderlik etmektir.
 Hemşire bu sorumluluğunu; hemşirelik bakımını
talep etme, bu bakımın oluşturulmasında katkı ve
katılımda bulunma, gereksinim ortaya çıktığında
bu hizmetten yararlanma ve kendi aile
bireylerinin yararlanmasını sağlama yoluyla
yerine getirir.
B- Hemşirenin toplumun sağlığı
açısından yüklendiği sorumluluklar:
•
Toplumun sağlığının korunması, değerli
kılınması ve bozulduğunda iyileştirilmesi
için toplumun katkı ve katılımını sağlama,
sağlık eğitimi yapma, evde işte ve
eğlenilen yerlerde sağlıklı çevre
oluşturulmasında topluma önderlik etme
hemşirenin bu tür sorumlulukları
arasındadır.
 Sağlık hizmetlerinin yönetsel ve işlevsel yapısı, tarih,
politik olaylar, demografik değişiklikler, sosyo-ekonomikkültürel durum, iç ve dış olaylar ve profesyonel
baskılardan etkilenir.
 Hizmetlerin verilişinden o hizmeti veren mensupları
sorumlu olduğundan hemşire, bu konularda sürekli
okuyarak, okuduklarını doğru yorumlayarak, bunların
ortaya çıkardığı yeni hemşirelik gereksinimlerine uygun
planlar yaparak ve bunları uygulayarak bu sorumluluğunu
yerine getirir.
 Toplum sağlığını tehlikeye düşüren, insan onurunu
zedeleyen ve sağlık hakkını sınırlayan durumlarda uygun
girişimlerde bulunmak da hemşirenin bu sorumlulukları
kapsamındadır.
 Sağlık bakanlığı düzeyinde sağlık politikalarının
oluşturulması toplantılarına katılma ve katkıda bulunma da
hemşirenin bu sorumlulukları arasındadır.
2- HEMŞİRENİN HASTALARINA
KARŞI SORUMLULUKLARI
• Hemşire hastalarını bireysel özellikleri ile
ele alarak, onların fiziksel, psikolojik ve
manevi rahatlıklarını sağlamakla
sorumludur.
• Hemşire bu sorumluluğunu ilkeler
doğrultusunda geliştirdiği ve uyguladığı
bakım planı ile yerine getirir.
Sağlığın en temel insan haklarından biri olduğu ve
hemşireliğin evrenselliği esasına dayalı hemşirelik ahlak
yasası geliştirir ve buna göre bakım verirken;
 Yaşam, insan onuru ve haklarına saygılı davranılmasına
 Milliyet, ırk, mezhep, renk, yaş, cinsiyet, politik ve sosyal
statü ayırımı yapılmamasına
 Bireyin, değer; örf, adet ve manevi inançlarına saygılı
davranılmasına
 Bireylerden alınan sır niteliğindeki bilgilerin saklanmasına,
ancak bireyin iyiliği için bunların gerektiğinde
paylaşılmasına
 Bilinmeyen uygulamaların yapılmamasına
 Verilen bakımın bütünlüğünü sağlamak için diğer ilgili
gruplarla çalışılmasına özen gösterir.
• Bu sorumluluklarıyla ilgili olarak hemşireler
ayrıca, erişkin ya da çocuk olsun, bütüncül ve aile
merkezli bakım ilkeleri doğrultusunda hastaların
aileleriyle birlikte olmalarının önemine dayanarak
hasta ziyaretlerine gereken düzenlemeleri
getirirler.
• Hastanın ilaçlarının zamanında ve doğru
verilmesi, tedavilerinin doğru ve zamanında
yapılması hastaya bu konularda ilgili
açıklamalarda bulunulması hastaya zarar vereceği
düşünülen uygulamalardan kaçınılması hemşirenin
bu alana ilişkin sorumlulukları arasındadır.
3- HEMŞİRENİN MESLEĞİNE KARŞI
SORUMLULUKLARI
• Hemşirelik mesleğinin bir üyesi olarak
hemşire, mesleğin sürekli geliştirilmesinden
sorumludur.
• Hemşireler bu sorumluluklarını çeşitli
etkinliklerle yerine getirirler.
• Bu etkinlikler şunlardır:
Toplumdaki yenilikleri
ve değişiklikleri izleme,
araştırmalar yapma,
bunların sonuçlarından
yararlanma, diğer
ülkelerle ilişki kurarak
hemşirelik deneyimlerini
paylaşma
Yeni durumlara göre
hemşirelik felsefesini
formüle etme, bakım
standartlarını ve bunları
ölçecek kriterleri
belirleme, teknik, metot
ve işlem geliştirme
Sağlık kurumlarında çalışan
başhemşirelerin seçimi, bu
göreve hazırlığı, denetimi
ve değerlendirilmesini
sağlayacak başhemşirelere
personel yönetimi, denetimi
ve görev içi eğitimi, sorun
çözme gibi konularda
kaynaklık edecek destek
yapı oluşturma
Hemşirelik yasasını
gerektikçe gözden geçirerek
günün koşullarına uygun
düzenlemeler yapma ve
yönetmeliklerin de bu
doğrultuda düzenlenmesini
sağlama
Yeni gelişmelere göre
hemşirelik eğitimi
gereksinimlerini
saptama, eğitim
programını yapma,
programın yürürlüğe
konulmasında gerekli
insani ve maddi
kaynakları belirleme,
organize etme,
programı yürürlüğe
koyma, yürütülmesini
denetleme ve sonucu
değerlendirme
Oto-kontrolü
sağlayabilecek güçte
kurumlar oluşturma,
bu kurumlar aracılığı
ile meslek ahlak yasası
kurallarını belirleme,
bu doğrultuda yaptığı
denetimlerle yanlış ve
eksik tutum ve
davranışların
düzeltilmesini
sağlama, bu yolla
meslek onur ve
haysiyetini koruma
Gerçek hemşireliği
topluma tanıtmak için,
gerçek hemşireliğin
sergilenmesini
garantiye alabilecek
yaptırımlar belirleme
ve uygulama
Kitle iletişim araçları
aracılığı ile
hemşireliğe tanıtma ve
bu yolla hemşirelik
hizmetleri ve
hemşirelik eğitimine
karşı talebi artırma
Hemşirelerin, hemşire
öğrencilerin eğitimine
katkıda bulunmasını
sağlama
Hemşireler arası bilgi
paylaşımını
kolaylaştıran yayın
organlarını oluşturma
Hemşirelikte eğitim ve
uygulamalarda
yararlanılabilecek ders
kitaplarıyla, el
kitapları üründe
kitapların basımını
sağlama
4-HEMŞİRENİN HEMŞİRELERE KARŞI
SORUMLULUKLARI
Hemşire sadece kendisinin değil, meslektaşlarının
da sorumluluğunu taşımaktadır.
Mesleğini icra ederken hemşireliği zedeleyici
davranışlardan kaçınmanın yanı sıra, toplumun bir
üyesi, aynı zamanda bir hemşire olmanın
yüklediği davranışlar göstermek hemşirenin
meslektaşlarına karşı olan sorumlulukları
arasındadır.
Hemşireler arası iyi bir iletişim ağı kurma, mesleki
gelişmeleri izleme ve paylaşma, derneğine üye
olma, derneğin sürekli gelişmesini sağlayarak
meslekteki gelişmeye katkıda bulunma,
hemşirenin bu alanla ilgili sorumluluklarıdır.
5-HEMŞİRENİN DİĞER ELEMANLARA
KARŞI SORUMLULUKLARI
Hangi sağlık kurumunda olursa olsun,
bireylere sağlık hizmeti verilmesiyle ilgili
diğer sağlık elemanları da bulunmaktadır.
Sağlık hizmetini gereksinenlere bu
hizmetlerin sunulmasında, bireylere en
yakın sağlık elemanı hemşiredir.
Sağlık ekibiyle olumlu mesleki ilişkiler
kurmak, etkin iletişimde bulunmak ve
onlarla işbirliği yapmak hemşirenin bu
alana ilişkin sorumluluklarıdır.
6-HEMŞİRENİN KENDİNE KARŞI
SORUMLULUKLARI
Hemşirenin kendisine karşı sorumluluğu belki de en
önemli sorumluluğudur.
Çünkü hemşire, topluma iyi hemşirelik bakımı
sunabilmek için beden ve akıl sağlığını korumada
yeteneklerini geliştirmeli, mesleği ile ilgili gelişmeleri
sürekli izlemeli ve bunların uygulamaya aktarılmasında
gerekenleri yaparak güven duygusunu geliştirmelidir.
Bütün bunları gerçekleştirebilmek için hemşire; kişisel
ve mesleki haklarını iyi bilmeli, öz saygısı ve meslek
onurunu koruyabilmek için haklarını korumalı ve
savunmalıdır.
7-HEMŞİRENİN SAĞLIK KURULUŞLARINA
KARŞI SORUMLULUKLARI
Hemşire, kendisinden beklenen görevlerin ve
hizmetlerin bütünlüğünü sağlamak için, içinde
çalıştığı sağlık kurumunun, felsefesini, hedeflerini,
standartlarını, politikalarını, ilke ve kurallarını
bilmek ve aynı doğrultuda çalışmak zorundadır.
Kurumda araç-gereç ve malzemelerin yerinde,
doğru ve ekonomik kullanımını sağlamak
hemşirenin kuruma karşı sorumluluklarıdır.
HEMŞİRENİN ROLLERİ
Hemşirenin geleneksel (esas) rolleri;
• Uygulayıcı rol
• Eğitici rol
• Araştırıcı rol
• Yönetici rol olmak üzere dört grupta
toplanır.
1. Hemşirenin Uygulayıcı Rolü
 Hemşirenin bu rolü bakım, tedavi, koordinasyonu kapsar.
 Uygulayıcı rolünü yerine getirirken hemşirenin amacı bireye destek
sağlamaktır.
 Hemşire hastanın endişesini giderir, hastanın duygusal iyiliğini sağlar.
 Vücut ısısının normal değerlerde olmasının sağlanması, hijyen, dinlenme,
uyku ve boşaltıma yardım etmek hemşirenin bakım işlevi içinde yer alır.
Hemşire bireyi bakıma katmak için cesaretlendirmelidir.
 Bilindiği gibi bakım işlevleri hemşirenin geleneksel ve en eski rolünü
oluşturur.
 Çağdaş uygulayıcı rolde de ağırlık bakım işlevlerindedir.
 Ancak önemli fark günümüzde bakımla ilgili kararları hemşirenin vermesidir.
 Yani hemşire bakımla ilgili kararları bağımsız olarak verebilir.
 Hemşirenin birinci görevi bakım, ikinci görevi tedavidir.
 Tedavi işlevinde hemşire, iyileşme sürecine yardım eder.
 Örneğin; ilaçları uygular, lavman, pansuman yapar.
 Hemşire, hasta/sağlıklı birey ve ailesi ile sağlık hizmeti sunan ekip arasında
haberleşme ve işbirliğini sağlayarak koordinasyonu sağlar.
 Hemşire, yatak başı hasta bakımında, poliklinik ve ameliyathane
hizmetlerinde görev alır.
 Günümüz sağlık sorunlarına baktığımızda, sorunların anne ve çocuk
sağlığı, aile planlaması, bulaşıcı hastalıklar gibi konularda yoğunlaştığı
görülür.
 O halde öncelik, bu riskin tehdit ettiği gruplarda, özellikle anne ve
çocuklar ile doğurganlık çağındaki kadınlardadır.
 Bu öncelikler göz önüne alınırsa köylere kadar hizmeti götüren ekip
içindeki hemşirenin ebelik bilgi ve becerisine sahip halk sağlığı
hemşiresi olması beklenmelidir.
 Koruyucu sağlık hizmetlerinde hemşire; çevre sağlığı sorunlarının
düzenlenmesi çalışmalarına katılmada, birlikte çalıştığı ekip üyelerine
hizmetiçi eğitim yapmada, bireysel ve toplumsal sağlık eğitimi
çalışmalarına katılmada ve danışmanlık yapma da, istatistiksel verilerin
toplanması ve kayıt tutmada, yaşlı bireylerin evde bakımı kronik
hastalıkların bakım hizmetlerinde görev alır.
 Hemşireler, işsizlik ve benzeri sorunların artması nedeniyle adölesan
ve ebeveyenlerden oluşan özel grupların danışmanlığını yapmaya
hazırlanmalıdır.
2. Hemşirenin Eğitici Rolü
A- Hemşirelik adayları (hemşirelik
öğrencileri) ve mensuplarına (mezun
hemşireler) mesleki ve hizmet içi eğitim
vermek
B- Sağlıklı/hasta birey, aile ve topluma eğitim
verme.
3. Hemşirenin Araştırıcı Rolü
• Toplumsal ve bireysel sağlığı sürdürecek ve
geliştirecek sağlık eğitimini, sağlık ve hastalık
durumunda daha iyi bir bakım vermeyi
amaçlayan, insan ve hasta haklarına saygılı etik
kurallara uygun, bağımsız araştırmalar yaparak
yeni bakım, bilgi ve yöntemler, etkin sağlık
eğitimi yöntemleri saptayan ayrıca farklı
disiplinler ve diğer sektörlerle işbirliği halinde
benzer çalışmaları içeren bir roldür.
4- Hemşirenin Yönetici Rolü
• Sağlık hizmeti sunulan her alanda
hemşirelik hizmetlerinin yönetim işlevleri
ve sağlık eğitimi kurumlarında yöneticilik
(hemşirelik okullarında müdür) ile hemşire
yönetici (hastane veya servis baş hemşiresi)
rollerini sergiler.
• Hemşirelik hizmetleri yönetiminde hedeflenen;
topluma daha kaliteli, daha çok, daha ucuz
hemşirelik hizmeti vermektir.
• Bu konu yönetici hemşirenin en önemli
sorumluluklarından biridir.
• Yöneticinin diğer bir sorumluluğu ise, hemşirelik
bakımı veren personelin en yüksek düzeyde
doyum sağlaması için gereken düzenlemeleri
yapmak ve önlemleri almaktır.
HEMŞİRENİN DİĞER ROLLERİ
Hemşirelik bu dört esas rol dışında da bazı rolleri
yerine getirir.
• 1. Değişim Ajanı Rolü
• 2. Hasta Hakları Savunuculuğu Rolü
• 3. Psikolog Rolü
• 4. Ekonomist Rolü
• 5. Koruma Rolü
• 6. Rehabilitasyon rolü
• 7. Rehberlik-danışmanlık rolü
• 8. Uzmanlık rolü
HEMŞİRENİN İŞLEVLERİ
• Hemşirenin işlevi, hekimin planladığı
tedaviyi uygulamak ve doktora yardım
etmek değildir.
• Hekimin birinci görevi tedavi, ikinci görevi
bakımdır.
• Hemşirenin ise birinci görevi bakım, ikinci
görevi tedavidir.
UYGULAMAYA YÖNELİK
HEMŞİRELİK İŞLEVLERİ
Hemşirenin uygulamaya yönelik olarak
işlevleri (fonksiyonları) üç grupta
toplanabilir:
Bağımlı işlevler
Bağımsız işlevler
Yarı bağımlı işlevler
1. Bağımlı İşlevler
• Tedaviyi uygulama, tanı ve tedavi işlemlerine
yardım etme vb. işlemlerdir.
• Bu işlevler hekim istemini uygulamaya yöneliktir.
• Hekim istemi yoksa hemşire bu işlevi yerine
getiremez.
• Hekimin önerdiği ilaçları uygulama, tanı için
gerekli idrar ve kan örneği alma gibi tedavi
planına yönelik aktiviteler bağımlı işlevlere
örnektir.
2. Bağımsız İşlevler
• Hemşirenin mesleki bilgi, beceri ve
deneyimleriyle çözümleyebileceği hemşirelik
bakım sorunlarına yönelik işlevlerdir.
• Bireyin kendisinin yapamadığı yaşam
aktivitelerinde yardımcı olarak bağımsızlık
kazanmasına yönelik aktivitelerdir.
• Örneğin hemşirelik bakım planı hazırlama ve
sunma, yatak istirahatinin neden olduğu
komplikasyonları önleme, hastaya psikolojik
destek sağlama,hasta/sağlıklı bireye eğitim verme
vb.
3. Hemşirenin Yarı Bağımlı
İşlevleri
• Bu işlevler doktorun planladığı tedaviyi uygularken ve tanı
işlemlerine yardımcı olurken, olası sorunların gelişip
gelişmediğini bilgi ve deneyimleri doğrultusunda izlemek
ve gerekli önlemleri almayı kapsar.
• Örneğin hemşire hastanın ilacını doktor isteminde
belirtilen doz ve zamanında uygular ve ilaca bağlı olarak
gelişen yan etkileri varsa doktora haber verir.
• Kan transfüzyonu sırasında reaksiyon gelişirse
transfüzyonu durdurur. Doktora haber verir.
Teşekkürler….
Download

hemşireliğin rol ve işlevleri