GELİŞİM PSİKOLOJİSİNİN TEMEL
KAVRAMLARI
• Gelişme (Gelişim) :
 Gelişim, organizmanın döllenmeden başlayarak
bedensel, zihinsel, dil, duygusal, sosyal yönlerden,
belli koşulları olan, en son aşamasına ulaşıncaya kadar
sürekli ilerleme kaydeden düzenli değişimidir.
 Birbiriyle etkileşim halinde bulunan biyolojik, bilişsel
ve psiko-sosyal süreçlere bağlı olarak bireyde döllenmeden ölüme kadar olan zaman içinde ortaya çıkan
sürekli ve düzenli değişmelerdir.
GELİŞİM PSİKOLOJİSİNİN TEMEL
KAVRAMLARI
• Değişim (Değişme)
 Değişim, bir durumdan diğer bir duruma geçmek yani
farklılaşmaktır. Örneğin; Ali'nin yürüyemiyor iken, şimdi
yürüyor olması bir değişimdir. Fakat değişim her zaman
olumlu (istendik) olmaz.
Vücutta meydana gelen tüm değişmeler gelişim sayılmaz.
Gelişim, organizmanın belli bir düzen içerisinde uzun süre
ve kalıcı olarak gösterdiği değişimi kapsar. Bu sebeple
sadece bir düzen içinde ve uzun süre kalıcı olan değişimler
gelişimi kapsar. Kısa bir süre için olan değişim, rastlantı ile
veya gelişigüzel oluşan, organize olmamış ya da bir hastalık
sebebiyle meydana gelen değişim gelişim değildir.
Gelişimde Temel Kavramlar
BÜYÜME
Organizmanın boy, kilo gibi
niceliksel değerlerindeki artış
-
Bir çocuğun bisiklet binebilmesi için bacaklarının
belirli uzunluğa ulaşması
OLGUNLAŞMA Öğrenme sonucu olmayan, doğuştan ve genetik olarak programlanmış
potansiyel yeterliliklerin ortaya çıkması
12 aylık bebeğin yürüyebilmesi
2,5 yaşındaki çocuğun tuvaletini tutabilmesi
1,5 yaşındaki çocuğun küçük bir nesneyi ağzı dar
bir şişeye sokabilmesi
6 yaşındaki çocuğun kalemi yazı yazmayı
sağlayacak şekilde tutabilmesi
HAZIRBULUNUŞLULUK
ÖĞRENME
Belirli bir öğrenme faaliyetini
gerçekleştirebilmek için
gerekli olan ön koşul
davranışların kazanılmış olması
Okuma yazma öğrenmek için çocuğun zihinsel
yeterliliğinin belli bir seviyeye ulaşması
Basketbol oynayabilmek için çocuğun topu
tutabilecek, oyun kurallarını anlayabilecek
seviyeye ulaşması, basketbolu sevmesi ve
oynamak istemesi
Öğrenme bireyin kendi yaşantı
ve deneyimleri sonucu
davranışlarında meydana
gelen kalıcı değişikler
-
Bir yazıyı okuyabilme veya yazabilme
Bisiklet sürebilme
Matematikte bir işlemi yapabilme
Çocuğun sıcak cisimlerden uzak durması
Gelişimi Etkileyen Faktörler
 Kalıtım
Kalıtım ile kazanılan özellikler arasında;
 Cinsiyet
 Göz rengi
 Zekânın kapasitesi (ait ve üst sınırı)
 Fiziksel özellikler (boy, ten rengi, saç rengi ve biçimi)
 Yaratıcılık ve düşünme kapasitesi
 Bazı kişilik özellikleri
 Çeşitli hastalıklar vardır.
Gelişimi Etkileyen Faktörler
 Çevre
Doğum Öncesi Faktörler:
Annenin beslenmesi, yaşı, kan grubu, zararlı alışkanlıkları, hamilelik sırasında geçirilen hastalıklar,
annenin radyasyon görmesi gibi durumlardır.
Doğum Sırasındaki Faktörler:
Erken ya da geç doğum, sağlıksız (hijyenik olmayan) ortam, doğum sırasındaki olumsuz olaylar,
(bebeğin oksijensiz kalması, kordon dolanması, zorlanma)
Doğum Sonrası Faktörler:
 Bebeğin ve annenin beslenmesi
 Yaşanan hastalıkları
 Yaşanılan bölgenin iklimi
 Kardeş sayısı
 Travmatik olaylar (kaza vb.)
 Alınan eğitim
 Anne, babanın çocuk yetiştirme tarzı
 Kitle iletişim araçları
 Ailenin ve toplumun sosyal koşulları
 Ekonomik, sosyal ve kültürel etkenler
Gelişimi Etkileyen Faktörler
 Kritik dönem (zaman)
 Gelişimde bazı önemli olaylar belirli zaman aralıklarında önemli
etkiye sahipken, bu zaman aralığından önceki veya sonraki
dönemlerde aynı etkiye sahip olmadığı veya daha az etkilediği
bilinmektedir.
 Kritik dönem; organizmanın farklı gelişim dönemlerinde
öğrenmeye ya da gelişmeye en uygun ve çevredeki uyarıcılara en
açık ve alıcı olduğu zaman bölümünü ifade eder.
 Kritik dönemler içinde, organizma gerekli kalıtsal potansiyele
sahipse, yeterli uyarıcı ile karşılaştığında, bazı davranışlar ya da
bazı organlar ve bunların işlevleri açısından en üst düzeyde
gelişimin oraya çıkması mümkündür.
Gelişimi Etkileyen Faktörler
 Tarihsel zaman
Toplumda ve dünyada meydana gelen teknolojik,
sosyal ve kültürel değişikliklerin bireylerin gelişim
özelliklerini etkilemesidir.
Belirli zamanlarda (tarihsel dönemlerde) meydana
gelen teknolojik yenilikler, ekonomik, sosyal
krizler, doğal afetler, nükleer kazalar, popüler
insanların etkileri, sportif başarılar gibi faktörlerin
bireyin gelişimini etkilemesi söz konusudur.
Gelişim İlkeleri
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Gelişim, kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür
Gelişim, süreklidir ve belli aşamalarda
(dönemlerde) gerçekleşir
Gelişim, nöbetleşe devam eder
Gelişim, bir bütündür
Gelişim belli bir sıra izler (belli eğilimler vardır)
Gelişim genelden özele doğrudur.
Gelişimde bireysel ayrılıklar bulunur
Gelişimde kritik dönemler vardır
Download

Gelişim Psikolojisi