Yaşam Dönemleri ve Gelişim
Görevleri Havighurst'un çeşitli
yaşam dönemleri için belirlediği
gelişim görevleri
Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam
boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel,
duygusal, sosyal değişimleri açıklamaya
çalışır






Gelişimle ilgili teme kavramlar :
Büyüme,
Gelişme,
Olgunlaşma ,
Hazır bulunuşluk,
Gelişimin Kritik Dönemleri


Büyüme:
Bedenin sadece boy, kilo ve hacim
olarak artmasıdır.
Büyüme, vücudun değişik organlarında
değişik hızlarda gerçekleşir.



Gelişme:
Organizmanın büyüme, olgunlaşma ve
öğrenmenin etkileşimiyle sürekli olarak
ilerleme kaydeden değişmesidir.
Gelişim ise organizmanın döllenmeden
başlayarak bedensel, zihinsel, dil, duygusal,
sosyal yönden, belli koşulları olan en son
aşamasına ulaşıncaya kadar sürekli ilerleme
kaydeden değişimidir.
Gelişmeyi ürün olarak ele aldığımızda gelişimi
bu ürünün süreç yönü olarak tanımlayabiliriz.


Olgunlaşma:
Vücut organlarının kendilerinden beklenen
fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye
gelmesi için, kalıtımın etkisiyle geçirdiği
biyolojik bir değişmedir.
Öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak,
Örneğin, parmak kasları yeterince gelişmemiş
bir çocuk makasla kağıdı düzgün bir şekilde
kesemez.



Hazır bulunuşluk:
Bireyin olgunlaşma ve öğrenme sonucu belli
davranışları yapmaya hazır hale gelmesidir.
Bireyin sadece olgunlaşma düzeyini değil,
aynı zamanda, bireyin önceki öğrenmelerini,
ilgilerini, tutumlarını, güdülenmişlik düzeyini,
yeteneklerini, genel sağlık durumunu da
kapsar.
Örnek:Resim çizmeyi öğrenecek olan bir
çocuğun kalem tutabilmesi için kaslarının
olgunlaşmasının yanısıra resime karşı ilgisinin
olması




Gelişimin Kritik Dönemleri
insanlar, bazı gelişim dönemlerinde ve
yaşlarda çevre etkilerine karşı daha
duyarlıdırlar
çevrede düzenlenen öğrenme yaşantılarını
diğer dönemlerden daha hızla
kazanabilecekleri dönemlere "kritik gelişim
dönemleri" adı verilir.
Örneğin, çocukların başkalarıyla yakın ilişkiler
kurabilmeleri için, bebeklere yakın ve sıcak
davranılmalıdır.
Bebeklik döneminde yakın bir İlgi göremeyen
çocukların okul yıllarında kişilerarası sağlıklı
ilişkiler geliştirme yeteneği zayıflayabilir.








Gelişimle ilgili temel ilkeler :
Gelişim, kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür.
Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir.
Gelişim nöbetleşe devam eder.
Gelişim baştan ayağa, İçten dışa doğrudur.
Gelişim genelden özele doğrudur.
Gelişimde kritik dönemler vardır:
Gelişim bir bütündür.
Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.

Gelişim görevi:
Kişinin içinde bulunduğu yaşam
döneminde başarması gereken
görevleri, kazanması gereken bazı
özellikleri, geliştirmesi gereken bazı
davranışları ifade eder.
GELİŞİM GÖREVLERİ kavramını geliştiren Havighurst,
gelişim görevini şöyle tanımlamıştır:
"Bireyin yaşamındaki belli bir dönemde ortaya çıkan,
başarıyla elde edildiğinde daha sonraki görevlerde
basan ve mutluluğa yol açan, başarılamadığı
durumlarda ise kişide mutsuzluğa, toplumun hoş
görmemesine, daha sonraki görevlerde zorluklara yol
açan görevlerdir".



Gelişim görevlerini etkileyen üç temel
faktör vardır :
Fiziksel olgunlaşma
Toplumsal beklenti ve talepler
Kişisel değerler ve beklentiler

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli
yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri
Bebeklik ve İlk Çocukluk (0 - 6 yaş) özellikleri :








Yürümeyi öğrenme.
Katı yiyecekleri yemeyi öğrenme.
Konuşmayı öğrenme.
Tuvalet eğitimi yoluyla dışkı kontrolünü kazanma.
Cinsiyet farklılıklarını öğrenme.
Sosyal ve fiziksel gerçekliği tanımlamak için kavramlar oluşturma
ve dili öğrenme.
Okumaya hazır hale gelme.
Doğru ile yanlışı ayırma ve vicdan gelişimine başlama.
Orta Çocukluk (6-12 yaş) (İkinci Çocukluk) özellikleri
:









Gündelik oyunlar için gerekli fiziksel becerileri
öğrenme.
Büyüyen bir organizma olarak kendine karşı yararlı bir
tutum oluşturma.
Yaşıtlarıyla geçinmeyi öğrenme.
Uygun erkeksi ve kadınsı sosyal rolü öğrenme.
Okuma, yazma ve hesap ile ilgili temel becerileri
geliştirme.
Gündelik yaşam için gerekli kavramları geliştirme.
Vicdan, ahlak ve değerler sistemi geliştirme.
Kişisel bağımsızlığa ulaşma .
Sosyal grup ve kurumlara karşı tutum geliştirme.
Ergenlik (12 - 18 yaş) özellikleri :








Her iki cins yaşıtlarıyla yeni ve daha olgun ilişkilere
erişme.
Erkeksi veya kadınsı sosyal role erişme.
Bedenini kabul etme ve etkili bir şekilde kullanma.
Ana-baba ve diğer yetişkinlerden duygusal
bağımsızlığa ulaşma.
Evlilik ve aile hayatına hazırlanma.
Bir meslek için hazırlanma.
Bir değerler sistemi ve ahlak sistemi edinme.
Toplumsal açıdan sorumlu davranışı isteme ve
kazanma.
Genç Yetişkinlik (18 - 30 yaş) özellikleri :







Eş seçme.
Eşiyle (evli) yaşamayı öğrenme.
Çocuk yetiştirme.
Ev idare etme.
Bir işe girme / başlama.
Vatandaşlık sorumluluklarını üstlenme.
Topluma uyumlu bir sosyal grup bulma.
Yetişkinlik (Orta Yaş) özellikleri :






Yetişkin vatandaşlık ve toplumsal
sorumluluğuna erişme.
Ekonomik bir yaşam standardı kurma ve
sürdürme.
Onlu yaşlardaki çocukların(ın) sorumlu
yetişkin olmalarına yardım etme.
Yetişkin boş zaman etkinliklerini geliştirme.
Kendini bir kişi olarak eşiyle ilişkilendirme.
Orta yaşın fizyolojik değişikliklerini kabul
etme.
Yaşlılık özellikleri :






Azalan fiziksel güç ve sağlığına uyum
sağlama.
Emeklilik ve azalan gelire uyum sağlama.
Eşin ölümüne uyum sağlama.
Yaş grubu ile açık bir yakınlık kurma.
Toplumsal ve vatandaşlık yükümlülüklerini
yerine getirme.
Doyurucu fiziksel yaşam düzenlemesi
oluşturma.
GELİŞİM DÖNEMLERİ:


Doğum Öncesi Dönem: Döllenmeden doğuma
kadar olan dönem.
Doğum Sonrası Dönem: Doğumdan başlayıp
ölüme kadar süren yaşam dönemidir. Doğum
sonrası dönem aşağıdaki tabloda yaş aralıkları
ile verilmiştir.






Gelişim alanları:
Bedensel gelişim
Bilişsel gelişim (Piaget)
Dil gelişimi (Chomsky)
Psiko-seksüel gelişim (Freud)
Psiko-sosyal gelişim (Erİkson)
Ahlak gelişimi (Piaget ve Kohlberg)
BEDENSEL GELİŞİM
Doğum Öncesi Dönemin özellikleri : :
 Yaşam, annenin yumurtasının babadan gelen sperm
tarafından döllenmesiyle başlar
 Döllenmiş olan yumurtaya zigot denilmektedir.
 Zigotun bölünmesiyle hücre grupları oluşmakta ve
değişik aşamalardan geçerek insan yavrusu oluşmaktadır.
 Döllenmeden ortalama 280 gün sonra doğum
gerçekleşmektedir
 Bebek doğduğunda boyu ortalama 48-53 cm. ve
ağırlığı 2500-4300 gr arasındadır
0-2 Yaş Dönemin özellikleri : :
 Doğumdan sonraki ilk yılda bedensel gelişim çok hızlı
gerçekleşmektedir.

Yeni doğan bir bebeğin başı diğer organlarına göre daha
büyüktür.

Bebek hem boy olarak hem de ağırlık olarak çok hızlı gelişir.

5 aylık bir bebek doğumdaki ağırlığının iki katına, 12 aylık bir
bebek ise üç katına ulaşmaktadır.

12 aylık bir bebek doğumdaki boyunun %50'sine ulaşmaktadır

Bebeğin psiko-motor gelişiminde büyük ilerlemeler olur.
Bebeğin psiko-motor gelişiminin özellikleri :
 1. ay - Yüzükoyun yatırılırsa çenesini kaldırır.
 4. ay - Yardımla oturur.
 7. ay - Kendi başına oturabilir.
 10.ay- Emekler.
 14.ay-Tek başına ayakta durabilir.
 15.ay-Yürüyebilir.
 24.ay-Yürür, sandelyede oturur.






2 -6 Yaş Döneminin özellikleri :
Doğumdan sonra ilk aylardaki hızlı büyüme iki yaşından sonra
yavaşlamaktadır.
Dört yaşındaki bir çocuğun boyu doğumdaki boyunun iki katıdır.
Okul çağına doğru boy uzama hızı azalır, daha sonra ergenlik
çağında tekrar hızlanır.
Sinir sistemi gelişimini büyük ölçüde tamamlarken, kalp atış hızı
da giderek azalır ve altı yaşına doğru yetişkininkine benzer hale
gelir.
Bu dönemde çocukların etkinlik düzeyleri çok yüksektir.
İlgilerini çok çeken bir etkinlik yapmadıkça uzun süre bir yerde
oturamazlar; koşmak, atlamak, zıplamak ihtiyacındadırlar







6-12 Yaş Döneminin özellikleri :
Çocukların ilköğretime başladıkları bu dönemde bedensel gelişim
daha yavaş olur.
Boy ve ağırlık artışı yavaştır.
Yıllık boy artışı ortalama beş buçuk santim kadardır.
12 yaşına gelen çocukların boyu ortalama 145 cm.dir.
11 yaşlarına doğru kızların ağırlığı erkeklerin ağırlığından
fazladır.
kızlar erkeklerden önce erinlik dönemine girmektedirler.
Bu dönemde kemik ve iskelet sistemindeki gelişmeler kas
gelişiminden daha ileri düzeydedir






12-18 Yaş Döneminin özellikleri :
Ergenlik dönemi denilen bu dönem buluğa ermeyle başlar.
Buluğ dönemi ise cinsiyet salgı bezlerinin aktif hale gelerek
cinsiyet hormonu üretimiyle başlar.
Ergenlik döneminin tüm aşamaları bütün bireylerde aynı sırayı
izlemekle birlikte bireyden bireye farklılıklar gösterir.
Kızlar 11 yaş civarında buluğa girerken, erkekler 13 yaş
civarında buluğa girerler.
Hızlı fizyolojik değişmeler vücut yapısında büyük farklılıklara
neden olur.
Önce eller ve ayaklar büyür, sonra kollar ve bacaklar, daha
sonra da beden gelişir

Genç Yetişkinlik 18-25 Yaş Arası
Eş Seçimi,
Eşiyle Yaşamayı Öğrenme,
Bir Aile Kurma,
Çocuk Yetiştirme,
Ev İdare Etme (-yi öğrenme),
Bir İşe Girme/Başlama,
Vatandaşlı Sorumluluklarını Üstlenme,
Topluma Uyumlu Bir Sosyal Grup Kurma/Bulma,

Yetişkinlik 25 +55 Yaşlar
Yetişkin Vatandaşlı ve Toplumsal Sorumluluğa Erişme,
Ekonomik Bir Yaşam Standardı Kurma ve Sürdürme,
Çocuklarının Sorumlu yetişkin Olmalarına Yardım Etme,
Yetişkin Boş Zaman Etkinliklerini Geliştirme,
Kendini Bir Kişi Olarak Eşiyle İlişkilendirme (kendini eşiyle
birlikte ele almak)
Orta Yaşın Fizyolojik Değişikliklerini Kabul Etme.

Yaşlılık 55+ölüm
Azalan Fiziksel Güç ve Sağlığına Uyum Yapma,
Emeklilik ve Azalan Gelire Uyum Yapma,
Eşin Ölümüne Uyum Sağlama,
Yaş Gurubu ile Açık bir Yakınlık Kurma,
Toplumsal ve Vatandaşlık Yükümlülüklerini Yerine Getirme,
Doyurucu Fiziksel Yaşam Düzenlemesi Oluşturma,

Önemli Not: Gelişim görevi, kişinin içinde bulunduğu yaşam
döneminde başarmak durumunda olduğu becerileri ve kazanmak
durumunda olduğu davranışları ifade eder. Belli bir yaşam
döneminin gelişim görevleri fiziksel olgunlaşma, toplumsal
beklentiler ve kişisel değerlerin etkisi altında belirlenir.
Download

gelişim dönemleri