3. HAFTA
ISL314
ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ VE
BİLİMSEL YAZIM
Yrd. Doç Dr. Ozan BÜYÜKYILMAZ
[email protected]
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
3. Hafta
Bilimsel Araştırma Süreci
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
2
Giriş
• Bir araştırma birbiri ile ilgili birçok aşamadan
oluşur.
• Bu aşamaların her birinde yapılması gereken
işlemler tam ve doğru olarak yapılırsa, ortaya
çıkan araştırmanın bilimsel bir değeri olur.
• Araştırma sürecine uyulmadan yapılacak bir
araştırmanın başarı şansı yoktur.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
3
Araştırma Süreci
•
•
•
•
•
•
•
•
Konu Seçme
Konunun Sınırlarını Belirleme
Araştırma Hipotezi Oluşturma
Araştırma Yöntemi
Taslak Plan Hazırlanması
Kaynakların Toplanması
Okuma ve Not Alma
Raporun Yazılması
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
4
Konunun Seçilmesi (1)
• Araştırmaya konu seçimiyle başlanır. Üniversite
öğrencilerinden istenen araştırmalarda olduğu gibi,
konu araştırmacıya verilmiş değil ise, daima bir
seçim yapma olanağı bulunacaktır.
• Aslında konu seçimi tek aşamalı bir işlem değildir.
Konunun tam olarak belirlenmesi ve geliştirilmesi
tüm araştırma boyunca devam edecek bir süreç
oluşturur.
• Konunun kararlaştırılmasından önce olabildiğince
fazla kaynağa başvurmak ve olası konular hakkında
belirli bir düşünme sürecinden geçmek gerekir.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
5
Konunun Seçilmesi (2)
• Konu seçiminde göz önünde bulundurulması gereken
noktalar:
• İlgi: Araştırmacı üzerinde çalışacağı konuya karşı ilgi
duymalıdır. Konu üzerinde uzun süre çalışacağından ilgi
yokluğu, yorgunluk ve bıkkınlık yaratarak araştırmanın
başarısız olmasına neden olur.
• Özgünlük (Orjinallik): Araştırma bilinenlerin tekrarı
durumunda olmayıp bir yenilik getirmelidir. Bu
nedenledir ki bilimsel gelişme bilgi birikiminin
sonucudur ve dolayısıyla araştırmanın bilime katkıda
bulunabilmesi için bilinmeyenlere çözüm getirici,
bilinenleri ise geliştirici nitelikte olmalıdır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
6
Konunun Seçilmesi (3)
• Konu seçiminde göz önünde bulundurulması gereken
noktalar:
• Önem: Seçilecek konu araştırmaya değecek önemde
olmalıdır. Ancak önem sübjektif bir kavram
olduğundan, konunun önemi için o daldaki yetkili
kişilerin görüşlerine başvurulması doğru olur. Genellikle
yenilik getiren bilgilerimizi geliştiren, kişi veya toplum
refahını yükseltici nitelik taşıyan araştırmalar önemli
sayılır.
• Bilimsel Yeterlik: Araştırmacının bilgisi, eğitimi ve
bilimsel kapasitesi konuyu incelemeye uygun olmalıdır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
7
Konunun Seçilmesi (4)
• Konu seçiminde göz önünde bulundurulması gereken
noktalar:
• Birincil ve İkincil Kaynaklar: Araştırma konunun niteliğine
ve araştırmacının ilgisine göre olayların doğrudan doğruya
gözlenmesine
dayanan
alan
araştırmaları
ile
yürütülebileceği gibi ki bunlar birincil kaynaklardır,
kütüphane/internet araştırmasına dayalı hazır bilgilerden
yararlanma yolu ile de (ikincil kaynaklarla) yürütülebilir.
• Kaynak Bulma: Konuyla ilgili yeteri kadar kaynak
bulunabilmelidir. Araştırmacı konu seçiminde bu
kaynakları
elde
edip
edemeyeceğini
düşünmek
durumundadır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
8
Konunun Seçilmesi (5)
• Genel araştırma konusu belirlenirken farklı
yöntemler kullanılabilir. Bunlar;
–
–
–
–
–
Kuram ve uygulamalardan yola çıkarak
Güçlü ve zayıf yönleri devreye sokarak
Daha önce yapılan tezleri inceleyerek
Tartışarak
Kaynak incelemesi yaparak
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
9
Konunun Seçilmesi (6)
• Konu
belirlemede
yararlanılabilir.
süreç
kontrolünden
– Konu hakkında yeterli kaynak var mı?
– Konu ilginizi çekiyor mu?
– Bilginiz, eğitiminiz, yetenekleriniz ve olanaklarınız
yeterli mi?
– Finansal kaynaklarınız yeterli mi?
– Gerekli verileri toplayıp analiz edebilecek misiniz?
– Araştırmanın hedefi, konusu ve problemi açık ve
kesin mi?
– Konu jüri/hoca/değerlendirmecinin beklentilerini
KBUZEM
Üniversitesi
karşılıyor mu? Uzaktan EğitimKarabük
10
Uygulama ve Araştırma Merkezi
Konunun Sınırlarını Belirleme (1)
• Konu seçiminde titiz davranmak ana ilkedir.
Bununla birlikte üzerinde düşünülen konu
çoğunlukla geniş bir araştırma alanı durumundadır.
• Daha ender görülse de, bazen bunun tam tersi de
olabilir ve konunun oldukça dar bir alanına ilgi
duyulabilir.
• Fakat başarılı bir araştırma için konunun sınırlarının
çok iyi çizilmiş olması gerekir.
• Diğer bir ifadeyle konu içinden çıkılamayacak geniş
ve araştırmayı anlamsız kılacak dar kapsamlı
olmamalıdır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
11
Konunun Sınırlarını Belirleme (2)
• Yaygın konu daraltma yöntemleri aşağıdaki gibidir:
–
–
–
–
–
–
–
–
Genel sektör ayrımı (imalat, hizmet gibi)
Alt sektör ayrımı (Hizmet:bankacılık, sağlık, turizm gibi)
Konunun kapsamı (maliyetler-yiy-iç maliyetleri)
Coğrafi alan daraltma (Marmara Bölgesi-Balıkesir Örneği)
Zaman daraltma (2000-2012 Yılları)
Yaş (çocuk, genç, orta yaş, yaşlı)
Yaşanan yer (Kent merkezi, kırsal alan, kıyı şeridi)
Çalışanlar (memur, işçi, emekli, ev hanımı, işsiz, tüccar)
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
12
Konunun Sınırlarını Belirleme (3)
• Örnek:
• Genel
araştırma
konusu:
“Performans
değerlemenin verimlilik üzerindeki etkilerinin
belirlenmesi”
• Daraltılmış
araştırma
konusu:
“Yıllık
performans
değerlemelerinin
banka
çalışanlarının verimlilikleri üzerindeki etkisi:
Ankara örneği”
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
13
Araştırma Hipotezi Oluşturma (1)
• Konunun seçilmesi ve sınırlarının belirlenmesiyle
birlikte bir hipotez kurulmamışsa araştırmanın nasıl
yürütüleceği belli değildir.
• Okunan kaynaklardaki tüm bilgilerin yapılacak
çalışmalara ayrım gözetilmeksizin aktarılması bir ifade
etmez.
• Bu yüzden okuma seçici olmalı ve hangi bilgilerin alınıp,
hangilerinin dışarıda bırakılacağının ölçüsü araştırmanın
hipotezini oluşturmalıdır.
• Hipotez, ya bir düz cümle ya da soru cümlesi olarak
ifade edilebilir.
• Her iki durumda da önerinin basit ve anlaşılır olmasına
KBUZEM
Karabük
Üniversitesi
14
özen gösterilmelidir.
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
Araştırma Hipotezi Oluşturma (2)
• Araştırma
kapsamında
oluşturulacak
hipotezlerin bazı özellikleri taşımasında fayda
bulunmaktadır. Bunlar;
– Önceden yapılan çalışmaların sonuçları ile uyumlu
olmalıdır,
– Rasyonel (akılcı) olmalıdır,
– Açık ve anlaşılır olmalıdır,
– Sınanabilir olmalıdır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
15
Araştırma Hipotezi Oluşturma (3)
• İfade edilme biçimlerine göre hipotezler,
– Araştırma hipotezleri,
– istatistiksel hipotezler olmak üzere ikiye ayrılır.
• Araştırma Hipotezi: Araştırmacının veri toplayıp
bu verileri analiz ettikten sonra, doğrulamayı
umduğu ilişkileri ifade etmesidir.
• Yön belirten ve yön belirtmeyen araştırma
hipotezleri olmak üzere ikiye ayrılır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
16
Araştırma Hipotezi Oluşturma (4)
• Yön belirten araştırma hipotezi: Değişkenler arasındaki
ilişki veya farkların yanında, bu ilişki veya farkların
yönünü de belirtir. Örnek: 5 yıldızlı otellerde
sunulan hizmetin kalitesi 4 yıldızlı otellerde sunulan
hizmetin kalitesinden daha yüksektir.
• Yön belirtmeyen araştırma hipotezi: Sadece değişkenler
arasındaki ilişki veya farkın ne olduğunu belirtir.
Örnek: 5 yıldızlı otellerde sunulan hizmetin kalitesi
ile 4 yıldızlı otellerde sunulan hizmetin kalitesi
arasında anlamlı bir fark vardır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
17
Araştırma Hipotezi Oluşturma (5)
• İstatistiksel Hipotezler (farksızlık-NULL): değişkenler
arasında bir ilişki veya fark olmadığını, varsa bile bunun
tamamen şans eseri ortaya çıktığını ve gerçek olmadığını
varsayar. Bu yaklaşımla bir hipotez;
• “HO= 5 yıldızlı otellerde sunulan hizmetin kalitesi ile 4
yıldızlı otellerde sunulan hizmetin kalitesi arasında
anlamlı bir fark yoktur” biçiminde oluşturulabilir.
• İstatistiksel hipotezlerin alternatif hipotezi (H1) de
olmalı ve bu (HO) ifadesinin tersi olmalıdır. Örnek
→H1= 5 yıldızlı otellerde sunulan hizmetin kalitesi ile 4
yıldızlı otellerde sunulan hizmetin kalitesi arasında
anlamlı bir fark vardır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
18
Araştırma Yöntemi (1)
• Yöntem, bilimsel araştırmanın bel kemiğidir.
• Denebilir ki, araştırmanın yarısı doğru konu
seçmekse, diğer yarısı doğru ve uygun yöntemin
kullanımıdır.
• Bir araştırmanın bilimselliği, büyük ölçüde onun
yöntemiyle ölçülür.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
19
Araştırma Yöntemi (2)
• Bir araştırmada konuya ve araştırmayı yapanın ilgisine
göre değişik yöntemler kullanılabilir.
• Örneğin, kütüphane araştırması, anket, gözlem,
mülakat, istatistiksel analiz, deney, vb. bu yöntemlerden
bazılarıdır.
• Araştırmacı bir yöntemi ağırlıklı olarak kullanabileceği
gibi, çalışmasını birden fazla yönteme de dayandırabilir.
• Ancak yöntem baştan belirlenmeli, veriler de doğal
olarak buna uygun derlenmelidir.
• Yöntem araştırma metninde de okuyucuya açıkça
anlatılmalıdır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
20
Taslak Plan Hazırlanması
• Sistemli bir araştırma çalışmanın taslak plan
hazırlanarak sürdürülmesini gerektirir. İlk okumadan
elde edilen bilgiler ve oluşturulan hipotez, taslak planın
hazırlanmasını kolaylaştırır.
• Taslak plan konuyla ilgili bilgi, fikir ve görüşleri tez
cümlesi etrafında bir düzene sokmaya ve geliştirmeye
yardımcı olur.
• Taslak plan eldeki bilgilerin düzenlenmesi yanında, aynı
zamanda bilinenler arasında yeni ilişkiler kurulmasına,
yeni fikirler oluşturulmasına veya değişik yorumlama
biçimlerinin keşfedilmesine de katkı sağlar.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
21
Kaynakların Toplanması
• Araştırmacı, konuyu seçip sınırlarını belirlerken,
aynı zamanda yoğun biçimde kaynak aramasına
girişir. Bulduğu kaynakları da kaydederek bir liste
veya bibliyografya oluşturur.
• Bir araştırmada yararlanılan kaynaklar çok
çeşitlidir: Kitaplar, bültenler, makaleler, gazeteler,
istatistikler, raporlar, yıllıklar, seminer bildirileri,
arşivler, internet belgeleri, sözlü ve sesli kaynaklar
vb… Araştırmacı bu aşamada ayrım yapmadan,
konuyla ilgili gördüğü tüm kaynakları toplama
yoluna gider.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
22
Okuma ve Not Alma
• Araştırmacı çalışması ile ilgili elde ettiği bilgileri
yazıya geçirerek not etmelidir.
• Not edilen bilgiler hem daha iyi düzenlenir, hem de
daha kolay yorumlanır.
• Yalnız kitap ve makalelerde okunan bilgiler değil,
onların dışındaki kaynaklardan elde edilen bilgiler
de not edilir. Örneğin; gözlem, mülakat sonuçları
vb… gibi.
• Hatta araştırmacı hafızasına güvenmeyerek, kendi
düşünce ve görüşlerini de notlara geçirme
alışkanlığı kazanmalıdır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
23
Raporun Yazılması
• Araştırmacı aldığı notları, topladığı bilgileri analiz
ettikten ve bunlara kendi düşüncelerini katarak belli
bir sonuca (veya sonuçlara) ulaştıktan sonra, araştırma
raporunu yazmaya başlamalıdır.
• Araştırma metninin yazılmaya başlanması uzun bir
sürecin sonucudur.
• Bir araştırma ancak yazılan taslak metnin birkaç kez
düzeltilmesi ve geliştirilmesi ile son şeklini alır.
• Bu sürecin sonunda ise taslak metin, düzeltilmiş metin
ve son metin biçiminde birkaç değişik yazı metni
ortaya çıkar.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
24
Kaynakça
•
•
•
•
•
•
•
Antunışık, Remzi, Coşkun, Recai, Bayraktaroğlu, Serkan ve Yıldırım, Engin (2005)
Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: SPSS Uygulamalı, 4. Baskı, Sakarya Kitabevi,
Sakarya.
Dinler, Zeynel (2000) Bilimsel Araştırma ve İnternet’e Bağlı Bilgi Merkezleri, 2. Baskı,
Ekin Kitapevi, Bursa.
Erkuş, Adnan (2009) Davranış Bilimleri için Bilimsel Araştırma Süreci, 2. Baskı,
Seçkin Yayıncılık, Ankara.
İslamoğlu, Hamdi ve Alnıaçık, Ümit (2013) Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri,
3. Baskı, Beta Basım, İstanbul.
Kıncal, Remzi Y. (2010) Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Odabaş, Hüseyin, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Ders Notları.
Seyidoğlu, Halil (2009) Bilimsel Araştırma ve Yazma El Kitabı, 10. Baskı, Güzem Can
Yayınları, No: 24, İstanbul.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
25
Teşekkür Ederim
Sağlıklı ve mutlu bir hafta
geçirmeniz temennisiyle, iyi
çalışmalar dilerim…
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
26
Download

3. Hafta Bilimsel Araştırma Süreci