TEKS T U A L N I
DI O
U R B A N I Z A M
1
Uvodne napomene
Izrada izmjena DUP - a i UP - a Istorijskog jezgra Cetinja radjeno na bazi programskog
zadatka koji je domesen na osnovu clana 31 Zakona u uredjenju prostora i izgradnju
objekata, službeni list RCG br. 51/08, a koji je sastavni dio odluke o izmjeni DUP - a i UP - a
Istorijskog jezgra Cetinja, kao i na bazi ugovora o izradi predmetnog plana sklopljenog
izmedju prijestonice Cetinja kao naručioca i INKOPLANA d.o.o kao obradjivača .
Programskim zadatkom definisane su sa posebnim prilogom granice zahvata kojima se
obuhvata jedan segment Istorijskog jezgra Cetinja, kao i drugi elementi planerskog karaktera koji
definišu u skladu sa zakonom sve potrebne sadržaje za ovaj plan, pokazatelje o pristupu izrade
ovog plana kroz opis metodologije, sadržaja prostornih modela, sadržaja
infrastrukture, parcelacije, regulacije kao i pokazatelja za urbanističke uslove.
Obradjivač je kompleks autobuske stanice po sadrzaju i funkciji (dvoetažno riješenje)
obradio poštujući ideju naslijedjenog riješenja iz UP -a Istorijskog jezgra Cetinja autora
Tupe - Vukote Vukotića, obogaćujući kompleks sa nešto više novih komplementarnih
sadržaja. Takodje obradjivač je ispostovao zahtjeve iz programskog zadatka u vezi sa
odlukom o pristupanju izradi DUP-a i UP-a Istorijskog jezra Cetinja koja su inicirane
potrebom izrade sa zahtijevom da se kroz plan ne ruše stambeni objekati sa brojevima kat.
parcela 3733, 3732, 3731, 3730, 3729, 3728 i objekat benziske pumpe sa brojem kat.parcele
3846 koji se nalazi na istočnoj granici zahvata, što predstavlja osnovnu razliku u programu
obrade i realizacije izmedju postojećeg plana i plana izmjena i dopuna predmetnog prostora.
2
POGLAVLJE I - POSTOJEĆE STANJE
1. Dokumentaciona osnova
Bazni podaci koji u planerskom smislu tretiraju ovo područje su definisali zonu zahvata kroz
programski zadatak i odluku o izradi izmjena i dopuna DUP-a i UP-a, a koji pocinju na
dokumentaciji plana urbanističkog projekta Istorijskog jezgra Cetinja koji je radjen krajem
'80-tih godina u Republičkom zavodu za urbanizam i projektovanje.
1.2
1.2.1
Karakteristike prirodnog okruženja
Geomorfologija
Na prostoru Opštine se izdvaja visoki lanac Lovćena, krševita Katunska zaravan i niži predjeli
Riječke nah-ije uz Skadarsko jezero. Nabori reljefa pružaju se paralelno obali Jadrana,
potencirani uvalama, rasjedima i uzvišenjima.U geološko-petrografskom sastavu terena
preovladjuju krečnjaci,
pa su oblici reljefa u znatnoj meri posljedice
erozije. Kruševita
površina nagrizena je hiljadama velikih i malih kratera (ponikva).
Medju brojnim tipičnim kraškim oblicima, najznačajnije ravne terene na visoravni
pretstavljaju kraška polja Cetinjsko
(3,6 km2) i Njeguško (3,0 km2). Šire područje grada
definiše kraška zaravan Konaka (700-800 m.n.v.)sa kotlinom Cetinjskog polja
(650-800
m.n.v.).
Kotlina Cetinjskog kraškog polja,u širem smislu,je spu šteni dio prostrane platforme ispod
sjeveroističnih po dgorina Lovćena.
U tektonskoj gradnji kotlina se vezuje za spuštanje od igrano u pliocenu,u vezi
konsolidovanja masiva Lovćena Cetinjsko kraško polje,na dnu kotline,nastalo je spira njem
kvartarnih nanosa.
3
1.2.2 Geološke i hidrogeološke odlike
Geološki sastav terena
Terene Cetinjskog područja
starosti,uglavnom
(zona GUP-a)
karba-ntnog
sastava,i
sačinjavaju tvorevine trijaske i jurske
naslage
kvartarne
starosti,većinom
glacijalnofluvijalnog porijekla.
Stijene gornjo-trijaske starosti predstavljene su dolomitima i dolomitičnim krečnjacima. Ove
stijene zastupljene u visočijim terenima obodom polja, predstavljene su uglavnom
bankovitim i masivnim dolomitima gdje debljina serije iznosi do 500m i dolomitičnim
krečnjacima debljine 15-50 m.
4
Donje jurski sedimenti - razvijeni su istočnim rubom polja, a zastupljeni krečnjacima,
laporovitim krečnjacima sa prošlojcima dolomita i rožnaca i dolomitičnim krečnjacima.
Debljina sedimenta kreće se od 300-500 m.
Kvartarne tvorevine predstavljene su glacijalno-fluvi jalnim sedimentima i glacijalnim
sedimentima.
Glacijalno-fluvijalni sedimenti
(glf) - izgradjuju platformu Cetinjskog polja. Debljina
sedimenta krede se i do 20 m. Naplavu grade kompleksi glina, šljunkova, pijeskova,
drobina i konglomerata.
Glacijalni nanos (gl)
- zastupljen pjeskovima, šljunko-vima i vedim blokovima
razvijen je južno od Bajica u podgorini Katuna Gorniča.
Tekto nski sklop
Regionalno posmatrano područje Cetinja pripada geote -ktonskoj jedinici Visokog
krša. U ovoj tektonskoj jedinici izdvaja se Staro-crnogorski antiklinarijum kome
pripada i Cetinjsko područje.Osa Starocrnogorskog antiklinarijuma poklapa se sa po tezom Bata - Cetinje. Glavno obiležje prostora je intenzivna izdijeljenost. Rasjedi su
pretežno vertikalni i različitih pravaca pružanja. Sa seizmičko -tekto-nskog stanovišta
posebno se ističe rasjed koji se pruža po pravcu sjever-jug duž istočnog oboda
Cetinjskog polja. Heterogen i složen sklop terena,uz prisustvo dubokih razlomnih
struktura i složenih sistema nabora,daje u seizmičkom pogledu mobilni model.
5
Hidr oge ol oške osobine
Prema podzemnim i površinskim vođama, u terenima se izdvajaju dobro
vodopropusne stijene, kompleksi vodopropusnih i vodonepropusnih stijena i
vodonepropusne stijene.
U dobrovodopropusne stijene svrstavaju se glacijalno-fluvijalni i glacijalni sedimenti sa
intergranularnom poroznošću i karbonatne stijene jurske starosti sa pukotinskom i
kaveroznom poroznošću.
U kompleks vodopropusnih i vodonepropusnih stijena izdvajaju se glacijalno-fauvijalni
nanosi sa proslojcima glina (Donji kraj i istočni dio Donjeg polja) i relativno visokim nivoom
podzemnih voda (1m. djelovi Donjeg polja, a 4m. Donji Kraj.) Ovom kompleksu pripadaju i
karbonatne stijene trijaske starosti sa pukotinskom i kaveroznim poroznošću u
vodopropusnom dijelu.
Dolomitske stijene na području Borovika,a dijelom i Umaca
ponašaju se kao relativni hidroizolatori što uslovljava i pojavu povremenog toka Borovika.U
vodonepropusne stijene izdvaja se uzana zona sedimentno - vulkanogenih stijena, koja je bez
bitnijeg uticaja na režim vode.
Podzemne vode prisutne su u vidu razbijenih karstnih izdani formiranih u stijenama koje
karakteriše pukotinska i kaverozna poroznost. Zbijene izdani malog rasprostiranja, debljine i
izdašnosti (tkz. lebdeće izdani) prisutne su u glacijalno-fluvijalnim sedimentima Donjeg polja i
Donjeg kraja.
Markantnim cetinjskim rasjedom nivo razbijenih karstnih izdani znatno je spušten i nalazi se
150 m ispod dna Cetinjskog polja.Pražnjenje svih izdani Cetinjskog polja vrši se složenim
sistemom, preko Obodskog vrela-izvorišta Rijeke Crnoj evića.Izvori su na čitavom području
veoma rijetki. Iz dolomita gornje trijanske starosti,na krajnjem sjeveru polja, javlja se izvor
Pištet (manje od 1 lit/sec).Pored površinskih oblika karstifikacije, koji su skoro u
potpunosti razvijeni na karbonatnim stijenama, prisutni su i veći pođpovršinski
oblici pećina i ponora.
Cetinjska i Lipska pećina predstavljaju veoma razvijeni sistem kojim, su ge nekad
drenirale vode.Ponori se srijeću duž rasjeđnih zona i po obodu karstnih oblika. Od
većeg broja ponora najznačajniji su Cetinjski ponori u Donjem polju (ponor.1), sa
dva sekundarna (ponori 2 i 3) duž rasjednog pravca, i niz ponora na paleotoku
Cetinjske rijeke, od kojih je danas aktivan manastirski (ponor 4).
6
Inženjersko- geološke odlike
Po specifičnostima inženjersko-geoloških odlika i problematici koja ih prati u
području se izdvajaju:
-
tereni u kojima preovladavaju vezane karbonatne stijene
(obod polja),i
- tereni koji su pokriveni debelim naslagama stijena kvartarne starosti
(polje) tj.
kompleksima poluvezanih i nevezanih stijena.
Inženjersko-geološki kompleks kvartarnih nanosa koje izgradjuju šljunkovi sa
pjeskovima i ilovastim vezivom proteže se središnjim dijelom polja. Nosivost ovog
kompleksa je ograničena i zavisi od zbijenosti i mo -ćnosti slojeva.
U dijelu Donjeg polja, u području ponora (istočna zona polja),teren grade većinom
gline, stišljive i smanjene nosivosti.
Povećanu nosivost imaju rubne partije polja
(Donji Kraj. i Umci ), koje izgradjuju
pijeskovi i šljunkovi i šiju nak mjestimično vezan u konglomerat.
Karbonatne stijenske mase obodom polp generalno su vrlo dobro nosivi tereni.
Prema kategorizaciji GN-200 tereni polja pripadaju II i IV kategoriji. U drugu
kategoriju spadaju tereni gdje preovladavaju šljunkovi i pjesfcovi. Sadržaj gline i
prisustvo kononglomerata utiču na povećane kategorije. Tereni oboda polja
pripadaju uglavnom VI kategoriji.
Savre me ni procesi i pojave
Proces karstifikacije vezan je za sve karbonatne stijenske mase.
Zone rasjeda i
povećane ispucalosti su naročito podložne procesu karstifikacije. To su područja
glavne cirkulacije podzemnih voda i infiltracije atmosferi ja u podzemne. Na
terenima je prisutna veoma gruba površinska nagriženost karbonatnih stijena. S druge strane, pećine, jame i dugi podzemni oblici ukazuju na izraženu duboku
karstifikaciju terena uključujući i padinske djelove Cetinjskog polja. Karstifikaci -ja
generalno smanjuje nosivost i stabilnost zahvaćenih terena naročito u dinamičkim
uslovima.
Strmije padine iznad Bajica i u području Orlovog krša treba smatrati uslovno
stabilnim (obrurusavanje i osipanje).
7
Intenzivnije površinsko spiranje i jaružahje prisutno u dolomitima područja
Borovika, relativno je sanirano šumskim nasadima.
Poseban oblik mijenjanja stanja i svojstava terena predstavljaju aktivnosti čovjeka. U
ovom smislu se ističe formiranje jaruga na pozajmištu materijala uz tok Borovika, u
Donjem polju, kao i otvaranje kamenoloma iznad Zagrebija.
Vrlo mobilnu vrstu sipara čine vještački stvorene osuline formirane tokom gradnje u
zoni novog magistralnog puta.
Za razliku od navedenih negativnih aspekata, zasipanje dubokih vrtača
(pod Crnom
gredom) predstavlja pozitivan aspekt za moguće korišćenje i bolju dostupnost ovih
danas nepodobnih karstifikovanih terena.
Stabilnost
Po stepenu stabilnosti, tereni cetinskog područja razvrstani su, na osnovu
inžinjersko-geološke gradje i nagiba, u kategoriju stabilnih
i uslovno stabilnih tere -
na. Stabilne terene grade uglavnom inženjersko-geološki kompleksi vezanih
karbonatnih stijena nagiba blažeg od 30 - 40 stepeni, kao i poluvezane i nevezane
stijene i tipovi ovih stijena u ravnim djelovima polja.
U uslovno nestabilne terene ubrajaju se masivni dolomiti u okolini vodotoka
Borovika, područje Orlovog krša zbog izrazite dubinske karstifikacije, padine
Brajanovog kraja i sjeverozapadne padine Bajica. U ostalim djelovima terena
postoje oblici podpovršinske karstifikacije, odnosno moguće prisutne nestabilnosti
terena, te prilikom izgradnje treba ispitati postojanje tih oblika.
Seizmičke karakteristike
Aktivni dubinski rasjedi u zonama sučeljavanja tektonskih pokreta različite
usmjerenosti čine osnovne tipove seizmogenih struktura. Zone dubinskih
regionalnih rasjeda I (prvog)
reda imaju
pravac pružanja glavnih struktura
sjeverozapad -jugoistok.
Urbano područje Cetinja nalazi se u zoni izraeđju primorske i riječke dislokacione
zone.
Učestalost pojava zemljotresa u funkciji magnitude pokazuje da autohtono žarište
Budve iskazuje visok nivo seizmičke opasnosti za region Cetinja. Medjutim,i druga
8
žarišta, bliska i udaljenija, mogu područja Cetinja saopštiti u periodu od 100 godina
zemljotres jakog inteziteta.
Istraživanja studije i analize sprovedene za opštinu Cetinje ukazuju da je čitava
teritorija seizmički aktivna i visokog seizmičkog inteziteta od 8° skale MCS, sa
vjerovatnošču pojava destruktivnih zemljotresa prosječno u 20 godina, pri čemu su
tektonska gradja, geološki sastavi i stabilnost terena od bitnog značaja na seizmički
efekat.
9
Hid r ol oške odlike
Osnovna hidrološka odlika šireg kraškog područja je da sa njega nema površinskog
oticanja već je pretvoreno u podzemno oticanje. Skoro uvijek je propusna moć
zemljišta veća od priliva izuzetno velikih atmosverskih padavina (3500 mm
godišnje; 300 mm dnevni max.).
Pri izuzetno velikim padavinama i posebnim meterološkim i hidrološkim uslovima
dolazi do izmjene ustaljenog režima oticanja i velikih poplava.
Uz integranularnu poraznost karbonatnih stijena prisutna je dubinska karstifikacija
terena sa brojnim pukotinama, kavernama i vertikalnim rasjedima kojim vode
cetinjskog područja složenim sistemom podzemno otiču na Obodsko vrelo.
Po svojim odlikama ovim terenima pripada i podina Ce tinjskog polja.
U bližoj geološkoj prošlosti,kvartarni nanosi polja mogli su usloviti,u povoljnijim pedološkim i
ekološkim uslovima, da se na polju održe manji rečni tokovi potočnog karaktera.
Tok rijeke Cetinje prisutan je i u istoriskom periodu. Rijeka je proticala Cetinjskim poljem od
Bajica do Manastirskog ponora ja prelivom u donjopoljske ponore.
Podstaknuta erozija dovela je da tok usahne, medjutim, sa izgradjenog gradkog područja
kanalisanjem atmosferskih i fekalnih voda stvoreno je novo slivno područje.
Dolomitski krečnjaci kao relativni hidrološki izolatori uslovljavaju formiranje bujičnog toka
Borovika. Oba slivna područja usmjerena su ka retenzivnom području glavnog ponora u
Donjem
polju,a posredno i na ponore 2 i 3 ispod Kabla. Znatno manje područje
atmosverskih voda usmjereno je ka manastirskom pomoru (4).
Borovički potok
Slivno pođručje bujičnog toka Borovika iznosi 1,26 km2, a dužina toka 2250m. U gornjem
toku erozijom je stvorena izjaružena vododerina Velikog u Malog Borovika, u trošnim
dolomitskim stijenama. U srednjem toku,kroz polje, potok promiče plitkim koritom.
Donji tok je kanalisan i usmjeren u glavni ponor i ponor 2 i 3. Maksimalno oticanje Borovika
procijenjeno je na 1 2 m3/S.
10
1.2.3 Odlike klime
Geomorfološke odlike Cetinja bitno utiču na klimu a najznačajnije su:
kotlinski položaj, blizina Jadranskog mora, Lovćena i Skadarskog bazena.
nadmorska visina,
Temperatura vazduha
Cetinje ima karakterističan hod temperature vazduha, sa najhladnijim januarom
(0,8°C),
najtoplijim julom (20,4°C) i stabilnijim termičkim periodima u toku zime i ljeta. Januar kao
najhladniji mjesec ima i apsolutni minimum od -20,5°C, apsolutni maksimum je u jalu 36,4°C.
Apsolutno kolebanje temperature vazduha u toku godine u Cetinju iznosi 56,9°C. (36,4°C i 20,5°C).
Period inverzija u toku zimskih mjeseci uslovljava nepo-kretnost vazdušnih masa i obratnu
cirkulaciju, što povećava mogućnost zagadjenja vazduha. Periodi kratko traju a najčešće
samo do 1 0 časova izjutra. Kod južnog vjetra javlja se pojava "fena", koja uslovljava znatno
podizanje temperature i naglo
topljenje snijega zimi.Negativne temperature se pojavljuju
počev od mjeseca septembra pa završavaju sa mjesecom majom.
Prosječno godišnje ljetnjih dana
(Tmax > 25°c) ima 67,4. Znatno su redji vrući dani sa
maksimalnom temperaturom preko 30°C, svega 13,9 dana godišnje
(Podgorica 63,8 dana;
H.Novi 23,6 dana; Budva 25).
Padavine
Količina atmosverskog taloga u Cetinju je vrlo znatna, čemu doprinosi kondezacioni efekat
masiva Lovćena u jesenjem i zimskom periodu. Srednja godišnja količina pa-davina je 3616
mm. Jesenji i zimski mjeseci imaju najviše padavina. Nagli pad atmosferskog taloga naročito je
izražen u ljetnjim mjesecima (juli 69 mm) .
Novembar i decembar su mjeseci sa najvećom količinom padavina (500 mm). U decembru
1958. palo je 1.046 mm.
U Cetinju,u nekim godinama,padne i preko 4000 mm atmosferskog taloga (max 4191 mm).
Padavine su vrlo intenzivne tako da u toku jednog dana može pasti oko 300 mm padavina,
dvodnevno oko 400,trodnevno iznad 500,četverodnevno do 600.1 petodnevno preko 600 mm
taloga. Tokom jeseni česte i intezivne kiše sa južnim vjetrom stvaraju sumorni period
vremena sa niskim vazđušnim pritiskom.
U ljetnjim mjesecima (juli, avgust i septembar) pojavljuju se i duža sušna razdoblja.
11
12
Sniježni pokrivač
Sniježni pokrivač je vrlo znatan i to više po svojoj visini nego po vremenu zadržavanja.
Najveći broj dana sa sniježnim pokrivačem imamo u februaru,
januaru i
martu.Pojava prvog snijega moguća je u oktobru a poslednja vrlo rijetko u
maju.Srednji broj dana sa sniježnim pokrivačem većim od 10 santimetara kreće se
oko 60 dana, preko 50cm,
10-20 dana.Srednja maksimalna visina sniježnog
pokrivača je 80 cm. Maksimalna visina sniježnoq pokrivača iznosi oko
200 cm.
(januar 1954 i februar 1958).Nestalnost visine sniježnog pokrivača je izražena.
Ovakvi periodi predstavljaju najlošije vremenske prilike na Cetinju.Vrijeme
intezivnog padanja snijega i njegov visoki pokrivač prave prijatna i "idilična"
razdoblja na Cetinju.Problem blagovremenog raščišćavanja snijega vrlo je izražen i sa
saobraćajnica i sa objekata. Specifična težina snijega je znatno veća od
uobičajene,zbog vlažnosti sniježnog pokrivača.
13
Oblačn ost i trajanje sijanja sunca
Mjeseci sa najvećom prosječnom oblačnošću u Cetinju su novembar i decembar
(6/10). U toku 7 mjeseci više od 5/10 neba pokriveno je oblacima (oktobar -april).
Broj vedrih dana je najveći u toku avgusta mjeseca (14,6 dana), jula i septembra sa
po 12,0. Najmanji broj vedrih dana imaju mjeseci novembar (4,0) i april (4, 8) . Ukupno
godišnje trajanje sijanja sunca na prostoru Cetinja kreće se od 2300 do 2500
časova.Ekspozicija cetinjskog polja povoljna je. Značajno ograničenje trajanja sijanja
sunca čine obodna brda na jugozapadnom i zapadnom rubu polja.
Vjetar
Broj dana sa pojavom jakog vjetra je vrlo mali i prosječno iznosi po 1 dan u zimskim
mjesecima, dok se u ljetnjim mjesecima vrl rijetko pojavljuje. U Cetinju je tiho 57%,
bez ikakve pojave vjetra (kotlinska pozicija Cetinjskog polja).
14
Vegetacija
Vegetacija okoline
i zelene površine grada Cetinja predstavljaju dva značajna
elementa prostora.
Prirodni biljni pokrivač okoline Cetinja čine uglavnom razni oblici jače izmijenjenih,
ekološki veoma labilnih šuma, i razni oblici potpuno izmijenjenih (šikara i
kamenjar). Takvo stanje biljnog pokrivača posljedica je
nepovoljnih prirodnih i
socijalno-ekonomskih uslova. Vjekovno regresivni trend razvoja biljnog pokrivača i
ograničavajući faktori svrstali su ove površine na dno ljestvice pogodnosti.
Vegetacija Cetinja predstavlja dio vegetacije kontinentalne podgorine Lovćenskog
masiva na tzv. ljutom kršu. U ovom prostoru dominiraju antropogeni, degradirani i
veoma degradirani tipovi vegetacije kao što su, vegetacija u pukotinama.
1.2.4 Morfološke karakteristike urbane strukture
Morfološku strukturu zahvata plana karakteriše prostor na dva nivoa, nivo objekta u ravni
gradske matrice sa dijelom sadržaja potreba autobuske stanice i dijela na koti magistrale za
funkciju peronsih sadržaja i sadržaja parkiranja autobusa. U zaledju kompleksa nastavlja se
struktura karakterističnog karsnog predijela područja grada Cetinja, kao granična linija užeg
gradskog jezgra.
1.3 Nasledje gradjevinskog fonda
Najveci dio prostora plana zahvata postojeća autobuska stanica koja se ovim planom ruši i
umjesto nje izgradi nova. Takodje na parceli se nalaze nekoliko privremenih objekata koji se
takodje uklanjaju.
1.4 Infrastruktura i saobraćaj
Saobraćaj kao dominantan prostorni funkcionalni komponent je u funkciji autobuske
stanice i prilaza parkingu kod objekta sportske halle. Zonu zahvata tangira sa jugo istočne
strane gradska ulica Crnojevića dok sa sjevero istočne magistralna obilaznica Cetinja.
U poglavlju 4. Infrastruktura, odnosno 4.2 Hidrotehničke instalacije, 4.3 Elektoenergetika,
4.4
Telekomunikaciona infrastruktura 4.5 Pejzažna arhitektura, obradjivač je istovremeno
obradio postojeće i planirano stanje.
15
2. OCIJEN A STANJA
2.1 Prostorne mogućnosti, ograničenja i problemi
Linijama zahvata plana i namjenom sadržaja u prostoru kao i morfološkom strukturom lokacije ,
prostorne mogućnosti su ograničene na strogo funkcionalne saobraćajne šeme u oba nivoa
rasporedjenih sadržaja i volumenima i površinama raspreda
potrebnih funkcija ( osnovni sadržaji i
komplementarni sadržaji autobuske stanice u donjem nivou i mogući sadržaji perona i parkirališta za
autobuse. Ovim programom, koji je provjeren kroz naslijedjeno rijesenje DUP-a I UP-a Istoriskog
jezgra Cetinja i zahtijevima programskog zadatka, respektovana su sva ograničenja i problemi
karakteristični za ovaj prostor i traženu funkciju. Takodje kroz nešto prošireni zahvat, interveniše se na
ulici glavnog prilaza gradu, u cilju formiranja kvalitetnog uličnog fronta manjeg stepena
ugrožavanja istorijskog i zaštićenog objekta stare bolnice "Danilo I".
16
POGLAVLJE II
- PLANIR A N O STANJE
3. KON CEP T - programski planerski odnosno projektantski
Počiva na potrebama iskazanim kroz programski zadatak i kroz naznačene karakteristike i
ocjene stanja prostora.
3.1 Metodološki pristup
Cilj izrade izmjene DUP a i UPa Istorijskog jezgra Cetinja je da ispita mogućnosti
gradjevinske realizacije ivog prostora u skladu sa Programskim zadatkom koji je dostavio
investitor i zakonskim okvirima.
Ovaj zadatak iziskuje način rada koji podrazumijeva interdisciplinarni rad kroz uključivanje
struka različitih oblasti.
Rad na planu je metodološki uslovljen Zakonom o planiranju i uredjenju prostora, odnosno
odredbama programskog zadatka i daje se kroz:
a) Sagledavanje ulaznih podataka iz prostornog plana Cetinja,
b)
Analizu uticaja kontaktnih zona na ovaj prostor i obrnuto, u prvom redu saobraćajno
rješenje u kontekstu boljeg prilaza autobuskoj stanici i gradskoj zoni.
c) Poštovanje odredaba Zakona o planiranju i uredjenju prostora,
d) Analizu zatečenog tj. postojećeg stanja i programskih opredjeljenja,
Prilikom odabira modela koji proističe iz predloženog metodološkog postupka i Programskog
zadatka voditi računa da isti pruža sigurne osnove za realizaciju.
3.2 Urbanističko - planski ciljevi
Pristup izradi prostornog i programskog modela definiše i usmjerava na riješenje koja je
poslijedica utvrdjenih principa i zadatih ciljeva.
Odrednice planova višeg reda, GUP-a grada Cetinja, DUP-a i UP-a Istorijskog jezgra Cetinja,
programskog zadatka, planova kontaktnih područja, terenske provjere, analize i ocjene
ukupnog postojećeg stanja, odredili su pristup i ciljeve u planiranju odnosno formiranju
urbane matrice datog zahvata Istorijskog jezgra Cetinja.
Prostor Istorijskog jezgra Cetinja u sjevero-istočnom pravcu uokviren je magistralnim putem, sa
jugo-istoka ulicom Crnojevića uz koju se nalazi čitavi niz objekata individualnog
stanovanja, sa zapada Grahovskom ulicom dok se u sjevernom dijelu ograničava sa
objektom Sportskog centra.
17
Osnovni cilj izrade izmjene DUP-a i UP-a jeste kvalitetno razriješavanjefunkcije objekta
autobuskog terminala kao primarnog objekta saobraćajne infrastrukture obzirom na
geografskom položaju kao i geomorfološkoj strukturi grada.
Za predvidjene osnovne namjene planirati adekvatnu morfološku strukturu prema
urbanističkim indikatorima, procentu pokrivenosti i izgradjenosti, kao i spratnosti, a u skladu sa
projektnim zadatkom, odnodsno sa karakteristikama ambijentalnih cijelina u zoni
Istorijskog jezgra i u kontaktnim zonama vodeći računa o zatečenoj katastarskoj parcelaciji i
saglasju u čuvanju i unapredjenju nasledja ambijenta.
Saobraćajno servisirati zonu za potrebe osnovne namjene koju sadrži funkcija autobuske
stanice, i to u oba nivoa gradske matrice tj. na koti gradske ulice Crnojevića i gornji nivo na koti
magistrale.
Pri gradnji objekta u likovnom obrascu arhitekture primjeniti odnosno, osloniti se na
tradicionalnu arhitektonsku matricu u pogledu formi i primjene materijala, kroz savremenu
funkciju i iskaz modernog arhitektonskog pisma, primarno poštujući kontekst.
Kompatibilne sadržaje distribuirati prema potrebi uz poštovanje urbanističkih indikatora.
Omogućiti fleksibilnost u realizaciji - gradnji objekata na prethodno solidno izvedenoj mreži
saobraćaja, vodovoda i kanalizacije, jake i slabe struje kao i osnovnoj remodelaciji terena.
3.3 Model u prostoru
Prostorni koncet urbanističkog riješenja zahvata proizilazi prvenstveno iz funkcionalnih
potreba sire lokacije i njenih kontkatnih zona kako bi se na sto efikaniji i jednostavniji način
obezbijedilo funkcionisanje gradskog i vangradskog saobraćaja. Time se ujedno doprinosi i
zahtijevu formiranja prikladnog objekta autobuskog terminala koji ce se naci kao mirujuca
tacka u frekuentnom prostoru. U tom smislu, pored saobraćajne infrastrukture koja igra
ključnu ulogu u formiranju koncepta riješenja, objekat autobuske stanice isto tako
predstavlja bitno središte u gradskoj matrici koji svojim arhitektonskim konceptom i
oblikovanjem u prostoru predstavlja dio gradske tradicionalne umjetnosti graditeljstva po
cemu je grad Cetinja šire poznat.
Upotrebljavanje jednostavnih arhitektonskih oblika dominantno u čvrstom materijalu ,
kamenu, njihovom spoljašnjom reljefnom razradom, načinom slaganja, njihovom imitacijom
tradicionalnih oblika postojanja u gradjevinarstvu, stvara se jednostavna arhitektura koja u
jednom mahu mnogo toga govori. U ovom riješenju arhitektura svojim likovnim izrazom
može postići moć govora jedino ukoliko se vertikalne povšine-zidovi, stubovi .itd
razradjuju kao detaji gradskog prostora. Na taj način Cetinje, kao grad u kojem se
vijekovima neguje duh umjetnosti prostora, dobije još jedan urbanistički sklop u kojem
arhitektura postiže svoj cilj postajanja jedne gradske moderno-tradicionalne strukture koja
posjetioce uvodi u priču samog grada.
18
3.4 Sadržaji funkcija
3.4.1. Osnovni sadržaji funkcije objekta
Osnovni sadržaji funkcije objekta rasporedjeni su na dvije najznačajnije cijeline:
1. na novoprojektovani objekat autobuske stanice i 2. saobraćaj
U sklopu objekta, koji je svojom strukturom samo dio kompleksnog urbanističkog riješenja
matrice grada, riješeni su sadržaji koji omogućavaju njegovo efikasno funkcionisanje.
3.4.2 Komplementarni sadržaji
Komplementarni sadržaji objekta autobuske stanice i njegovog neposrednog okruženja su
sledeći:
SADR Ž A J I OBJE K T A AUT O B US K E STANICE (UP 1, p= 4569 m 2 )
PODR U M - nivo - 3.70 (642,9)
Površina pod objektom u podrumu: 3268 m 2
1. Parking 70 PM
2. Magacinski prostor
3. Kotlarnica
4. Tehnicke prostorije
PRIZEMLJE - nivo + 0.00 (647,10 )
Površina pod objektom u prizemlju: 2899 m 2
1. Ulazni hol
2. Hol sa vertikalnim komunikacijama ( eskalatori i lift )
3. Pošta, banka, suvenirnica
4. Biletarnica ( 3 radnih mjesta )
5. Kancelarije x 3
6. Prostorija za prtljag
7. Sanitarni čvorovi ( M/Ž/hendikep. )
19
8. Ostava za održavanje higijene
9. Salon automobila
10. Ekspres restoran sa kafiterijom
11. Ostave namirnica x 3
12. Sanitarije sa tuš kabinama i garderoberi ( M/Ž )
13. Ostava za održavanje higijene
14. Hladnjače za potrebe kuhinje
15. Topla kuhinja
16. Prodor kroz objekat
17. Poslovni prostori x 4
18. Ulazni dio sa komunikacijama za smještajne jedinice - hostel
19. Supermarket sa vertikalnim i horizontalnim komunikacijama
SAOBRA Ć A J U PRIZEMLJ U
20. Parking 17 PM ( 365m2 )
GORN JI NIVO +5.20 (652,30 )
Površina pod objektom 1791m 2 + 665 m 2 (potkrovlje)
1. Čekaonica sa vertikalnim i horizontalnim komunikacijama
2. Nacionalni restoran - taverna
3. Sanitarni čvorovi ( M/Ž/hendikep. )
4. Smještajne jedinice - hostel
5. Supermarket sa vertikalnim i horizontalnim komunikacijama
SAOBRA Ć A J U GOR N J O J ETAŽI +5.05 (652,15 )
6. Plato 2053m 2
7. Peroni (9)
8. Parkiralište autobusa (5)
20
3.4.3 Osnovi uredjenih i korišcenih prostora
Objekat autobuske stanice sadrži sve funkcionalne cijeline odredjene programskim
zadatkom kojim se zadovoljavaju potrebe održavanja samog objekta i njegovih korisnika.
Ulaznu zonu objekta koncipiranu u vidu prostranog hola u kojem se, osim sjedenja i
osnovnih informacija koja se posjetiocima pruzaju elektronskom tehnologijom u vidu
informativnih panela ugradjenih po zidovima, nalazi i ekspres restoran koji se prostire do
sledece društvene zone objekta u kojoj su smješteni prodajni objekti, holovi kao i salon
automobila. Ovaj dio objekta projektovan je kao slobodan fleksibilan prostor u kojem glavnu
ulogu igra materijalizacija zidova (kamen i staklo), razrada stubova (po nekom smisleno
odabranom antičkom uzoru) kao i prostiranje zelenila iz spoljašnjeg u unutrašnji prostor.
Ovakvim konceptom stvara se veza samog grada sa prostorom objekta koji ima dužnost da
stvara prvi utisak lica grada.
Sledeća zona koja je i najbitnija u funkcionalnom smislu jeste zona u kojoj je smještena
biletarnica sa njenim pratecim sadržajima (administracijom i ostalim sadržajima namjenjenih za
potrebe putnika). U tom prostoru nalazi se cekaonica sa verikalnim komunikacijama (
eskalatorima i liftom) koja vode u gornju etažu. tj na perone.
Ono što je karakteristično za sami koncept postavljanja objekta jeste stvaranje prodora kroz
objekat koji sem spajanja ulaznog platoa sa parkiralištem riješenog uz objekat, kao i
omogućavanju posjetilaca direktnom i nesmetanom pristupu osnovnih potreba pri
putovanju, (kao što su servisi banke, telekomunikacije, turisčke agencije) koje su posebno
smještena uz otvoreni prolaz, kao i pristup trgovačkom objektu - supermarketu, omogućava
istovremeno i jasnu raspodijelu osnovnih sadržaja kojima putnici koji čekaju u gornjoj etaži
mogu jednostavno, lako i brzo pristupiti. U tom kontekstu, stvoren je otvoreni čvor prostora
koji omogućava lakše funkcionisanje spoljašnjih i unutrašnjih sadržaja rasporedjenih u dva
nivoa.
Sa parkirališta u donjoj etaži tj. podrumu, putnici imaju pristup preko vertikalnih
komunikacija ( eskalatorima i liftom) svakom bitnom sadržaju pojedinačno, bez ukrštavanja
puteva i nepotrebnog produžavanja linije kretanja.
Saobraćaj ispred objekta, zbog lakšeg skretanja i bezbijednosti, riješen je kružnim tokom.
Sve društvene zone praćene su ekonomskom zonom u pozadini koja ispunjava sve njihove
potrebe u funkcionalnom smislu.
U gornjem nivou pod objektom se nalazi prostor čekaonice koji je obogaćen prodajnim i
ugostiteljskim sadržajima (shopovi i nacionalni rastoran - taverna) i izlazi u prostor u
jednostavnom obliku pravougaonika. Povezan je sa peronom i parkiralištem autobusa koja
zajedno broje sve ukupno 9 parking mjesta.
21
U prostoru platoa perona predvidjeno je razdjelno ostrvo, s'obzirom na frekventnost
magistrale i obezbijedjivanje sto komfornijeg prostora za manipulaciju autobusa.
Regulacija i nivelacija
Regulaciona linija u ovom dokumentu je definisana odstojanjem od osovine saobraćajnica kao
linija koja dijeli javnu površinu od površina predviđenih za druge namjene. Regulacija plana
počiva na saobraćajnim rješenjima, koordinatama i drugim podacima koji
omogucavaju tačnost prenošenja na teren.
Građevinsdka linija definisana ja grafički na i iznad zemlje. Urbanističke parcele su definisane
grafički i koordinatama. Gabariti objekata su osnovnim formama iz kojih se mogu izvaditi i
drugi oblici uz poštovanje gradjevinske linije prema saobracajnicama i programskih
pokazatelja koji su dati u tabeli. Ovim planskim dokumentom građevinska linija prema javnoj
površini je definisana u odnosu na regulacionu liniju.
Nivelacioni plan je urađen na osnovu kota terena planiranih saobraćajnica prezentiranih na
geodetskoj podlozi i tehničkih propisa. Predloženim nivelacionim planom saobraćaja
omogućeni su poprečni i podužni nagibi za odvodjenje povrsinskih atmosferskih voda.
Kote prizemlja i sprata objekta stanice su odredjene na osnovu nivelacije saobraćajne
mreze. Kote date u nivelacionom planu nijesu do kraja uslovne, već će se projektom
uređenja terena dati definitivne kote svih relevantnih površina.
Parcelacija
Urbanističke parcele su definisane grafički i koordinatama. Gabarite novonastalih objekata
formirati na parceli uz poštovanje gradjevinske linije prema servisnoj ulici i programskih
pokazatelja koji su dati u tabeli.
Specifičnost organizacije prostora se ogleda u tome što je čitav prostor zahvaćen DUP-om i
UP-om podijeljen na dvija tipa urbanističkih parcela.
Urbanistička parcela UP 1 data je u nivou gradske matrice Cetinja tj. u ravni prizemlja
novoplaniranog objekta. Na njoj planiran je objekat autobuske stanice sa svojim pratecim
sadržajima, definisan grafičkim prilozima, građevinskim linijama i kotama koje definišu
njegovu međusobnu udaljenost od susjednih postojecih objekata.
Urbanističke parcele 2,3,4,5,6,7,8, i 9 date je na osnovu katastarskog lista vlasnika. Na njima
su locirani postojeci indiviualni objekti stanovanja spratnosti P+1+Pk., objekat gradske
vatrogasne stanice takodje P+1+Pk, kao i objekat benziske stanice spratnosti Pv.
22
Svi objekti se zadržavaju u uz mogucnost adaptacije i rekonstrukcije u postojecem
horizontalnom i vertikalnom gabaritu. Na urbanističkoj parceli UP 8 planira se objekat
spratnosti P+1+Pk sa mješovitom namjenom, u liniji prema ulici koja prati postojeće objekte i
koja u prizemnom dijelu ima mogućnost kolskog prolaza za unutrašnje dvorište.
Kroz urbanističke pokazatelje iskazani su osnovni elementi fizičkog oblikovanja objekata koji
se tiču zauzetosti, spratnosti, ukupne izgrađenosti, a u skladu sa programskim zadatkom.
Vertikalna regulacija
Vertikalni gabarit objekta je definisan brojem etaža. Vertikalni gabarit se definiše i za
podzemne i za nadzemne etaže. Etaže se definišu nazivima koji proističu iz njihovih položaja u
objektu.
Prizemlje je nadzemna etaža čija ce visina u ovom slučaju biti odredjena u skladu sa
visinskom razlikom dva postojeca nivoa terena uz kojeg je lociran novoplanirani objekat.
Prizemlje je planirano u nivou saobraćajne mreze grada dok se sprat i peroni planiraju na
osnovu niveleta gornjeg paltoa magistrale.
Gradnja podrumskih etaža je dozvoljena prema potrebama investitora, i nije ograničena
brojem. Njegova regulacija ce se vršiti u skladu sa regulacijom prizemlja.
Geometrija krova, urbanističke parcele 1, zbog specifične klime na lokaciji predmetnog DUPa i
UP-a (velike kiše i snjegovi), je data u prilogu "Krovovi i spratnost objekata", tj.dati su kosi
krovovi velikih nagiba.
Postavljanje objekta na parceli izvršiće se u skladu sa priloženom matricom uz mogućnost
odstupanja (u položaju i gabaritu objekta) u skladu sa programom investitora ali tako da se
zadovolje sledeći osnovni parametri:
-
građevinska linija ka ulici definisana ovim elaboratom
-
vertikalna regulacija maksimalno Po+ P v +1 + P k
-
peroni postavljeni na gornjem nivou kružnog puta
-
minimum 6 perona, 4 - 5 PM za autobuse
-
indeks izgrađenosti Ii = 0.39
-
indeks zauzetosti Iz = 0.32
-
principi ambijentalne gradnje prema GUP-u Cetinje
-
min. broj parking mjesta za vozila 50.
23
Materijalizacija objekata treba da bude u skladu sa njihovom namjenom poštujući tradiciju
građenja primjenjujući u dobroj mjeri prirodne autohtone materijale, kamen, drvo itd. kao i
da budu zastupljeni elementi lakše gradnje uz primjenu adekvatne arhitektonske plastike
otvora, i geometrijskih formi, što sve zajedno asocira na tradicionalni model gradnje.
Posebni urbanističko-tehnički uslovi treba da se odnose na projekte uređenja terena koji na
ovom prostoru formiraju vezu novoplaniranog objekta i njegove bliže okoline sa gradom
Cetinje.
3.4.4 Urbanističko tehnički uslovi
Elementi Programskog zadatka koji su obavezujući pri stvaranju prostornog modela dati su
kroz sledeće priloge:
1a. Izvod iz DUP-a i UP-a Istorijskog jezgra Cetinja iz 1990. god. 1b.
Izvod iz DUP-a i UP-a , aksonometrijski prikaz
2.
Geodetska podloga
3.
Analiza postojećeg stanja
4.
Plan intervencija
5.
Krovovi i spratnost objekata
6.
Namjena objekata i površina
6a. Namjena objekata i površina (I nivo + 5.20)
7.
Parter i funkcionalnost objekata
8.
Parcelacija, nivelacija i regulacija
9.
Saobracaj i nivelacija (- I nivo ,- 3.70)
9.
Saobracaj i nivelacija ( 0 nivo ,+- 0.00)
9. Saobracaj i nivelacija ( 0 nivo ,+- 0.00)
10. Pejzažna arhitektura
11. Hidrotehnička infrastruktura
13. Telekomunikaciona infrastruktura - postoj. stanje
13a. Telekomunikaciona infrastruktura - plan
14. Elektroenergetika
15. Prostorni model
24
Postavljenje objekta na parceli vršilo se u skladu sa priloženom matricom kao i u skladu sa
programom investitora kako bi se zadovoljili sledeći osnovni parametri:
- definisana je nova urbanistočka parcela UP1 u kojoj je projektovan objekat autobuske
stanice spratnosti Pv + 1.
- definisana je urbanistička parcela UP2 postojećeg individualnog objekta stanovanja male
gustine ( SMG ). Urbanisticko tehnicki uslovi za datu parcelu odredjuju se na osnovu
postojecih gabarita objekta, s obzirom da se radi o rekonstrukciji i adaptaciji.
PLANSKI POK A Z A T E L JI ZAH V A T A :
- površina zahvata 23 900m2
- površina prizemlja = 3637m2
- bruto razvijena površina = 7135m2
- broj zaposlenih u autobuskoj stanici 30
- indeks zauzetosti zahvata
Iz = 0.15
- indeks izgradjenosti zahvata
Ii = 0.30
Indeks zauzetosti - je količnik izgrađene površine objekta (objekata) na određenoj parceli
(lokaciji, bloku, zoni) i ukupne površine parcele izražene u istim mjernim jedinicama.
Izgrađena površina je definisana spoljašnjim mjerama finalno obrađenih fasadnih zidova i
stubova u nivou novog - uređenog terena.
Indeks izgrađenosti - je količnik ukupne bruto građevinske površine objekata i površine
parcele (lokacije, bloka, zone) izražene u istim mjernim jedinicama.
Bruto građevinska površina objekta je zbir bruto površina svih nadzemnih etaža
objekta, a određena je spoljašnjim mjerama finalno obrađenih zidova. U obračun bruto
građevinske površine ne ulaze prilazi, parkinzi, otvorene terase i druge popločane površine.
Indeks zauzetosti i indeks izgrađenosti za pojedinačne UP dati su u sledećim tabelama:
25
M 2 objekta u Max.spratnost
prizemlju
2899 m2
Po+Pv+1+Pk
2
122 m
P+1+Pk
90 m2
P+1+Pk
2
98 m
P+1+Pk
2
88 m
P+1+Pk
89 m2
P+1+Pk
2
93 m
P+1+Pk
117 m2
P+1+Pk
2
41 m
Pv
BRP
Iz
Ii
UP 1
UP 2
UP 3
UP 4
UP 5
UP 6
UP 7
UP 8
UP 9
Površina
UP (m 2 )
4569 m2
486 m2
199 m2
196 m2
173 m2
218 m2
205 m2
297 m2
663 m2
5155 m2
329 m2
243 m2
265 m2
238 m2
240 m2
251 m2
373 m2
41 m2
0,63
0,25
0,45
0,50
0,50
0,40
0,45
0,40
0,06
1,12
0,67
1,22
1,35
1,37
1,10
1,22
1,25
0,06
Suma
7006 m 2
3637 m 2
7135 m 2
Br. UP
Broj
stanovnika
* u obračun BRP etaže potkrovlja ulaze sa 70 %
* podrumske etaže ne ulaze u obračun BRP
Mjere zaštite i elementi od uticaja na životnu sredinu i smjernice uređenja i
oblikovanja prostora
3.5
3.5.1 Uslovi zaštite
Osnovne mjere zaštite obezbijedjene su kroz urbanističko planiranje, a osnovni parametri u
istraživanju za adekvatne mjere zaštite bili su: organizacija i razmještanje funkcija, kao i
koncepcija razvoja i postavljanja infrastrukturnih zahvata.
Jedan od osnovnih ciljeva je zaštita i očuvanje životne sredine kao i očuvanje ekološke
ravnoteže.
Osnovni cilj planskog razvoja ovog područja treba uskladiti sa ciljevima stvaranja zdrave
životne sredine.
Ključni problemi su otpadne vode, zagadjivanje tla, aerozagadjenje. Da bi se obezbijedila
zdrava životna sredina neophodno je obezbijediti :
- Zaštitu podzemnih voda (ugradnjom uredjaja za pročišćavanje kanalizacije, uklučivanje
na gradsku kanalizacionu mrežu, vodovod i dr.).
- Zaštita tla od zagadjenja (planirati nepropusne septičke jame zbog nepostojanja
infrastrukture za otpadne vode, treba regulisati odnošenje smeća),
- Zaštitu vazduha od zagadjenja (neophodna je toplifikacija i izbjegavanje individualnih
sistema grijanja na goriva koja zagadjuju vazduh).
26
Planirano zelenilo uz adekvatnu zaštitu postojećeg omogućava:
-
-
Pozitivno rješavanje sanitarno-higijenskih uslova (zaštitu od buke, izduvnih gasova
kao i adekvatno poboljšanje kvaliteta vazduha).
Dekorativno-estetskim vrijednostima učestvuje u stvaranju odredjenih estetskovizuelnih efekata (drvoredi uz saobraćajnice i parkinge, karakteristične vrste za ovo
podneblje).
Očuvanje i unapređenje postojećeg fonda zelenila.
Stvaranje povoljnog ambijenta u skladu sa ekološkim principima očuvanja životne
sredine.
Obavezno je sprovođenje postupka procjena uticaja na životnu sredinu projekata i zahvata na
osnovu Zakona o procjeni uticaja na životnu sredinu ("Sl. list RCG", br. 80/05 od 28.12.2005) i
pravilnika koji ga prate.
3.5.1.1 Suspenzija smeća i otpada
Suspenzija smeća iz objekata se vrši prema komunalnim propisima. Evakuacija otpada vršiti će se na
punktovima gdje će se on preradjivati i reciklirati. Mjesta za postavljanje kontejnera za smeće
predvidjeti na parceli UP1, na mjestu gdje ne ometa odvijanje saobracaja, s obzirom da se radi o
frekuentnom prostoru.
Nije dozvoljeno postavljanje kontejnera na površinama namjenjenim za parkiranje vozila. Mjesta za
postavljanje kontejnera za smeće kao i njihov potreban broj predvidjeti u saradnji sa nadležnim
komunalnim preduzećem, a imajući u vidu produkciju čvrstog komunalnog otpada. Mjesta za
postavljanje kontejnera za smeće treba da bidu što bliže javnim saobraćajnicama uz minimalnu
denivelaciju (bez ivičnjaka) u odnosu na saobraćajnicu, sa padom od 5 % prema saobraćajnici.
Uvesti sistem reciklaže, postavljanjem posuda za primarnu selekciju otpada na određenim lokacijama na
području Plana.
Tokom izgradnje objekata izvođač je obavezan da na gradilištu postavi odvojene kontejnere
za:
a) šut i drugi sličan građevinski otpad,
b) opasan otpad (lijepkovi, boje, rastvarači i druga građevinska hemija i njihova
ambalaža)
c) komunalni otpad
O smeću i otpadu se stara služba za komunalne djelatnosti. Suspenzija smeća iz objekata se
vrši prema komunalnim propisima.
27
3.5.1.2 Zaštita od zemljotresa
Primjena tehničih propisa i normativa pri projektovanju gradjevinskih struktura, uz uslove i
ogranicenja iz elaborata mikroseizmicke reonizacije predstavljaće osnov zastite predmetnog
područja od destruktivnih dejstava zemljotresa.
Uvažavajući postavke prostornog plana Republike i usvojeni stepen seizmickog hazarda,
primjenom zaštitnih mjera od ratnih razaranja i zaštite od zemljotresa zadovoljeni su osnovi
uslovi zastite od eventualnih razaranja i žrtava.
3.5.1.3 Zaštita od požara i drugih prirodnih nepogoda
Fizička struktura ima jasno odredjene cjeline sa slobodnim medjuprostorima i prostorima
radnih manipulacija i zelenila, što obezbjedjuje osnovni nivo zaštite od prenošenju požara u
kompleksu. Lokacija ima dobre saobraćajne prilaze, što obezbjedjuje laku intervenciju u
slučaju požara i njegovu lokalizaciju. Projektom infrastrukture i nivoom tehničke
opremljenosti prostora (PP uredjaji) upotpuniće se sistem i mjere protivopžarne zaštite.
U cilju zaštite, otkrivanja i sprječavanja opasnosti od prirodnih nepogoda, požara,
tehničkotehnoloških nesreća, hemijskih, bioloških, nuklearnih i radioloških kontaminacija, posljedica
ratnog razaranja i terorizma, epidemija, epizootija, epifitotija i drugih nesreća, kao i spašavanja
građana i materijalnih dobara ugroženih njihovim djelovanjem postupati u skladu sa Zakonom o
zaštiti i spašavanju ("Službeni list RCG" 13/2007) i podzakonskim aktima koja proizlaze iz ovog
zakona.
Obavezno je poštovanje svih zakonskih propisa, pravilnika, standarda i normativa i predviđenih za
aseizmičko projektovanje i građenje objekata. Aktivnosti od interesa za odbranu sprovoditi na
osnovu Zakona o odbrani ("Službeni list RCG" 47/2007) i podzakonskih akata koja prizlaze iz ovog
zakona.
3.5.1.4 Zaštita korišćenjem alternativnih izvora energije
Kao mjere racionalizacije potrošnje energije predlažu se tri osnovne mjere: štednja, poboljšanje
energetske efikasnosti i korišćenje alternativnih, odnosno obnovljivih izvora energije.
28
Štednja energije
1) Osnovna mjera je poboljšanje toplotne izolacije prostorija, koja u ljetnjem periodu ne dozvoljava
pregrijavanje, a u zimskom zadržava toplotu, pa stoga treba pojačati toplotnu izolaciju objekata
iznad standarda Toplotna tehnika u građevinarstvu - Tehnički uslovi za projektovanje i
građenje zgrada (JUS U.J5.600.2002) .
2) Koristiti energetski efikasne potrošače električne energije klase A+ ili A.
3) Koristiti solarne kolektore za zagrijavanje tople vode.
4) Pasivni dobici toplote u vidu pretjeranog zagrijavanja moraju se regulisati i optimizovati u
zadovoljavajuću cjelinu sredstvima za zaštitu od sunca: pokretnim sunčanim zastorima od materijala
koji sprječavaju prodor UV zračenja koje podiže temeperaturu, usmjeravanjem dnevnog svjetla,
zelenilom, prirodnim provjetravanjem i sl.
5) Pri projektovanju i izgradnji objekata voditi računa o:
• orjentaciji i dispoziciji objekata,
• obliku objekata,
• međusobnom odnosa objekata i okoline u smislu zasjenčenja,
• toplotnoj akumulaciji objekata,
• bojama i materijalima fasade objekata,
Poboljšanje energetske efikasnosti
Za poboljšanje energetske efikasnosti neophodno je:
1) Poboljšanje energetske efikasnosti posebno se odnosi na projektovanje i izgradnju
niskoenergetskih zgrada, unaprijeđenje uređaja za klimatizaciju i pripremu tople vode korišćenjem
solarnih panela za zagrijavanje, unaprijeđenje rasvjete upotrebom izvora svjetla sa malom
instalisanom snagom (LED, štedne sijalice ili HPS za spoljašnje osvjetljenje), koncepta inteligentnih
zgrada (upravljanje potrošnjom energije glavnih potrošaca s jednog centralnog mjesta).
2) Pri projektovanju i izgradnji objekata primjenjivati, uz prethodnu stručnu i zakonodavnu
pripremu, Direktivu 2002/91/EC Evropskog parlamenta (Directive 2002/91/EC of the
European
Parliament and of the Council of 16 December 2002 on the energy performance of buildings
(Official Journal L 001,04/01/2003)/ o energetskim svojstvima zgrada, što podrazumijeva obavezu
izdavanja sertifikata o energetskim svojstvima zgrade, kome rok valjanosti nije duži od 10 go
29
Korišćenje alternativnih, odnosno obnovljivih izvora energije
U najvećoj mjeri treba koristiti obnovljive izvore energije - Sunca, vazduha i dr.
Kada su u pitanju obnovljivi izvori energije, posebno treba naglasiti potencijalnu primjenu energije
direktnog sunčevog zračenja. Kako trenutno na teritoriji Crne Gore nema dovoljno kvalitetnih
podataka o prostornoj i sezonskoj raspodjeli sunčevog zračenja, može se samo izvršiti procjena na
osnovu podatka za područje Cetinja.
Cetinje ima karakterističan hod temperature vazduha, sa najhladnijim januarom (0,8°C), najtoplijim
julom (20,4°C) i stabilnijim termičkim periodima u toku zime i ljeta. Januar kao najhladniji mjesec ima
i apsolutni minimum od -20,5°C, apsolutni maksimum je u jalu 36,4°C. Apsolutno kolebanje
temperature vazduha u toku godine u Cetinju iznosi 56,9°C.
(36,4°C i - 20,5°C). Period inverzija u
toku zimskih mjeseci uslovljava nepo-kretnost vazdušnih masa i obratnu cirkulaciju, što povećava
mogućnost zagadjenja vazduha. Periodi kratko traju a najčešće samo do 10 časova izjutra. Kod
južnog vjetra javlja se pojava "fena", koja uslovljava znatno podizanje temperature i naglo topljenje
snijega zimi. Negativne temperature se pojavljuju počev od mjeseca septembra pa završavaju sa
mjesecom majom. Prosječno godišnje ljetnjih dana (Tmax > 25°c) ima 67,4. Znatno su redji vrući
dani sa maksimalnom temperaturom preko 30°C, svega 13,9 dana godišnje
(Podgorica 63,8 dana;
H.Novi 23,6 dana; Budva 25).Stoga se može zaključiti da ovo područje spada u red područja sa
zadovoljavajucim osnovnim parametrima za značajnije korišćenje energije neposrednog sunčevog
zračenja. Klimatski uslovi i nezasjenjenost prostora omogućuju korišćenje sunčeve energije - za
grijanje i osvjetljavanje prostora, grijanje vode (klasični solarni kolektori) i za proizvodnju električne
energije (fotonaponske ćelije).
3.5.1.5 Oblikovanje prostora
Prostorno oblikovanje mora biti uskladjeno sa preporukama iz programa o prostornim
oblicima. Insistiraće se na vizuelnom jedinstvu cjelovitog prostornog rješenja, sa stvaranjem
novog urbanog ambijenta u kontekstu naslijeđenog prostora.
Likovno i oblikovno rješenje gradjevinskih struktura mora da slijedi klimatske i druge
endemske karakteristike i da svojim izrazom doprinosi opštoj slici i da se pritom uskladi sa
postojećom fizionomijom sredine. Obrada fasada mora biti izvedena od odgovarajućih
materijala koji garantuju adekvatnu zaštitu enterijera objekata i odražavaju karakter
planiranih sadržaja. Kolorit objekata uskladiti sa njihovom funkcijom, okolinom, i klimatskim
uslovima. Obrada površina partera mora odgovarati svojoj namjeni. Različitom obradom
izdiferencirati namjensku podjelu partera. Elementi parterne obrade takodje obezbjedjuju
jedinstvo sa parternim cjelinama susjednih objekata.
Travnjaci i parkovsko rastinje moraju biti tako odabrani da u klimatskim i drugim endemskim
uslovima podneblja nadju osnov svoje egzistencije. Sa aspekta ispravne znakovne
organizacije strukture partera koja ima za cilj da obezbijedi spontano razdvajanje korišćenja
partera i prijatan doživljaj u prostoru, potrebno je posvetiti posebnu pažnju :
30
- obradi zelene površine partera (prema programu i odredbama iznesenim u
separatu hortikulture),
- obradi kolovoznih površina i trotoara,
- posebna obrada pješačkih koridora (bojeni beton, ferd-beton, keramičke
pločice, beton kocke i drugo) u kombinaciji sa zelenilom,
- urbanom dizajnu, opremi uz mogućnost inkorporiranja djela primjenjene
umjetnosti.
Specifičnost predmetnog prostora treba da čini niz vrijednih ambijenata, pri čemu su
oblikovano-estetski kvaliteti objekata i prirodni kvaliteti sredine ukonponovani u jedinstveni
ambijent zone a, a uz nove elemente i forme opreme prostora u cilju njegove humanizacije,
aktiviraće se i stvoriti novi identiteta prostora.
Umjetnički oblikovani predmeti koji treba da doprinesu stvaranju humanog i estetski
oformljenog ambijenta mogu se kategorizovati u nekoliko sledećih grupa :
Predmeti urbane opreme u prostoru kao sto su :
- klupe za sjedenje,
- kandelabri u pješačkim prostorima i elementi uličnog osvjetljenja, korpe za otpatke,
- nadštresnice za i drugi detalji posebnih prostora za odmor, oprema parkovskih terena itd.
Odabrani elementi moraju biti funkcionalno-estetski usklađeni sa oblikovanjem i namjenom
partera i objekata. Odabiranje i oblikovanje opreme izvršiti nakon izrade
investicionotehničke dokumentacije, a ista ne bi trebalo da ima sopstvene estetske pretenzije
već da teži nadgradnji i afirmaciji primarnih oblika lokacije.
3.4.5. Preporuke za realizaciju
Karakteristično za ovaj plan jeste da predstavlja jednu nerazdvojenu funkcionalnu i
arhitektonsku cijelinu projektovanu na dva nivoa. Kao u urbanističkom tako i u
arhitektonskom smislu cijelokupoan zahvat, koji predstavlja lokaciju značajnog položaja u
gradskoj matrici, treba predstavljati kako bezbijedno čvorište ukrštavanja dominantnih
puteva koji se ulivaju u grad tako i odredjenu arhitekturu koja ce podržavati čitavi prostorni
koncept.
Spajanjem djelanja urbanizma i arhitektonike stvara se mogućnost
grada.
ojačanja identiteta
31
4. INFRAST R U K T U R A
4.1 Saobraćaj
Postojeće stanje
Glavna gradska saobraćajnica Ulica Grahovska predstavlja granicu predmetnog plana sa
južne strane, dok je regionalni put R1 granica sa sjeveroistočne strane. Ove ulice u
potpunosti su izrađene: asfaltni zastor, ivičnjaci, pješačke staze, rasvjeta, saobraćajna
signalizacija…
Ulica Grahovska je pristupna za plato ispred postojeće autobuske stanice. Usled denivelacije
terena u okviru zone, regionalni put je na kotama koje su 5-8m više od kota Grahovske ulice.
Ispred autobuske stanice postoje 3-4 organizovana perona za parkiranje autobusa, kao i
parking za putnička vozila.
Pješački saobraćaj odvija se djelimično uređenim stazama. Taksi stajališta u zoni zahvata
nema.
SAOBRA Ć A J N E POVRŠINE
Predloženo rješenje
Saobraćajno rješenje unutar zone prilagođeno je spoljnim uslovima i arhitektonskom
rješenju. Tako je saobraćaj organizovan u dva nivoa. Prvi nivo ili nivo Grahovske ulice služi za
parkiranje putničkih vozila, dok je nivo regionalnog puta- nivo saobraćaja i perona za
autobuse. Takodje kroz nešto prošireni zahvat, interveniše se na ulici glavnog prilaza gradu, u
cilju formiranja kvalitetnog uličnog fronta manjeg stepena ugrožavanja istorijskog i
zaštićenog objekta stare bolnice "Danilo I".
Usled blizine škole i geometrije Grahovske ulice, a u cilju smirivanja saobraćaja, raskrsnica
Grahovske i ulaza u kompleks autobuske stanice projektovana je kao kružna.
U okviru parkinga, sve projektovane ulice su za dvosmjerni saobraćaj sa dvije kolovozne
trake i u većini su sa obostranim poprečnim parkiranjem.
Regionalni put je planiran sa tri saobraćajne trake. Središnja traka omogućava lijeva
skretanja iz pravca Podgorice odnosno Budve. Saobraćajnica je pristupna za plato na kome su
organizovani peroni za autobuse.
32
Osnovni elementi poprečnih profila saobraćajnica dati su na prilogu “SAOBRAĆAJ”.
Trase saobraćajnica u situacionom i nivelacionom planu prilagoditi terenu i kotama
izvedenih saobraćajnica.
Kolovoznu konstrukciju saobraćajnica utvrditi shodno očekivanom opterećenju i saobraćaju
mjerodavnog vozila.
Odvodnjavanje saobraćajnih površina rješavati atmosferskom kanalizacijom.
Tehničko regulisanje saobraćaja
Sve ulice unutar kompleksa su pod režimom dvosmjernog kretanja vozila, sa zabranom
parkiranja na kolovoznoj traci. Parkiranje je dozvoljeno samo na za to posebno urađenim i
obilježenim površinama.
Priključak na glavne saobraćajnice regulisati saobraćajnom signalizacijom.
Ukrštanje unutrašnjih saobraćajnica regulisati odgovarajućom horizontalnom i vertikalnom
saobraćajnom signalizacijom uz određivanje i obilježavanje nailaska na put sa pravom
prvenstva prolaza. Brzinu kretanja vozilima ograničiti na 40 km/2 unutar cijelog zahvata na
ulaznim krakovima.
Parkiranje
Parkiranje u zoni zahvata plana rješavano je u funkciji planiranih namjena. Tako je planirano
parkiranje za 17 putničkih automobila u natkrivenom prostoru uz objekat autobuske stanice
na koti prizemlja, a u podzemnom parkingi ispod objekata autobuske stanice i
supermarketa, kako bi putnici imali direktan pristup predvidjenih ulaznih zona, planirano je 70
PM na koti -3,70.
Pješački saobraćaj
Pješačke staze predviđene su uz saobraćajnice. Prelaze preko ulica unutar kompleksa
obezbijediti odgovarajućom saobraćajnom signalizacijom (vertikalnom i horizontalnom).
Taxi saobraćaj
Lokacije stajališta taxi vozila naznačene su na nivou terena, u neposrednoj blizini objekta
autobuske stanice, sa tim da se poštuju važeći standardi za stajalište na kolovozu.
33
4.2 HIDR O T E H N I Č K A
INFRASTR U K T U R A
Postojeće stanje
I VOD O V O D
Na osnovu obezbijeđenih katastara, instalacija vodovoda od nadležnog javnog preduzeća,
prostor zahvata DUP-a i UP-a Istorijskog jezgra Cetinja pokriven je vodovodnom mrežom
profila Ø 150mm, kao i cijevovoda Ø 400mm koji prolazi u neposrednoj blizini
lokacije.
Postojeća vodovodna mreža obezbjeđuje kvalitetno snabdijevanje sa vodom prostora
predmetnog DUP-a i UP-a.
II KAN ALIZ A C IJ A ZA OTPA D N E VODE
Prema obezbijeđenom katastru i uvida na terenu, na prostoru zahvata DUP-a postoji
izgrađeni ulični kolektor fekalne kanalizacije ulicom Grahovskom. Postojeci objekat
autobuske stanice prikljucen je na ulicni kolektor. Ulicni kolektor obezbedjuje uslove
prikljucenja i odvodjenje otpadnih voda iz novoplaniranog objekta.
III ATMOSFERSK A KAN ALI Z A CI J A
Na osnovu obezbijeđenog katastra i uvida na terenu, može se konstatovati da je prostor
zahvata DUP-a i UP-a pokriven mrežom za prikupljanje i odvođenje atmosferskih voda.
Primarni kolektor prolazi ulicom Grahovskom i odvodi atmosferske vode sa prostora u
neposrednom okruzenju postojeceg objekta autobuske stanice, sto stvara uslove za
kvalitetno odvodjenje atmosferskih voda sa prostora zahvata DUP-a i UP-a.
Planirano stanje
I VOD O V O D
Postojeci cjevovod stvara uslove za uredno vodosnabdijevanje novoplaniranih objekata
autobuske stanice kao i obezbijedjenje potrebnih kolicina vode za protivpozarnu zastitu.
Broj zaposlenih zahtijeva minimalnu kolicinu sanitarne vode koja se uklapa u kolicinu vode za
protivpozarnu zastitu, tako da nije vrsena posebna analiza potrebnih kolicina vode.
Postojeci profil Ø 150mm cija je propusna moc preko 20 l/s, obezbijedjuje dovoljne kolicine
sanitarne vode a njegova veza sa magistralnim profilom Ø 400mm stvara sigurnost u
vodosnabdijevanju.
34
Posto dio cijevoboda Ø 150mm pada pod naovoplanirane objekte, na tom dijelu je
planirano njegovo izmjestanje.
Za izradu vodovodne mreže, u skladu sa pravilnikom JP Vodovod, planirane su cijevi od
nodularnog liva (liveno-gvozdene) i od PEVG od PE 100 za radne pritiske od 10 bara, dok su za
izradu čvorova predviđeni liveno gvozdeni fazonski komadi i armature.
Obrada projekata uličnih - blokovskih cjevovoda kao i samih priključaka budućih objekata, treba da se
radi na osnovu preciznih uslova priključenja koje budući investitori treba da obezbjeđuju od JP “
Vodovod i kanalizacija” Cetinje, što treba propisati i urbanističko-tehničkim uslovima od strane
nadležnog opštinskog organa.
II KAN ALI Z A C I J A ZA OTPA D N E VODE
Osnovni kolektor fekalne kanalizacije izgrađen duž Grahovske ulice, na koju je prikljucen
postojeci objekat, obezbedjuje uredno odvodjenje fekalnih voda iz novoplaniranog objekta.
Postojeci prikljucak dijelom pada pod novoplaniranom objektu, pa je predvidjeno njegovo
ukidanje na tom dijelu i planirana izgradnja dijela prikljucka van objekta.
Ukupne potrebe za odvođenjem otpadnih voda su minimalne tako da je planirano da se
zadrzi postojeci prikljucak uz gore navedene intervencije.
Ulična mreža fekalne kanalizacije, planirana je da se gradi od PVC cijevi klase u zavisnosti od
dubine ukopavanja, a na mjestima priključaka i na rastojanju od 50.00m i manje, planirana je
izgradnja revizionih okana sa liveno-gvozdenim poklopcima i propisnim penjalicama.
Uličnu mrežu i blokovske kanale, kao i priključke planiranog objekata treba projektovati na osnovu
uslova priključenja pribavljenih od strane JP«Vodovod i kanalizacija« Cetinje, obaveze koju treba
precizirati i urbanističko-tehničkim uslovima od strane nadležnog opštinskog organa.
35
III ATM OSFERSKA KAN ALIZ A C I J A
Postojeci kolektor atmosferske kanalizacije duz ulice Grahovske prikuplja i odvodi
atmosferske vode sa platoa u okruzenju postojeceg objekta autobuske stanice. Posto se
novoplaniranim objektom i uredjenjem prakticno ne mijenjaju povrsine sa kojih se slivaju
atmosferske vode nije vrsena analiza kolicina atmosferskih voda. Prikupljene atmosferske
voda sa novoplaniranog perona autobuske stanice spustaju se vertikalnim cijevima na donji
nivo i sa dva kolektora Ø 300mm ukljucuju se u ulicni kolektor odnosno postojecu mrezu.
Prikupljanje atmosferskih voda sa perona autobuske stanice moze se obaviti rigolom sa
resetkom ili slivnickim resetkama ugradjenim u konstrukciju perona sa plafonskim odvodom
do planiranih spustova.
Kolektor koji prolazi preko planiranog parking prostora na donjoj etazi istovremeno ce
odvodnjavati i taj prostor. Na kraju spustova sa novoplaniranog perona planirano je
postavljenje dva separatora masti i ulja kapaciteta od po 50 l/s.
Kanali atmosferske kanalizacije planirani su da se grade od PVC i PEVG korugovanih cijevi,
klase prema dubini ukopavanja, sa potrebnim brojem slivnika i revizionih slivnika na kojima se
postavljaju jednodjelne slivničke rešetke.
Kod dvostranih nagiba sobraćajnica odvodnjavanje suprotne strane saobraćajnice treba
rješavati izgradnjom poprečnih kanala profila DN 250mm sa jednodjelnom slivničkom
rešetkom.
Precizne uslove za obradu projektne dokumentacije treba formirati na osnovu katastara
postojećih instalacija, uslova priključenja iz JP«Vodovod i kanalizacija« Cetinja, što treba
precizirati u urbanističko-tehničkim uslovima koje izdaje nadležni opštinski organ.
36
PR O C J E N A TR OŠ K O V A
I.
VOD O V O D
1. Izmjestanje cjevovoda vodovoda od PEVG i duktila
za radne pritiske od 10bara, računajući sa svim
zemljanim radovima i izradom šahtova sa čvorovima i
protivpožarnih hidranata i to za:
 Ø 150mm
m
160
UKUPN O VOD O V O D :
II.
x 120
=
19.200 €
19.200 €
FEKAL N A KANALI Z A C I J A
1. Izmjestanje dijela prikljucka
fekalne kanalizacije od PVC cijevi računato
sa svim zemljanim, vodoinstalaterskim,zidarskim i
betonskim radovima i ugradnjom poklopaca i
penjalica, i to za:
 Ø 200mm
m 10 x
150 = 1.500 €
UKUPN O FEKAL N A KAN ALI Z A C I J A : 1.500 €
III.
ATMOSFERSKA KANALIZ A CI J A
1. Izrada uličnih i blokovskih kanala atmosferske
kanalizacije od PVC cijevi, računato sa svim zemljanim radovima , sa
izradom potrebnog broja slivničkih okana
i revizionih slivnika :
 Ø 300mm
m 230 x 135 = 31.050 €
2. Nabavka transporta i montaze separatora
37
masti i ulja kapaciteta 50 l/s racunajuci sa
svim zemljanim i betonskim radovima,

UKUP N O
kom 2 x
ATM OSFE RS K A KA N A L I Z A C I J A :
8.000
= 16.000 €
47.050 €
UKUPN O HID R O T E H N I Č K E INSTALA CI JE : 67,750 €
38
4.3 ELEKTROENERGETIKA
1. UVOD
Ovim planom određene su potrebe, definisane zahvatom u okviru izmjena DUP-a i UP-a Istorijskog jezgra
Cetinja, za električnom energijom u zavisnosti od strukture i namjene objekata.
Veličina zahvata lokacije je 1,26ha. Planski pokazatelji su dati u narednoj tabeli:
Izmjene DUP-a i UP-a Istorijskog jezgra Cetinja
Površina zahvata
površina
12600 m²
BGP objekta autobuske stanice
- Prizemlje
- Sprat
Broj zaposlenih
BRGP stambenog objekta
1590 m2
1270 m2
320 m2
30
360 m2
Tabela 1. Urbanistički pokazatelji
Prostor je podijeljen na dvije urbanističke parcele UP1 i UP2. Na urbanističkoj parceli UP1 predviđena je
izgradnja novog objekta autobuske stanice sa pripadajućim sadržajima (čekaonica sa biletarnicom,
administrativni dio, restoran, salon automobila, trgovine). Okolina stanice je namijenjena za parking i
manipulaciju autobusa. Na urbanističkoj parceli UP2 nalazi se postojeći stambeni objekati.
Za utvrđivanje vršnog opterećenja stanova (domaćinstava) koristi se analitička metoda bazirana na
standardnoj elektrifikaciji stana. Za utvrđivanje vršnog opterećenja poslovno-administartivnog prostora,
koristi se metoda specifične proračunske aktivne električne snage (snage po jedinici prostora aktivne
površine - W/m²).
Planom je definisana struktura električnih potrošača u jednom domaćinstvu - stanu (Tabela 2).
1.1. SPECIFIČNO OPTEREĆENJE STANOVA (DOMAĆINSTAVA)
Kod dimenzionisanja elektroenergetskih kapaciteta za napajanje stanova polazni problem je kako
odrediti očekivano vršno opterećenje skupine domaćinstava (stambenih jedinica). To opterećenje iznosi
:
Pn
fp
fn
n P i1
odnosno, specifično opterećenje domaćinstva kao prosječno učešće jednog domaćinstva u vršnom
Ps
P
n
n
opterećenju grupe :
gdje su :
Pn
-
vršno opterećenje grupe od n stambenih jedinica,
Pi 1
-
prosječna instalisana snaga jednog stana
fp
-
faktor potražnje
fn
-
faktor jednovremenosti opterećenja skupine od n stanova
Faktor jednovremenosti u praksi se obično određuje preko Rusck-ovog obrazca:
fn
f
-
f

1 f
n
faktor jednovremenosti zavisan od vršnog opterećenja pojedinačne stambene jedinice
(kreće se od 0,15 do 0,35).
Potrošač
Snaga (kW)
Rasvjeta
1,5
Grijanje
6
Klima uređaj
2
Električni štednjak
8
Bojler u kupatilu
2
Bojler u kuhinji
2
Mašina za pranje veša
2
Mašina za pranje suđa
2
Grijalica u kupatilu
1,5
Hladnjak
0,15
Zamrzivač
1,5
RTV
0,35
Utičnice opšte namjene
10
Ukupno ( Pi )
39
Tabela 2. Struktura potrošača i instalisana snaga u domaćinstvu Pi (kW )
Na osnovu dijagrama, koji slijede, proizilazi da je faktor potražnje je : f p = 0,42.
Vršna električna snaga stana se određuje po obrascu :
PVS
fp
P i1
Faktor istovremenosti je : f = 0,182.
0 ,42 37kW 15,54kW
2. POSTOJEĆE STANJE
Na predmetnom prostoru, u okviru izmjene DUP-a i UP-a Istorijskog jezgra Cetinja, ima izgrađenih
elektroenergetskih objekata koji bi mogli poslužiti za snabdijevanje električnom energijom. Naime, u
neposrednoj blizini postojećeg objekta autobuske stanice, nalazi se TS 10/0,4kV ,,Autobuska stanica”
630kVA. Trenutno se sa ove TS napaja 180 domaćinstava i 27 potrošača (kategorija ,,ostala potrošnja”).
Vršno opterećenje se kretalo do 375kW. Osim navedenoga, u okviru predmetnog zahvata, postoji i
odgovarajući 10kV kablovski razvod - prilog u Grafičkoj dokumentaciji.
3. PLANIRANO STANJE
3.1. OPŠTI DIO
Kako bi se ispravno isplanirala distributivna mreža, u zoni zahvata UP-a (konzumno područije), treba što
preciznije predvidjeti godišnju potrošnju električne energije i godišnja vršna opterećenja.
Svakako da povećanje potrošnje električne energije treba da prati i adekvatna izgradnja, kako
distributivne mreže, tako i transformacije napona. Ovo znači da će povećana potražnja za električnom
energijom usloviti i potrebu za izgradnjom elektroenergetskih objekata, odnosno nabavku nove opreme.
Izbor nove opreme zavisi od analize postojećeg stanja i od planiranja budućeg razvoja potrošnje
električne energije.
Za prognozu buduće potrošnje električne energije, u zahvatu konzuma, potrebni su slijedeći statistički
podaci:
-
potrošnja električne energije,
vršno opterećenje,
broju stanovnika i planiran rast.
Na osnovu ovih podataka se prognozira potrošnja električne energije, po metodi zavisnosti godišnjeg
porasta potrošnje električne energije od potrošnje po stanovniku.
Prognoza potreba za električnom energijom zasnovana na ovoj metodi zasniva se na prognozi potrošnje
domaćinstava (stanova) i ostale potrošnje (administrativno-poslovni dio) - na naponskom nivou 0,4 kV.
U slijedećoj tabeli su predstavljeni planski pokazatelji prema namjeni (pregled građevinskog fonda):
Površina pod objektima
1 950
m2
Površina administrativno-poslovnog prostora
1 590
m2
Površina stambenog prostora
360
m2
Ukupan broj stambenih jedinica
3
Prosječna površina stana
120
m2
Tabela 3. Pregled građevinskog fonda po namjeni - planirano stanje
Prethodna tabela je osnova za izračunavanje budućih potreba u potrošnji električne energije za
predmetni zahvat.
3.2. VRŠNO OPTEREĆENJE STAMBENOG PROSTORA (DOMAĆINSTVA)
Podaci o standardu elektricifiranosti stana (domaćinstva) dati su u Tabeli 2.
Podaci podrazumijevaju primjenu električne energije za grijanje/hlađenje prostora, spremanje hrane,
pripremu tople vode.
Kao što je dato u poglavlju 1.1. vršno opterećenje grupe stanova se izračunava kao:
PV
P
k
n
VS
n
n
kn
P VS
- vršno optrećenje jednog stana (W)
- faktor jednovremenosti grupe stanova
- broj stanova
Vršno optrećenje jednog stana dobija se na osnovu instalisanog opterećenja i faktora istovremenosti.
Faktor istovremenosti grupe stanova se dobija iz relacije:
kn k 1 
1  k1
n
gdje je :
k
1
- faktor istovremenosti (zavisi od vršnog opterećenja stana).
Sada se analizira situacija za zimski period. Na osnovu priloženih dijagrama iz poglavlja 1.1. dobija se da je
za zimski period:
Pi =37kW
=>
k=0,42
PVS
=>
0 ,42
37kw
15,54kW => k 1 =0,182
Na osnovu naprijed navedenog izračunavaju se vršna opterećenja stanova za zimski period, obzirom da je
tada najveća potrošnja električne energije. Ovo je predstavljeno u tabeli koja slijedi:
broj
Namjena
(domać.)
- stambeni prostor - UP2
Pvs
stanova
3
(W)
k1
kn
Pvs′
(W)
15540
0,182
0,654
Tabela 4. Vršno opterećenje stanova-domaćinstava (zimski period)
30502
3.2. VRŠNO OPTEREĆENJE ADMINISTRATIVNO-POSLOVNOG PROSTORA
Kao što je već napomenuto, u okviru zahvata na UP1 planira se izgradnja novog objekta autobuske
stanice sa svim pripadajućim sadržajima (čekaonica sa biletarnicom, administrativni dio, restoran, salon
automobila, trgovine). Kako je površina ovih cjelina dominantna, u odnosu na ukupnu BGP, to će se isti
zasebno razmatrati.
Vršno opterećenje raznih (opštih) djelatnosti i usluga određuje se na osnovu površine prostora (površine
objekta predmetne djelatnosti) i specifičnog vršnog opterećenja (po jedinici površine). Specifično vršno
opterećenje podrazumijeva utrošak električne energije za opšte potrebe, grijanje/hlađenje prostora,
ventilaciju, pripremu tople vode, osvijetljenje.
Za određivanje učešća pratećeg sadržaja u vršnom opterećenju konzuma prognoza vršne snage može da se
izvrši direktnim postupkom pomoću usvojenog specifičnog opterećenja po jedinici aktivne površine
objekta, odnosno dijela ili cjeline objekta.
Rezultati za ove cjeline ili djelove planiranog objekta dati su u tabeli 5.
BGP
Namjena
cjelina
Spec.
optereć.
(m 2 )
(W/m 2 )
Pvp
(W
)
- društveni hol
170
80
13600
270
70
18900
230
80
18400
- ekonomska zona
130
80
10400
- raestoran, salon automobila, trgovine
470
90
42300
- ekaonica i vertikalne komunikacije
270
70
18900
- čekaonica sa biletarnicom
- administracija
UKUPNO
122500
Tabela 5. Vršno opterećenje administrativno-poslovnog prostora
3.3. VRŠNO OPTERĆENJE ZAHVATA
Područje zahvata, namijenjeno je prije svega za razvoj transporta sa dopunskim sadržajima. Kako se radi o
dijelu države gdje je u zimskom periodu značajno veća potrošnja električne energije, to su i vršna
opterećenja tretirana za ovaj period. Na osnovu rezultata proračuna za zimski period, određuju se vršna
opterećenja uz koeficijent jednovremenosti na cijelom zahvatu 0,8 - Tabela 6.
rezerva + gubi ci
Zona zahvata
0,8 Σ Pv
(W)
(10 % )
(W)
Stambeni dio
Administrativno- poslovni
dio
Istorijsko jezgro Cetinja
Puk
faktor
(W)
sna g e
Pv (VA)
24401
2440
26841
0,98
27389
98000
9800
107800
0,98
110000
122401
12240
134641
0,98
137389
Tabela 6. Vršno opterećenje zahvata
4. PRIJEDLOG PLANA
Na osnovu podataka iz Tabele 6. može se odrediti potrebna snaga buduće TS 10/0,4kV uzimajući u
obzir i trenutno opterećenje postojeće transformatorske stanice. Kako se postojeća TS
10/0,4kV snage 630kVA nalazi na mjestu budućeg objekta autobuske stanice to se predlaže njena
dislokacija i rekonstrukcija.
Položaj novoplanirane TS 10/0,4kV 1x630kVA kao i VN mreža 10kV dati su na crtežu zahvata Grafička dokumentacija.
4.1. ODREĐIVANJE BROJA TIPSKIH TS 10/0,4 kV I NJIHOVE LOKACIJE
Ova električna snaga može da se realizuje izgradnjom jedne TS 10/0,4 kV 1x1000 kVA kako je
dato u sljedećoj tabeli.
Vršno opterećenje
Pv(VA)
postojeće+planirano
postojeće
468750
planirano
137389
UKUPNO
606139
Postojeća
TS 10/0,4 kV
(kVA)
Stepen
opterećenja
1x630
0,96
Tabela 7. Planirano stanje
4.2. RJEŠENJE ELEKTROENERGETSKIH POSTROJENJA I MREŽE
4.2.1. SNABDIJEVANJE ELEKTRIČNOM ENERGIJOM
Svi potrošači, na područiju razmatranog zahvata, napajaće se iz dislocirane TS
1x630kVA.
10/0,4kV
4.2.2. POSTOJEĆE STANJE
U zoni zahvata planskog dokumenta, u neposrednoj blizini postojećeg objekta autobuske stanice, nalazi se
TS 10/0,4kV ,,Autobuska stanica” 630kVA. Osim toga, u okviru predmetnog zahvata, postoji i 10kV
kablovski razvod što je prikazano u prilogu Grafičke dokumentacije - postojeće stanje.
4.2.3. PLANIRANO STANJE
Predviđena je transformatorska stanica 10/04 kV, čija su instalisana snaga i lokacija, utvrđeni na
osnovu dobijenih planskih pokazatelja, odnosno prema budućim potrebama konzuma u
električnoj snazi, na zahvatu plana.
Interes ED Cetinje je definisan kroz dislokaciju postojeće TS 10/0,4 kV, obzirom da se nalazi na
mjestu predviđenom za izgradnju budućeg objekta autobuske stanice, kao i njenu rekonstrukciju
(prema uslovima nadležne ED Cetinje) obzirom da se ista nalazi u lošem stanju. Iz istog razloga
dislokacije planirano je i izmiještanje 10kV kablova u okviru zahvata, odnosno ukidanje dijela
postojećih i polaganje novih kablova.
4.2.4. TRANSFORMATORTSKE STANICE 10/0,4 kV
Polazeći od prethodnih činjenica predlaže se izgradnja nove TS, prema podacima planiranog stanja
datim u Tabeli 7. Lokacija buduće TS je predložena tako da ista ima pogodan raspored u cilju što
kvalitetnijeg snabdijevanja potrošača. Planirana je izgradnja jedne transformatorske stanice TS
10/0,4kV 1x630 kVA.
Detaljna specifikacija opreme, koju treba ugraditi u budućoj TS, biće predmet posebne projektne
dokumentacije.
Novoplanirana TS će se izgraditi kao slobodnostojeća montažno betonska. Objekat TS 10/0,4 kV
će biti tako izveden da ispunjava sve uslove neposrednog isporučioca i distribucije električne
energije, odnosno nadležne ED Cetinje. Projektovanje i izgradnja trafostanice će biti usklađeni sa
tehničkom preporukom TP-1b:DTS - EPCG 10/0,4kV (JEP EPCG Nikšić, decembar 2004.).
4.2.5. ELEKTROENERGETSKA 10kV MREŽA
Planiranu TS 10/0,4kV 630kVA, treba priključiti na elektroenergetsku 10kV mrežu kablovskim
putem, a u svemu prema uslovima nadležne ED Cetinje.
Snaga TS, u pripadajućoj zoni zahvata, određena je na osnovu vršnog opterećenja u zimskom
periodu, obzirom da se radi o poslovno-administrativnim i stambenim objektima. Raspored novih
objekta uslovio je planiranu lokaciju nove TS.
Planirana TS (NDTS) treba biti sa 3 izvodna i dva trafo polja, izrađena u SF6 tehnologiji. Takođe mora
imati potreban broj izvoda na NN strani (8 - 16) kao i polje javne rasvjete.
Planirana je kablovska 10kV mreža i to kablovima XHE-49-A 1x240/25mm 2. Kablovi su jednožilni, a
polažu se u rov jedan pored drugog na propisnom rastojanju. Paralelno sa kablovima polaže se traka
FeZn 25x4mm zbog objedinjavanja uzemljenja svih susjednih transformatorskih stanica. Plan budućih veza
je dat na crtežima planiranog stanja u Grafičkoj dokumentaciji.
4.2.6. ELEKTROENERGETSKA 1kV MREŽA
Elektroenergetsku 1kV mrežu formirati tako da zadovoljava sve zahtjeve koji se tiču
neprekidnosti i kvaliteta snadbijevanja potrošača električnom energijom.
Za snadbijevanje električnom energijom predmetnog zahvata predviđena je kablovska mreža. Za
kablovske izvode 0,4 kV iz TS 10/0,4kV koristiti kablove PP00-A 4x150mm² ili manjeg
presjeka, prema propisima i uslovima nadležne ED Cetinje. Obezbijediti sigurnost u napajanju
svakog od razvodnih ormara (NKRO).
Priključenje objekata na kablovsku mrežu izvesti preko tipskih kablovskih priključnih ormara
(NKRO) postavljenih uz fasade objekata ili kao slobodnostojeći.
Trasa elektroenergetske 1kV mreže je određena konfiguracijom terena kao i rasporedom
objekata. Poželjno je da, u osnovi, prati regulacionu liniju kolovozne i pješačke komunikacije. Ovo
zbog budućeg lakšeg razvoja i održavanja. Osim toga, 1kV mreža mora biti usklađena i sa ostalim
objektima tehničke infrastrukture (instalacije vodovoda i kanalizacije, TK, kablovske televizije i
sl.).
4.2.7. JAVNA RASVJETA
Sve postojeće i planirane saobraćajnice, parkirališta i pješačke staze, u zoni zahvata, trebaju biti
opremljene instalacijama javne rasvjete.
Planirane saobraćajnice, u područiju zahvata plana, treba osvijetliti pogodnim svjetiljkama sa
pravilno odabranim izvorima odgovarajuće snage (natrijumovim sijalicama 250W ili slično).
Svjetiljke postaviti na metalnim stubovima visine 8 - 11m, zavisno od podataka dobijenih
fotometrijskim proračunom.
Parkinge, pješačke staze i druge manje javne površine osvijetliti, takođe, koristeći pogodne
svetiljke sa pravilno odabranim izvorima svjetlosti (metal-halogene sijalice snage 70W ili slično) na
metalnim stubovima visine (3,5 - 4)m, zavisno od fotometrijskog proračuna.
Povezivanje stubova javne rasvjete sa izvorom električne energije izvesti podzemnim kablom PP00
4x16(25) mm².
Izvor snadbijevanja električnom energijom javne rasvjete biće polja rasvjete u pripadajućoj TS
10/0,4 kV. Na mreži spoljnje rasvjete treba ugraditi mjere zaštite od preopterećenja, kratkog spoja
i previsokog napona dodira.
4.2.8. URBANISTIČKO-TEHNIČKI USLOVI ZA ELEKTROENERGETSKA
POSTROJENJA I MREŽU
U cilju obezbijeđenja kvalitetnog i sigurnog napajanja potrošača, u zoni zahvata plana, potrebno je
izgraditi odgovarajuću elektroenergetsku mrežu i postrojenja, primjenjujući slijedeće:
- Izgraditi novu TS 10/0,4 kV prema tabeli planiranog stanja po zonama;
- Transformatorsku stanicu izgraditi kao slobodnostojeću montažno-betonsku ili u sklopu
planiranih građevinskih objekata. Prostorije stanica trebaju biti prostrane i zračne kako bi
se omogućio pravilan smještaj odgovarajuće opreme (transformatora, razvodnih
postrojenja i sl.) kao i njen nesmetan rad. Raspored opreme mora biti takav da
obezbijeđuje nesmetano rukovanje, ugradnju i zamjenu blokova ili elemenata kao i što
efokasniju zaštitu od direktnog dodira djelova pod naponom;
- Trafostanica da bude u SF6 tehnici. Opremu u transformatorskim stanicama predvidjeti
prema dokumentu ,,Tehnička preporuka TP-1b: Distributivna transformatorska stanica
DTS - EPCG 10/0,4 kV;
- Izgraditi adekvatne prilazne puteve do TS-a, širine 3m i nosivosti najmanje 5T, od
najbliže javne saobraćajnice;
- Okolni teren i pristupni put treba tako isplanirati kako bi se onemogućio prodor
atmosferskih padavina u prostorije TS-a;
- Električnu mrežu naponskog nivoa 10 kV treba izgraditi kao podzemnu sa kablovima čiji
će presjek odrediti nadležna ED Cetinje;
- Električnu mrežu naponskog nivoa 1kV izgraditi kao podzemnu;
- Podzemne naponske vodove polagati u rovu propisanih dimenzija. Ako trase kablova
prolaze ispod saobraćajnica ili mogu biti na drugi način ugrožene, položiti ih u
odgovarajuću kablovsku kanalizaciju;
- Uz sve planirane saobraćajnice i druge javne površine (parkirališta, pješačke staze)
izgraditi instalacije javne rasvjete. Napajanje sistema javnog osvjetljenja vršiće se iz
razvodnog polja javne rasvjete u pripadajućoj TS i/ili iz ormara javnog osvjetljenja.
5. APROKSIMATIVNI TROŠKOVI REALIZACIJE - ELEKTROENERGETIKA
POZ.
OPIS RAD O V A
1. Priprema terena, dislokacija i rekonstrukcija postojeće
NDTS 1x630kVA
2. Izrada novih kablovskih 10kV dionica i izvoda na
područiju plana
3. Izrada nove 1kV mreže i javna rasvjeta
UKU P N O
JED.
MJERE
KOL.
JEDIN.
CIJENA
UKUP N O
(EUR)
kom.
1
35.000,00
35.000,00
m
300
60,00
18.000,00
kompl.
19.000,00
72.000,00
4.4 TELEKO M U N I K A C I O N A
INFRASTR U K T U R A
Postojeće stanje
Na području koje obuhvata DUP “Istorisjko jezgro Cetinja”, postoji izgrađena tk kanalizacija sa 2 PVC
cijevi precnika 110mm, koja je u vlasništvu dominantnog operatera fiksne telefonije, Crnogorskog
Telekoma.
U kontaktnoj zoni, Crnogorski Telekom posjeduje komutacioni čvor - tk centralu RSS Cetinje, sa koje se
napajaju pretplatnici sa ovog područja, a u okviru glavnog telekomunikacionog čvora Cetinje.
Ovaj telekomunikacioni čvor je povezan optičkim kablom sa glavnom tk centralom u Podgorici.
Imajući u vidu dužinu pretplatničke petlje - rastojanje od RSS-a do pretplatnika, u odnosu na nove
standarde u pružanju savremenih tk servisa, kao što su ADSL, IPTV i dr., ovaj telekomunikacioni čvor je tako
lociran da pretplatnike iz zone posmatranog DUP-a može da snadbijeva navedenim servisima.
Tk mreža na RSS Cetinje je urađena kablovima tipa TK 59GM, provučenim kroz pE i PVC cijevi u tk
kanalizaciji.
Postojeća tk mreža sa RSS Cetinje u posmatranoj zoni je, generalno govoreći, u zadovoljavajućem stanju.
Na posmatranom području prisutni su signalom mobilne telefonije i sva tri mobilna operatera, a područje je
pokriveno i TV signalom koji distribuira BBM Montenegro.
Na osnovu dobijenog katastra podzemnih tk instalacija koje je dostavio Crnogorski Telekom, urađena je
karta postojećeg stanja, ali mobilni operateri do momenta izrade ovog urbanističkog plana, nijesu dostavili
svoje katastre niti plan budućih lokacija, iako su im isti podaci traženi, tako da lokacije postojećih i
planiranih baznih stanica mobilne telefonije nijesu unošene na kartama postojećeg i planiranog stanja.
Planirano riješenje
Implementacija novih tehnika i tehnologija, liberalizacija tržišta i konkurencija u sektoru elektronskih
komunikacija će doprinijeti bržem razvoju elektronskih komunikacija, povećanju broja servisa, njihovoj
ekonomskoj i geografskoj dostupnosti, boljoj i većoj informisanosti kao i bržem razvoju privrede i opštine
u cjelini.
Jedan od ciljeva izrade ovog DUP-a jeste da se želi obezbjediti planiranje i građenje elektronske
komunikacione infrastrukture koja će zadovoljiti zahtijeve više operatora elektronskih komunikacija, koji će
građanima ponuditi kvalitetne savremene elektronske komunikacione usluge po ekonomski povoljnim
uslovima.
Treba voditi računa o slijedećem:
- da se kod gradnje novih infrastrukturnih objekata posebna pažnja obrati zaštiti postojeće
elektronske komunikacione infrastrukture
- da se uvjek obezbijede koridori za telekomunikacione kablove duž svih postojećih i novih
saobraćajnica,
- da se gradnja, rekonstrukcija i zamjena elektronskih komunikacionih sistema mora izvoditi po
najvišim tehnološkim, ekonomskim i ekološkim kriterijumima
Akt kojeg se treba pridržavati prilikom izgradnje nove telekomunikacione infrastrukture, jeste Pravilnik o
određivanju elemenata elektronskih komunikacionih mreža i pripadajuće infrastrukture, širine zaštitnih
zona i vrste radio-koridora u čijoj zoni nije dopuštena gradnja drugih objekata (Službeni list Crne Gore" broj
83/09).
Kao što je već rečeno u opisu postojećeg stanja, u posmatranoj zoni ovog DUP-a, postoji izgrađena tk
kanalizacija sa 2 PVC cijevi prečnika 110mm.
Takodje je rečeno da se u susjednoj zoni nalazi komutacioni čvor - tk centrala RSS Cetinje, sa koje se
napajaju pretplatnici sa ovog područja, a u okviru glavnog telek
omunikacionog čvora Cetinje.
Veza izmedju ove tk centrale i glavne tk centrale u Podgorici realizuje se optičkim kablom.
Rečeno je i da je tk mreža na području zone posmatranog DUP-a uradjen kablovima tipa TK 59GM
provučenim kroz pE i PVC cijevi.
U skladu sa planskim rjesenjima DUP-a, potrebno je planirati novu tk kanalizaciju koja će se nalaziti u
trotoarima planiranih saobraćajnica.
Dodjela savremenih servisa, sa izgradnjom nove tk kanalizacije i rekonstrukcijom postojeće i izgradnjom
nove tk mreže, biće ostvarljiva, jer je rastojanje pretplatnika iz posmatrane zone od postojeće tk centrale RSS
Cetinje u zadovoljavajućim granicama.
Pri planiranju broja PVC cijevi u novoj tk kanalizaciji, moraju se u obzir uzeti podaci o planiranim
gradjevinskim površinama, površinama namijenjenim stambenim, poslovnim i uslužnim djelatnostima,
broju stanovnika unutar zone i dr.
Zbog toga je, u skladu sa naprijed iznijetim činjenicama , uz podatke o postojećoj tk mreži na ovom terenu,
dobijenih od TK Centra Cetinje, u skladu sa razvojem objekata unutar zone, predviđena izgradnja nove tk
kanalizacije na svim potezima gdje je to neophodno.
Kanalizacioni kapaciteti omogućavaju dalju modernizaciju elektronskih komunikacionih mreža bez potrebe za
izvođenjem naknadih građevinskih radova, kojima bi se iznova devastirala postojeća infrastruktura.
Planirana tk kanalizacija u zoni DUP-a, radiće se sa 2xPVC cijevi Ø 110 mm, u ukupnoj dužini od oko 274
metra.
Planirano je i da se uradi novih 7 tk okana sa lakim poklopcem.
Planiranim rješenjima u dijelu tk kanalizacije, ona se logično veže na postojeću tk kanalizaciju sa postojeceg tk
okna 1.
Trasu planirane tk kanalizacije potrebno je, gdje god je to moguće, uklopiti u trase trotoara ili zelenih
površina, jer bi se u slučaju da se tk okna rade u trasi saobraćajnice ili parking prostora, morali ugraditi
teški poklopci sa ramom i u skladu sa tim uraditi i ojačanje okana, što bi bilo neekonomično.
Tk kanalizaciju koja je planirana u okviru ovog DUP-a, kao i tk okna, izvoditi u svemu prema važećim
propisima i preporukama ZJ PTT iz ove oblasti.
Od planiranih tk okana, Projektima za pojedine objekte u zoni obuhvata, definisati plan i način priključenja
svakog pojedinačnog objekta .
Tk kanalizaciju
pojedinačnim projektima treba
predvidjeti do samih objekata
Savremene telekomunikacije koje obuhvataju ditribuciju sva tri servisa, telefonije-fiksne i mobilne, prenos
podataka i TV signala, omogućavaju više načina povezivanja sa telekomunikacionim operateri
Imajući u vidu veliki broj različitih objekata i samu lokaciju, kroz telekomunikacionu kanalizaciju treba
graditi savremene telekomunikacione optičke mreže u tehnologiji FTTx (Fiber To The Home, Fiber To The
Building,...), sa optičkim vlaknom do svakog objekta, odnosno korisnika.
Ovo rješenje je u skladu sa dugoročnim rješenjima u oblasti telekomunikacija, sa optičkim pristupnim
mrežama.
Kućnu tk instalaciju u kolektivnim stambenim objektima, treba izvoditi u tipskim ormarićima ITO LI,
lociranim u ulazu u objekte na propisanoj visini ili u RACK ormarima u zasebnim tehničkim prostorijama .Na
isti način izvesti i ormariće za koncentraciju instalacije za potrebe kablovske distribucije TV signala, sa
opremom za pojačavanje TV signala.
Kućnu tk instalaciju u svim prostorijama realizovati telekomunikacionim kablovima koji će omogućavati
korišćenje naprednijih servisa koji se pružaju ili čije se pružanje tek planira, FTP kablovima cat 6 i cat 7 i
kablovima sa optičkim vlaknima ili drugim kablovima sličnih karakteristika i provlačiti kroz PVC cijevi, sa
ugradnjom odgovarajućeg broja kutija, s tim da u svakom poslovnom prostoru treba predvidjeti minimalno po
4 tk instalacije, a u stambenim jedinicama minimalno po 2 tk instalacije .
U slučaju da se trasa tk kanalizacije poklapa sa trasom vodovodne kanalizacije i trasom elektro instalacija,
treba poštovati propisana rastojanja, a dinamiku izgradnje vremenski uskladiti.
U objektima funkcionalne namjene kao što su škole, vrtići, restorani, tržni centri itd., predvidjeti mogućnost
montaže javnih telefonskih govornica.
Obzirom da mobilni operatori u momentu izrade DUP-a nijesu dostavili podatke o postojećim lokacijama
baznih stanica, niti su iskazali potrebu za montiranjem novih baznih stanica na ovom području, nijesu
definisane nove lokacije za postavljanje stubova za mobilnu telefoniju.
U odnosu na savremene trendove u oblasti mobilne telefonije, projektant naglašava da ovo ne znači da neki od
postojećih ili eventualno novih operatora mobilne telefonije neće imati potrebu da u nekom momentu postavi
novu baznu stanicu na posmatranom području.Lokalna uprava bi takvim zahtjevima trebala da izađe u susret,
sagledavajući sve neophodne parametre.
Prilikom određivanja detaljnog položaja bazne stanice mora se voditi računa o njenom ambijentalnom i
pejzažnom uklapanju, i pri tome treba izbjeći njihovo lociranje na javnim zelenim površinama u središtu
naselja, na istaknutim reljefnim tačkama koje predstavljaju panoramsku i pejsažnu vrijednost, prostorima
zaštićenih djelova prirode,
Gdje god visina antenskog stuba, u vizualnom smislu ne predstavlja problem (mogučnost zaklanjanja i
skrivanja), preporučuje se da se koristi jedan antenski stub za više korisnika.
Postavljanjem antenskih stubova ne mijenjati konfiguraciju terena i zadržati tradicionalan način korištenja
terena.
Za vizualnu barijeru prostora antenskog stuba, u zavisnosti od njegove lokacije, koristiti šumsku ili
parkovsku vegetaciju.
Predmjer i predračun materijala i radova
Br.
A/ MATERIJ AL
Jedinica
Količina
Jedinična cijena
Ukupna cijena E
1.
4.
5.
PVC cijev Ø 110/3,2 mm dužine 6 m
Gumene brtve za nastavljanje PVC cijevi Ø
110/3,2 mm
PVC uvodnica Ø 110/3,2 mm duž. 0,5m
PVC držač odstojni 110/2
Čep za zatvaranje cijevi Ø 110/3,2 mm
6.
PTT traka za upozorenje
7.
Laki tk poklopac sa ramom
(min. nosivosti 50 kN)
2.
3.
kom
274.00
12.50
3,425.00
kom
kom
kom
274.00
0.20
54.80
kom
12.00
12.00
12.00
2.50
0.80
1.50
30.00
9.60
18.00
m
274.00
0.10
27.40
7.00
175.00
1,225.00
kom
Ukupno:
Br
B/ TK KA N A LI Z A C I J A
1.
Trasiranje - određivanje trase rova nove i
postojeće kanalizacije i lociranje postojećih i
novih okana prije iskopa
Traženje postojećih instalacija ručnim
kopanjem poprečnog rova (šlica)
Izrada kablovske tk kanalizacije od PVC
cijevi sa opisom radova:
-ručni iskop rova sa razupiranjem;
-nasipanje donjeg sloja pijeska d=10 cm,
-polaganje PVC cijevi,
-nasipanje pijeska između cijevi;
-nasipanje zaštitnog sloja pijeska d=10 cm,
-zatrpavanje rova u slojevima sa
nabijanjem,
-postavljanje pozor trake;
-uređenje trase sa utovarom i odvozom
viška materijala:
2.
3.
Jedinica
za 1x3xPVCØ110mm(68x101cm)
4.
4,789.80
Količina
Jedinična cijena
Ukupna cijena E
m
274.00
0.10
27.40
m
50.00
4.00
200.00
m
274.00
10.00
2,740.00
Nepredviđeni radovi
( 3% od zbira radova za KK)
90.00
Ukupno:
Br
1.
2.
C/ KABL O VS K A OK N A
Jedinica
Izrada AB okna unutrašnjih dimenzija
1,60x1,40x1,90m: ručni iskop rupe za
okno,odvoz šuta na deponiju,izrada
okna(d=15cm(zidova,donje i gornje ploče))
sa ugradnjom lakog tk poklopca sa ramom i
podešavajućih konzola prema prilogu
(rad+materijal bez lakog tk poklopca sa
ramom)
Nepredviđeni radovi
( 3% od zbira radova za okna)
kom
Ukupno:
Sveukupna cijena:
3,057.40
Količina
7.00
Jedinična cijena
Ukupna cijena E
680.00
4,760.00
150.00
4,910.00
12,757.20
4.5 PEJZAŽ N A
ARHI TE K T U R A
Postojeće stanje
Cetinje se nalazi u središnjem regionu Crne Gore. Smješteno je u kraškom polju (Cetinjsko
polje), veličine oko 7 km2, sa prosječnom nadmorskom visinom od 671 m. Cetinje je
udaljeno 12 km vazdušne linije od Jadranskog mora, a 15 km vazdušne linije od Skadarskog
jezera i nalazi se na magistralnoj komunikaciji Podgorica - Cetinje - Budva, koja ga
saobraćajno otvara i prema unutrašnjosti Crne Gore i prema crnogorskom primorju. Cetinje je
od Budve udaljeno 29 km, od Podgorice 31 km, od aerodroma u Podgorici 37 km, od
aerodroma u Tivtu 49 km i Barske luke 67 km.
Područje Crne Gore nije jedinstven prirodno-geografski prostor, već je zahvaljujući
geološkom sastavu, geotektonskoj i visinskoj strukturi kao i erozionom djelovanju spoljašnjih
sila došlo do formiranja pojedinih reljefnih cjelina koje se međusobno dosta razlikuju. Cetinje se
nalazi u reljefnoj cjelini tzv. Zaravan dubokog krša i pejzažnom regionalizaciom Crne Gore
pripada pejzažnoj jedinici Kraška zaravan zapadne Crne Gore.
Čitava zaravan je oblast tzv. ljutog krša - "Holokarsta", sa svim specifičnim oblicima reljefa i
specifičnom hidrografijom. Najznačajniji kompleksi ravnih terena su Cetinjsko, Njeguško,
Dragaljsko i Grahovsko polje, na visinama od 600-800 m. Polja u kršu s pravom nose naziv
«oaze u kršu», jer je jedino u njima moguć urbanizovan život. Nastala su, kao i veće uvale, na
kontaktu krečnjaka i manje propusnih stijena dolomita i fliša, tkz. kontaktnom korozijom
krajem pliocena, a u pleistocenu su zasuta fluvioglacijalnim i aluvijalnim nanosom, čija je
debljina 8-10 m.
Osnovnu geomorfološku strukturu regije karakterišu planinska bila Orjena, Lovćena, Rumije,
Somine, Njegoša, Pusto lisca, Budoša i Garča kao i mala kraška polja: Cetinjsko, Njeguško,
Dragaljsko i Grahovsko.
Cetinjsko polje je formirano u istočnoj kraško-kontinentalnoj podgorini planine Lovćen, čiji su
najviši vrhovi Štirovnik (1749 m) i Jezerski vrh (1660 m) . Sa svih strana Cetinjskog polja vidik
zatvaraju ogoljena krečnjačka brda strmih padina. Izrazito kraški teren uslovio je da se po
rubu Cetinjskog polja formira i nekoliko pećina od kojih su dužinom kanala, brojem odaja i
dvorana i bogatstvom pećinskog nakita, posebno atraktivne Cetinjska u samom gradu i
Lipska u njegovoj neposrednoj blizini.
Na kraškim poljima najzastupljenija zemljišta su Rendzine koja su takodje crnica, ali se
obrazuje na rastresitom karbonatnom supstratu. Rendzina je zemljište sa humusnim
horizontom crne ili mrke boje, kao i krečnjačko-dolomitna crnica i ranker, koji prelazi u
rastrošenu podlogu.Tako je kod nje fiziološki aktivni sloj i mogućnost ukorenjavanja biljaka
produbljen, za razliku od crnica na kompaktnim-tvrdim stijenama.Rendzine dubljeg profila
kao što su pretaložene u nekim kraškim poljima i vrtačama i posmedjene u uvalama pretežno
su obradive i dobrih proizvodnih vrijednosti. Plodnost im se može poboljšati navodnjavanjem
i djubrenjem. Kao i krečnjačke crnice pogodne su za gajenje krompoira i drugih ratarskih
kultura, kao i voćnjake u povoljnim klimatskim uslovima.Plitke rezndzine su sa dosta skeleta
koji prožima sloj zemljišta po cijeloj dubini, jako su vodopropusne, a na nagibima podložene
eroziji.
Vegetacijsku osnovu čine submediteranske kserofilne niske šume -(Ostryo- Carpinetum
orientalis),šikare i predstavljaju izuzetno značajne ekosisteme koji se spontano razvijaju i
obrastaju erodirani krš i vegetacija pašnjačkih kamenjara. Vegetacija pašnjačkih kamenjara
predstavlja sekundarni tip vegetacije, nastao degradacijom klimazonalnih šumskih zajednica.
Ove sastojine nemaju ekonomsku vrijednost, ali im je zaštita kraških predjela neprocenjiva.
Cetinje ima umjereno kontinentalnu klimu koju odlikuju sušna i topla ljeta sa prosječnom
temperaturom od 20 stepen C i blage i vlažne zime sa prosječnom temperaturom od 2,1
stepen C. Prosječna godišnja temperatura iznosi 11 stepeni C, sa godišnjom amplitudom od
20,1 stepeni C. Cetinje je poznato po obilnim proljećnim i jesenjim kišama i spada medu
najkišovitije gradove Evrope sa oko 4000 mm vodenog taloga godišnje. Međutim, i pored
velikih padavina cetinjsko polje i njegova neposredna okolina su bez površinskih vodotokova
i sa rijetkim izvorima, što je posljedica kraške konfiguracije i geološkog sastava terena.
Izmjenom i dopunom DUP-a i Urbanističkim projektom istorijskog jezgra Cetinje obuhvaćen
je prostor oko autobuske stanice u površini od 1,26ha. Autobuska stanica nalazi se
neposredno na uzaz u grad i više je stajalište za autobuse nego stanica sa potrebnim
sadržajima i uslugama. Autobuska stanica nalazi se na uglu Grahovske i Mojkovačke ulice.
Postojeća autobuska stanica
Planirano stanje
Planom je predviđeno:
Uspostavljanje optimalnog odnosa između izgrađenih i slobodnih zelenih površina;
Usklađivanje ukupne količine zelenih površina sa brojem korisnika;
Funkcionalno zoniranje slobodnih površina;
Povezivanje planiranih zelenih površina u jedinstven sistem sa pejzažnim okruženjem;
Usklađivanje kompozicionog rješenja zelenila sa namjenom (kategorijom) zelenih
površina;
Korišćenje vrsta otpornih na ekološke uslove sredine i usklađene sa kompozicionim i
funkcionalnim zahtjevima;
Maksimalno očuvanje i uklapanje postojećeg vitalnog i funkcionalnog zelenila u nova
urbanistička rješenja.
U okviru očuvanja i unapređenja prostora, determinisane su sljedeće kategorije zelenih i
slobodnih površina:
I Objekti pejzažne arhitekture javne namjene
-Zelenilo uz saobraćajnicu
II
Objekti pejzažne arhitekture ograničenog korišćenja
-Zelenilo poslovnih objekata
-Zelenilo individualnih stambenih objekata
Na površini od 1,26ha zahvata, planirana je površina od 1.992m2 pod zelenilom.
Nivo ozelenjenosti zahvata Plana je 16%, dok je Stepen ozelenjenosti 66m2/korisniku
(zaposleni i stanovnici zahvata).
Smjernice za pejzažno uredjenje
Zelenilo uz saobraćajnice-Ozelenjavanje saobraćajnica, pločnika, trgova, pješačkih i
parking
prostora, razdjelnih traka, sprovodi se tzv. linearnom sadnjom- drvoredima . U
kompozicionom smislu, ovo zelenilo se rješava tako da predstavlja ''kičmeni stub'' zelenih
površina I služi za povezivanje naselja u jedinstven sistem zelenila.Ova kategorija zelenila
pored estetske funkcije utiče na poboljšanje sanitarno-higijenskih i mikroklimatskih uslova.
Prilikom projektovanja drvoreda obavezan uslov je:
o rastojanje između drvorednih sadica od 5-10m, o
min. visina sadnice 2,5-3m,
o min. obim sadnice na visini 1m od 10-15cm,
o min. visina stabla do krošnje, bez grana, min. 2-2,2m ,
o otvori na pločnicima za sadna mjesta min. 1,0x1,0m (za sadnju na pločnicima),
o obezbjediti zaštitne ograde za sadnice u drvoredu (za sadnju na pločnicima),
o pri izboru vrsta za ulično zelenilo treba voditi računa da osim dekorativnih svojstava
budu
prilagođene uslovima rasta u uličnim profilima (otpornost na zbijenost tla, vodni
kapacitet zemljišta, prašinu, gasove i sl).
Na parking prostorima obavezno predvidjeti drvorede. Prilikom formiranja drvoreda na
parkinzima trebalo bi osigurati na dva parking mjesta po jedno drvo, a kod podužnog
parkiranja na jedno parking mjesto po jedno drvo.
Na mjestima gdje se usljed gradnje saobraćajnice očekuje degradacija terena, usljed veće
denivelacije, teren rešiti terasasto podzidama od prirodnih materijala-autohtonog kamena.
Kod izgradnje potpornih zidova uz javnu površinu, lice zida ne smije biti u betonu već se mora
obložiti lomljenim kamenom u maniru suvomedje. Potporni zidovi-podzide se mogu
omekšati zelenilom, kako bi se kamena površina vizuelno obogatila.
Za popločavanje pješačkih ulica i površina koristiti prirodne materijale (kamen, riječne
oblutke, drvo i td.). Pješačke površine urediti kao male pjacete sa vrtno-arhitektonskim
mobilijarom.
Kružni tok i skverove otvorenog parternog tipa -nastale regulacijom saobraćaja rješavaju
se:
o parternim zelenilom, dekorativnim travama, perenama i nižim vrstama čija visina ne
prelazi visinu od 50cm, koje ne ometaju saobraćajne vizure,
o unošenjem vrtno-arhitektonskih elemenata (skulptura, fontana i td) u kombinaciji sa
zelenilom.
Površina koja je pod tzv. Zelenilom uz saobraćajnice, čije je uredjenje je neohodno da prati
dinamiku izgradnje saobraćajnica, u zahvatu Plana zauzima površinu od 1059m2.
Zelenilo individualnih stambenih objekata-okućnice-U okviru zahvata plana već postoji jedan
stambeni objekat koji je urbanistički i arhitektonski definisan. U slučaju izgradnje novog
objekta na istom mjestu treba obezbjediti pejzažno uredjenje urbanističke parcele, a da se pri
tome ne naruši manir stanovanja u navedenom naselju.
Zelenilo poslovnih objekata (autobuska stanica)- Za promociju poslovnih objekata naročito
je važan izgled zelene površine oko ulaza u objekat i prilazi. Površina ispred poslovnih
objekata najčešće se uređuju parterno ili u kombinaciji sa soliternom sadnjom. Svaki
objekat, urbanistička parcela, pored urbanističkog i arhitektonskog, treba da ima i
pejzažno uređenje. Ove površine prvo uspostavljju kontakt sa posetiocem, gostom,
posmatračem i prva je turistička razglednica grada. Osnovne karakteristike ove kategorije
je upotreba najdekorativnijeg biljnog materijala. Površine namijenjene ovoj
kategoriji
zelenila nikad se ne pretrpavaju zasadom. Izbjegavati šarenilo vrsta i strogo voditi
računa
o
vizurama prema fasadama. Travnjaci su važan estetski element ove kategorije.
o minimalna površina pod zelenilom 20% u odnosu na urb. parcelu,
o sadnju vršiti u vidu drvoreda uz saobraćajnice i perone ili u manjim grupama
(drvenasto-žbunasti zasadi) i u vidu solitera u kombinaciji sa parternim zasadima,
o kod kompozicije zasada voditi računa o spratnosti, ritmu i koloritu,
o u kombinaciji sa zelenilom moguće je koristiti i građevinski materijal (kamen, rizla,
drvo, staklo i td.),
o steze i platoi moraju biti od prirodnih materijala,
o prilikom izbora vrsta birati biljne vrste koje su otporne na gradske uslove i uslove
povećane koncentracije izduvnih gasova, prašinu, otporne na zbijenost tla i sl.;
o sadnice drveća koje se koriste za ozelenjavanje moraju biti min. visine od 2,503,00m i obima stabla, na visini od 1m, min. 10-15cm,
o na parking prostorima obavezno predvidjeti drvorede. Prilikom formiranja
drvoreda na parkinzima trebalo bi osigurati na dva parking mjesta po jedno drvo, a
kod podužnog parkiranja na jedno parking mjesto po jedno drvo;
o na stjenovitim padinama predvijeti sadnju perena i sukulenti;
o ovu zelenu površinu tretirati kao zelenilo najviše kategorije održavanja i njege tj.
zelenilo sa najvećim stepenom održavanja,
o kao dopuna ozelenjavanja mogu se koristiti žardinjere,saksije, pergole, o
predvidjeti hidrantsku mrežu,
o predvidjeti osvetljenje zelene površine,
o predvidjeti održavanje zelene površine.
Predlog biljnih vrsta
Pored autohtonih biljnih vrsta, prilikom izbora biljnog materijala mogu se koristiti i
introdukovane vrste,koje su pored svoje dekorativnosti na ovom području pokazale dobre
rezultate.
a/ Autohtona vegetacija
Quercus pubescens, Carpinus orientalis, Ostriya carpinifolia, Fraxinus ornus, Acer
monspessulanim, Prunus mahaleb, Cornus mas, Prunus spinosa, Cotinus coggygria, Peteria
ramentacea, Ruscus aculeatus i td.
b/ Alohtona vegetacija
Tilia sp., Ginkgo biloba, Libocedrus decurrens, Liriodendron tulipifera, Liquidambar
styraciflua, Quercs borealis, Taxus baccata, Cupressusocyparis leylandii, Magnolia x
soulangeana, Prunus laurocerasus, Berberis thumbergii, Buxus sempervirens, Thuja sp., i td.
Download

Istorijsko jezgro, dio zone A1