Socioeconomica – The Scientific Journal for Theory and Practice of Socio-economic Development
Vol. 2, N° 3, pp. 1 – 13. ||| June, 2013
Izvorni naučni članak
Original Scientific Paper
UDK : 330.831 :661.938 ; 332.72
DOI : dx.doi.org/10.12803/SJSECO.233813
JEL: D4
NEOKLASIČNA FUNKCIJA PROIZVODNJE IZ TRŽIŠNE
PERSPEKTIVE
NEOCLASSICAL PRODUCTION FUNCTION FROM MARKET
PERSPECTIVE 1
Dr Mehmed Meta
International University of Novi Pazar
Prishtina
Apstrakt
Kratak vremenski period se u mikroekonomskoj teoriji definiše sa operacionog stanovišta. Pod njim se ne
podrazumeva vremensko razdoblje sa kvantitativno tačno određenim trajanjem, već kao vremenski
interval unutar koga se preduzeće varijacijama proizvodnje može prilagođavati samo promenom
varijabilnih proizvodnih inputa, a ne i onih inputa koji se ne mogu menjati (fiksni inputi). Da bi se
ponašanje preduzeća u kratkom vremenskom periodu moglo objasniti potrebno je razumeti karakter
ograničenja sa kojima se ono u procesu svog funkcionisanja susreće. Dva su najznačajnija limita koja stoje
pred preduzećem i koja determinišu njegovo ponašanje: tehnološko i tržišno ograničenje. Tehnološko
ograničenje je sadržano u proizvodnoj funkciji. Preduzeću stoji na raspolaganju samo određeni (veći ili
manji) broj kombinacija inputa i rezultirajućeg outputa, pa ova realnost predstavlja nepremostivo
ograničenje za svako preduzeće i ona je moraju uvažavati. Samo tehnološko ograničenje dovodi do
ekonomskog ograničenja koje je sadržano u troškovnoj funkciji. Tržišno ograničenje je drugi vid
ograničenja kojeg preduzeće mora uvažavati. Naime, preduzeće može tržištu ponuditi sve ono što fizički
može i proizvesti i utvrditi cenu koja mu se prohte, ali može da proda samo onoliko koliko kupci žele
kupiti i po ceni koju su oni voljni platiti.
U ovom ćemo radu analizirati ponašanje konkurentnog preduzeća sa neoklasičnom proizvodnom
funkcijom, odnosno želimo prezentirati problem maksimiziranja profita preduzeća na konkurentnim
tržištima faktora proizvodnje i tržištu outputa. U radu polazimo od algebarski vrlo jednostavne
proizvodne funkcije, fiksnih cena proizvodnih inputa i fiksne cene outputa i analiziraćemo ekonomske
posledice odluke menadžmenta preduzeća o količini angažovanog varijabilnog inputa na visinu ukupnog
profita i proizvođačevog viška. Cilj rada je da se ukaže, ne samo na jednostavnost algebarskog i
1
Rad primljen 27.01.2013. godine. Odobren za objavljivanje 18.02.2013. godine.
Kontakt autora: [email protected] Paper received 27.01.2013. Approved for
publishing 18.02.2013.
1
Dr Mehmed Meta – Neoklasična funkcija proizvodnje iz tržišne perspektive
geometrijskog načina kvantificiranja optimalne količine korišćenja varijabilnog proizvodnog inputa, nego
i na efekte suboptimalne količine korišćenja datog inputa na ekonomski položaj preduzeća i visinu
njegovog viška.
Ključne reči: Neoklasična proizvodna funkcija; granični fizički proizvod; prosečni fizički proizvod;
vrednost graničnog fizičkog proizvoda; vrednost prosečnog fizičkog proizvoda; fiksni inputi; varijabilni
inputi
1. Uvod
Klasičan pristup ekonomskoj analizi proizvodne funkcije u kratkom
vremenskom periodu polazi od toga da se sa povećanjem količine angažovanog
varijabilnog inputa najpre ostvaruju rastući, potom konstantni i na kraju
opadajući prinosi. Sve teorijske analize koje se odnose na ponašanje i razvojni
tok troškova (fiksnih, varijabilnih, ukupnih i marginalnih) i utvrđivanja stanja
ravnoteže preduzeća u različitim tržišnim strukturama, uglavnom polaze od
klasičnog pristupa proizvodnoj funkciji. Neoklasični pristup proizvodnoj
funkciji ne poznaje područja rastućih i konstantnih prinosa. Algebarski se ova
funkcija može prikazati u obliku:
=
u kojoj X označava ukupan fizički proizvod, odnosno maksimalnu količinu
naturalno izraženog outputa koja može biti ostvarena korišćenjem R jedinica
varijabilnog proizvodnog inputa i fiksne količine faktora kapitala, A pozitivnu
konstantu, dok eksponent a opisuje oblik ove funkcije i ima vrednost:
0˂ ˂1
Ako konstanta A ima jediničnu vrednost i ako je
može prikazati u obliku:
= 0,5 proizvodna funkcija se
=√
(1)
Proizvodna funkcija data relacijom (1) je specifična, jer ne poznaje područja
rastućih i konstantnih prinosa, već samo područje opadajućih prinosa, odnosno
opadajućeg graničnog fizičkog proizvoda. Ako se količina angažovanog
varijabilnog proizvodnog inputa povećava, ukupan output će se povećavati u sve
manjem i manjem iznosu.
2. Prosečan i granični fizički proizvod
Prosečan fizički proizvod (prosečna produktivnost varijabilnog proizvodnog
inputa), kao veličina ostvarenog outputa po jedinici angažovanog faktora R se
2
Socioeconomica – The Scientific Journal for Theory and Practice of Socio-economic Development
Vol. 2, N° 3, pp. 1 – 13. ||| June, 2013
dobija iz odnosa ukupnog obima proizvodnje i količine varijabilnog inputa koji
se koristi za dobijanje datog outputa, odnosno:
=
(2)
a granični fizički proizvod (granična produktivnost varijabilnog proizvodnog
inputa) se dobija derivacijom funkcije proizvodnje po argumentu R i iznosi:
=
(3)
i pokazuje za koliko će se povećati ukupan output ako se količina angažovanog
varijabilnog inputa poveća za jednu infinitezimalnu jedinicu. Za našu
proizvodnu funkciju pri svakoj količini angažovanog varijabilnog inputa
granični fizički proizvod je upola manji od prosečnog fizičkog proizvoda.
3. Vrednost graničnog i prosečnog fizičkog proizvoda
Ako funkciju graničnog fizičkog proizvoda varijabilnog inputa pomnožimo
cenom outputa dobićemo vrednost graničnog fizičkog proizvoda, odnosno
veličinu koja pokazuje za koliko će se povećati ukupan prihod ako se količina
varijabilnog inputa poveća za jednu infinitezimalnu jedinicu. Ako cenu outputa
označimo sa P, vrednost graničnog fizičkog proizvoda inputa rada (
) će
iznositi:
=
=
(4)
Množenjem prosečnog fizičkog proizvoda varijabilnog inputa sa cenom outputa
dobija se vrednost prosečnog fizičkog proizvoda istog inputa (
):
=
=
(5)
Vrednost prosečnog fizičkog proizvoda varijabilnog inputa pokazuje prosečan
iznos ukupnog prihoda kojeg preduzeće ostvaruje po jednoj jedinici
angažovanog varijabilnog inputa.
Iznos ukupnih izdataka kojih preduzeće ima pri angažovanju varijabilnog inputa
(
), dobićemo množenjem količine angažovanog varijabilnog faktora sa
njegovom cenom ( ) odnosno:
= 3
Dr Mehmed Meta – Neoklasična funkcija proizvodnje iz tržišne perspektive
a množenjem vrednosti prosečnog fizičkog proizvoda, koji označava visinu
prihoda po jedinici angažovanog varijabilnog inputa, sa količinom angažovanog
varijabilnog inputa dobićemo ukupan prihod kao funkciju faktora R, odnosno:
= √
(6)
Koju će količinu varijabilnog inputa racionalni donosilac odluke uposliti?
Upošljavanje dodatne jedinice faktora R preduzeće košta , odnosno za svaku
dodatnu jedinicu ovog faktora ono mora platiti konstantnu cenu
, a svaka
dodatno angažovana jedinica varijabilnog inputa njemu povećava ukupan prihod
za proizvod graničnog fizičkog proizvoda i cene outputa, odnosno za
.
Ako se krećemo od nulte količine do ∗ (Slika 1) primećujemo da će mu svaka
dodatno angažovana jedinica faktora R više doprineti povećanju ukupnog
prihoda nego što za nju plača, što pri datoj količini angažovanog faktora K i
njegovoj ceni
utiče na povećanje ukupnog profita preduzetnika. Pri količini
∗
ukupan profit će biti najveći mogući, a nakon toga počinje da opada, jer
svaka dodatna jedinica varijabilnog inputa preduzeće više košta nego što utiče
na povećanje ukupnog prihoda.
Racionalni preduzetnik, rukovođen
motivom ostvarenja najvećeg
mogućeg profita biće uvek voljan
da varijabilni proizvodni input
angažuje u količini pri kojoj će mu
razlika između ukupnog prihoda
kojeg će ostvariti i izdataka na
svim faktorima koje koristi bude
najveća moguća. Želja mu je,
dakle, da razlika između ukupnog
prihoda i ukupnih troškova bude
maksimalna. Pitanje koje se
postavlja glasi: pri kojoj količini
varijabilnog inputa će ukupan
profit biti maksimalan?
,
,
! , "!
pri promeni varijabilnog
inputa
Slika 1: Dinamika
i #
Ako pođemo od pretpostavke da
je tržište faktora proizvodnje, kao i
na tržište outputa savršeno
perfektno, to preduzeće za svaku
jedinicu nabavljenog varijabilnog
4
Socioeconomica – The Scientific Journal for Theory and Practice of Socio-economic Development
Vol. 2, N° 3, pp. 1 – 13. ||| June, 2013
inputa plača istu cenu ( ), a svaku dodatnu jedinicu outputa koja rezultira iz
povećanog korišćenja varijabilnog inputa prodaje po konstantnoj ceni P, to se
rezime geometrije između funkcija
i
, kao i
,
i
može prikazati kao na narednom grafikonu.
Upošljavanje dodatne jedinice faktora R preduzetnika košta
, odnosno za
svaku dodatnu jedinicu ovog faktora on mora platiti konstantnu cenu , a svaka
dodatno angažovana jedinica varijabilnog inputa njemu povećava ukupan prihod
.
za proizvod graničnog fizičkog proizvoda i cene outputa, odnosno za
Ako se krećemo od nulte količine angažovanja varijabilnog inputa do količine
∗
primećujemo da će mu svaka dodatno angažovana jedinica faktora R više
doprineti povećanju ukupnog prihoda nego što će za nju platiti, što pri datoj
količini angažovanog faktora K i njegovoj ceni
utiče na povećanje njegovog
∗
ukupnog profita. Pri količini
ukupan profit će biti najveći mogući, a nakon
toga počinje da opada, jer svaka dodatna jedinica varijabilnog inputa
preduzetnika više košta nego što utiče na povećanje njegovog ukupnog prihoda.
Racionalni preduzetnik, rukovođen motivom ostvarenja najvećeg mogućeg
profita, će uvek voljan da varijabilni proizvodni input angažuje u onoj količini
pri kojoj će mu razlika između ukupnog prihoda kojeg će ostvariti i izdataka na
svim faktorima koje koristi buti najveća moguća. Želja mu je, dakle, da razlika
između ukupnog prihoda i ukupnih troškova bude maksimalna. Pitanje koje se
postavlja glasi: pri kojoj količini varijabilnog inputa će ukupan profit biti
maksimalan?
4. Optimalna količina angažovanja varijabilnog inputa
Ako se R povećava ukupan prihod se povećava degresivno, što znači da će se sa
povećanjem faktora R za određeni % ukupan prihod povećati za manji % .
Kriva
geometrijski se prikazuje kao prava linija uzlaznog nagiba koja
polazi iz ishodišta koordinatnog sistema. Njen nagib je jednak ceni varijabilnog
proizvodnog faktora, što znači da će se ukupni troškovi faktora R uvek povećati
za veličinu
ako se količinsko angažovanje ovog faktora poveća za jednu
jedinicu. Razlika između
i
, odnosno vertikalno odstojanje ove dve
krive označava iznos ukupnog prihoda koji po pokriću izdataka na varijabilnom
inputu služi za pokriće fiksnih troškova i preostali deo koji označava veličinu
ukupnog profita preduzetnika. Ova razlika, koja je kvantitativno jednaka zbiru
ukupnih fiksnih troškova i profita pri određenoj količini angažovanja
varijabilnog inputa, se naziva proizvođačevim viskom ( & ) i računski se
izražava na sledeći način:
&
&
=
−
= √ −
5
Dr Mehmed Meta – Neoklasična funkcija proizvodnje iz tržišne perspektive
Pošto racionalni preduzetnik želi faktor R angažovati u količini pri kojoj će mu
& biti maksimalno mogući, to se izračunavanjem prvog izvoda gornje funkcije
po argumentu R:
odnosno:
( &
1
1
* −
=
(
2
=0
1
1
* =
2
i rešavanjem gornje relacije po R dobija količina varijabilnog proizvodnog
faktora pri kojoj je proizvođačev višak, a samim tim i visina ukupnog profita
maksimalno moguća:
∗
=+
2
, (7)
Vrednost graničnog fizičkog proizvoda varijabilnog proizvodnog inputa na
ovom nivou angažovanja varijabilnog inputa iznosi:
( ∗)
=
*+
/
.
,
/01
=
(8)
a vrednost prosečnog fizičkog proizvoda varijabilnog istog inputa:
( ∗)
= *
+
/
.
,
/01
=2
(9)
Pri svakoj količini faktora R, faktor K je prisutan u fiksnoj količini (recimo u
količini od 2 jedinice), što pri njegovoj konstantnoj ceni 2 (neka cena ovog
faktora iznosi 2 = 0,5) čini njegove troškove konstantnim i nezavisnim od
količinskog angažovanja varijabilnog inputa. Troškovi ovog faktora pri svakom
nivou R iznose 1. Primećujemo da jedna komponenta ukupnih troškova (
)
zavisi, a druga komponenta (UFT) ne zavisi od R. Stoga se funkcija
nagore za 1 pri
geometrijski prikazuje kao vertikalno pomerena funkcija
svakoj količini angažovanja faktora R.
Površina četvorougla 3 ∗ 4 označava iznos izdataka kojih preduzetnik ima
angažujući varijabilni input u količini od ∗ , odnosno to je iznos ukupnih
varijabilnih troškova pri ∗ količini upošljavanja faktora R:
6
Socioeconomica – The Scientific Journal for Theory and Practice of Socio-economic Development
Vol. 2, N° 3, pp. 1 – 13. ||| June, 2013
( ∗)
=
=
∗
a površina šrafiranog četvorougla 3
količini korišćenja faktora R.
( ∗)
∗
∗
5/
=
671
( ∗)
=
(10)
8 visinu ukupnog prihoda pri istoj
5/
71
(11)
Upoređujući vrednosti izraza (10) i (11) primećujemo da je pri optimalnoj
količini upošljavanja varijabilnog proizvodnog inputa vrednost ukupnog prihoda
preduzeća dvostruko veća u odnosu na vrednost varijabilnog proizvodnog inputa
kojeg ono angažuje.
Proizvođačev višak se definiše kao zbir ukupnih fiksnih troškova i ukupnog
profita ili kao razlika ukupnog prihoda i izdataka na angažovanom varijabilnom
inputu i na ∗ iznosi:
odnosno:
9 ( ∗)
=
( ∗)
−
( ∗)
9 ( ∗)
=
=
2
−
4
5/
671
Ako su angažovane dve jedinice fiksnog inputa, čija je jedinična cena
ukupni troškovi fiksnih proizvodnih inputa (UFT) iznose:
pa će ukupan profit na obimu
∗
=;
(12)
= 0,5
=1
biti:
( ∗)
5/
= 67 − 1
(13)
1
Površina četvorougla ABCD reprezentuje višak ukupnog prihoda u odnosu na
ukupne varijabilne troškove, odnosno iznos koji po pokriću troškova fiksnog
faktora proizvodnje prikazuje visinu ukupnog profita preduzetnika pri obimu
angažovanja varijabilnog proizvodnog inputa u količini od ∗
i
i označava količinu
Količina ∗ je određena tačkom preseka
angažovanja varijabilnog inputa pri kome racionalni preduzetnik u datim
okolnostima ostvaruje maksimalan ukupan profit. Ako se
poveća presek ovih
krivih se pomera ulevo i smanjuje se količina angažovanja varijabilnog inputa,
7
Dr Mehmed Meta – Neoklasična funkcija proizvodnje iz tržišne perspektive
ako se
smanji presek ovih krivih se pomera udesno i povećava se količina
angažovanja varijabilnog inputa. To znači da kriva
označava krivu
potražnje za faktorom R, koja kao i svaka druga kriva potražnje ukazuje na
funkcionalnu zavisnost potraživane količine od cene, odnosno ukazuje na to
kako će se menjati potraživana količina ako se pri ostalim ceteris paribus
uslovima menja cena onoga što se kupuje. Ta suprotnosmerna (inverzna)
zavisnost između tržišne cene faktora R i potražnje (angažovane količine) tog
faktora se može uočiti i iz obrasca za izračunavanje ∗ . Pri datoj ceni outputa
svako povećanje
(kao veličine koja se nalazi u imeniocu obrasca) smanjuje
∗
∗
, a svako smanjenje
povećava
. Kriva
označava krivu ponude
faktora R.
5. Elastičnost proizvodnje
U kratkom roku, kada je količinsko angažovanje svih faktora proizvodnje
konstantno, sem jednog inputa koji varira, ukupan output se menja samo usled
promene tog inputa. Za merenje osetljivosti promene proizvodnje na promenu
količine varijabilnog inputa, u ekonomskoj analizi se koristi koeficijent
elastičnosti proizvodnje. On pokazuje za koliko procenata će se promeniti obim
proizvodnje (ukupan fizički proizvod) ako se količina angažovanog varijabilnog
inputa promeni za 1%. U geometrijskom smislu, granični fizički proizvod
varijabilnog inputa je određen nagibom krive ukupnog fizičkog proizvoda pri
određenoj količini angažovanja tog inputa [Meta, 2012, pp. 138-139 ].
>=
<= = >=
100
100
Gornji obrazac za izračunavanje koeficijenta elastičnosti proizvodnje se može
preurediti i prikazati u obliku:
>=
100
>
<= = =
100
Ako su po sredi vrlo male promene u faktoru R (∆R→0) gornji izraz se može
napisati u obliku:
<= =
>=
lim >
> →C
=
=
D=
D
=
Pošto brojilac označava parcijalni izvod funkcije X u odnosu na faktor R,
odnosno GFPR, a imenilac iznos ukupnog outputa po jedinici angažovanog rada,
odnosno PFPR, to će konačni izraz za elastičnost proizvodnje u odnosu na
promenu varijabilnog inputa biti:
8
Socioeconomica – The Scientific Journal for Theory and Practice of Socio-economic Development
Vol. 2, N° 3, pp. 1 – 13. ||| June, 2013
<= =
EFG1
GFG1
(14)
Na osnovu izraza za granični i prosečni fizički proizvod datih obrascima (2) i
(3) elastičnost proizvodnje za datu neoklasičnu proizvodnu funkciju će iznositi;
<= =
= 0,5
Primećujemo da data neoklasična proizvodna funkcija ima konstantnu
elastičnost od 0,5. Svako količinsko povećanje varijabilnog proizvodnog inputa
za 1%, pri neizmenjenom iznosu ostalih faktora proizvodnje, uzrokuje
povećanje ukupnog fizičkog proizvoda za 0,5%. Konstantna elastičnost
proizvodnje je jedno od značajnih obeležja neoklasične proizvodne funkcije.
Pošto neoklasična proizvodna funkcija ne poznaje područje rastučeg (zonu
proizvodnje u kojoj je granični fizički proizvod varijabilnog inputa veći od
prosečnog fizičkog proizvoda istog inputa) i konstantnog prirasta prinosa (zonu
proizvodnje u kojoj je granični fizički proizvod varijabilnog inputa jednak
prosečnom fizičkom proizvodu istog inputa), nego samo područje opadajućih
prinosa (zonu proizvodnje u kojoj je granični fizički proizvod varijabilnog
inputa pri svim nivoima angažovanja varijabilnog inputa manji od prosečnog
fizičkog proizvoda istog inputa), to elastičnost njene proizvodnje mora uvek biti
manja od jedinice. Konstantnost ovog koeficijenta proizilazi iz činjenice da je
pri svim nivoima angažovanja varijabilnog inputa granični fizički proizvod
jednak polovini iznosa prosečnog fizičkog proizvoda
6. Funkcija potražnje za varijabilnim inputom i funkcija
ponude outputa
Funkcijom potražnje se definiše zavisnost potraživane količine nekog finalnog
dobra ili faktora proizvodnje od njegove cene, pri ostalim neizmenjenim
faktorima, odnosno ceteris paribus uslovima. Drugim rečima ona pokazuje kako
će se menjati potraživana količina nekog dobra ili proizvodnog inputa ako se
menja samo njegova cena a svi ostali faktori koji utiču na potražnju ostanu
konstantni. U tom smislu izraz za optimalnu količinu angažovanog varijabilnog
inputa označava funkciju potražnje za ovim inputom. Analizom izraza:
∗
=+
2
,
zaključujemo da će se potražnja za varijabilnim inputom uvek biti manja ako se
cena tog inputa poveća i obratno, da će preduzeće uvek biti voljno da ovaj input
nabavi u većoj količini ako se njegova cena smanji. Ove konstatacije su potpuno
9
Dr Mehmed Meta – Neoklasična funkcija proizvodnje iz tržišne perspektive
konzistentne sa zakonom potražnje i željom menadžmenta i vlasnika preduzeća
da sve poslovne poteze koje preduzimaju moraju biti podređeni maksimizaciji
profita, kao dominantnom motivu njegovog osnivanja i funkcionisanja.
Pošto proizvodna funkcija ima oblik:
=√
To se izraz (7) može prikazati i u obliku:
=
2
(15)
koji, de fakto, označava funkciju ponude preduzeća. Funkcijom ponude se
definiše zavisnost nuđene količine nekog dobra od njegove cene pri ostalim
neizmenjenim faktorima, odnosno ceteris paribus uslovima. Drugim rečima
funkcija ponude pokazuje kako će se menjati nuđena količina nekog dobra ako
se menja samo njegova cena a svi ostali faktori koji utiču na ponudu ostanu
konstantni. Nuđena količina outputa će se uvek povećati ako se cena outputa
povećava i obratno, što se nedvosmisleno može zaključiti analizom izraza (15).
Zavisnost nuđene količine nekog dobra i njegove tržišne cene je istosmerna što
je potpuno u skladu sa zakonom ponude i maksimizacijom profita kao
motivacionom determinantom ponašanja preduzeća.
7. Implikacije suboptimalne količine angažovanja
varijabilnog inputa
Koje bi implikacije po ukupan profit i proizvođačev višak nastale ako bi
preduzetnik angažovao varijabilni input u količini većoj od ∗ ? Iz grafičkog
prikaza se može primetiti da bi svaka dodatna jedinica varijabilnog inputa
doprinela povećanju ukupnog prihoda u manjoj meri nego što bi preduzetnika
koštala nabavka te jedinice, pa bi ukupan profit i proizvođačev višak bili manji u
poređenju sa onim na nivou ∗ . Povećanjem količinskog angažovanja
varijabilnog inputa desno od ∗ ukupan profit i proizvođačev višak su sve manji
i manji. Pri količini angažovanja faktora R kod koga se uspostavlja jednakost
i
(količina 6 ) proizvođačev višak je jednak 0.
Tačka 6 se kod naše proizvodne funkcije nalazi u preseku krive
ona iznosi:
= *
i
i
1
čijim rešavanjem po R dobijamo:
10
Socioeconomica – The Scientific Journal for Theory and Practice of Socio-economic Development
Vol. 2, N° 3, pp. 1 – 13. ||| June, 2013
6
=+
,
Pri ovoj količini angažovanja varijabilnog proizvodnog inputa vrednost
prosečnog fizičkog proizvoda, odnosno vertikalna udaljenost tačke E od 6
iznosi:
=
a vrednost graničnog fizičkog proizvoda, odnosno vertikalno odstojanje tačke F
od 6 :
=
Ukupan prihod na
6
2
je jednak površini četvorougla 3
=+
,
=
6<
, odnosno:
koliko iznose i troškovi nabavke ovog faktora (
), što znači da je pri
količini 6 proizvođačev višak jednak nuli, što pri iznosu ukupnih fiksnih
troškova od 1 daje iznos ukupnog profita od:
( H)
= −1
Preduzeće pri angažovanju varijabilnog inputa u količini od 6 ostvaruje
gubitak koji je kvantitativno jednak masi ukupnih fiksnih troškova. Sa
ekonomsko-finansijskog aspekta, data količina varijabilnog inputa označava
jednu potpuno indiferentnu poziciju sa solucijom obustave proizvodnje, jer će u
oba slučaja gubitak biti kvantitativno jednak iznosu ukupnih fiksnih troškova.
Količina 6 označava maksimalni iznos varijabilnog inputa koji može biti
korišćen u kratkom vremenskom periodu. Bilo koja količina ovog inputa veća
od 6 generiše gubitak za preduzeće veći od iznosa kojeg bi ono imalo pri
privremenoj obustavi proizvodnje.
8. Zaključak
Predmet našeg interesovanja u ovom radu su bili problemi ekonomske
optimizacije konkurentnog preduzeća posmatranih iz ugla korišćenja
varijabilnih proizvodnih inputa potrebnih pri ostvarenju maksimalno mogućeg
profita. Radi se o jednom teorijski netipičnom pristupu rešavanju ovog
problema, pošto mikroekonomska teorija ovo pitanje najčešće tretira kao rešenje
11
Dr Mehmed Meta – Neoklasična funkcija proizvodnje iz tržišne perspektive
problema izbora količine outputa pri kojoj savršeni konkurent maksimizira
profit. Namera nam je bila da sugerišemo jedan novi način rešavanja ovog
pitanja i da ukažemo na činjenicu da su funkcija proizvodnje i funkcija troškova
samo dva različita aspekta rešenja istog problema.
Iako svi teorijski pristupi analizi koja se odnosi na ponašanje i razvojni tok
troškova (fiksnih, varijabilnih, ukupnih i marginalnih) i utvrđivanja stanja
ravnoteže preduzeća u različitim tržišnim strukturama, polazi od klasičnog
pristupa proizvodnoj funkciji, u ovom radu smo pristup gradili na obliku
proizvodne funkcije koja ne poznaje područje rastućih i konstantnih prinosa,
odnosno na neoklasičnoj funkciji proizvodnje.
Uvažavajući sve ove postavke u mogućnosti smo bili da kvantitativno tačno
utvrdimo ne samo količinu varijabilnog inputa pri kojoj konkurentno preduzeće
maksimizira svoju ciljnu funkciju, nego i visinu profita, troškova i
proizvođačevog viška pri optimalnoj količini angažovanja ovog inputa. Poseban
značaj ovakav pristup dobija i što se njegovim korišćenjem mogu prikazati i
efekti suboptimalnog korišćenja varijabilnih inputa, funkcija potražnje za
varijabilnim inputom i funkcija ponude outputa konkurentnog preduzeća.
Literatura
1. Begg, D., Fischer, S., Dornbusch, R. (2009) Ekonomija (osmo izdanje).
Beograd: Datastatus.
2. Boulding, K., Stigler, G. (1952) Readings in Price Theory. Chicago:
R.Irvin.
3. Koutsoyiannis, A. (1996) Moderna mikroekonomika. Zagreb: Mate.
4. Majcen, Ž. (1981) Troškovi u teoriji i praksi. Zagreb: Informator.
5. Markovski, S. (1978) Troškovi u poslovnom odlučivanju. Zagreb:
Informator.
6. Meta, M. (2012) Mikroekonomska analiza. Novi Pazar: IUNP.
7. Salvatore, D. (1974) Theory and Problems of Microeconomics. Njujork:
Cours et problemes de microeconomie, Pariz, 1978.
8. Samuelson, A. P., & Nordhaus D. V. (2000) Ekonomija, (petnaesto
izdanje, prevod). Zagreb: Mate.
*****
Abstract
Short period of time in microeconomic theory defines the operational point of view. Under it does not
include the time period specified duration quantitatively accurate, but as the time interval within which
the company is manufacturing variations may be adjusted by changing only the variable production
12
Socioeconomica – The Scientific Journal for Theory and Practice of Socio-economic Development
Vol. 2, N° 3, pp. 1 – 13. ||| June, 2013
inputs, and not those inputs that can not be changed (fixed inputs). In order to conduct the company in a
short period of time could explain the need to understand the limitations of the character with which it is
in the process of its operation meets. There are two important limits which are faced by the company and
that determine its behavior: technological and market limitations. Technological limitations contained in
the production function. Enterprise is only available certain (more or less) the number of combinations of
inputs and the resulting outputs, and this reality presents insurmountable limit for each company, and she
must be considered. Only technological limitation leads to economic restrictions contained in the cost
function. Competition is another form of restriction which limits the company must be considered. The
company can offer the market what can physically produce and establish a price he pleases, but he can sell
only what customers want to buy and at a price they are willing to pay.
In this paper we analyze the behavior of a competitive firm with a neoclassical production function, and
we present the problem of maximizing the profits of companies in competitive markets, and market factors
of production output. In this paper, we start from a very simple algebraic functions of production, fixed
prices of production inputs and outputs and fixed rates will analyze the economic consequences of
management decisions on the amount of companies engaged in the variable input level of total profits and
producer surplus. The aim of this paper is to point out, not only to ease the algebraic and geometric ways
of quantifying the optimal use of variable quantities of production inputs, but also on the effects of
suboptimal use of a given quantity of inputs to the economic position of the company and the amount of
its surplus.
Keywords: Neoclassical production punction, Marginal physical Product, Average physical product,
Value of marginal physical product, Average value of a physical product, Fixed inputs, variable inputs.
13
Download

1. Meta Mehmed - Socioeconomica