2012
Individualna filantropija
Rezultat istraživanja
“However selfish soever man be supposed, there are evidently some
principles in his nature, which interest him in the fortune of others, and
render their happiness necessary to him, though he derives nothing
from him, except the pleasure of seeing it”.
(Smith, 1969, str. 47)
Olivera Komar, Pavle Gegaj
De Facto Consultancy
12/5/2012
SADRŽAJ
Uvod ..................................................................................................................................................................... 3
Metodologija ..................................................................................................................................................... 3
Poznavanje i razumijevanje ideja filantropije...................................................................................... 9
Percepcija filantropije u Crnoj Gori....................................................................................................... 10
Altruizam kao potencijal za individualnu filantropiju ................................................................... 16
Skala filantropije .......................................................................................................................................... 19
Informisanost o aktuelnim inicijativama ............................................................................................ 22
Praksa i preferencije davanja .................................................................................................................. 28
Fondacije za opšte dobro .......................................................................................................................... 44
World Giving index ...................................................................................................................................... 47
Dva modela davanja za opšte dobro ..................................................................................................... 54
Zaključak ......................................................................................................................................................... 57
Literatura ........................................................................................................................................................ 58
2|Strana
UVOD
Dugi niz godina, istraživači u oblasti sociologije, psihologije, ekonomije ili među
njima graničnih disciplina nisu vjerovali u postojanje nesebičnog altruističkog
ponašanja. U postupcima za koja bi se moglo naizgled reći da su nesebična, traženi su
skriveni lični motivi. Međutim, u posljednje vrijeme raste interesovanje za istraživanje
altruističnog ponašanja, te se primjećuje nešto što bi se moglo opisati kao svojevrsna
„promjena paradigme“ (Piliavin & Charng, 1990, p. 28): „People do have „otherregarding“ sentiments, they do contribute to public goods from which they benefit little,
they do sacrifise for their children and even for other to whom they are not related“.
Skepsa teoretičara kada je u pitanju potencijal za djelovanje i davanje u korist drugih
polako se smanjuje, a samim tim altruizam i filantropija dolaze u žižu interesovanja. No,
prvo treba da definišemo pojmove – altruizam ćemo prosto odrediti kao nesebičnost i
potencijal za činjenje opšteg dobra, dok ćemo filantropiju definisati kao dobrovoljnu
akciju za opšte dobro (engl. „voluntary action for public good“ (Payton, 1988)).
Cilj ovog istraživanja je mjerenje potencijala za činjenje i davanje u cilju opšteg
dobra, te prakse koja u tom smislu u Crnoj Gori postoji. Ova vrsta aktivnosti posebno je
važna za tranziciona društva jer predstavlja suprotnost takozvanom „free raidership“,
ponašanju koje podrazumijeva prebacivanje troškova za postizanje i održavanje
kolektivnih dobara na druge uz istovremeno uživanje koristi koje iz tih kolektivnih
dobara proističu.
Zašto je altruizam i potencijal za individualnu filantropiju važan? Pored
očiglednih dobrobiti za direktne korisnike konkretnih akcija – brojne studije su našle
korelaciju između npr. spremnosti za volontiranje i spremnosti za doniranje za opšte
dobro (Reddy, 1980) ili pak sklonosti za politički aktivizam i sklonosti za volontiranje ili
doniranjem (Wilson, 2000). Crnogorsko društvo, budući društvo nekonsolidovane
demokratije u kome se tlo od „tektonskog“ poremećaja zvanog tranzicija još nije smirilo,
društvo u kome se određeni društveni odnosi iznova uspostavljaju, posebno zahtijeva
praćenje ovih procesa. Jesu li starije generacije sklonije doniranju za opšte dobro? Ako
jesu, da li je to uobičajen proces i za zapadna liberalno-demokratska društva ili je u
pitanju smjena vrijednosti? Da li sklonost za činjenje i davanje u opšte dobro zavisi od
visine prihoda? Da li je visina prihoda obrazloženje ili izgovor? Koliko je povjerenje ljudi
u Crnoj Gori u organizacije/institucije koje organizuju akcije davanja u opšte dobro? Od
čega zavisi to povjerenje? Ovo su samo neka od pitanja na koja smo pokušali dati
odgovor u izvještaju koji slijedi.
METODOLOGIJA
Filantropiju i potencijal za individualnu filantropiju veoma je teško mjeriti.
Postojeće metode mjerenja koje potiču iz psihologije i socijalne psihologije, ukazuju se
3|Strana
uglavnom nedostatnim i često bivaju kritikovane u stručnim časopisima. Za mjerenje
filantropije u Crnoj Gori, kreiran je, stoga, instrument koji kombinuje upitnike koji se za
tu namjenu koriste u okruženju sa određenim međunarodno priznatim skalama za
mjerenje altruizma i filantropije.
Upitnik sadrži sljedeće komponente:










Poznavanje i razumijevanje ideja filantropije od strane ispitanika,
Percepcija filantropije u Crnoj Gori,
Potencijal za individualnu filantropiju,
Skala vrijednosnih orijentacija u socijalnoj interakciji,
Skala filantropije,
Indeks davanja (world giving index),
Motivacija za filantropiju,
Povjerenje u filantropske inicijative,
Informisanost o aktuelnim inicijativama,
Demografske informacije o ispitanicima.
Javnomnjensko istraživanje je sprovedeno face-to-face anketiranjem na uzorku
od 1000 ispitanika kako bi dalo reprezentativnu sliku stavova građana Crne Gore prema
individualnoj filantropiji. Reprezentativnost je, takođe, omogućila analizu podataka
prema određenim demografskim karakteristikama, npr. polu, mjestu života,
obrazovanju, visini prihoda i sl. Na taj način se pored reprezentativnih stavova kada je
cjelokupna populacija Crne Gore u pitanju, dobijaju i odgovori u odnosu na pojedinačne
demografske grupe: npr. da li postoji korelacija između visine prihoda i pozitivnog
odnosa prema individualnoj filantropiji i sl.
U dijelu koji slijedi opisan je uzorak kroz osnovne demografske varijable. “N”
označava broj ispitanika koji je odgovorio na postavljeno pitanje, te se navedeni
procenti odnose na dati n ispitanika.
K ARAKTERISTIKE UZORKA :
Uzorkom je obuhvaćeno 50.8% ispitanica i 49.2% ispitanika čime je ispoštovana
rodna distribucija stanovništva u Crnoj Gori.
D1: P OL /R OD
4|Strana
n - 1000
U narednom grafikonu dat je sumiran podatak o starosnoj strukturi stanovništva
koja je iz analitičkih razloga podijeljena u pet starosnih kohorti: 1) između 18 i 28
godina, 2) između 29 i 39 godina, 3) između 40 i 49 godina, 4) između 50 i 59 godina i 5)
preko 60 godina.
D2: K OLIKO
IMATE GODINA ?
n - 1000
Pitanje o nacionalnosti (kao i pitanje o vjeroispovjesti) postavlja se prvenstveno
iz razloga kontrole uzorka. U tabeli koja sijedi dati su podaci o strukturi uzorka po
osnovi nacionalnosti.
D3: K OJE STE NACIONALNOST I ?
n – 992
D4: K OJOJ VJEROISPOVJESTI
PRIPADATE ?
5|Strana
n - 988
U tabelama koja slijedi dati su podaci o strukturi ispitanika u odnosu na
obrazovanje, zanimanje, mjesto i status zaposlenja. Kod mjesta zaposlenja posebno je
izdvojen nevladin sektor, iako se to uobičajeno ne radi kako bi se provjerilo da li ova
vrsta aktivnizma posebno pozitivno utiče na potencijal za davanje za opšte dobro.
D5: K OJU ŠKOLSKU SPREMU I MATE ?
n - 992
D6: K OJE JE VAŠE
ZANIMANJ E ?
6|Strana
n - 987
7|Strana
D7: Z APOSLENI
STE U :
n - 960
D8: K AKAV
JE VAŠ STATUS ZAPOSLENJA ?
n - 977
Pretposljednje pitanje iz oblasti demografije odnosi ne na okvirne prihode
domaćinstva ispitanika na mjesečnom nivou. Ispitanicima je ponuđeno da izaberu jedan
od sljedećih odgovora: 1) nemamo nikakvih prihoda, 2) manje od 50 EUR, 3) od 51 –
100 EUR, 4) od 101 - 150 EUR, 5) od 151 - 200 EUR, 6) od 201 – 250 EUR, 7) od 251 –
300 EUR, 8) od 301 – 350 EUR, 9) od 351 – 400 EUR, 10) od 401 – 500 EUR, 11) od 501 600 EUR, 12) od 601 – 700 EUR, 13) od 701 – 800 EUR, 14) od 801 - 1000 EUR, 15) od
1001 – 1500 EUR i 16) preko 1500 EUR. Iz analitičkih razloga, dobijeni odgovori su
klasifikovani u tri podgrupe: 1) niski – do 350 eur, 2) srednji – od 351 do 600 eur i 3)
visoki – preko 600 eur.
D9: K OLIKI SU , OKVIRNO , UKUPNI PRIHODI V AŠEG DOMAĆINSTVA NA MJESEČNOM NIVOU ?
8|Strana
n – 982
U posljednjem grafiku u ovom dijelu, dati su podaci o prebivalištu ispitanika.
Anketirani su ispitanici iz 16 crnogorskih opština i to: Bijelog polja, Berana, Pljevalja,
Podgorice, Nikšića, Cetinja, Herceg Novog, Ulcinja, Bara, Budve, Tivta, Kotora, Rožaja,
Plava, Žabljaka i Kolašina.
Iz analitičkih razloga u grafiku je data distribucija po regionima.
D10: R EGION
POZNAVANJE I RAZUMIJEVANJE IDEJA FILANTROPIJE
Filantropija je riječ bez odgovarajućeg ekvivalenta na našem jeziku. Samim tim,
za očekivati je da određeni dio stanivništva neće biti siguran u njeno značenje. Stoga, u
prva dva pitanja nastojali smo utvrditi koliko ispitanika termin filantropija povezuje sa
davanjem za opšte dobro. Iz distribucije odgovora u grafiku P1, vidimo da je najveći
procenat ispitanika posegao za “sigurnim” opcijama – davanje za opšte dobro je
dobrotvorno davanje za 43% ispitanika, dobročinstvo za 25%, briga o zajednici za 15%.
Svega 2.8% ispitanika koristi izraz filantropija da označi davanje za opšte dobro, a čak
11.7% nije moglo odabrati nijedan od ponuđenih odgovora.
P1: K OJI OD SLJEDEĆIH IZR AZA KORISTITE DA OZNAČITE
DAVANJE ZA OPŠTE DOBRO ?
9|Strana
N = 992
Naredno pitanje je za cilj imalo da procijeni šta sve ljudi podrazumijevaju kad
kažu davanje za opšte dobro. Zbog toga im je ponuđeno da označe svoj prvi i drugi izbor.
Najviše ispitanika je kao prvi izbor zaokružilo pomoć socijalno ugroženim licima 30.1%,
dok su na drugom mjestu novčana pomoć i humanitarna akcija sa 15%. Interesantno je
primijetiti da je relativno malo ispitanika sa davanjem za opšte dobro identifikovalo
doniranje ili pak volontiranje (4.9%).
P2: K AD
MISLITE NA DAVANJ E ZA OPŠTE DOBRO , ŠTA SVE POD TIM PODR AZUMIJEVATE ?
N=996, N=937
PERCEPCIJA FILANTROPIJE U CRNOJ GORI
U narednih nekoliko pitanja, interesovalo nas je kakva je percepcija ispitanika o
razvijenosti davanja za opšte dobro (filantropije) u Crnoj Gori. Kao što vidimo iz grafika
P3, većina ispitanika je skeptična i smatra da je običaj davanja za opšte dobro u Crnoj
10 | S t r a n a
Gori malo razvijen – 44.6%, dok je onih koji smatraju da je razvijen mnogo ili prilično
svega oko 18%.
P3: K OLIKO JE , PO V AŠEM MIŠLJENJU RAZVI JEN OBIČAJ DAVANJA ZA OPŠTE DOBRO ?
N=995
Onih koji smatraju da se davanje za opšte dobro podstiče taman koliko treba je
13.6%, a onih koji čas smatraju da je toga previše oko 3%. Sa druge strane ubjedljiva
većina ispitanika smatra da se podstiče malo 61.4% ili se čak uopšte ne podstiče 14.1%.
P4: A
KOLIKO SE , PO
V AŠEM
MIŠLJENJU , DAVANJE ZA OPŠTE DOB RO U NAŠEM DRUŠTVU
PODSTIČE ?
N=989
Kao glavni razlog zbog koga se davanje za opšte dobro u Crnoj Gori ne podstiče
više, najveći broj ispitanika navodi lošu materijalnu situaciju (46.7%). Nešto niži
procenat njih smatra da je u pitanju nedostatak svijesti o opštem dobru (34.7%), dok
11% smatra da i država i pojedinci imaju druge probleme koji ih opterećuju.
P5: K OJI
JE GLAVNI RAZLOG , PO
OPŠTE DOBRO VIŠE NE
V AŠEM
PODSTIČE ?
MIŠLJENJU , ŠTO SE U NAŠEM DRUŠT VU DAVANJE ZA
11 | S t r a n a
N=991
U narednom pitanju, od ispitanika se tražilo da procijeni koliko određeni subjekti
inače daju za opšte dobro: građani, vjerske zajednice, istaknuti pojedinci, dijaspora,
državna i privatna preduzeća, mediji i država. Odgovori su sortirani prema intenzitetu.
Vidimo da u tzv. pozitivnim kategorijama (mnogo i prilično) nešto više ispitanika izdvaja
obične građane, vjerske zajednice i dijasporu, dok u negativnim kategorijama
dominiraju država, državna i privatna preduzeća, te mediji.
P6: K OLIKO
SVAKA OD SLJEDEĆIH INSTITUCIJA / ORGANIZACIJA DAJE ZA OPŠTE DOBRO ?
12 | S t r a n a
N-983, N-981, N-983, N-981, N-974, N-979, N-978, N-984
Sa druge strane, kada se građanima traži da izdvoje jedan od pomenutih
subjekata kao onaj koji daje najviše, dobijamo naizgled kontradiktorne rezultate. Tako
na prvo mjesto izbija država, dok nakon nje, očekivano slijede obični građani. No, i za
ovu kontradiktornost može se ponuditi određeno objašnjenje. Naime, iako država daje
najviše, građani percipiraju da u odnosu na resurse kojima raspolaže to nije dovoljno.
P7: A KOJU ORGANIZACIJU ILI INSTITUCIJU BISTE STAVILI NA PRVO MJESTO KAO ONU KOJA
NAJVIŠE DAJE ZA OPŠT E DOBRO ?
N=987
13 | S t r a n a
Kao osnovni razlog što građani ne daju više za opšte dobro, ubjedljiva većina
ispitanika izdvaja lošu materijalnu situaciju (55.5%), a nakon toga nepovjerenje da će
novac otići u ruke onima kojima zaista treba (19%).
P8: Š TA MISLITE ,
KOJI JE RAZLOG ŠTO G RAĐANI NE DAJU VIŠE ZA OPŠTE DOBRO ?
N=995
Ispitanici su nešto “kritičniji” kad su u pitanju privatna preduzeća. Naime, najviše
njih kao razlog zbog čega ona ne daju više u opšte dobro izdvaja nezainteresovanost
vlasnika (34%), te nedostatak svijesti o potrebi davanja za opšte dobro (30.2%).
P9: A ŠTA
MISLITE , KOJI JE RAZLOG ŠTO PRIVATNA PREDUZEĆA U
C RNOJ G ORI
NE DAJU VIŠE
ZA OPŠTE DOBRO ?
N=997
14 | S t r a n a
Kao motive zbog kojih privatna preduzeća uopšte izdvajaju sredstva za opšte
dobro, ispitanici navode stvaranje pozitivne slike kod kompanija i potrošača (34%) i
poreske olakšice (29.5%).
P10: Š TA
MISLITE KOJI JE G LAVNI MOTIV PRIVATNI M PREDUZEĆIMA U
C RNOJ G ORI
DA
IZDVAJAJU ZA OPŠTE DOBRO ?
N=993
Nešto manje kritični su građani prema medijima, tako da uglavnom smatraju da
je njihova uloga u davanju za opšte dobro pozitivna 39.8% ili neutralna 41.1%. kad je u
pitanju povjerenje u informacije koje dobijaju iz medija, iako visok procenat ispitanika
uglavnom vjeruje tim informacijama 28.3%, treba uočiti da čak 36% nema jasan stav te
kaže da niti vjeruje niti ne vjeruje.
P11: K AKVA JE ,
ZEMLJI ?
PO
V AŠEM
MIŠLJENJU , ULOGA MEDIJA U DAVAN JU ZA OPŠTE DOBRO U NAŠOJ
N=993
15 | S t r a n a
P12: K OLIKO
VJERUJETE INFO RMACIJAMA KOJE PUTEM MEDIJA DOBIJATE O IZDVAJANJIMA
ZA OPŠTE DOBRO ?
N=968
Iz grafika P13 vidimo da je najveći procenat ispitanika ravnodušan prema tome
da bude informisan o akcijama za opšte dobro (35.6%), a od onih koji imaju jasniji stav
veći je procenat onih kojima je to važno nego onih kojima nije.
P13: K OLIKO
DOBRO ?
JE
V AMA
LIČNO VAŽNO DA B UDETE INFORMISANI O AKCIJAMA ZA OPŠTE
N=996
ALTRUIZAM KAO POTENCIJAL ZA INDIVIDUALNU FILANTROPIJU
Kao što je u uvodu istaknuto, altruizam se može smatrati potencijalom za
filantropske aktivnosti. Altruistične osobe su spremnije da daju ili čine i onda kada to
nema nikakve veze sa njihovom ličnom koristi. Zbog toga smo u ovo istraživanje uključili
i jednu od često korišćenih skala za mjerenje altruizma. Nju je konstruisao L.V. Gordon
(1960.) i čini je osam tvrdnji:



Preferiram da radim u korist sopstvene dobrobiti nego u korist dobrobiti drugih
Težim tome da radim u korist dobrobiti cijelog društva
Nemam posebnu želju da pomažem drugima
16 | S t r a n a





Smatram da je veoma važno podijeliti ono što imaš sa drugima
Ne volim da provodim vrijeme radeći u korist drugih
Smatram važnim da učinim napor za druge
Ne volim previše da dajem priloge u dobrotvorne svrhe
Smatram važnim da pomognem siromašnima i drugima kojima je pomoć potrebna
U grafiku P14 data je distribucija stavova ispitanika po datim pitanjima. Kao što
vidimo, u svim situacijama nešto je više „altruističnih“ odgovora nego onih drugih.
P14: K OLIKO
STE SAGLASNI SA SLJEDEĆIM TVRDNJAM A :
N-987, N-985, N-978, N-984, N-989, N-983, N-987, N-989
U odnosu na slaganje/neslaganje sa ovim tvrdnjama moguće je konstruisati tzv.
index altruizma. Granične vrijednosti ovog indexa su od 0 do 1, pri čemu veća vrijednost
označava veći stepen altruizma (1 je maximum). U grafiku koji slijedi data je distribucija
vrijednosti u populaciji po indexu altruizma:
17 | S t r a n a
Vidimo da je srednja vrijednost indexa 0.61 i da je distribucija zakrivljena u
desno što ukazuje na nešto više vrijednosti. Ovaj podatak će posebno dobiti na
vrijednosti ukoliko se otvori u budućnosti mogućnost longitudinalnog praćenja, tj.
upoređivanja u različitim vremenskim presjecima.
U ovom trenutku moguće je samo uporediti srednje vrijednosti u odnosu na
određene demografske kategorije:
P14 – 1: S TAROST
Starost (5 kategorija)
od 18 do 28 godina
Mean
.6040
N
183
Std. Deviation
.18488
od 29 do 39 godina
.6275
229
.17280
of 40 do 49 godina
.6120
169
.14329
od 50 do 59 godina
.6069
190
.18040
preko 60 godina
.6339
224
.17124
Total
.6180
994
.17173
398
Std. Deviation
.17718
P14 – 2: P RIHODI
Prihodi domaćinstva na
mjesečnom nivou
niski (do 350 eur)
Mean
.5927
N
srednji (351-600 eur)
.6274
328
.16121
visoki (preko 600 eur)
.6419
254
.17003
Total
.6171
980
.17123
P14 – 3: R EGION
Region
Sjeverni
Mean
.5947
N
325
Std. Deviation
.18365
Centralni
.6668
427
.17471
Južni
.5635
243
.11969
Total
.6180
994
.17173
18 | S t r a n a
Vidimo da su vrijednosti indexa ujednačene kada su starosne kategorije u
pitanju, pri čemu su nešto više kod najstarije starosne skupine. Index raste u odnosu na
visinu prihoda i ima više vrijednosti u centralnom dijelu države u odnosu na sjever i jug.
SKALA FILANTROPIJE
Vjerovatno najviše korišćena je skala filantropije, koja je takođe operacionalizovana
kao petostepena Likertova skala sa 10 tvrdnji i to:










Ne osjećam se bliskim sa ljudima s druge strane planete
Teško mi je da podržim inicijative od kojih nemam koristi
Društvo je danas u opasnosti jer ljudi sve manje brinu jedni o drugima
Problem globalnog zagrijavanja je preuveličan
Svijetu su neophodni odgovorni građani
Ja razmišljam ovako – “sutra” će se pobrinuti samo za sebe
Dobročinstvima i opštoj koristi bi trebalo da brinu vlade, a ne građani i korporacije
Ljudi su dio zajednice
Moramo da učinimo ovaj svijet boljim mjestom za buduće generacije
Ne osjećam se lično odgovornim za dobrobit društva
U grafiku P15 data je distribucija odgovora ispitanika po datim ajtemima, dok je
srednja vrijednost indexa 0.6. Kao i u slučaju indeksa altruizma, vrijednosti se kreću
između 0 (najniža) i 1 (najviša). U histogramu koji slijedi možemo vidjeti distribuciju
vrijednosti u cjelokupnoj populaciji, a u grafiku P15 distribuciju pojedinačnih odgovora.
19 | S t r a n a
P15: K OLIKO
STE SAGLASNI SA SLJEDEĆIM TVRDNJAM A :
N-984, N-989, N-990, N-987, N-985, N-989, N-988, N-982, N-991, N-988
Kao i u slučaju indexa altruizma, podatak bi imao posebnu vrijednost da postoje
podaci za prethodne vremenske periode kako bi se mogao pratiti trend. U nedostatku
istih, napravićemo poređenje srednje vrijednosti po populacionim grupama – starost,
prihodi i region.
P15 – 1: STAROST
Starost (5 kategorija)
od 18 do 28 godina
Mean
.5970
N
183
Std. Deviation
.13532
od 29 do 39 godina
.6151
229
.13156
of 40 do 49 godina
.5969
169
.11895
od 50 do 59 godina
.5899
190
.12343
preko 60 godina
.6025
224
.12370
Total
.6010
994
.12697
20 | S t r a n a
P15 – 2: PRIHODI
Prihodi na nivou
domaćinstva
niski (do 350 eur)
Mean
.5782
N
398
Std. Deviation
.12030
srednji (351-600 eur)
.6083
328
.12940
visoki (preko 600 eur)
.6243
254
.12789
Total
.6002
980
.12671
P15 – 3: R EGION
Region
Sjeverni
Mean
.5855
N
325
Std. Deviation
.12217
centralni
.6365
427
.12821
južni
.5593
243
.11403
Total
.6010
994
.12697
Vidimo da spremnost za davanje ostaje približno ista u svim starosnim
kategorijama, ali da raste povećanjem visine prihoda u domaćinstvu. Takođe, vidimo da
je veća u centralnim djelovima države u odnosu na sjever i jug.
21 | S t r a n a
INFORMISANOST O AKTUELNIM INICIJATIVAMA
Prvo pitanje postavljeno u ovoj grupi bilo je zatvorenog tipa i odnosilo se na to da
ispitanici prepoznaju neku od ranije organizovanih akcija u Crnoj Gori. Iz grafika P16
vidimo da se najviše ispitanika sjeća pomoći popavljenim područjima (40.5%), a zatim
slijedi pomoć nastradalima u željezničkog nesreći (16.1%). Ostale inicijative imaju
najviše 5% onih koji su ih zaokružili. Interesantno je da čas 10% ispitanika nije
zaokružilo nijednu od ponuđenih inicijativa.
P16: D A
LI MOŽETE DA SE SJ ETITE NEKIH AKCIJA U NAŠOJ ZEMLJI KOJE SU IMALE ZA CILJ
PRIKUPLJANJE NOVCA Z A OPŠTE DOBRO ?
N=1000
22 | S t r a n a
P17: K O JE BIO POKRETAČ NAVEDENE AKCIJE ZA OPŠ TE DOBRO ?
Naredno pitanje je bilo otvorenog karaktera. Naime, od ispitanika je traženo da
se sjete ko je bio pokretač akcije koju su pomenuli.
Od konkretnih organizacija i-ili institucija pomenuti su: Aspida, Banka hrane,
Biro za zapošljavanje, bolnica i dom zdravlja (nije navedeno koji), crkva (opet bez
detalja), Crveni krst, CSR, DAN, DPS, Društvo dobrovoljnih davalaca krvi, Kamelija,
Karitas, Vijesti, Luka Bar, M-tel, Merkator, Ministarstvo poljoprivrede, Ministarstvo za
socijalni rad, Mitropolija crnogorsko primorska, mjesna zajednica Bioče, mladi DPS-a,
NVO Voz neprebola, Pozitivna CG, Promonte, RTCG, Rudnik uglja, T-com, T-mobile,
Telekom, Telenor, Termoelektrana, Unicef, Univerzitet CG, Vlada CG i Žene Risna.
Pored konkretnih, ispitanici su dali i uopštene odgovore: dobrotvorne
organizacije, država i državne institucije, Fakultet, grad, građani, humanitarne
organizacije, javne ustanove, kompanije, lokalna zajednica, mediji, međunarodne
organizacije, mjesne zajednice, narod, narodna kuhinja, NVO, opština, organizacije,
partije, pojedinci, porodice (poginulih i bolesnih), privatnici, privatno lice, radne
organizacije, roditelji, sredstva javnog informisanja, studenti, TV, Udruženje davalaca
krvi, Udruženje roditelja ugroženih, zajednica, zdravstvo.
Nakon toga, postavljeno je pitanje koje oblasti dobijaju najviše novca u Crnoj
Gori. Iz grafika P18 vidimo da su to, prema procjenama ispitanika, humanitarne akcije za
pomoć ugroženim, opšta pomoć ugroženim, te zdravstvena zaštita. Kao što vidimo iz
grafika P19, oblasti koje dobijaju najviše novca se poklapaju sa oblastima koja bi trebalo
da dobijaju najviše novca, prema mišljenju građana.
P18: K OJE OD NAVEDENIH OBLASTI , PO V AŠEM
NAJVIŠE NOVCA ? (prva tri izbora)
MIŠLJENJU , U
C RNOJ G ORI
DOBIJAJU
23 | S t r a n a
N-979, N-895, N-875
P19: A ŠTA BI ,
PO V AŠEM MIŠLJENJU , TREBALO DA BUDU OBLASTI NA KOJE TREBA
USMJERITI NAJVIŠE DAVANJA U C RNOJ G ORI ? (prva tri mjesta)
N-993, N-946, N-934
24 | S t r a n a
Veoma slična situacija je i kade je pitanje kojim grupama ili institucijama se
najviše daje u Crnoj Gori u odnosu na pitanje kojim bi se trebalo najviše davati. Prema
mišljenju ispitanika najviše se daje djeci i mladima bez roditeljskog staranja, zatim
siromašnim i socijalno ugroženim, a onda osobama sa invaliditetom. Isti poredak prate i
odgovori na pitanje kome bi trebalo najviše davati, s tim što onda procenat onih koji
izdvajaju djecu i mlade bez roditeljskog staranja raste na 53.6%.
P20: K OJIM OD SLJEDEĆIH GR UPA - INSTITUCIJA SE TRENUTNO
(prva tri mjesta)
NAJVIŠE DAJE U
C RNOJ G ORI ?
25 | S t r a n a
N-991, N-847, N-834
26 | S t r a n a
P22: A KOJIM GRUPAMA - INSTITUCIJAMA BI
TRE BALO NAJVIŠE DAVATI ?
N-997, N-944, N-940
27 | S t r a n a
PRAKSA I PREFERENCIJE DAVANJA
U narednoj grupi pitanja, pažnja je bila usmjerena na konkretna iskustva koja su
ispitanici lično imali kada je u pitanju davanje za opšte dobro. Iz grafika P24 vidimo da
većina ispitanika tvrdi da jeste (46.4%). Pri tome, treba obratiti pažnju na to da 15% ne
zna kako da odgovori na ovo pitanje.
P24: D A
DOBRO )?
LI STE IKAD UČESTVOVALI U NEKOJ FILANT ROPSKOJ AKCIJI
( AKCIJI
ZA OPŠTE
N=995
U tabeli 1 dato je ukrštanje podataka o tome da li su ispitanici učestvovali u filantropskoj
akciji u odnosu na osnovne demografske karakteristike: pol, obrazovanje, tip zaposlenja,
sektor, starost i prihode.
Da li ste ikada ucestvovali u nekoj
filantropskoj akciji - akciji za opšte dobro?
Da
POL
Muški
Ženski
TIP
ZAPOSLENJ
A
OBRAZOVANJE
Bez obrazovanja i osnovno
Srednje i više obrazovanje
Visoko obrazovanje
Stalni radni odnos
Zaposlen/a na određeno
Ne
Ne znam
Total
N
237
179
71
487
%
48.7%
36.8%
14.6%
100.0%
N
223
195
87
505
%
44.2%
38.6%
17.2%
100.0%
N
34
54
16
104
%
32.7%
51.9%
15.4%
100.0%
N
332
274
117
723
%
45.9%
37.9%
16.2%
100.0%
N
93
46
24
163
%
57.1%
28.2%
14.7%
100.0%
N
133
63
32
228
%
58.3%
27.6%
14.0%
100.0%
N
91
72
30
193
28 | S t r a n a
Nezaposlen/a, traži posao
Nezaposlen/a, ne traži posao
Penzioner/ka
SEKTOR ZAPOSLENJA
Javni sektor
Privatni sektor
Nevladin sektor
Sapozamposlen/a
Nezaposlen/a
Od 18 do 28 godina
STAROST
Od 29 do 39 godina
Od 40 do 49 godina
Od 50 do 59 godina
Preko 60 godina
PRIHODI
Niski (do 350 eur)
Srednji (351-600 eur)
Visoki (preko 600 eur)
TOTAL
%
47.2%
37.3%
15.5%
100.0%
N
73
63
36
172
%
42.4%
36.6%
20.9%
100.0%
N
54
82
19
155
%
34.8%
52.9%
12.3%
100.0%
N
93
55
36
184
%
50.5%
29.9%
19.6%
100.0%
N
96
41
35
172
%
55.8%
23.8%
20.3%
100.0%
N
114
90
30
234
%
48.7%
38.5%
12.8%
100.0%
N
10
4
0
14
%
71.4%
28.6%
0.0%
100.0%
N
20
13
6
39
%
51.3%
33.3%
15.4%
100.0%
N
195
207
82
484
%
40.3%
42.8%
16.9%
100.0%
N
76
82
24
182
%
41.8%
45.1%
13.2%
100.0%
N
110
83
38
231
%
47.6%
35.9%
16.5%
100.0%
N
95
49
27
171
%
55.6%
28.7%
15.8%
100.0%
N
77
79
32
188
%
41.0%
42.0%
17.0%
100.0%
N
103
83
36
222
%
46.4%
37.4%
16.2%
100.0%
N
153
175
70
398
%
38.4%
44.0%
17.6%
100.0%
N
159
117
56
332
%
47.9%
35.2%
16.9%
100.0%
N
141
80
31
252
%
56.0%
31.7%
12.3%
100.0%
N
453
372
157
982
%
46.1%
37.9%
16.0%
100.0%
Iz grafika 25 vidimo da najveći broj ispitanika u filantropskim akcijama učestvuje
veoma rijetko – rjeđe nego jedan put godišnje – 27.7%. jednom godišnje učestvuje oko
10%, nekoliko puta godišnje 15.3%, a češće od jednom jesečno svega par procenata
ispitanika.
P25: K OLIKO
ČESTO UČESTVUJETE U AKCIJAMA USMJE RENIM NA OPŠTE DOBRO ?
29 | S t r a n a
N=960
Naredno pitanje je bilo otvorenog tipa. Naime, od ispitanika je traženo da sami
navedu u kojim su akcijama učestvovali. Pomenute su sljedeće akcije: akcija poslije
zemljotresa, akcija za poplavljena područja, akcija za zemljotres u Japanu, akcija za
popravku kanala, akcija za ugrožene pojedince, akcije Crvenog krsta, akcije u dobre
svrhe, akcije za puteve, Aspida, azil Tivat, Banka hrane, Banka hrane za siromašne,
Cazas, čišćenje korita rijeke, čišćenje parka, čišćenje podruma zgrade, čišćenje snijega,
crkva, davanje krvi, “dao novac romima”, “davanje garderobe Crvenom krstu”, “davanje
garderobe i hrane ugroženim”, davanje hrane za dom u Bijeloj, davanje krvi, davanje
novca, davanje novca za bolesnu djecu, donacija knjiga za djecu, donacija za izgradnju
hrama, donirao novac, ekologija, gašenje požara, građenje crkve, izgradnja lokalnih
puteva, izgradnja nekoliko naselja, kanalizacija, vodovod, Materijalna pomoć,
materijalna pomoć romskoj djeci, NLB banka, “novac dala staroj osobi”, novac za klizište,
NVO, očuvanje i zaštita životne sredine, pomaganje starim osobama, pomoć bolesnim i
starim, pomoć djeci bez roditelja, pomoć djeci koja nisu mogla platiti eskurziju, pomoć
djeci pri operaciji, pomoć djeci sa smetnjama u razvoju, pomoć samohranoj majci,
pomoć siromašnim, pomoć šleperima koji su se zaglavili u snijegu, pomoć stradalim u
željezničkoj nesreći, pomoć strancima da nadju Crno jezero, pomoć za izgradnju
igrališta, pomoć za ljude na sjeveru, promocija zdravih stilova zivota, radna akcija,
sakupljanje otpada nakon poplave, donirala novac kolegi koji je pretrpio materijalnu
štetu nakon požara, sređivanje grada, ugroženim pojedincima, “uličarima”, Unicef,
volonter u azilu za napuštene životinje, volonterski rad, volontiranje za političku partiju
i Crveni krst, zasadjivanje suma, Zračak nade.
P27: K O
JE BIO POKRETAČ AKCIJA U KOJIMA STE UČ ESTVOVALI ?
Kao pokretači akcije u kojima su ispitanici učestvovali, navedeni su: Banka hrane,
bolnica, Cazas, crkva, Crveni krst, dijaspora, društvo, država, Geronto domaćice, grad,
30 | S t r a n a
građani, institucije, Islamska zajednica Mesihat CG, Kamelija, komšije, kućni savjet, “ja
lično”, lokalna samouprava, Luka Bar, Maxi, mediji, merkator, mjesna zajednica,
mještani, mobilna mreža, narod, NVO, NVO ADP Zid, NVO most, NVO za prava roma,
opština, organizacija fakulteta, organizacija privrednika, OŠ Dragiša Ivanović, partija,
pojedinci, politička organizacija, porodice, Pozitivna CG, privatna organizacija, radna
organizacija, razred, rodbina, roditelji, selo, stanari, studenti, Studentski parlament, Tcom, T-mobile, Telekom, TV, Udruženje gorana, Unicef, uprava CG, Vijesti, vjerska
organizacija, Vlada, Vojska CG, volonterski klub, Zaštita morskog dobra i zdravstvene
ustanove.
Kao što se iz odgovora na pitanje 28 vidi, građani najčešće doniraju novac
(75.5%), nešto rjeđe se lično angažuju (54.4%). Relativno rijetko daju materijalna dobra
(32.5%) ili pomažu u oblasti svoje struke (28.9%).
P28: N A KOJI NAČIN STE UČESTVOVALI
a. Dajući novac:
U TIM AKCIJAMA ?
N = 423
b. Materijalna dobra:
N = 396
c. Lično angažovanje-volontiranje:
31 | S t r a n a
N = 416
d. Besplatnim uslugama iz sopstvene struke:
N = 396
Od onih koji su izdvajali novac, iz grafika P29 vidimo da najveći procenat njih
daje male iznose – do 5 eur (31.23%) ili do 10 eur (31.99%).
P29: K OJE SVOTE NOVCA STE
IZDVOJILI ZA POMOĆ O VIM AKCIJAMA ?
N=406
Većina ispitanika, blizu pola, kaže da će u budućnosti učestvovati u akcijama za
opšte dobro. Među onima koji nisu rekli eksplicitno da hoće, najveći procenat je onih
koji zapravo ne znaju. Svega 13% ispitanika kaže da neće.
P30: D A LI
ĆETE UČESTVOVATI U AKCIJAMA DAVANJA ZA OPŠTE DOBRO U BUDUĆNOSTI ?
32 | S t r a n a
N=982
U tabeli 2 dato je ukrštanje podataka o tome da li ispitanik ima namjeru da
učestvuje u filantropskim akcijama u odnosu na osnovne demografske karakteristike.
Da li ćete učestvovati u akcijama za opšte
dobro u buducnosti?
Da
POL
Muški
Ženski
OBRAZOVANJE
Bez obrazovanja i osnovno
Srednje i više obrazovanje
Visoko obrazovanje
TIP ZAPOSLENJA
Stalni radni odnos
Zaposlen/a na određeno
Nezaposlen/a, traži posao
Nezaposlen/a, ne traži posao
SEKTOR ZAPOSLENJA
Penzioner/ka
Javni sektor
Privatni sektor
Nevladin sektor
Ne
Ne znam
Total
N
230
66
187
483
%
47.6%
13.7%
38.7%
100.0%
N
236
64
196
496
%
47.6%
12.9%
39.5%
100.0%
N
35
21
43
99
%
35.4%
21.2%
43.4%
100.0%
N
326
93
298
717
%
45.5%
13.0%
41.6%
100.0%
N
104
15
42
161
%
64.6%
9.3%
26.1%
100.0%
N
134
19
77
230
%
58.3%
8.3%
33.5%
100.0%
N
96
28
67
191
%
50.3%
14.7%
35.1%
100.0%
N
69
17
82
168
%
41.1%
10.1%
48.8%
100.0%
N
59
26
64
149
%
39.6%
17.4%
43.0%
100.0%
N
93
21
69
183
%
50.8%
11.5%
37.7%
100.0%
N
115
12
47
174
%
66.1%
6.9%
27.0%
100.0%
N
106
37
87
230
%
46.1%
16.1%
37.8%
100.0%
N
9
2
5
16
%
56.3%
12.5%
31.3%
100.0%
33 | S t r a n a
Sapozamposlen/a
Nezaposlen/a
Od 18 do 28 godina
STAROST
Od 29 do 39 godina
Od 40 do 49 godina
Od 50 do 59 godina
Preko 60 godina
PRIHODI
Niski (do 350 eur)
Srednji (351-600 eur)
Visoki (preko 600 eur)
TOTAL
P31: Z AŠTO
N
15
5
17
37
%
40.5%
13.5%
45.9%
100.0%
N
194
64
215
473
%
41.0%
13.5%
45.5%
100.0%
N
86
21
74
181
%
47.5%
11.6%
40.9%
100.0%
N
116
18
92
226
%
51.3%
8.0%
40.7%
100.0%
N
77
19
74
170
%
45.3%
11.2%
43.5%
100.0%
N
74
39
76
189
%
39.2%
20.6%
40.2%
100.0%
N
115
34
70
219
%
52.5%
15.5%
32.0%
100.0%
N
164
64
161
389
%
42.2%
16.5%
41.4%
100.0%
N
164
39
124
327
%
50.2%
11.9%
37.9%
100.0%
N
129
26
98
253
%
51.0%
10.3%
38.7%
100.0%
N
457
129
383
969
%
47.2%
13.3%
39.5%
100.0%
NISTE SPREMNI D A UZMETE UČEŠĆE U AK CIJAMA ZA OPŠTE DOBRO ?
Interesovalo nas je koji su razlozi onih koji su eksplicitno izjavili da neće da
učestvuju, tako da je naredno pitanje ostavljeno otvoreno da ispitanik sam napiše razlog.
Ovo su dobijeni odgovori: bolest, imam drugih problema, ljudi su postali sebični,
materijalna situacija (nemam novca, ništa ne ostaje od penzije), meni samoj treba
pomoć, ne vjerujem organizatoru (nemam povjerenja u institucije i organizacije), ne
znam kome je potrebna pomoć, nedostatak informacija, nema potrebe, nemam naviku,
novac ne odlazi u prave ruke, slaba organizacija i zloupotreba. Dakle, svi razlozi se mogu
podijeliti u sljedeće grupe:
 Oni koji nemaju novac i mogućnosti,
 Oni koji se i sami nalaze u nezavidnoj situaciji,
 Oni koji nemaju povjerenja u to da novac ide u prave ruke,
 Oni kojima nedostaju informacije,
 Oni koji smatraju da za takvim davanjima nema potrebe.
Preferencije ispitanika kada je tip akcije u kojoj bi učestvovali su date u grafiku
32. Tu vidimo da bi se najviše njih odazvalo humanitarnim akcijama za ugrožene
34 | S t r a n a
(62.7%), zatim akcijama usmjerenim na zaštitu zdravlja (49.5%), onda onima iz oblasti
obrazovanja ili ljudskih prava (20.9%), te akcijama u oblasti zaštite životne sredine.
P32: U
AKCIJAMA ZA KOJE SVR HE BISTE NAJRADIJE UČESTVOVALI ?
N=999
Kada je u pitanju način na koji bi se ispitanici uključili u konkretne akcije iz
grafika P33 vidimo da bi najveći procenat njih dao novac 85.3%, zatim bi volontirali
65.1% ili pružili besplatne usluge iz svoje struke ili pak ponudili materijalna dobra
(59%).
P33: N A KOJE SVE NAČINE BI STE BILI
SPREMNI DA POMOGNETE AKCIJE ZA OPŠTE DOBRO ?
N = 414, N = 396, N = 417, N = 399
35 | S t r a n a
Kad je u pitanju distribucija iznosa novca koje bi ispitanici bili raspoloženi da
izdvoje ona u velikoj mjeri odgovara onoj koju inače daju – najviše njih bi dalo između 5
i 10 eur (31.5%), zatim do 5 eur ili između 10 i 50 eur (23%). Njih 10% ne bi dalo ništa.
P34: A
KOLIKO NOVCA BISTE MOGLI I BILI RASPOLOŽ ENI DA IZDVOJITE ZA NEKU AKCIJU U
KOJOJ BISTE ŽELJELI DA UČESTVUJETE ?
N = 815
Naredno pitanje odnosilo se na način na koji bi oni ispitanici koji bi bili voljni da
daju novac, to preferirali da učine. Iz grafika 35 vidimo da bi najveći procenat njih
preferiralo da daje iz više puta manje iznose za više akcija (64.3%), dok bi ubjedljivo
manje (17.6%) dalo veći iznos za samo jednu akciju.
P35: D A
LI BISTE BILI SPRE MNI DA DATE VIŠE MANJIH IZNOSA I U VIŠE NAVRATA I ZA VIŠE
RAZLIČITIH AKCIJA ILI DA DATE JEDAN VEĆI IZNOS ZA JEDNU AK CIJU USMJERENU NA OP ŠTE
DOBRO ?
36 | S t r a n a
N = 722
Pitanjem 36 htjelo se provjeriti kakav tip akcije najviše privlači ispitanike. Iz
grafika vidimo da stu to češće široke akcije od kojih ima koristi veći krug ljudi (45%). Sa
druge strane 29% ispitanika preferira akcije lokalne prirode gdje će korist imati uži
krug ispitanika.
P36: K ADA
ODLUČUJETE DA LI ĆETE UČESTVOVATI U N EKOJ AKCIJI USMJERENOJ NA OPŠTE
DOBRO DA LI PRIJE BI RATE :
N = 974
Iz grafika 37 vidimo da najviše ispitanika preferira akcije usmjerene na pomoć
ugroženim pojedincima ili grupama (38.7%), zatim slijede oni koji koji žele pomoći
širokim grupama ljudi, po mogućnosti svi (33.1%), dok je najmanje onih koji bi pomagali
talentovanim pojedincima ili grupama (10%).
P37: D A LI
BISTE RADIJE DALI NO VAC ZA :
N = 971
37 | S t r a n a
Kada je u pitanju način davanja novca, najviše ispitanika bi preferiralo davanje na
licu mjesta (37.7%), zatim slijedi uplata na žiro račun (19.8%), sms (8.8%) i ubacivanje
u kutiju na javnim mjestima (7.7%).
P38: K ADA
JE U PITANJU DAV ANJE NOVCA , KOJI OD SLJEDEĆIH NA ČINA BI
V AM
NAJVIŠE
ODGOVARAO :
N=999
Iz grafika 38 vidimo da je razlog koji najviše utiče na odluku ispitanika da podrži
neku akciju povjerenje da novac neće biti zloupotrijebljen. Zatim slijedi stav da je
problem koji se rješava tom akcijom važan, kao i saznanje da se čini nešto plemenito.
Najmanje uticaja ima uvođenje poreskih olakšica.
P38: K OLIKO
SVAKI OD SLJED EĆIH RAZLOGA UTIČE N A
V AŠU
ODLUKU DA PODRŽITE NEKU
AKCIJU USMJERENU NA OPŠTE DOBRO :
38 | S t r a n a
N = 860, N = 840, N = 846, N = 866, N = 799
Od razloga koji bi ih spriječili da učestvujete u akciji za opšte dobro, ispitanici su
izdvojili nedostatak sredstava (55%) i nepovjerenje da će novac otići u prave ruke
(30.6%).
P39: Š TA V AS
NAJPRIJE MOŽE SPRIJEČITI DA UČESTVUJETE U NEKOJ TAKVOJ AKCIJI , IAKO
BISTE ZAPRAVO ŽELJELI ?
N = 980
39 | S t r a n a
Kada su u pitanju organizacije ili institucije koje bi građani podržali, najviše njih
je povjerenje iskazalo ka grupama građana, vjerskim zajednicama, istaknutim
pojedincima i nevladinim organizacijama.
P40: K OLIKO
BISTE BILI SPR EMNI DA PODRŽITE INI CIJATIVE ZA PRIKUPLJ ANJE SREDSTAVA
POKRENUTE OD STRANE SLJEDEĆIH ORGANIZACI JA - INSTITUCIJA :
N = 856, N = 851, N = 845, N = 844, N = 842, N = 839, N = 836, N = 834, N = 801
Od nekoliko ponuđenih institucija-organizacija građani su najspremniji da
podrže državu, zatim vjerske organizacije i obične građane.
P41: A KOGA BISTE NAJPRIJE
PODRŽALI U TAKVOJ INICIJATIVI ?
N = 888
40 | S t r a n a
Najviše građana kaže da im je prilično stalo da budu informisani o toku akcije u
kojoj su učestvovali (25.6%), mada ima i dosta onih koji su ravnodušni (20.5%).
P42: K ADA
UČESTVUJETE U NEKOJ AKCIJI DAVANJA ZA OPŠTE DOBRO , KOLIKO
V AM
JE
VAŽNO DA DOBIJETE INFORMACIJE O TOME KOLIKO NOVCA JE PRIKUPLJENO , KAKO JE
UPOTRIJEBLJEN , DA LI JE NA TAJ NAČI N OSTVAREN CILJ AKCI JE ?
N = 989
Posebno pitanje posvećeno je povjerenju u akcije za opšte dobro. u grafiku 43
predstavljeni su odgovori građana o tome u kojoj mjeri dolazi do zloupotrebe sredstava
prikupljenih za opšte dobro. vidimo da najveći procenat njih smatra da je to često
(34.7%), mada nije mali ni procenat onih koji smatraju da se to dešava povremeno
(28.3%). onih koji imaju veliko povjerenje pa smatraju da se to dešava nikad ili rijetko je
svega 9.5%.
P43: K OLIKO
PRIKUPLJENIH
ČESTO , PO
V AŠEM
ZA OPŠT E DOBRO ?
MIŠLJENJU , DOLAZI DO ZLOUPOTREB E SREDSTAVA
N = 994
Najveći procenat ispitanika (32.7%) smatra da davanje pojedinaca-običnih ljudi
može uticati na dobrobit društva, što je veoma važan osnov za razvoj filantropije u Crnoj
Gori.
41 | S t r a n a
P44: U
KOJOJ MJERI , PO
UTICATI NA DOBROBIT
V AŠEM
DRUŠTVA ?
MIŠLJENJU , DAVANJE POJEDINACA , OBIČNIH LJUDI , MOŽE
N = 994
Takođe, najveći procenat ispitanika smatra da pojedinci mogu riješiti sami dosta
društvenih problema tako što će dati najviše što mogu (40.4%).
P45: K OJA
OD NAVEDENIH TVR DNJI NAJBOLJE IZRAŽAVA
V AŠ
STAV U VEZI SA DAVANJEM
POJEDINACA ZA OPŠTE DOBRO ?
N = 996
Ipak, veoma visok je procenat onih koji opravdanje za nedavanje nalazi u
materijalnoj situaciji (61.9%).
42 | S t r a n a
P46: A KOJE SU ,
PO
V AŠEM MIŠLJENJU ,
GLAVNE PREPREKE DAVANJU ZA OPŠTE DOBRO ?
N = 926
Najbolji način da se stimuliše davanje za opšte dobro, prema mišljenju ispitanika
je bolje informisanje i uvođenje određenih poreskih olakšica.
P47: Š TA
BI SE MOGLO UČINITI DA BI SE LJUDI PODSTAKLI D A DAJU VIŠE ZA OPŠTE DOBRO ?
N = 989
43 | S t r a n a
FONDACIJE ZA OPŠTE DOBRO
Najveći procenat ispitanika nije čuo ni za jednu fondaciju koja pomaže akcije za
opšte dobro. Pozitivan odgovor na ovo pitanje dalo je 29.2% ispitanika.
P48: D A
LI STE ČULI ZA NEK E FONDACIJE KOJE POMAŽU AKCIJE ZA OPŠTE DOBRO , A KOJE SU
OSNOVALI RAZLIČITI POJEDINCI , ORGANIZACIJE , INSTITUCIJE , KOMPANIJE ?
N = 952
P49: Z A KOJE
FONDACIJE STE ČULI ?
Od onih koji su odgovorili pozitivno, traženo je da navedu fondacije za koje su
čuli. Ovo su dobijeni odgovori: Anita Fetić, Atlas fondacija, Ave Marija Kojčević, Banka
hrane, Caritas, Crveni krst, Daad, Fakt, Undp, Fondacija Divac, Fondacija Djokovic,
Fondacija Kalač, Fondacija Karić, Fondacija Lompar, Fondacija Petrović, Fondacija za
dječji dom, Fondacija za dvije starice, Fondacija za poplave, Fondacija za sjever,
Fondacija za stipendiranje roma, Fondacija za talentovane student, Help, Hemofarm
fondacija, Kamelija, Ljubica i Tomo Lompar, Market Roda, Mercator, Mobilni operateri,
Narodna kuhinja, NVO, NVO Magacin hrane, Pampers, PIO, Pomoc ugroženim od
poplava, porodica Korundžić, Sakupljanje za klizište, SPC, Unicef, Vijesti, Volonterski
klub, Voz neprebola, Za operaciju vida, Zdravo srce.
Očigledno na ovom spisku ima dosta pravih fondacija, ali i dosta organizacija,
kompanije ili drugih entiteta koji se ne mogu smatrati fondacijom.
Na pitanje na koji način bi fondacije trebalo da se finansiraju odgovara da bi
građani trebalo da doprinose njihovom finansiranju, ali ne i da budu jedini izvor
(33.4%). Takođe, valja primijetiti veoma visok procenat ispitanika koji na ovo pitanje
nemaju odgovor (28.5%).
P50: D A
LI MISLITE DA BI O RGANIZACIJE I FONDACIJE KOJE POMAŽU AKCI JE ZA OPŠTE
DOBRO TREBALO DA BUD U PODRŽANE DONACIJAMA OD STRANE GRAĐANA ?
44 | S t r a n a
N = 989
Na vrlo konkretno pitanje da li bi radije davali direktno novac za određene akcije
ili bi radije dali povjerenje određenoj fondaciji da tim novcem upravlja, veći procenat
ispitanika je odabrao prvu varijantu (34%). njih 23% bi imalo povjerenja da novac daju
na upravljanje nekoj fondaciji, dok 19% ne bi uopšte dalo novac bilo kakvoj fonaciji.
P51: D A LI BISTE NEKOJ FON DACIJI PRIJE DALI NO VAC SAMO ZA
OBLAST - TEMU ZA KOJU V I SMATRATE DA JE VAŽ NO U NJU ULAGATI , ILI
ODREĐENU AKCIJU BISTE BILI SPREMNI
DA KONTINUIRANO PODRŽAVATE RAD FONDACIJE UKOLIKO BI TO BILA FONDACIJA U KOJU
IMATE POVJERENJA DA ULAŽE U PRAVE STVARI ?
N = 995
Najveći procenat onih koji ne bi uopšte dali novac fondaciji kaže da je to zbo toga
što nema povjerenja (53.1%), a zatim kao razlog slijedi loša materijalna situacija
(34.8%).
45 | S t r a n a
P52: Z AŠTO
NE BISTE DALI NOVAC TAKVOJ FONDACIJI ?
N = 212
Naredna tri pitanja se odnose na način informisanja koja bi građani preferirali
ukoliko bi odlučili da daju novac na upravljanje nekoj fondaciji. Tako vidimo da bi
najveći procenat njih želio da bude informisan o sudbini tog novca s vremena na vrijeme
(29.3%), da bi najbolji kanal informisanja bili elektronski mediji (40%), te da bi
elektronske medije i inače preferirali kada je u pitanju informisanje o akcijama za opšte
dobro (35.4%).
P53: U KOLIKO
BISTE SE ODLU ČILI DA DATE NOVAC Z A OPŠTE DOBRO , PREKO NEKE
FONDACIJE ILI ORGANI ZACIJE KOJA BI DALJE BRINULA O RASPOREĐIV ANJU TOG NOVCA , NA
KOJI NAČIN BISTE ŽELJELI DA BUDETE DALJE INFOR MISANI O AKCIJAMA U KOJE JE NOVAC
ULOŽEN ?
N = 971
P54: K AKO ,
IZ KOJEG IZVORA ,
VI
NAJČEŠĆE SAZNAJETE O AKCIJAMA ZA OPŠTE DOBRO ?
N = 999
46 | S t r a n a
P55: N A
KOJI NAČIN BISTE N AJVIŠE VOLJELI DA BU DETE INFORMISANI O AKCIJAMA ZA
OPŠTE DOBRO ?
N = 996
WORLD GIVING INDEX
Poseban dio sitraživanja je posvećen mjerenju Indeksa davanja, prema
metodologiji Charities Aid Fondacije. Ova fondacija mjeri i objavljuje podatke za indeks
davanja u preko 150 zemalja širom svijeta. Prvi takav izvještaj sačinjen je 2010. godine,
a zatim i 2011. godine. Za ovu godinu još uvijek nije bilo podataka.
Indeks davanja predstavlja prosjek od procenta populacije koji je donirao svoj
novac, procenta populacije koji je volontirao svoje slobodno vrijeme nekoj organizaciji, i
procenta populacije koji je pomogao strancu (nepoznatoj osobi).
P23: D A LI STE U PROTEKLIH MJESEC DANA :
- Donirali novac nekoj organizaciji (političkoj partiji, dobrotvornoj organizaciji,
vjerskoj organizaciji, crkvi i sl.)?
N=995
-
Volontirali za neku organizaciju (političku partiju, dobrotvornu organizaciju,
vjersku organizaciju, crkvu i sl.)?
47 | S t r a n a
N=997
-
Pomogli strancu ili nepoznatoj osobi kojoj je bila potrebna pomoć?
N=996
Cilj je bio da prema ustanovljenoj i korišćenoj metodologiji izmjerimo Indeks
davanja za Crnu Goru i u ovoj godini. Prema podacima za prethodne dvije, u 2010. i
2011. godini vrijednost indeksa je bila 18 odnosno 16 poena, što je Crnu Goru stavljalo
na dno ljestvice. Naime, u 2011. godini, od 153 zemlje koje su učestvovale u istraživanju,
svega 3 zemlje su imale vrijednosti indeksa manju od Crne Gore, i to Hrvatska (15),
Albanija (14) i Grčka (13 poena). Ni ostale zemlje regiona nisu bile daleko od Crne Gore.
Vrijednost indeksa u Srbiji je bila na istom nivou kao i kod nas (16), u Bosni i
Hercegovini je iznosila 18, dok je u Makedoniji vrijednost indeksa bila 21. Od zemalja
regiona isticale su se Kosovo i Slovenija. Vrijednost indeksa na Kosovu je bila 33, dok je
u Sloveniji 41, što je sloveniju stavljalo na drugo mjesto (odmah iza Kipra koji ima
vrijednost 43) među svim zemljama Centralne i Istočne Evrope.
48 | S t r a n a
Vrijednost indeksa za Crnu Goru u 2012. godini, mjerena istom metodologijom,
iznosi 20, što je +4 poena u odnosu na 2011. godinu. Premda nije bilo očekivano da se u
godinama krize Indeks davanja povećava, treba imati u vidu da je istraživanje rađeno u
periodu kraćem od mjesec dana nakon održavnih parlamentarnih izbora, što je u malom
dijelu moglo uticati na povećanje procenta ljudi koji su volontirali i svoje vrijeme i svoj
novac - finansijeri i aktivisti političkih partija. Ukoliko pogledamo pojedinačne
komponente indeksa za 2012. godinu, 19% ljudi je doniralo novac što povećanje od 8%
u odnosu na 2011, 10% je doniralo svoje vrijeme što je povećanje od 4% u odnosu na
2011, a 32% ljudi je pomoglo strancu, što je uvećanje od svega 1% u odnosu na 2011.
godinu.
49 | S t r a n a
Ukoliko bismo pokušali da utvrdimo koji su to faktori koji utiču na indeks
davanja, došli bismo do sledećih zaključaka: Razlike u vrijednosti indeksa davanja
postoje, i čini se da muškarci daju u nešto većem procentu, ali te razlike nisu dovoljno
velike da bismo sa sigurnošću to mogli da tvrdimo (p=.16). Ono gdje je pol stvarno bitan
jeste kada govorimo o volontiranju svog vremena. Naime, muškarci u mnogo većem
procentu doniraju svoje slobodno vrijeme (11,9%) od žena (7,3%).
Kada je u pitanju starost, situacija je bitno drugačija, i godine jesu bitan faktor za
sve aspekte davanja, osim kada govorimo o davanju novca. Veza između volontiranja
sopstvenog vremena, ili pomaganja nepoznatoj osobi, ili indeksa davanja uopšte sa
godinama, je linearna i negativna - sa starenjem se smanjuje vjerovatnoća da osoba na
bilo koji od navedenih načina daje. Tako Indeks davanja kod osoba starosti između 18 i
24 godine iznosi 26, kod onih od 25 do 34 iznosi 24, za kategoriju od 35 do 49 iznosi 20,
dok za osobe starije od 50 godina iznosi 17. Jedina komponenta indeksa na koju ne utiče
starost jeste doniranje novca - naime vjerovatnoća da osoba donira novac je gotovo ista
za sve starosne kategorije.
50 | S t r a n a
Sljedeći faktor koji smo ispitivali su prihodi domaćinstva. Sve prihode smo
podijelili u tri kategorije: kategoriju do 350 eur mjesečnih prihoda (40,4% populacije),
od 351 do 600 EUR prihoda (33,8% populaije) i kategoriju sa više od 600 EUR
mjesečnih prohidoa domaćinstva (25,8% populacije). Kao što smo i očekivali, prihodi
značajno utiču na ukupan Indeks davanja, kao i na sve tri njegove komponente. Međutim
način i intenzitet na koij mjesečni prihodi domaćinstva utiču na jedan od tri oblika
davanja (novca, vremena ili pomaganja nepoznaatoj osobi) nije baš onakav kako bi se
očekivalo. Naime, vjerovatnoća da osoba donira novac je manja za kategoriju niski
prihoda, i iznosi 14,3%. Međutim, između osoba sa srednjim i visokim prihodima ne
postoji razlika u vjerovatnoći doniranja novca i iznosi 21,8%. Kada govorimo o
doniranju vremena, najmanje spremni da doniraju svoje vrijeme su osobe sa srednjim
prihodima (svega 6,6%), slijede osobe sa niskim (8,4%), dok su najspremnije na
doniranje svog vremene osobe sa visokim prihodima (15,5% populacije). Na kraju,
faktor prihodi ostvaruje najsnačniji uticaj na vjerovatnoću da osoba pomogne strancu.
Naime, kod osoba sa niskim prihodima spremnost da pomogne nepoznatoj osobi iznosi
23%, kod onih sa srednjim prihodima je to 34%, dok je kod osoba sa visokim prihodima
taj procenat čak 43%.
51 | S t r a n a
Na kraju, kada posmatramo Indeks davanja kao kompozitnu mjeru, vidimo da je
veza linearna, i da vrijednost indeksa iznosi 15, odnosno 21, odnoson 27 za kategorije
niskih, odnosno srednjih, odnosno visokih prihoda.
Region je takodje faktor bitan za sagledavanje Indeksa davanja. Na nivou cijelog
Indeksa najspremniji na davanje je centralni region sa indeksnom vrijednošću 25,5,
slijedi južni region sa 21,9 i na kraju sjeverni sa vrijednošću od svega 12,1. Situaija nije
identična i u komponentama Indeksa, pa tako kada je u pitanju doniranje novca
prednjači južni region sa 30%, slijedi centar sa 18,6% i na kraju sjever sa 11,1%. Kod
volontiranja vremena, najveći procenat ima cenatr sa 11,7%, dok su ljudi sa juga i
sjevera podjednako spremni na ovaj vid davanja - 8,1%. Kod pomaganja nepoznatoj
osobi, indeksna vrijednost je najveća za centar i iznosi 46,4, a slijede jug pa sjever sa
27,6 odnosno 17,4% vjerovatnoće da pomognu nepoznatoj osobi.
52 | S t r a n a
Na kraju, poslednji faktor koji smo uzimali u obzir je status zaposlenja. Mjerili
smo 5 različitih kategorija zaposlenja i to: stalno zaposlen, zaposlen na određeno,
nezaposlen traži posao, nezaposlen ne traži posao i penzioner/ka. Premda se podaci
razlikuju po kategorijama, odmah je očigledno da se izdavajaju dvije bitne kategorije
zaposlenja: osobe koje su zaposlene ili traže posao, i osobe koje ne traže posao (bilo
nezaposlene ili penzioneri). Unutar ovih kategorija ne postoje razlike, pa je tako nebitno
da li je osoba zaposlena za stalno ili za određeno, ili nezaposlena a traži posao. Kod
osoba koje imaju ili žele da imaju posao, bez razlike, Indeks davanja iznosi 24,3%, dok je
kod osoba koje nemaju i ne žele posao odnosno penzionera vrijednosti indeksa davanja
14,3%.
53 | S t r a n a
DVA MODELA DAVANJA ZA OPŠTE DOBRO
Imajući u vidu da je 20%, ili svaki peti građanin, na neki način davao za opšte
dobro (bilo novac, vrijeme volontirajući ili pomažući osobama kojima je potrbena
pomoć) htjeli smo da utvrdimo koji to faktori utiču na takvo ponašanje odnosno
povećavaju vjerovatnoću nekog od ovih oblika davanja. Tako smo za tri različita tipa
davanja (novac, volontiranje, pomaganje strancu ili nepoznatoj osobi) kao i za sintetički
skor koji predstavlja World Giving Index (WGI) kreirali po dva različita regresiona
modela, i to za pojedinačne tipove davanja smo koristili logističku regresiju1 kako bismo
utvrdili koji faktori povećavaju vjerovatnoću davanja, a za WGI lineranu regresiju, kako
bismo utvrdili šta utiče da se ovaj indeks poveća a šta da se smanji.
Sa druge strane, kao što je naglašeno, za svaku varijablu smo napravili po dva
modela, sa dvije različite grupe varijabli. Prvi model uključuje socio-demografske
varijable, čija je upotrebna vrijednost, iako na te faktore nije moguće eksterno djelovati,
u tome što će olakšati identifikaciju ciljne grupe prilikom budućih akcija usmjerenih na
povećanje davanja za opšte dobro. Drugi modeli uključuje određene stavove u vezi sa
davanjem za opšte dobro, koji su se pokazali kao značajni, a na koje je moguće eksterno
djelovati na srednji i dugi rok. Upotrebna vrijednost ove grupe modela je u tome što se
kroz mijenjanje ovih stavova povećava vjerovatnoća davanja za opšte dobro. Na kraju
smo identifikovali neke faktore za koje bismo očekivali da su značajni za davanje za
opšte dobro, a koji su se pokazali da to nisu.
S OCIODEMOGRAFSKI
MODE L DAVANJA
Vjerovatnoća
doniranja novca
(logit)
Vjerovatnoća
volontiranja
(logit)
Vjerovatnoća
pomaganja
drugoj osobi
(logit)
Sociodemografski faktori kao prediktori davanja
Muški pol
1.330
(***) 1.978
.958
Starost (u godinama)
1.006
.996
(***) .983
Obrazovanje (u odnosu na osnovno
i SSS 3. stepen)
SSS, 4. stepen
(**) 1.743
(**) 2.362
.945
Viša škola
(*) 1.920
2.136
1.125
Visoka škola, +
(**) 2.164
(**) 2.530
1.495
Službenik (zanimanje)
1.333
1.451
(*) 1.395
World Giving
Index (linear)
(*) .0322
-.0010
.0368
.0520
(***) .0912
(**) .0528
Koeficijenti logističke regresije uz određeni faktor (varijablu) predstavljaju vjerovatnoću davanja kod osoba sa tim
faktorom, u odnosu na ostale. Koeficijen veći od 1 znači da faktor povećava vjerovatnoću, a koeficijent manji od 1
znači da faktor smanjuje vjerovatoću. Tako na primjer koeficijent 1,25 uz fakto "muški pol" znači da je vjerovatnoća
davanja kod muškaraca veća 25% nego kod žena. Koeficijent 0,9 uz faktor "SSS" znači da je vjerovatnoća davanja kod
osoba sa srednjom stručno spremom 10% manja nego kod osoba sa osnovno školom (kategorija u odnosu na koju se
poredi a koja je naglašena).
1
54 | S t r a n a
Sektor zaposlenja (u odnosu na
nezaposlen)
Javni sektor
Privatni sektor
Prihodi (u stotinama eura)
Konstanta
Pseudo R2/Adjusted R2
V RIJEDNOSNI
(***) 7.236
(***) 4.344
1.034
.057
5.16%
1.462
.510
1.016
.045
5.47%
1.547
1.294
(*) 1.068
.470
5.99%
(**) .1661
.0912
(**) .0074
.1228
7.45%
MODEL DAV ANJA
Stavovi u vezi sa davanjem za opšte dobro kao prediktori davanja
Nerazvijen običaj davanja
(***) .477
.879
.955
Država daje za opšte dobro
(***) .575
(***) .573
1.084
Istaknuti pojedinci daju za opšte
(**) 1.362
(**) 1.365
1.020
dobro
Bitan problem povjerenje u
1.146
.956
.923
poređenju sa nedostatkom novca
Učestalost zloupotrebe
.822
1.059
1.133
Nivo informisanosti koju žele
(**) 1.432
1.147
(*) 1.277
Konstanta
3.923
.168
.198
Pseudo R2/Adjusted R2
11,14%
3,29%
0,95%
(***) -.0440
(**) -.0340
(**) .0246
(**) .0391
.3051
3,54%
I NTERPRETACIJA MODELA
Pol dobrim dijelom utiče na praksu volontiranja, pa je tako vjerovatnoća skoro
dva puta veća da će volontirati muškarac nego žena. Takodje, kod davanja novca,
vjerovatnoća da će muškarci dati novac je 33% veća, ali je na granici statističke
značajnosti. Kod pomaganja drugim osobama, muškarci su 4% manje vjerovatni da to
učine. Na kraju, vrijednosti WGI je 3,2% veća kod muškaraca nego kod žena. Iako ovi
podaci traže dublju interpretaciju i istraživanje skloni smo da ih na osnovu prethodnih
iskustava tumačimo na način da žene u prosjeku imaju manje slobodnog vremena koje
bi mogle posvetiti volontiranju, kao i novca koji mogu dati (vidjećemo da visina prihoda
utiče na praksu davanja), ali da su sklone pomaganju, što je resurs koji im stoji na
raspolaganju.
Starost nije bitan faktor, sa izuzetkom pomaganja drugim osobama. Naime, sa
svakom godinom starosti vjerovatnoća pomaganju drugoj osobi se smanjuje za 1,7%.
Obrazovanje je bitan faktor za davanje, sa izuzetkom pomaganja strancu. Tako osoba sa
SSS ima 74% veću šansu da donira novac od osobe sa osnovnom školom ili 3-stepenom
srednjom školom. Kod osoba sa višom školom ta vjerovatnoća je veća čak 92%, dok je
kod osoba sa fakultetom vjerovatnoća 116% veća. Slična je situacija i sa volontiranjem osobe sa srednjom, viškom odnosno visokom školom će 136%, odnosno 114% odnosno
153% vjerovatnije biti volonteri od osobe sa osnovnom školom. Kao što je naglašeno,
čini sa da obrazovanje nije bitan faktor kada je u pitanju vjerovatnoća pomaganja
nepoznatoj osobi. Na kraju, vrijednost WG indeksa raste sa svakim novim stepenom
obrazovanja, i u svakoj sledećoj kategoriji je za 2,9% veća nego u prethodnoj (p=.004).
Kada su u pitanju zanimanja ispitanika, jedino se zanimanje službenika ističe kao
značajno, i to bez obzira da li je ispitanik zaposlen kao službenik sa srednjom ili visokom
stručnom spremom. Službenici su 33 vjerovatniji da daju novac, 45% vjerovatniji da
55 | S t r a n a
volontiraju i 40% vjerovatniji da pomognu strancu u odnosu na sva ostala zanimanja
zajedno. Takođe, vrijednost WGI za službenike je 5,3% veća nego kod ostalih zanimanja.
Zaposlenje i sektor zaposlenja je bitan prediktor za davanje novca. Tako će osoba koja je
zaposlena u javnom sektoru 7 puta vjerovatnij donirati novac od nezaposlene osobe. I
osobe zaposlene u privatnom sekturu su vjerovatnije da doniraju novac od nezaposlene
osobe, ali je ta vjerovatnoca 4 puta veća. I vrijednost WG indeksa zavisi od sektora
zaposlenja - osobe zaposlene u privatnom sektoru imaju 9% veću vrijednost indeksa, a
osobe zaposlene u javnom sektoru čak 16% veću vrijednost indeksa.
I status zaposlenja se pokazao kao bitan faktor davanja2. Tako i stalni i radni
odnos na određeno vrijeme povećavaju vjerovatnoću doniranja novca. Međutim,
interesantno je da će osobe sa radnim odnosom na određeno češće donirati novac nego
osobe sa stalnim radnim odnosom (p=.0421). Kada je u ptanju volontiranje, nema
razlike između ovih kategorija (p=.9295), dok je vjerovatnoća da pomogne nepoznatoj
osobi veća kod ispitanika sa stalnim radnim odnosom, nego kod onih zaposlenim na
određeno vrijeme ali ne statistički značajno (p=.3802).
Na kraju, prihodi se javljaju kao pozitivan faktor kod sva tri odlika davanja. Tako
se sa svakim povećanjem prihoda od 100 EUR vjerovatnoća doniranja novca povećava
3,4%, volontiranja 1,6% a pomaganja nepoznatoj osobi 6,8%. Takodje, vrijednosti WG
indeksa se povećava za po 0,74% sa svakih 100 EUR prihoda.
Treba naglasiti da ovi modeli ne objašnjavaju veliki procenat varijanse, koji se
kreće od 5,2% do 7,5%, što znači da i dalje ostaje veliki procenat varijabiliteta koji nije
objašnjen i na koji ne utiču ovi faktori.
Kada je u pitanju druga grupa modela, interesantno je napomenuti u startu da
stavovi u vezi sa davanjem za opšte dobro uspijavaju da objasne nešto veći procenat
varijanse kod doniranja novca (11,1%) dok je kod ostalih oblika davanja taj procenat
mnogo manji, odnosno gotovo neznačajan.
Prvi bitan faktor jeste uvjerenje da običaj davanja za opšte dobro nije razvijen u
Crnoj Gori. Tako što je ispitanik više uvjeren da davanje za opšte dobro nije običaj u
Crnoj Gori to je vjerovatnoća doniranja novca manja, i to čak za po 52%.
Uvjerenje da država daje za opšte dobro utiče i na doniranje novac i na
volontiranje, ali negativno. Naime, što osoba percipira da država i državne institucije
daju više za opšte dobro, to je vjerovatnoća doniranja manja. Ili, obratno, što se manje
percipira da država daje, to je veća vjerovatnoća da će osoba donirati (ili volontirati).
I percepcija doniranja istaknutih pojedinaca je bitan faktor, ali ovaj put pozitivan: što
više ljudi percipiraju da istaknuti pojedinci daju za opšte dobro, to je veća vjerovatnoća
doniranja novca (36%) i volontiranja (37%).
Interesantno je bilo i porediti šta najprije može spriječiti pojedince da doniraju
novac ili da volontiraju. U tom smislu se pokazalo da je nepovjerenje da će novac biti
Zbog korelacije statusa zaposlenja i sektora zaposlenja, status zaposlenja nije ušao kao prediktoru u
finalni model, ali je značajnost utvrđena na jednostavnim regresionim modelima.
2
56 | S t r a n a
pravilno upotrijebljen mnogo bitniji faktor odnosno prepreka za doniranje novca nego
nedostatak novca, i da u cilju povećanja doniranja novca upravo treba raditi na
povećanju povjerenja.
Uvjerenje da prilikom akcija prikupljanja za opšte dobro dolazi do zloupotrebe
smanjuje vjerovatnoću doniranja novca. Tako je sa svakim narednim stepenom
uvjerenja da do zloupotrebe dolazi (u pitanju je bila 5-stepens skala) vjerovatnoća
doniranja novca 18% manja.
Na kraju, detaljnija informisanost u vezi sa davanjem novca za opšte dobro
povećava vjerovatnoću doniranja novca za 43%.
ZAKLJUČAK
Istraživanjem je obezbijeđen veoma bogat fond podataka o raznim aspektima
filantropske aktivnosti u Crnoj Gori. Za mjerenje su korišćena standardna pitanja i skale
kako bi se obezbijedila uporedivost podataka, ne samo u okvirima Crne Gore, ukoliko bi
ovakvo istraživanje bilo ponovljeno u budućnosti već i sa drugim državama regiona i
svijeta.
U samom tekstu izvještaja istaknuti su brojni interesantni podaci i smjernice za
buduće aktivnosti. Smatramo da na samom kraju, treba posebno istaći nekoliko:
 Ljudi su generalno veoma slabo informisani o filantropiji kao pojavi, o
koristima koje od filantropske aktivnosti ima društvo i oni kao njegovi
članovi, te o konkretnim akcijama. Iz tog razloga proizilazi jedan od najvećih
problema – nepovjerenje.
 Nepovjerenje se uz lošu materijalnu situaciju i nedostatak opšte svijesti o
potrebi za takvom aktivnošću javlja kao glavni razlog za nedavanje i
neučestvovanje u akcijama za opšte dobro.
 Akcije za opšte dobro ljudi najčešće povezuju sa humanitarnim akcijama i
preferiraju davanje kada su u pitanju ljudi u ugroženim životnim situacijama.
 Ipak, procenat onih koji u akcijama bilo koje prirode učestvuju češće od 1
godišnje je ispod jedne trećine stanovništva.
 Sa druge strane istraživanje je identifikovalo relativno visok procenat onih
koji su spremni da pod određenim uslovima učestvuju u akcijama za opšte
dobro (47%), što govori o tome da ih treba podstaći, posebno radeći na
pitanjima na koja se može uticati – svijest o važnosti ovakvih akcija i jačanje
povjerenja.
 Vrijednost Indeksa davanja za Crnu Goru u 2012. godini, mjerena istom
metodologijom, iznosi 20, što je +4 poena u odnosu na 2011. godinu, što
ukazuje na trend rasta uprkos ekonomskoj krizi.
57 | S t r a n a
LITERATURA
Payton, R. (1988). Philanthropy: A voluntary action for the public good. New York:
Macmillan.
Piliavin, J. A., & Charng, H. W. (1990). Altruism: A Review of Receint Theory and
Research. Annual Review of Sociology , 27-65.
Reddy, R. (1980). Individual philanthropy and giving behavor. Participation in Social and
Political Activities , 370-399.
Smith, A. (1969). The Theory of Moral Sentiments. New York: Arlington House.
Wilson, J. (2000). Volunteering. Annual Review of Sociology , 215 - 240.
58 | S t r a n a
Download

Individualna filantropija