ÇOCUK ve BESLENME
Feyza KOÇ
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
İlk sözler….
•
Yaşamın her döneminde beslenme çok önemli
•
Çocukluk çağı daha önemli
• Neden????
1. Hızlı büyüme (motor-mental)
2. Beslenme alışkanlıkları bu dönemde kazanılıyor!!!
Çocukluk çağında beslenme

Süt Çocukluğu döneminde (1 ay-1 yaş) beslenme
 Okul
öncesi (1-6 yaş-oyun çocukluğu) dönemde beslenme
 Okul
çocukluğu (6-12 yaş) döneminde beslenme
 Adölesan
dönemde beslenme
Okul öncesi dönemde beslenme
(1-6 yaş-oyun çocukluğu)
Oyun çocukluğunda beslenmenin temel
özellikleri
• Beslenme problemleri sık olarak yaşanır
(malnutrisyon, obesite)
• Çocuğun büyüme hızı ilk bir yaşa göre yavaşlar, yeme
ihtiyacı azalır (yemek seçme, tabağını bitirmeme,
annelerin az kilo alıyor düşüncesi)
• Gelecekteki beslenme alışkanlıklarının belirlendiği
dönem
• Beslenme alışkanlıklarının belirlenmesinde ailenin
davranışları ve aile mutfağı çok önemli
1-3 YAŞ BESLENMESİ
• Karışık beslenme
• Aile sofrasına geçiş
 BAĞIMSIZLAŞIR
 Büyüme hızı yavaşlar
 Fizyolojik iştahsızlık dönemi
 Bu dönemdeki beslenme alışkanlıkları yaşam
boyu devam eder..
4-6 Yaşta BESLENME
• 1-3 yaşta kazanılan alışkanlıklar önemli
• Kreş, anaokulu yemek düzeni oluşmasında oldukça faydalıdır…
• Ara öğün beslenmenin arttığı dönem
• Şeker, tuz, yağdan zengin, besin değeri düşük yiyeceklerin tüketimi
artar....
• ABUR CUBURLARA DİKKAT...
• Yazılı ve görsel basının etkilerine DİKKAT...
• Diş çürükleri ve OBEZİTE için riskli dönem
Dikkat edilmesi gerekenler..
• Yemek istenmeyen çocuk asla zorlanmamalı
• Besin asla ödül-ceza olmamalı (abur-cubur
gıdalara dikkat!!!).
• Anneler kendi istedikleri gıdayı kendi
istedikleri kadar yedirmeye zorlamamalı
• Çocuğun seçimleri önemlidir…
• Ebeveynler beslenme alışkanlıklarına dikkat
etmelidir.
Dikkat edilmesi gerekenler..
• Demir eksikliği anemisi çok görülür
(Demir içeriği yüksek gıdalar)
• Aşırı süt tüketimi (Kansızlık, iştahsızlık vb)
• Gece sütü, uykuda beslenme yanlış!!!
(reflü, diş çürükleri)
• Çerezler önerilmez (Aspirasyon riski!!!)
Eğitim şart !!!!
 Aileler,
bakıcılar ve öğretmenler çocuklara beslenme konusunda örnek
 Düşük eğitim/gelir düzeyi

Genç yaş

Tek ebeveyn
Anneler beslenme konusunda eğitilmeli
Hendricks K, et al. J Am Diet Assoc 2006;106:S135-48.
Okul çocuklarında beslenme
6-12 yaş
 Artık ev dışında (ev-bilgisayar-TV dikkat)
 Günün yarısı veya tamamı dışarda
 OKUL 2. ADRESLERİ
 Yeni bir mekan, yeni arkadaşlar
 OKUL KANTİNİ – HURDA GIDALAR
 Arkadaşlar ve basın en önemli bilgi kaynağı
Dikkat edilmesi gerekenler…
 KAHVALTI alışkanlığı yerleştirilmeli
 Kahvaltısız günün ilk dersleri boşa gider
 Hızlı etkili rafine şekerden kaçınılmalı
(şekerli
tahıllar, meşrubatlar, beyaz undan mamüller)
 Hızlı sindirilir
 Birkaç saat sonra açlık, yorgunluk hissi
 ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ
Dikkat edilmesi gerekenler…
OKUL YEMEKLERİNE DİKKAT !!!
 Yağ oranı DÜŞÜK
 Tuz oranı DÜŞÜK
 Liften ZENGİN OLMALI...
ARA ÖĞÜNLERDE ŞEKERLİ YİYECEK ve
İÇECEKLER TÜKETİLMEMELİ
Adölesan döneminde beslenme
 Biyolojik yapıda hızlı değişim dönemi
 Yaşamın 2. büyüme atak süreci
 Boy hızlı uzar
 Kas ve iskelet kitlesi artar
 Organ ve salgı bezleri büyür
 Ağırlık artışı
• Öğün arası yemek yeme (abur-cubur gıda)
• Ayak üstü gıda (Fast-food alışkanlığı)
• Öğünlerden sapma (genelde kahvaltı
atlanıyor)
• Bağımsızlık (dışarıda-evde arkadaşlarıyla vakit
geçirme)
• Yağ, şeker, sodyum alımı fazla
• 13 yaştaki tartı çok önemli (obesite….)
Beslenme bozuklukları sonuçları
ADÖLESAN DÖNEMDE YEME SORUNLARI
OBEZİTE
ANOREKSİA NERVOSA
İdealize edilmiş vücut ölçüleri
İnce görünme uğruna AÇ KALMA
BULİMİA NERVOZA
Aynı nedenlerle
Aşırı ve hızlı yeme (bir öğünde 30.000 kalori gibi)
ardından kusma
Vitamin ve mineral eksiklikleri
•
•
•
•
•
Demir (kansızlık)
İyot (Guatr)
Çinko (iştahsızlık, ishal)
Folik asit (Kansızlık)
A ve D vitamini (Körlük, kemik sorunları vb)
Dünyada Tahmini Demir Eksikliği Anemisi
Prevalansı (DSÖ)
100
0-4 Yaş
80
Gebelik
60
40
20
0
Afrika
Amerika
GüneyDoğu Asya
Avrupa
Doğu
Akdeniz
Batı Pasifik
5
Bolu
Erdoğan J. Endocrinol Invest,2002
15
Kütahya
Aydın
Burdur
Isparta
33
Ankara
22 17 17
Konya
33
Kayseri
Malatya
Diyarbakır
Van
8
Erzincan
42
Erzurum
34 39
Bayburt
Çorum
Trabzon
40
Samsun
42
Kastamonu
7
Bursa
60
50
40
30
20
10
0
Edirne
Türkiye’de guatr sıklığı (%)
56
45
25 25 27
6
Dünyada 5 yaş altı çocuklarda
A vitamini eksikliği (%), DSÖ
Bölge
Subklinik
Klinik
Afrika
Amerika
46
22
1.0
0.1
Güney-Doğu Asya
Avrupa
Doğu Akdeniz
70
32
0.7
0.3
Batı Pasifik
30
0.1
Kronik hastalıklar
• Bağışıklık sistemi
bozuklukları
• Kronik enfeksiyonlar
• Büyümede duraklama
• Cinsel gelişimde yetersizlik
• Kalp hastalığı
• Hipertansiyon
•
•
•
•
•
Hiperkolesterolemi
Tip 2 diyabet
Felç
Safra kesesi hastalığı
Uyku bozukluğu; solunum
problemleri
• Kanser (endometriyal,
meme, prostat, kolon)
• Osteoporoz
Okul ve adölesan dönemde beslenme
durumları
• Ankara’da 6-17 yaş, 1510 çocuk
değerlendirilmiş…
• Tüm çocukların %4.8’i obezite..
• Diyarbakır ve çevresi 23 okul, 9-17 yaş, 3040
çocuk değerlendirilmiş
•
•
•
•
%21.7 düşük ağırlık
%2.1 fazla kilolu
%0.9 obez (kız=erkek)
%9.9 boy kısalığı (kız>erkek)
Son sözler…
• Sağlıklı ve dengeli beslenme anne sütü ile
başlar…
• İlk 6 ay sadece anne sütü
• Beslenme için zorlama olmamalı
• Abur-cubur gıdalardan uzak durun
• Fiziksel aktivite, spor yapın
Download

Çocuk ve adölesanda beslenme – Yrd. Doç. Dr. Feyza UMAY KOÇ