BÖLÜM 7
ERKEN ÇOCUKLUKTA
FİZİKSEL VE BİLİŞSEL
GELİŞİM
Erken çocukluk döneminde çocuğun nasıl geliştiğini
anlayan anababa ve eğitimciler, çocuğun
öğrenmeye ilişkin doğal ilgisini bastırmak yerine bu
ilgiyi teşvik edecek programlar yaratma konusunda
aktif olarak rol alabilirler. Bu bölümde yeni yürüyen
bebek okul öncesi dönemine doğru gelişirken
ortaya çıkan tipik fiziksel, bilişsel ve dildeki
değişimler incelenecek ve erken çocukluk
dönemindeki eğitime ilişkin farklı yaklaşımlar
değerlendirilecektir.
A) Fiziksel Değişimler
4. Bölümde hatırlayacağınız gibi bebekliğin ilk
yılındaki büyüme hızlı bir şekilde baştan aşağı ve
içten dışa bir gelişim sürdürerek gerçekleşir. Bir
kitabın sayfalarını bir seferde çevirebilmek gibi
motor becerilerin gelişimi, aynı zamanda
bebeğin ikinci yıldaki yeterlik duygusuna katkıda
bulunmaktadır.
a) Beden Büyümesi Ve Bedendeki Değişim
Boy ve kilodaki büyüme erken çocukluğu ayırt
etmemizi sağlayan en belirgin fiziksel değişimdir.
Beyin ve sinir sistemindeki görünmeyen
değişimler daha az önemli olmamakla birlikte,
çocuğu biliş ve dil açısından gelişime
hazırlamaktadır.
 Boy ve Kilo ?
 Beyin ?
b) Motor Gelişim
Erken çocukluk döneminde kaba motor
beceriler çarpıcı olarak gelişir. Bu alanda
gelişme yaşandıkça çocuklar daha maceracı
hale gelirler. İnce motor beceriler de erken
çocukluk döneminde oldukça gelişir.
Kaba Motor Beceriler: 3 yaşında çocuklar
atlama, zıplama, geri ve ileri koşma gibi basit
hareketleri yapmaktan hoşlanırlar. Bir odayı
baştanbaşa koşabileceklerini ve 15 cm
zıplayabileceklerini göstermekten büyük bir
gurur duyarlar.
İnce Motor Beceriler: 3 yaşında çocuklar
küçücük nesneleri başparmakları ve işaret
parmakları arasında bir süreliğine tutabiliyor
olsalar da, ince motor becerilerde oldukça
beceriksizlerdir.
Miyelinleşme: Sinir hücrelerinin yağ hücreleri
dokusuyla kaplanması ve yalıtılması ve böylelikle
sinir sistemi içindeki bilgi akışı hızını artırması
süreci.
c) Uyku
Uzmanlar ilk çocukluk dönemindeki çocukların
her gece 11-13 saat kadar uyumasını önerirler.
Önemli olan çocuğun sadece uyuması değil aynı
zamanda bölünmeyen bir uyku düzenine sahip
olmasıdır.
Küçük çocukların uyku
problemlerinin ayırt edici
özellikleri nelerdir?
d) Beslenme Ve Egzersiz
Erken çocukluktaki yeme alışkanlıkları gelişimin
önemli bir yönünü oluşturur (Schiff, 2011;
Wardlaw ve Smith, 2011).
Aşırı Kilolu Küçük Çocuklar: Erken çocuklukta
aşırı kilolu olma durumu ciddi bir sağlık sorunu
haline gelmiştir (Marcdante, Kliegman ve
Behrman, 2011).
Çocuklukta kilo ve yeme
alışkanlıklarına ilişkin güncel
eğilimler nelerdir?
Okul öncesi dönemde çocuklar
günde kaç saat fiziksel etkinliğe
katılmalıdır?
e) Hastalık Ve Ölüm
Amerika’daki çocukların sağlığına etki eden en
büyük sağlık riskleri nelerdir? Dünya çocukları
arasında ölüm ne kadar yaygınlık gösterir?
ŞEKİL 7.3
ÇOCUKLARIN GÜVENLİĞİNİ SAĞLAYAN
ÖZELLİKLER: Çocuğun yaşamındaki her bir bağlam
içinde, çocuğun güvenli bir ortamda olmasını
sağlayıcı ve kazaları azaltıcı durumlar yaratılabilir.
Yukarıdaki şekilde bahsi geçen bağlamlar,
1.Bölümde yer alan Brofenbrenner’in kuramıyla
nasıl ilişkilendirilebilir?
Sonraki sayfada…
Gelişmemiş ülkelerdeki çoğu çocuk 5 yaşına gelmeden
ishalden kaynaklanan sıvı kaybı ve yetersiz beslenme
nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Dünyada küçük
çocuklarının ölümüne sebep olan diğer sebepler
nelerdir?
B) Bilişsel Değişimler
Bu bölümde erken çocukluk dönemindeki
bilişsel gelişimle ilgili üç kuram üzerinde
durulacaktır. Bunlar; Piaget’nin ve Vygotsky’nin
kuramları ile bilgi işleme kuramıdır.
a) Pıaget’nin İşlem Öncesi Evresi
İşlem-öncesi evre: Piaget’nin ikinci evresi, 2-7
yaş aralığını kapsar, çocuklar bu dönemde
dünyayı kelimeler, imgeler ve resimlerle yansıtır,
sembolik düşünce duyusal bilgi ve fiziksel
etkinliğin ötesine geçer; kalıcı kavramlar oluşur,
zihinsel mantık belirir, benmerkezcilik vardır ve
gerçekçi olmayan inançlar oluşturulur.
İşlemler: Piaget’in kuramında bunlar çocukların
önceden fiziksel olarak yapmış olduklarını
sonradan zihinsel olarak yapabilmelerine olanak
sağlayan etkinliklerdir.
Ben-merkezlilik: Kişinin kendi bakış açısıyla
başkasınınkinin arasındaki farkı ayırt edemiyor
oluşu (işlemöncesi evrenin ilk alt evresinin
belirgin öğesi)
Sembolik İşlev Alt Evresi: Piaget’nin işlemöncesi evredeki ilk alt evresidir. Bu alt evrede
çocuklar orada o anda bulunmayan nesneleri
zihinsel olarak ifade edebilme becerisine sahip
olurlar (2 ve 4 yaşları arasında)
Canlandırmacılık (Animizm): Canlı olmayan
varlıkların canlı varlık nitelikleri taşıdığına ve
eylem yapabileceklerine olan inanç.
“Henüz bütün soruların cevaplarını bilmiyorum
ama doğru soruları sormaya başladım.”
Sezgisel Düşünce Alt Evresi: Piaget’nin işlemöncesi evredeki ikinci alt evresidir. Çocuklar bu
alt evrede basit akıl yürütmeleri yapabilir ve
sorularına cevap almayı isterler (4 ve 7 yaşları
arasında).
Odaklanma: Dikkatin sadece bir özelliğe
odaklanıp diğerlerine önem vermiyor oluşu.
Korunum: Piaget’nin kuramında bir nesnenin
yerini ya da görümünü değiştirmek, çocuğun
bilgisi dâhilinde yapılmış olsa dahi o nesnenin
temel özelliklerini değiştirmez.
b) Vygotsky’nin Kuramı
Piaget’nin kuramı temel bir gelişim kuramıdır.
Bir diğer gelişim kuramı olan Vygotsky’nin
kuramı da çocuğun bilişine odaklanmıştır. Piaget
gibi Vygotsky (1962) de çocukların kendi bilgi ve
anlayışlarını aktif olarak yapılandırdıklarını
vurgulamıştır.
Vygotsky’nin kuramını 1. Bölümde kısaca
tartışmıştık. Şimdi Vygotsky’nin çocuğun
öğrenmesi ve bilişsel gelişimde dilin işlevine
ilişkin görüşlerine daha yakından bakacağız.
Yakınsak Gelişim Alanı
 Destek Olma (Scaffolding)
 Dil ve Düşünce
Yakınsak Gelişim Alanı (YGA): Çocukların tek
başlarına yapabilmeleri için çok zor olan, ancak
bir yetişkin ya da daha yetenekli çocukların
rehberliğinde yapabilecekleri görevler için
Vygotsky’nin kullandıgı terim.
 Öğretim Stratejileri
Vygotsky’nin kuramı birçok öğretmen tarafından
kabul edilmiş ve eğitimde başarıyla uygulanmıştır
(Daniels, 2007; Holzman, 2009). Aşağıda kuramın
sınıf içinde nasıl kullanılabileceğine ilişkin birtakım
yollar bulunmaktadır:
1) Çocuğun YGA’sını değerlendirin ?
2) Çocuğun YGA’sını öğretim sırasında kullanın ?
3. Öğretici olarak daha yetenekli akranları kullanın ?
4) Yönergeyi anlamlı bir bağlama oturtun
5) Sınıfı Vygotskyci bir bakış açısıyla yeniden düzenleyin ?
Sosyal Yapısalcı Yaklaşım: Öğrenmenin sosyal
bağlamını ve yapılandırılmış bilgiyi vurgulayan
yaklaşım. Vygotsky’nin kuramı bu yaklaşımı
temsil etmektedir.
c) Bilgi İşleme Süreci
Piaget ve Vygotsky’nin kuramları çocukların nasıl
düşündükleri ve düşünme şekillerinin nasıl
değiştiği hakkında önemli bilgiler verirler. Yakın
dönemde ise bilgi işleme yaklaşımı, okul öncesi
yaşlarda çocukların bilgiyi nasıl işlediği üzerine
yapılan araştırmalara yön vermektedir
Yönetici dikkat: Eylemlerin planlanmasını,
hedefe yönelik dikkatin bölüştürülmesini,
hataların ayıklanmasını, düzeltmeyi, göreve
yönelik süreci izlemeyi ve alışılmamış ya da zor
durumlarla başa çıkmayı içerir.
Sürdürülebilir Dikkat: Bir nesne, görev, etkinlik
ya da çevreyle ilişkili bir başka duruma
odaklanma ve bunlarla kapsamlı bir birliktelik
kurma.
Kısa Süreli Bellek: Bilginin tekrar edilmediği
varsayıldığında bireyin bilgiyi 30 saniyeye kadar
tutabildiği bellek bileşeni.
Stratejiler: Bilgi işlemeyi geliştirmek için amaçlı
olarak yapılan zihinsel etkinlikler.
Zihin Kuramı: Kendinin ve başkalarının zihinsel
süreçlerinden haberdar olma durumu.
C) Dil Gelişimi
Henüz yeni yürümeye başlamış bebekler iki
kelimelik ifadelerden; üç, dört ve beş kelimelik
kombinasyonlar yaratmaya doğru hızla bir geçiş
yaparlar. 2 ve 3 yaş arasında basit cümleler
yerine daha karmaşık cümleler kurabilir hale
gelirler.
a) Ses Bilgisi (Fonoloji) Ve Biçim Bilgisini
(Morfoloji) Anlama
İlk çocukluk döneminde çocuklar dildeki kurallar
sistemini kavramaya başlarlar. Ses bilgisi
anlamında bakıldığında, çocukların bu dönemde
konuşulmakta olan dildeki seslere karşı duyarlı
hale geldiği görülmektedir. Berko’nun klasik
deneyi, küçük çocukların biçim bilgisi
anlayışlarıyla ilgili önemli bilgiler vermektedir.
b) Söz Dizimi Ve Anlam Bilgisindeki Değişimler
Okulöncesi dönem çocukları aynı zamanda söz
dizimi kurallarını da öğrenir ve uygularlar.
Kelimelerin nasıl sıralanacağı ile ilgili karmaşık
kurallar konusunda giderek artan bir beceri
gösterirler.
c) Kullanım Bilgisindeki İlerlemeler
Kullanım bilgisindeki (pragmatics) ilerleme de
küçük çocukların dil gelişiminde önemli bir
göstergedir (Bryant, 2009). 6 yaşındaki bir
çocuk, 2 yaşındaki bir çocuktan daha iyi bir
sohbet arkadaşıdır. Peki, okulöncesi dönemde
dili kullanım bilgisinde neler gelişmektedir?
d) Küçük Çocuklarda Okuma-yazma
Anababaların ve öğretmenlerin çocukların
okuma yazma becerilerini geliştirmek için onlara
destekleyici bir çevre sunmaları gerekmektedir
(Christie, Enz ve Vukelich, 2011; Reese, Sparks
ve Leyva, 2010).
D) Erken Çocuklukta Eğitim
a) Erken Çocukluk Eğitiminde Farklılıklar
Okulöncesi eğitim Amerikalı çocuklar için artık bir
kural haline gelmiştir. Küçük çocuklara bu
dönemde verilen eğitim konusunda birçok
farklılıklar vardır (Follari, 2011; Morrison, 2011;
Shonkoff, 2010). Okulöncesi eğitimin başlangıç
noktası çocuğu merkeze alan anasınıflarıdır.
Çocuk Merkezli Anasınıfı: Çocuğun fiziksel,
bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimi ile ilgilerini,
gereksinimlerini ve öğrenme şekillerini dikkate
alan eğitim.
Montessori Yaklaşımı: Çocuklara yapacağı
etkinliğin seçiminde ve bir etkinlikten diğerine
geçiş sırasında mümkün olduğunda özgürlük
tanıyan eğitim felsefesi.
Gelişimsel Olarak Uygun Olan Uygulamalar:
Çocukların tipik gelişim örüntülerine (yaş
uygunluğu) ve her çocuğun biricikliğine (bireye
uygunluk) uygun eğitim.
b) Dezavantajlı Küçük Çocuklar İçin Eğitim
Head Start Projesi: Düşük gelirli ailelerden
gelen çocuklara yeni beceriler ve okuldaki başarı
için önemli olacak deneyimler kazandırmak
üzere düzenlenmiş ve hükümet tarafından
desteklenen program.
c) Erken Çocukluk Eğitimindeki Anlaşmazlıklar
Temelde erken dönemdeki eğitimle ilgili olarak
iki anlaşmazlık vardır: (1) Erken çocukluk
eğitiminde programın nasıl olacağı (Hyson,
2007) ve (2) Amerika’da okulöncesi eğitimin
genel ve kapsamlı bir nitelikte olup
olmayacağıdır (Zigler, Gilliam ve Jones, 2006).
Download

PowerPoint Sunusu