– KAYITDIŞI İSTİHDAM
– SGK İNCELEMELERİ VE DİKKAT EDİLMESİ
GEREKEN HUSUSLAR
Hazırlayan : Alim Karataş
SGK TEFTİŞ UYGULAMALARI
AMAÇ:
•Kayıtdışı çalışmayı önleyerek
–Kurum gelirlerini artırmak
–Haksız rekabeti önlemek
–İşçilerin kısa ve uzun vadede sosyal güvenlik
semsiyesine alınarak sağlık ve emeklilik
haklarının sağlanması
Hazırlayan : Alim Karataş
• .
KAYITDIŞI ÇALIŞMA
İSTATİSTİKLERİ
Hazırlayan : Alim Karataş
Yukarıdaki istatistikin değerlendirilmesi;
• Kayıtdışı çalışma istatistikleri tarım dışı , tarım
ve toplam olarak yapılmaktadır
– Son 10 yıl içinde toplamda kayıtdışı istihdam %50 den
%36 ya indirilmiştir.
– Tarım ve tarım dışı kayıtdışıya bakıldığında ise
tarımda kayıtdışı oranın hala %83 ler civarında oldugu
görülmektedir.
– Bunun sebebi tarımda çok küçük işletmelerin
mevcudiyeti ve daha çok aile-akraba ilişkisi içinde
insanların çalışmasıdır. 2008 de 5510 sayılı yasa ile
15 gün prim öde 30 gün kazan uygulamasının tarım
sigortalılığına getirilmesine rağmen ciddi bir artış
sağlanılamamıştır
Hazırlayan : Alim Karataş
Kayıtdışı çalışmanın/çalıştırmanın sebepleri
•
•
•
•
İşşizlik sorunu
Prim oranlarının yüksekliği
Denetimin azlığı
Eğitim seviyesinin düşüklüğü ve buna
bağlı olarak İşçi-işveren bilinçsizliği
• Çalışma izni olmayan yabancıların işgücü
piyasasına çok düşük ücretlerden dahil
olması
Hazırlayan : Alim Karataş
KAYITDIŞI İSTİHDAMLA MÜCADELEDE
SGK NELER YAPIYOR?
• Kurum bünyesinde il ve merkez müdürlüklerinde
kayıtdışı istihdamla mücadele servisleri kuruldu
• Kamu idareleri ve bankalara tutarsız ücret bildirimlerini
bildirme mecburiyeti getirildi
• İsteğe bağlı sigortalılığın kapamı genişletildi
• Ev hizmetlerinde çalışanlar, taksi/dolmuş şöförleri gibi
meslek gruplarına yönelik düzenlemeler yapıldı
• İdari para cezaları artırıldı
• Alo 170 servisi kuruldu
• Çalışanların ücretlerinin bankalardan ödenmesi
zorunluluğu getirildi
• Denetim kadrolarının sayısı artırıldı
• Teşvik uygulamaları devreye sokuldu
Hazırlayan : Alim Karataş
KAYITDIŞI İSTİHDAMLA MÜCADELEDE
SGK NELER YAPIYOR?
• Kurum bünyesinde il ve merkez müdürlüklerinde
kayıtdışı istihdamla mücadele servisleri kuruldu
• Kamu idareleri ve bankalara tutarsız ücret bildirimlerini
bildirme mecburiyeti getirildi
• İsteğe bağlı sigortalılığın kapamı genişletildi
• Ev hizmetlerinde çalışanlar, taksi/dolmuş şöförleri gibi
meslek gruplarına yönelik düzenlemeler yapıldı
• İdari para cezaları artırıldı
• Alo 170 servisi kuruldu
• Çalışanların ücretlerinin bankalardan ödenmesi
zorunluluğu getirildi
• Denetim kadrolarının sayısı artırıldı
• Teşvik uygulamaları devreye sokuldu
Hazırlayan : Alim Karataş
Teftiş başkanlığı kayıtdışı istihdamla
mücadelede neler yapıyor?
• Veri toplama ve analizler yaparak risk gruplarını
belirliyor, belirlenen grup ve bölgelerde asgari
işçilik ve fiili denetimler yapıyor.
• Bunun dışında şikayetlere bağlı yine fiili ve kaydı
incelemeler yapıyor
• Asgari işçilik uygulamaları geçmişte daha çok
inşaat sektörü ile ilgili yapılırken son zamanlarda
sıkça risk analiz sonuçlarına dayanılarak daimi
işler içinde yapılmaktadır.
Hazırlayan : Alim Karataş
• Son dönemlerde sektörel asgari işçilik
incelemeleri söz konusu olmaktadır.
Örnek: Oteller
• 2014 yılına dönük 2015 yılında yapılacak
sektörel incelemeler
– mobilya imalatı işyerleri
– Et ve et ürünleri imalatı işyerleridir.
Hazırlayan : Alim Karataş
İncelemelerde bilinmesi gerekenler
• Zamanaşımı süresi içinde inceleme her zaman
mümkün
• Hizmet tespitlerinde
– Belge ile ispat halinde geri dönük işlem zamanaşımı
süresi kadar yapılabilir
– Belge olmaması halinde SGK tarafından fiili tespit
yapılsa bile en fazla 1 yıl geriye dönük hizmet
kazandırma söz konusu olabilmekte
– İşyerinde aynı dönemde çalışan diğer işçilerin şahitliği
yada işletme ile ilişki içinde olan komşular/müşteriler
satıcıların şahitlikleri mahkemelerde muteberdir.
Hazırlayan : Alim Karataş
Zamanaşımı
• Defter belge incelemelerinde 5510 sayılı
yasa ile zamanaşımı 5 yıldan kademeli
olarak 10 yıla çıkarılmıştır
• Zamanaşımı işten ayrılma tarihinde
başlamak üzere ücretler için 5 yıl, kıdem
ihbar tazminatı için 10 yıldır
• Kurum zamanaşımına ugramış yıllarıda
isteyebilir. Verirseniz cezada keser....
(vermeyiniz)
Hazırlayan : Alim Karataş
İncelemelerde bilinmesi gerekenler
•
Yasal tebligata zamanında mutlaka cevap veriniz; istenilen defter ve
belgeleri 15 günlük yasal süre zarfında istenilen noktaya (mucbir
sebep yoksa) teslim ediniz.
Aksi takdirde defter ve belge ibraz etmeme/geç ibraz etme cezası;
Tasdikin yasal süre içinde yada hiç yaptırılmamış olması
durumu: Bu durumda kayıtlar geçersiz sayılacaktır;
Kullanılmaya başlanmadan önce tasdik ettirilmesi zorunlu olduğu halde
tasdiksiz kullanılan defterler,geçerli sayılmaz ve tutulması gereken defter
türü dikkate alınarak idari para cezası kesilir.
1-Eğer bilanço usülune göre defter tutulması gerekiyorsa Asgari ücretin
12 katı
2-Diğer defterlerden birinin tutulması gerekiyorsa (serbest
meslek,işletme v.b) Asgari ücret x 6 idari para cezası kesilecektir.
•
Vergi Usul Kanunu gereğince bilanço esasına göre defter tutması
gerektiren işletme hesabı esasına göre tutulan defterler geçersiz
sayılmakta ve asgari ücret x12 idari para cezası uygulanmaktadır.
Hazırlayan : Alim Karataş
• Ayrıca
– Kanuni tasdik süresi geçtikten sonra tasdik ettirilmiş olan defterlerin tasdik
tarihinden önceki kısmı,
– İşçilikle ilgili giderlerin işlenmemiş olduğu tespit edilen defterler,
– Sigorta primleri hesabına esas tutulan kazançların kesin olarak tespitine
imkan vermeyecek şekilde usulsüz, karışık veya noksan tutulmuş defterler,
– Herhangi bir ay için sigorta primleri hesabına esas tutulması gereken
kazançların ve bu kazançlarla ilgili ödemelerin o ayın dahil bulunduğu
hesap dönemine ait defterlere işlenmemiş olması halinde, o aya ait defter
kaydı geçersiz sayılır.
• İşverenlerce Tutulacak Kayıt Ve Belgelerin Geçersizlik halinde
uygulanacak idari para cezaları?
Yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi
nedeniyle kesilecek ceza tutarını aşmamak kaydıyla; geçersiz
sayılan her takvim ayı için asgari ücretin yarısı kadar olacaktır.
Hazırlayan : Alim Karataş
Teftişlerde defterler dışında hangi belgeler
istenmekte
•
Ücret ödeme bordroları
•
İşçi özlük dosyaları
•
Puantaj kayıtları
•
Gelir/gider ve sarf faturaları
•
Aylık prim hizmet belgeleri
•
İşyeri ve işe giriş bildirgeleri
•
Muhtasarlar
•
İşe giriş sağlık raporları
Defter ve belgelerin teslimi ile ilgili önemli
noktalar
1.
2.
3.
Defterler yetkili noter tarafından tasdik edilmiş mi?
Resmi belgelerde sigortasız işçi ismi- imzası var mı? (Fatura, irsaliye,kargo
evrakları,banka dekontları v.b)
İşçilik yevmiye kayıtları tasdikli yüze mi bastırılmış?
» Yevmiye kayıtları var mı?
» Kayıtlar
doğru mu?
Hazırlayan
: Alim Karataş
Ücret bordrolarında ve diğer belgelerde nelere
bakılıyor?
• Bordrolar imzalanmış mı?yada ücretler bankadan ödenmiş mi?
(ücret pusulalarının durumu)
• Ücret bordroları muhtasar beyanname ile uyumlu mu?
• Prime esas kazanç ile brüt ücret ödemeleri arasında fark var mı?
Varsa sebebi nedir?
• Ücret dışı ödemeler sebebiyle devreden sgk matrahı söz konusu
olmuş mu?
• 30 günden az çalışma varmı? Az çalışmanın tevsik edici belgeleri
mevcut mu?
• İşçiler hizmet akdine bağlı olarak mı çalışmaktadır?
• Mesailer, diğer fazla çalışmalar sözkonusu mu? Bunlar (varsa) prime
tabi tutulmuş mu?
• Şirketin unvanı, ortakları v.b bilgiler
• Bordronun hangi aya ait olduğu, işçinin söz konusu ayda çalışma
süresi, kazancı, çalışanların tc kimlik numaralarının bordroda
bulunup bulunmadığı , işçilerden yapılan kesintilerin ayrı sütunlarda
gösterilip gösterilmediği
Hazırlayan : Alim Karataş
İnceleme sonucu ortaya
çıkabilecek durumlar ve ipç’ler
• Eksik beyan tespiti durumu;
1. Gün-ücret eksikliğinin tespiti halinde ipç
– Mahkeme
– Kurum incelemesi sonucu çıkan eksikliğin
telafisi için ek bildirge istenir bu durumda da
kesilecek idari para cezası her AHPB için
asgari ücretin 2 katı olacaktır.
Dikkat:5 yıllık bir eksiklik olması halinde 120
asgari ücrete ulaşan bir ceza söz konusu
olabilir.
Hazırlayan : Alim Karataş
İnceleme sonucu ortaya
çıkabilecek durumlar ve ipç’ler
1. Eksik gün bildirimi verilmemesi nedeniyle ipç
•
Kurum tarafından kabul edilen evraklar , edilmeyen
evraklar ???
Örnek:ücretsiz İzin dilekçesi...sağlık raporu ....
• Eksiklik işveren tarafından tamamlanırsa ipç ek
bildirgedeki her kişi için asgari ücret*1/8 dir. Bildirge asıl
bildirge olursa ceza asgari ücret*1/5 olur. Toplam ceza
asgari ücretin 2 katını aynı ay için gecemez.
• Kuruma işveren bildirgeyi vermez ise işlem re’sen yapılır
ve bildirgedeki her kişi için asgari ücretin yarısı kadar ipç
kesilir
Not:Kayıtdışı çalışan personel tespiti durumunda teşvikler 1 yıl
süreyle durdurulur.
Hazırlayan : Alim Karataş
Kurumca düzenlenecek İpç lerde indirimuzlaşma
• Kesilecek İPÇ’lerde belirtilen süre içinde borcun ödenmesi
halinde cezada %25 lik nakit indirimi söz konusu olur.
• Maliyeden farklı olarak SGK da hem peşin ödeme
indiriminden faydalanabilir ayrıca teşviklerden borç
nedeniyle mahrum olmayız hemde dava açma hakkımızı
kullanabiliriz.
• Maliyedeki gibi uzlaşma müessesi artık sgk da da söz
konusudur. Ancak şartlara bağlanmıştır.
Örnek: 30 günü geçmemesi ve işverenin kendi müracatı ile sgk
işyeri dosyasını işe başladıktan sonra açması halinde
uzlaşma müessesi kullanılabilir. Aynı şekilde işçinin yine
giriş ve çıkışı ile ilgilide kesilecek cezalarda hem uzlaşma ile
cezanın ¾ ü öncelikli kaldırılabilir hemde ayrıca kalan
rakamdan %25 nakit ödeme indirimi alınabilir.
Dikkat : Teftiş sonucu kesilen İPÇ’lerde uzlaşma sözkonusu
Hazırlayan : Alim Karataş
değildir.
Hangi durumlarda defter belge
incelemesine sevk söz konusu olur
• Şikayet
• Risk değerlendirmesi sonucu sektörel inceleme
• Asgari işçiliğin tutturulamaması ve eksik kısmın
işverence de ödenmemesi ancak faturalı işçilikle
farkın izah edilmek istenmesi durumunda
• Geçmişe dönük düzeltmeler (işçi girişleri-gün
bildirimleri v.b)
• İş kazası –meslek hastalığı durumlarında %10
ve daha fazla işgücü kaybı nedeniyle maaş
bağlanma durumunun ortaya çıkması
Hazırlayan : Alim Karataş
Asgari işçilik hesaplamaları ve
dikkat edilmesi gereken durumlar
• Dosya kapamada ilk memur incelemesiile dosya
kapama yada teftişe sevk ile 2. inceleme
(ilk incelemede işçilik oranına %25 indirim var. Karkas inşaat %9 dur. İndirimli
%6,75 den hesap yapılır. Teftişe giden asgari işçilikte %25 indirim
sözkonusu değildir.)
• Asgari işçilik hesabında sıkıntılı durumlar ;
– Örnek: İnşaat_kadın işçi
– Örnek: Yapı denetim bitiş tarihi sonrası beyan edilen
işçilik
– Örnek:Şantiye şefi problemi
– Birden fazla asgari işçilik oranına tabi işin yapılması
– Dışardan alınan işçilikli faturalarda ünite ve sgk işyeri
dosya numarası belirtilmiş mi?
Hazırlayan : Alim Karataş
İpç’lere itiraz
İpç ler 5510 sayılı yasanın 102. maddesinde düzenlenmiştir.
Kesilen ipç cezanın tebliğ edilmesi ile tahakkuk eder. İtirazsız geçen
süre sonunda da kesinleşir.
Mükellefin kesilen İPÇ için 3 alternatiften birisini seçmesi gerekir.
1.
İtiraz etmeyip. İndirimli ödeme seöçeneğini seçebilir. %25 nakit
indirimi. Tebligattan itibaren 15 gün içinde ödeme halinde. İşveren
hem bu seçeneği seçip ödeme yapabilir. Hemde kuruma itiraz
edebilir, dava açabilir.
2.
Kuruma itiraz seçeneği; 15 gün içinde başvurulmalı. Yazılı , posta
yolu ile de başvuru yapılabilir.komisyon 30 gün içinde cevap veriri.
60. güne kadar karar vermez ise reddetmiş sayılır.. Kuruma itiraz
takibi durdurur.
3.
Mahkemeye başvuru; önce kuruma başvuru lazım. Kurumda
çözülemez ise dava açılmalı. Mahkemeye başvuru takip ve
tahsilatı durdurmaz.
• Teşekkürler
Hazırlayan : Alim Karataş
Download

asgari ücret x12 idari para cezası