BİLGİ TOPLUMU
BİLGİ EKONOMİSİ
1/40
Bilgi Toplumu

Bilginin her geçen gün önemini artırması ve etkin
bilgi yönetiminin toplumsal ve bireysel başarı için
vazgeçilmez bir duruma gelmesi toplumunda zaman
içerisinde değişimini gerçekleştirmektedir.
İnsanların olaylara bakış açısı değişmekte ve
bilginin hayatın her alanında etkin olmasını zorunlu
kılmaktadır. Bu da günümüzde bilgi toplumunun
doğmasına neden olmaktadır. Bilgi toplumunu iyi
anlamak için geçmişten günümüze bilginin toplum
içindeki yerini ve gelişme sürecini
değerlendirmekte fayda vardır.
2/40

İnsanın bilgiye olan ihtiyacı insanlık tarihi
kadar eski olup, günümüz bilgi çağında,
bilgiye verilen önem her geçen gün
artmaktadır. İnsan belli teknolojilerin
kullanımıyla, ilkel toplumdan tarım
toplumuna geçmiştir. İlkel toplumda,
doğanın verdiğiyle yetinen insan tarım
toplumunda ekip-biçerek daha çok üretmeyi
başarmıştır
3/40

İnsanlar geçmişte geçimlerini topraktan sağlıyorlardı.
Bu dönemde toprak ağaları bulunmakta ve toprağın
sahibi olarak toplumda güç oluşturuyorlardı. Tarımsal
üretimin ana girdisi toprak olmuştur.Daha sonra ise
toprak yerini makinelere bıraktı, insanlar geçimlerini
sanayiden kazanır duruma geldi. Buna bağlı olarak da
patron kavramı ortaya çıktı. Bu dönemde sanayi
dönemi olarak adlandırıldı.Sanayi toplumu döneminde,
toprağın yerini sermaye malları yani makineler ikame
etmiştir. Sanayi toplumunda zenginlik ve refah
artışının kaynağı sermaye malları olmuştur.
4/40



21. yüzyılda ise makineler yerini bilgiye bıraktı ve bilgi
giderek önem kazanmaya başladı. Bilgiye sahip olan
kişilerin değeri anlaşılmaya başlandı ve bu dönem bilgi
toplumu olarak adlandırıldı.
Bilgi çağı, servet yaratmada bilginin öne geçtiği
dönemi tanımlamak için kullanılan bir kavramdır.
Böylece maddi sermayenin yerini zihinsel sermaye
almıştır.
Tabloda toplumsal dönüşüm süreci gösterilmektedir.
5/40
Toplumsal dönüşüm süreci
Tarım Toplumu
Sanayi Toplumu
Bilgi Toplumu
Toprak
Makine
Bilgi
Ağa
Patron
????
Geleneksel Yönetim
Toplam Kalite Yönetimi
Toplam Bilgi Yönetimi
6/40

Tablodan da görüldüğü gibi bilgi toplumunda toplam
bilgi yönetimi çalışmaları toplumsal gelişmeler dolayısı
ile kurumsal gelişmeler için oldukça önemlidir.
Patronların yerini ise neyin alacağı şu an bilinmemekle
birlikte yeni bir güç odağının oluşacağı açıktır.20.
yüzyılın son çeyreğinde sanayi toplumundan bilgi
toplumuna dönüşüm başlamıştır. Ancak yeni
teknolojilerin, sanayi devrimine göre çok hızlı
üretiminin yapılması ve yaşam biçimimizi etkilemesi,
bilgi toplumuna dönüşümün çok daha kısa sürede
gerçekleşmesi yönünde bir sonuç doğurmaktadır.
Günümüzde artık bilginin anlamlı tek kaynak olduğunu
söylemek yanlış olmaz.
7/40
Bilgi Çağını Diğer
Dönemlerden Ayıran Özellikler





Bilgi çağı bilgiye dayalı toplumun yükselişinden
meydana gelmektedir.
Bilgi çağında işletmeler bilgi teknolojisine dayalı
olarak faaliyet göstermektedir.
Bilgi çağında iş süreçleri verimlilik artışına
dönüşmektedir.
Bilgi çağının başarısı bilgi teknolojilerinin
kullanımında etkinlik ile ölçülmektedir.
Bilgi çağında pek çok ürün ve hizmet, bilgi
teknolojileri ile iç içe geçmiş durumdadır.
8/40
9/40
10/40
Bilgi
toplumu; her türlü bilgiyi üreten, bilgi ağlarına
bağlanan, hazır bilgilere erişen, erişilmiş bilgileri
kolaylıkla yayabilen ve bu bilgileri her sektörde
kullanabilen bir toplum olarak tanımlanabilir. 21.yy’da
sanayileşme sürecini tamamlamış veya yeni
sanayileşmiş bazı ülkelerde sanayi ötesi toplum ya da
bilgi toplumu olarak tanımlanan yeni bir toplumsal
yapının oluşmaya başladığı görülmektedir.
11/40

Bilgi toplumu olarak ifadesini bulan ve bu
toplum biçiminin en temel özelliği, bilgi
merkezli ve teknoloji patentli üretim
yapılanmasının olması ve söz konusu
teknolojik bilginin ekonominin her alanında
kullanılabilir olmasıdır. Buradaki amaç,
bilginin sınırlarını genişletmek ve üretimde
yüksek verim elde etmektir. Bilgi
toplumunda emek, bilgi işçisi olarak
ifadesini bulmaktadır.
12/40

Yeni gelişen teknolojiler değişen
gereksinimler artan nüfus bilgiye olan
gereksinimi bilgi kullanımını ve bilgi
yönetimini ön plana çıkarmıştır. Bu eğilim
tüm dünyada bilgi toplumuna geçiş olarak
değerlendirilmektedir.
13/40

Günümüzde; ekonomik ve teknolojik
gelişmelere paralel olarak büyük toplumsal
dönüşümler yaşanmakta ve içinde
bulunduğumuz çağ “bilgi çağı” olarak
adlandırılmaktadır. Bilgi toplumu bir yandan
toplumsal yapıda değişimlere neden
olurken, diğer yandan da kurumsal yapıda
da bazı değişimleri zorunlu kılmaktadır.
14/40
Bilgi toplumunun temel özellikleri
 Bilgi
toplumunda; bilgi kullanımı, veri bankaları ve bilgi
ağlarına bağlı olarak üretilebilmektedir,
 Bilgi kullanımı, ulusal sınırları kaldırıp küreselleşmeye
yönelmiştir,
 Bilgi toplumunda, bilgi endüstrileri doğmuş ve tarımsanayi-hizmet sektörlerine ilave olarak, dördüncü bir
sektör şeklinde devreye girmiştir,
 Müşterek üretim ön plana çıkmakta ve paylaşım
kullanımla gerçekleşmektedir,
 Gelecekteki amaçların gerçekleştirilebilmesi için bilgi
kullanımı gündeme gelmektedir,
15/40




Katılım ve sosyal yarar ön plana
çıkmaktadır,
Gönüllü topluluklar, sosyal-ekonomik
sürecin öznesi durumuna gelmektedir,
Bilgi toplumunda, bilgi sektörü egemen
olmaktadır.
Maddi mallar yerine; bilgi kullanılarak
“bilginin üretimi” ön plana çıkmaktadır.
16/40

Hızlı gelişme ve toplumun gelişen teknolojilere
uyum becerisi üretilen yeni bilginin diğer insanlar
tarafından çok kısa bir sürede paylaşılmasına
neden olmuştur. Dünyanın herhangi bir yerinde
depolanmış bilgiye erişme ve hepsinden önemlisi
büyük miktardaki verileri birleştirme ve
çözümleme olanağı sayesinde başka insanların
sahip olmadığı ve değer içeren yeni bilgiler
üretmek artık olanaklı hale gelmiştir. Bilgi, bilgi
toplumunun yegâne taşıdır.
17/40
Bilgi Toplumunu Belirleyen
Temel Karakteristikler
1.Ekonomik Yapıdaki Dönüşüm
En büyük özellik mal üretiminden hizmet
üretimine doğru bir yönelişin olmasıdır.
Sanayi sonrası toplumda eğitim, sağlık,
sosyal hizmetler gibi insani hizmetler ve
bilgisayar sistem analizi, bilimsel ar-ge gibi
mesleki hizmetler yoğunluk kazanmaktadır.
18/40
2.Yükselen Yeni Sınıflar
Yeni toplumda insanların çalıştıkları yerler
değil aynı zamanda yaptıkları işlerin türü de
değişmektedir. Sanayi toplumunda vasıflı
işçiler çalışan sınıf içinde kalabalık grubu
oluştururken, bilgi toplumunda bilgi işçisi
olarak nitelendirilen bilim adamları,
mühendisler vb. işler ile uğraşanlar
artmıştır.
19/40
3.Bilginin Artan Rolü
Sanayi toplumu, malların üretimi için makine
ve insanların koordinasyonuna
dayanmaktaydı. Yeni toplum ise bilgi
etrafında örgütlenmekteydi.
20/40
4.Bilişim Teknolojisi
Sanayi toplumunda buhar makinesinin keşfi
ile Ortaya çıkan etki, bilgi toplumunda da
bilişim teknolojilerinin ortaya çıkıp
gelişmesi ile benzer bir etki oluşturmuştur.
21/40
Bilgi Ekonomisi

Bilişim teknolojisindeki gelişmelerle
birlikte, sanayi ekonomisi yerini bilgi
ekonomisine bırakırken, ekonominin üçlü saç
ayağı olarak nitelendirdiğimiz üretim,
tüketim, dağıtım ilişkileri ve ekonomik
yapının tümü, bilgi temeli üzerine yeniden
yapılanmış ve bilgi rekabetin temel faktörü
durumuna gelmiştir.
22/40

Günümüzde bilginin üretimi ve kullanımı ile
ekonomik ortam yeniden biçimlenmiştir.
İşletmeler bu yeni biçimlenmeye uyum sağlayarak
bilginin üretilmesine ve kullanılmasına yönelip
pazarlama ve işletme stratejilerinde değişiklik
yapmışlardır. Yapılan bu değişiklikler müşteri
odaklı olarak gerçekleşmiştir. İşletme
stratejilerinde ve pazarlama yöntemlerinde
yapılan bu değişiklikler ekonominin tanımını
değiştirmiş ve yeni ekonomi diğer bir deyişle bilgi
ekonomisi adını almıştır
23/40
Yeni ekonominin dört temel özelliğinden söz
etmek mümkündür:
-Dijitalleşme
-İnternet ekonomisi
-Ar-ge faaliyetlerinin artması
-Kurumların insan kaynakları ihtiyacının
yeniden yapılanması

24/40


Yeni ekonomi, insana yapılan yatırımın
getirisinin fiziki sermaye yatırımlarından
daha yüksek olduğu bir döneme girdiğimizi
göstermektedir.
Yeni ekonomi hakkında hemen hemen
herkesin üzerinde anlaştığı gerçek
ekonominin altyapısının elle tutulabilir
mallardan çok, bilgi temelli ve daha çok
hizmete benzeyen mallar üzerinde oturuyor
olmasıdır.
25/40
Bilgi Ekonomisi (Yeni ekonomi)
Ekonomiye, tarih boyunca etki eden üç önemli devrim
mevcuttur.
1. “Sanayi Devrimi”,
2. İkinci Dünya Savaşı sonrası yaşanan “Teknolojik
Devrim”,
3. Günümüzde yaşanılan “Enformasyon Devrimi”,
“Bilgi Devrimi” yani “Yeni Ekonomi”dir.
Yeni Ekonomide “yeni” olan, yeni teknolojilerin
özellikle internet kullanımının artması ve ekonomi
alanında da kullanımının hızla yaygınlaşmasıdır.
İnternet kullanımının basit ve açık olması, bilginin
küreselleşmesini sağlamıştır.
26/40
Bilgi ekonomisinin özelliklerinden birisi sürekli
hızlanan teknolojik gelişmelerdir.
Ayrıca artan bilişim ve bilgi yoğun faaliyetler de bir
başka etkendir.
Bunların yanında ürün yaşam eğrisi oldukça
kısalmıştır.
Bir diğer özelliği de pazarın küreselleşmesi ve
sanayi kolları arasındaki farklılıkların
belirsizleşmesidir.
Bunların yanında bazı iktisatçılar tarafından bilgi
ekonomisi internetin iş yaşamına taşınmasıyla bir
süre ‘dijital ekonomi’ diye adlandırılmıştır.
27/40
Yeni ekonomi (bilgi ekonomisi) kavramı genel olarak
değerlendirildiğinde, bilginin elde edilmesi, işlenmesi ve
dönüştürülmesi ile dağıtılması süreçlerini kapsadığı
söylenebilir.
Geleneksel ekonomilerde de bilgiler toplanıp, işlenip
dağıtılmaktaydı. Ancak, yeni ekonominin ayırt edici
niteliği yeni ekonomide bilgileri geleneksel ekonomide
olduğundan çok daha hızlı toparlayan, işleyen,
dönüştüren ve dağıtan unsurun gelişmiş-kompleks
bilgisayar sistemleri ve yazılım programlarının olmasıdır.
28/40
Bilgi ekonomisinin
(yeni ekonominin) özellikleri
1.
Bilgi ekonomisinde, kıtlık üzerine kurulu bir ekonomi
anlayışı yerini bolluk anlayışına bırakmaktadır.
Ekonomide tüm kaynaklar kullanıldığında azalır ya
da biterler. Buna karşın yeni ekonominin temel
kaynağı olan enformasyon ve bilgi paylaşıldıkça ve
kullanıldıkça büyür.
29/40
Bilgi ekonomisinin
(yeni ekonominin) özellikleri
2.
Bir organizasyon çalışmasında ve başarılı olmasında
kuruluş yerinin anlamı ve etkisi ortadan kalkmaktadır.
Uygun teknoloji ve yöntemler kullanılarak, sanal
piyasalar ve sanal organizasyonlar oluşturulmakta ve
buralardan 24 saat aralıksız ve dünyanın her
tarafında hizmet/fayda sunulmaktadır.
30/40
Bilgi ekonomisinin
(yeni ekonominin) özellikleri
3.
Bilgi, talebin en yüksek ve engellerin en az olduğu
yerlere doğru kolayca sızmaktadır. Enformasyonun ve
bilgi varlıklarının sınırlandırılması, vergilendirilmesi ve
gümrük işlemlerinden geçirilmesi giderek daha da zor,
hatta olanaksız olmaktadır.
31/40
Bilgi ekonomisinin
(yeni ekonominin) özellikleri
4.
Bilgi açısından zenginleştirilmiş ürün ve hizmetler
daha az bilgi içeren, yani bilgi yoğunluğu az olan
benzer ürünlere veya hizmetlere göre fiyat olarak
daha fazla prim yapmaktadır. Diğer bir ifadeyle, daha
fazla bilgi yoğun ürünler ve hizmetler sunan
organizasyonlar çok önemli bir rekabetçi üstünlüğe
sahip olmakta ve çok daha fazla kazanmaktadır.
32/40
Bilgi ekonomisinin
(yeni ekonominin) özellikleri
5.
Ürün ve hizmetlerin fiyatlandırılması ve değer
kazanması büyük ölçüde içeriklerine ve ihtiyaçları
karşılama derecesine bağlıdır. Bu nedenle aynı
enformasyon/bilgi, farklı zamanlarda farklı insanlar
için son derece farklı değerler ifade edebilir. Bunun
bir sonucu olarak, bilgiye dayalı ekonomide
fiyatlandırma ve değerlendirme süreci bilinen
yöntemlerden farklı ve yeni yaklaşımlar
gerektirmektedir.
33/40
Bilgi ekonomisinin
(yeni ekonominin) özellikleri
6.
Sistemlere ve süreçlere aktarılan ve kilitlenen bilgi,
insanların kafasında olup onlarla birlikte kapıdan çıkıp
girebilecek bilgiye oranla daha yüksek bir potansiyel
değere sahiptir. Bu gerçeğin görülmesi,
organizasyonların bilginin yakalanması, kurumsal
hafızaya depolanması ve ürün ve hizmetlerde içeriğe
dönüştürülmesi konularında giderek daha duyarlı
olmasına ve daha fazla çaba göstermesine neden
olmaktadır.
34/40
35/40
Bilgi ekonomisinin daha iyi
anlaşılması için aşağıdaki olgulara
dikkat edilmelidir.



Teknolojik gelişme, iletişim ve bilgi paylaşımını
önemli ölçüde kolaylaştırılmış, hızlandırılmış ve
ucuzlatılmış.
Bilgi toplumunun dinamiklerinden yararlanan
işletmeler, üretim ve cirolarını 2-3 kat
arttırırken, iş gören sayısında %25 lere varan
azaltmalara gidilmiştir.
Gelişmiş ülkeler, 25 yıl önce üretilen bir ürün için
harcanan çabanın aynı miktarını, hammaddenin ve
işçiliğin ise daha azını kullanarak üretim
miktarlarını 2,5 kat arttırmayı başarmışlardır.
36/40
Türkiye’nin Bilgi Toplumuna
Geçiş Süreci

Bilgi toplumuna geçiş sürecinde, bilim ve
teknoloji politikaları büyük önem
taşımaktadır. Bu bağlamda Türk toplumunun
sanayileşmesi, ithal teknoloji ile ve bilişim
teknolojilerini de ithal teknoloji ile
kullanıldığı görülmektedir. Bu bağlamda
Türk toplumunun teknoloji üretemeyişinin,
yani teknolojik gecikmenin temelinde
kültürel gecikme yatmaktadır.
37/40

Bilgi çağında rekabetçi bir sistem için
gerekli hususların başında insan kaynakları
ve onun eğitimi gelmektedir. Bu nedenle
eğitim, bilgi çağına geçiş sürecinde ülkemiz
açısından da hayati bir önem taşımaktadır.
OECD verilerine göre Türkiye’nin GSMH’nin
oranı olarak eğitime ayırdığı pay %1.9 ile
çok gerilerde kalmaktadır.
38/40



Türkiye son dönemde bilgi toplumuna geçiş
süreci ile ar-ge faaliyetlerine önem
vermeye başlamıştır.
Türkiye’de yenilikçi içeriğe sahip bilinçli bir
strateji henüz geliştirilememiştir.
Gelişmiş ülkeler milli gelirlerinin %5-6
dolayında bir oranını bilişim harcamalarına
ayırırken Türkiye’de %0.5-0.6 olan bu oran
arttırılmalıdır.
39/40
Kaynakça
Özcan Yeniçeri-Mehmet İnce
Bilgi Yönetim Stratejileri ve Girişimcilik,IQ Kültür-Sanat Yayıncılık,
2005.
Hakan Bayram
Bilgi Toplumu ve Bilgi Yönetimi, Etap Yayınevi,2010.
Sakarya Üniversitesi Uzaktan Eğitim Ders Notları
Kurumsal Bilgi Yönetimi Modeli
Seher Arslankaya, Yayımlanmamış Doktora Tezi,2007.
40/40
Download

Bilgi Ekonomisi