PARA
PARANIN ANLAMI
 Para (para arzı)—mal ve hizmetlerin bedelinin ödenmesinde ya
da borçların geri ödemesinde kullanılabilecek olan her türlü
araçtır. Para bir stok değişkenidir.
 Servet—değer depolamak için kullanılan mal ve mülklerin
toplamı. Servet de stok değişkenidir.
 Gelir—belirli bir zaman birimine düşen kazanç akımı. Gelir bir
akım değişkenidir.
2
PARANIN
EKONOMİDEKİ YERİ
PARA ÜRETİM (+İŞSİZLİK) İLİŞKİSİ
Para arzı arttıkça, faiz haddi...
Düşer…
Faiz haddi düştükçe, yatırım oranı...
Artar…
Yatırım oranı arttıkça, üretim miktarı...
Artar…
ÜRETİM MİKTARI ARTARSA, İSTİHDAM ARTAR,
İŞSİZLİK DÜŞER!
PARA ENFLASYON İLİŞKİSİ
Para arzı arttıkça, faiz oranı düşer.
Faiz oranı düşünce harcamalar artar.
Harcamalar artarsa, enflasyon...
Artar…
PARA FAİZ ORANI İLİŞKİSİ
Faiz oranı paranın fiyatıdır. Dolayısıyla, bir
malın arzı arttığında fiyatının düşmesi gibi,
para arzı arttığında da paranın fiyatı olan faiz
oranı...
Düşer…..
PARA DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ
 Geniş anlamda para arzı tanımlarında döviz
hesapları da dikkate alınmaktadır. Sermaye
hareketlerine serbesti tanıyan ekonomilerde
ülkeye giren döviz miktarı ve ülkeden çıkan döviz
miktarı döviz fiyatını etkileyen en önemli
unsurlardan biridir.
 TL’nin para arzı arttıkça değeri düşer. Kur
yükselir.
 TL’nin para arzı azaldıkça değeri yükselir. Kur
düşer.
PARA BÜTÇE AÇIĞI İLİŞKİSİ
 Bütçesi açık veren ekonomiler, bu açıklarını,
 İç borçlanma,
 Dış borçlanma,
 Para basma
seçeneklerinden birini kullanarak kapatırlar.
Hangi seçenek kullanılırsa kullanılsın bütçe
açığının finansmanı para arzında bir artışa yol
açar.
PARANIN
FONKSİYONLARI
PARANIN FONKSİYONLARI
 Değişim aracı olması
 Hesap birimi olması
 Değer saklama aracı olması
10
DEĞİŞİM ARACI OLMASI
Mal ve hizmet alışverişi sırasında harcanan
zamanı en aza indirdiği için verimliliği arttırır.
İşbölümünü ve uzmanlaşmayı kolaylaştırır.
İyi bir değişim aracı;






Herkes tarafından kabul edilmeli
Bir standardı olmalı
Bölünebilir olmalı
Taşınması kolay olmalı
Çabuk bozulan bir şey olmamalı
Üretim maliyeti düşük olmalı
11
HESAP BİRİMİ OLMASI
Varlıkların, mal ve hizmetlerin değeri para
birimi ile ölçülür.
12
DEĞER SAKLAMA ARACI OLMASI
Alım gücünün dönemler arasındaki transferini
sağlar.
En likit aktif kalemidir ancak enflasyon
yüksek ise değer depolama fonksiyonu
zayıflar.
13
PARANIN GELİŞİMİ
MAL PARA SİSTEMİ
MAL PARA SİSTEMİ
Mal para; herhangi bir malın, paranın
işlevlerinden bir kısmını yerine getirmesi ile
para gibi kullanılmış olması ve kabul
edilmesidir.
Mal paranın en önemli özelliği veya bir malın
para olarak kullanılmasının ön şartı, malın
değeri ile o malın para olarak değerinin aynı
veya eşit olmasıdır.
Mal Para Sistemi
Mal Para Sistemi
*Tek Metal Sistemi
(Altın Standartı, Gümüş
Standartı)
*Çift Metal Sistemi
(Bimetalizm)
1876-1914 yılları arasında
dünyada altın standartı
rejimi geçerliydi. Bu rejimde
para biriminin değeri
standart olarak kabul edilen
madene göre sabit
tutulmaktaydı.
Hem altın hem de gümüş
aynı anda kullanılmıştır. İki
metal arasındaki oranı
devlet belirlemekteydi.
SENYORAJ VE PARANIN TAĞŞİŞİ
 Senyoraj, genel anlamda "paranın üretim maliyeti ile
üzerinde yazılı değer arasındaki farktır." Bu farkın
devletin kasasına gelir olarak girmesiyle devlet, vergi
gelirlerinin dışında ciddi bir gelir daha elde eder.
 Altın para sisteminde, altının itibari değeri ile maddi
değeri arasında bir fark bulunmadığı için, para otoritesi
olan devletin senyoraj geliri elde etme imkanı yoktu.
Paranın maden değeri düşürülerek (paranın tağşişi)
elde edilebilecek senyoraj geliri ise, paraya olan güveni
azaltacağı için, hem içeride, hem de dışarıda ticareti
olumsuz etkilemekteydi.
GRESHAM YASASI
 Gresham yasası, "kötü paranın iyi parayı kovması" yasasıdır.
Bu yasaya göre, göreli nominal değerleri aynı, fakat külçe
değerleri farklı iki madeni paradan külçe değeri yüksek olan
dolaşımdan çekilir. Böylelikle, külçe değeri küçük olan para Thomas Gresham bu parayı kötü para olarak adlandırır-, külçe
değeri yüksek olan parayı -yani iyi parayı- kovmuş olur. Yani
sonuçta kötü para piyasada egemen hale gelecektir.
 Gresham Yasası'na ilişkin tipik örnek altın ve gümüş
sikkelerin birlikte dolaşımda bulunması durumudur. Buna göre
gümüş (kötü para), altını (iyi parayı) dolaşımdan çıkarmıştır.
TEMSİLİ PARA SİSTEMİ
TEMSİLİ PARA
 Mal para sisteminin maliyetli olması nedeniyle,
ambar sertifikası verilmesi yoluyla birden fazla
malın para birimi olarak kullanılmasına olanak
tanınmıştır. Ambar sertifikası, daha önce
stoklanmış -ambarlanmış mallar için bir tür
ödeme aracı olarak kullanılmıştır.
 Daha sonraları üzerinde yazılı değerin altın veya
gümüş karşılığı ödeneceğini gösteren altın ve
gümüş karşılıklı banknotlar ortaya çıkmıştır.
 Son olarak altın sertifikaları da bu sisteme örnek
verilebilir.
KAĞIT PARA SİSTEMİ
KAĞIT PARA SİSTEMİ
İster tek maden, ister çift maden esasına göre
olsun, madeni para sistemleri, çok zor da olsa
ancak 1914 yılına kadar devam edebilmiş, 1.
Dünya Savaşının da getirdiği sorunlarla
birlikte madeni para sistemlerini yeniden
kurmak ve işletmek çok zor bir hale gelmiştir.
Böylece yeni bir sistem olarak karşılığı
sınırlandırılan ve nihayet tamamen ortadan
kaldırılan kâğıt para sistemlerine geçilmiştir.
Bu sisteme kâğıt para sistemi denir.
KAYDİ PARA
(+ELEKTRONİK PARA)
PARANIN GELİŞİM SÜRECİ
TAKAS
MAL PARA
TEMSİLİ PARA
KAĞIT PARA
KAYDİ PARA
EFT
PARA MİKTARININ
ÖLÇÜLMESİ
PARASAL BÜYÜKLÜK NE DEMEKTİR?
PARASAL BÜYÜKLÜK, dolaşımdaki para ile
finansal kuruluşların parasal ya da paraya
çevrilebilir olan çeşitli yükümlülüklerinin
toplamı
olarak
tanımlanabilir.
İçerdiği
varlıkların likit olma derecesine göre çeşitli
parasal büyüklük tanımları bulunmaktadır.
PARASAL BÜYÜKLÜKLER VE
FİNANSAL DERİNLİK
 Para arzı/GSMH oranına Finansal derinlik adı verilir.
 Finansal derinlik göstergeleri olarak , M2/GSMH,
M3/GSMH
kullanılmaktadır.
 Ekonomide para ikamesi önemli rol oynuyorsa, bu göstergelere
DTH’ ların eklenmesi ile bulunan para arzı tanımlarının
kullanılması doğru olacaktır.
MERKEZ BANKASI PARASAL
BÜYÜKLÜKLERİ DEĞİŞTİRME SÜRECİ
Merkez Bankası para arzında istenilen
değişikliği sağlamak için her şeyden önce
(kaydi) para çarpanının doğru tahminini
gerektirir.
(Kaydi)
Para
çarpanının
belirleyicileri ise;
 MB’ nin kontrolü altındaki zorunlu karşılık oranları,
 Bankaların serbest rezerv oranı,
 Hane halkının, devletin ve bankacılık sisteminin
vadeli/vadesiz mevduat oranı,
 Hane halkının nakit tutma oranıdır.
MERKEZ BANKASI PARASAL
BÜYÜKLÜKLERİ DEĞİŞTİRME SÜRECİ
Bu nedenle, zorunlu karşılık oranları sabit
kalsa bile, para çarpanı diğer değişkenlerin
hareketi nedeniyle değişebilir. MB’ nın
kontrolünde olmayan bu değişkenlerin para
çarpanı üzerindeki etkisi daima göz önünde
bulundurulmalıdır.
EMİSYON KAVRAMI
Bir ülkede kağıt para, tahvil ve bono, hisse
senetleri gibi
değerlerin ilk kez piyasaya
sürülmesine emisyon denir.
EMİSYON HACMİ
Emisyon hacmi ise, Merkez Bankası tarafından
ihraç edilen (piyasaya sürülen) banknotların
toplam tutarını ifade etmekte, "Tedavüldeki
Banknotlar” olarak da adlandırılmaktadır.
Bu paralar ya bireylerin elinde, ya da
bankaların
kasalarında
nakit
olarak
tutulmaktadır.
EMİSYON HACMİNİ ETKİLEYEN
UNSURLAR
Emisyon hacmi temel olarak bireylerin para
talebi tarafından belirlenmektedir.
Para;
İşlem,
İhtiyat ve,
Spekülasyon amaçlarıyla talep edilmektedir.
PARA TALEBİ-EMİSYON HACMİ
İLİŞKİSİ
 İşlem güdüsüyle para; ödemelerde gereksinim duyulduğundan,
 İhtiyat güdüsüyle para; beklenmedik gereksinmeler dolayısıyla,
 Spekülasyon güdüsüyle para ise kâr fırsatları nedeniyle talep edilir.
 İşlem ve ihtiyat amaçlı para talebi bireylerin gelir düzeyi
tarafından belirlenirken, spekülasyon amaçlı para talebi faiz
oranları tarafından belirlenmektedir. Bu kapsamda, bireylerin
gelirlerindeki artış ve/veya faiz oranlarındaki düşüş para
talebini ve dolayısıyla emisyon hacmini artırmaktadır.
EMİSYON HACMİ-ENFLASYON İLİŞKİSİ
Para talebini etkileyen bir diğer faktör,
enflasyonda gerçekleşen veya gerçekleşmesi
beklenen
değişmelerdir.
Bir
ekonomide
enflasyon ne kadar yüksekse, para talebi o
kadar düşük gerçekleşecek, bu da emisyon
hacminin
daralmasına
neden
olacaktır.
Enflasyon
bekleyişlerinde
bozulma
da,
bireylerin ellerinde daha az para tutmak
istemelerine neden olarak emisyon hacmini
azaltacaktır.
EMİSYON HACMİ-TEKNOLOJİK
GELİŞMELER İLİŞKİSİ
Para
teknolojisindeki
gelişmelere
bağlı
etmenler de bireylerin para talebi üzerinde
belirleyici olmaktadır.
Örneğin, kredi kartı kullanımının artması para
talebini azaltmakta ve bu da emisyon hacmini
daraltmaktadır.
EMİSYON HACMİ-EMİSYON ARZI
İLİŞKİSİ
 Emisyon hacminin bir diğer belirleyicisi ise
emisyon arzıdır. Merkez
Bankasının
para
politikaları
uygulamaları
kapsamında
gerçekleştirdiği çeşitli işlemler emisyon arzı
üzerinde etkili olmaktadır. Bu kapsamda, Merkez
Bankasının açık piyasa işlemleri ile Devlet İç
Borçlanma Senetlerini alıp satması, ihaleler
ve/veya doğrudan müdahaleler yoluyla döviz alıp
satması, zorunlu karşılık oranlarını değiştirmesi
gibi işlemler emisyon arzını etkileyerek emisyon
hacmi üzerinde belirleyici olmaktadır.
PARA VE ENFLASYON
ENFLASYON NEDİR?
 Enflasyon, fiyat genel düzeyindeki sürekli artıştır.
 Fiyat genel düzeyindeki hızlı yükselişler ise hiper enflasyon
olarak adlandırılır.
 Fiyat genel düzeyindeki sürekli azalmalara ise deflasyon
denir.
ENFLASYONUN ÖLÇÜLMESI
 Bir ekonomide enflasyondan söz edebilmek için
genel fiyat düzeyinin yani bütün mal ve hizmetlerin
fiyatının ağırlıklı ortalamasının sürekli değişiyor
olması gerekir.
 Bütün mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişmeyi
ölçmek için çeşitli endeksler kullanırız. Bu
endekslerin değerindeki artış veya azalışa göre
enflasyon oranlarını hesaplarız.
 Enflasyonu hesaplamak için en çok kullanılan üç
endeks GSMH Deflatörü, üretici fiyat endeksi ve
tüketici fiyat endeksidir.
ENFLASYONUN MALİYETLERİ
Enflasyon Vergisi
ENFLASYONUN MALİYETLERİ
Ayakkabı Eskitme Maliyeti
ENFLASYONUN MALİYETLERİ
Mönü Maliyetleri
ENFLASYONUN MALİYETLERİ
Oliveria-Tanzi Etkisi
BEKLENMEYEN ENFLASYONUN MALIYETLERI
 Borçlananlar kazanır.
 Alacaklılar kaybeder.
 Üretken işlerden ziyade paradan para kazanma dönemi önemli
hale gelir.
 Sosyal maliyetler söz konusu olur.
Download

Para