BANKACILIK VE FİNANS
UZAKTAN ÖĞRETİM TEZSİZ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
1
PARA-BANKA TEORİ VE
POLİTİKASI DERSİ
BÖLÜM 3
2
PARA REJİMLERİ VE TEMEL
İLKELER
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
BÖLÜM HEDEFİ
3
 Para
Rejimleri ve Temel İlkeler bölümünde öğrenciler aşağıdaki
becerileri kazanacaktır:




Paranın evrimsel sürecini kavramsal bir dille ifade
edebilecekler
Maddi özellikleri açısından para rejimleri hakkında bilgi
sahibi olacaklar.
Paranın yaratılması ve emilmesi kriterine göre para
rejimleri hakkında bilgi sahibi olacaklar.
Para sistemleri ile ilgili kavramları tanımlayabilecekler.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
TEMEL KAVRAMLAR
4
 Mal Para
 Kağıt Para
 Kaydi Para
 Elektronik Para
 Gresham Kanunu
 Topal Ölçek
 Paraşüt Teorisi
 Fiat/İtibari Para
 Kambiyo Kurlarının İstikrarı
 Paranın Yansızlığı
 Paranın Yanlılığı
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
BÖLÜM İÇERİĞİ
5
3.1. Giriş
3.2. Maddi Özellikleri Açısından Para Rejimleri
3.2.1. Mal Para Sistemi
3.2.2. Metal Para Sistemi
3.2.2.1. Tek Metal Sistemi
3.2.2.1.1. Gümüş Standardı
3.2.2.1.2. Altın Standardı
3.2.2.2. Çift Metal Sistemi
3.2.2.2.1. Gresham Kanunu
3.2.2.2.2. Topal Ölçek
3.2.2.2.3. Paraşüt Teorisi
3.2.3. Kağıt Para Sistemi
3.2.4. Kaydi Para Sistemi
3.2.5. Elektronik Para Sistemi
3.3. Paranın Yaratılması ve Emilmesi Kriterine Göre Para Rejimleri
3.3.1. Kambiyo Kurlarının İstikrarlılığı İlkesini Hedefleyen Rejim
3.3.2. Paranın Yansızlığı İlkesini Hedefleyen Rejim
3.3.3. Paranın Yanlılığını Politika Aracı Olarak Kullanan Rejim
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.1. Giriş
6
 Para bireylere her türlü mal ve hizmeti satın alma olanağı sunan bir
araçtır. Bireyler her türlü borç ve yükümlüklerinden para sayesinde
kurtulmaktadır. Para bireylerin servetlerinin korunmasında ve bireyler
arasında mübadelenin sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesinde de önemli
rol oynamaktadır.
 Dolayısıyla ülkeler paralarının değerini ve miktarını belirli esaslara göre
belirlemektedir. Ülkelerin paralarının yönetimi için benimsemiş oldukları
bu esaslara para sistemi veya para rejimi denilmektedir (Öztürk, 2014:
47).
 Para rejimleri literatürde iki temel kriter çerçevesinde ele alınmaktadır
(Paya, 2013: 34):


Maddi özellikleri açısından para rejimleri
Paranın yaratılması ve emilmesi kriterine göre para rejimleri
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2. Maddi Özellikleri Açısından Para Rejimleri
7
 Maddi özellikleri açısında para rejimleri paranın geçirmiş olduğu evrim
süreçleri hakkında bilgi vermektedir.
 Bu evrim sürecinde paranın maddi değeri azalmış ve kaybolmuştur.
Para; somut, elle tutulabilir, gözle görülebilir bir halden soyut, sadece
tasavvur edilebilir bir hale dönüşmüştür.
 Para, maddi özellikleri açısından beş aşamalı bir evrim süreci geçirmiştir
(Paya, 2013: 34-35; Öztürk, 2014: 47-69):





Mal para sistemi
Metal para sistemi
Kağıt para sistemi
Kaydi Para Sistemi
Elektronik Para Sistemi
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.1. Mal Para Sistemi
8
 Mal paralar modern anlamda paranın ilk başlangıcı olmaktadır. Tarihte tuz,
tütün, buğday, pirinç, zeytinyağı, hayvan postları, midye kabukları, canlı
hayvanlar, el aletleri, vb. mal para olarak kullanılmıştır (Öztürk, 2014: 48;
Akdiş, 2011: 8).
 Mal para, bizzat bir değere sahip olan, böyle bir değeri yoksa bile değer
ölçüsü ve mübadele aracı olarak görülen bir para çeşididir. Bireyler mal
paraları mal olarak değil para olarak ellerinde bulundurmaktadır (Öztürk,
2014: 48).
 Bir paranın kusursuz bir şekilde mübadele işlevini
yerine getirmesi için sahip olması gereken bazı
özellikler vardır. Bu özellikleri mal para tam olarak
sağlayamadığı için toplumlar metal para sistemine
geçmiştir.
o taşımaya elverişli olma,
o bölünebilir olma,
o dayanıklı olma,
o taklit edilememe gibi
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.2. Metal Para Sistemi
9
 Metal paralar özü itibariyle birer mal paradır.
 Tarihte altın, gümüş, nikel, demir, tunç, bakır, gibi madenler metal para
olarak kullanılmıştır.
 Bu metallerin yukarıda belirtilen taşımaya elverişli olma, bölünebilir
olma, dayanıklı olma, taklit edilememe gibi özellikleri diğer mallara göre
daha fazladır. Dolayısıyla tarihte uzun bir dönem metal paralar
mübadele aracı olarak kullanılmıştır (Akdiş, 2011: 8-9).
 Tarihte altın ve gümüş madenleri uzunca bir dönem kullanıldığı için
metal para sistemi tek metal sistemi ve çift metal sistemi şeklinde ikiye
ayrılmaktadır.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.2.1. Tek Metal Sistemi
3.2.2.1.1. Gümüş Standardı
10
 Gümüşün metal olarak tek ve geçerli para birimi olduğu sistem gümüş
standardıdır.
 Altının üretim ve arzında yetersizlikler olduğu dönemler gümüş, para
fonksiyonunu yerine getirmiştir.
 Gümüş genel olarak sikke olarak tedavül edilmiştir.
 Ülkemizde de Orhan Gazi Bursa’yı alınca kendi parasını bastırmıştır.
Gümüşten yapılan bu paralara akçe denilmiştir (Akdiş, 2011: 10).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.2.1.2. Altın Standardı
11
 Altın standardı, altının para olarak kullanıldığı bir sistemdir. Altın
standardı değişik uygulama aşamalarından geçmiştir (Akdiş, 2011: 10):



Altın sikke standardı: Bu sistemde altın sikkeler halinde tedavül
edilmektedir. Darphaneler kendilerine getirilen altınlardan belirli ayar ve gramda
sikkeler basabilmektedir. Altın sikke standardı Avrupa’da ilk defa 1816 yılında
İngiltere’de uygulamıştır (Öztürk, 2014: 49).
Altın külçe standardı: I. Dünya savaşından sonra altından tasarruf sağlamak
amacıyla büyük Avrupa devletleri tarafından kullanılmıştır. Altın sikke basımı
durdurulmuş para olarak altına bağlanan banknot ve sertifikalar kullanılmaya
başlanmış (Erol ve Erol, 2013: 21). Bu sistemde piyasa dolaşan paralar altın
olmamakta, fakat bu paraların altın karşılığı olmaktadır (Akdiş, 2011: 12).
Altın kambiyo standardı: Bu sistemde ülke parası belirli bir kurdan yabancı
bir paraya bağlanmakta, yabancı para da belli ayar ve ağırlıktaki altın ile temsil
edilmektedir (Akdiş, 2011: 12). Bu sistemde parasını bir başka ülkenin parasına
bağlayan tabi ülke, parasını altına bağlayan ülkeye ise anahtar ülke
denilmektedir. Bu sistem I. Dünya savaşından sonra altın stokları tükenen
Avrupa ülkeleri tarafından yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır (Hiç,
1992: 85). Bretton Woods sistemi altın kambiyo standardının en güzel
örneklerinden biridir (Öztürk, 2014: 55).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.2.2. Çift Metal Sistemi
12
 Çift metal sistemi, altın ve gümüşün birlikte kullanıldığı metal para
sistemidir.
 Çift metal sisteminin uygulanmaya başlamasının nedeni tek metal
üretiminin
aratan
para
gereksinimini
karşılayacak
miktarda
arttırılamamasıdır (Dinler, 2013: 440).
 Çift metal sistemine bimetalizm de denilmektedir.
 Çift metal sisteminde hem gümüş hem de altın devletin resmi parası
olarak kabul edilmektedir. Devlet belirlediği paritenin korunması için
paranın altın veya gümüş ile serbest mübadelesinin sağlanmasını
garanti etmektedir. Çift metal sisteminin üç önemli özelliği
bulunmaktadır (Öztürk, 2014: 49):



Altın ve gümüş resmi para olarak eşit statüde mübadele araçlarıdır.
Her iki madenden ister gümüş ister altın olsun sikke kestirilmesi serbesttir.
Altın ve gümüş arasında mübadele oranını devlet belirlemektedir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.2.2.1. Gresham Kanunu
13
 Çift metal sisteminde güçlü paranın piyasadan çekilmesi, zayıf paranın
ise piyasada dolaşması Gresham kanunu olarak adlandırılmaktadır.




Örneğin devletin tespit ettiği altın gümüş paritesi 1 gram altın = 3 gram gümüş
iken, eğer 1 kilo elmanın fiyatı 1 altın ise, 1 kilo elmanın fiyatı aynı zamanda 3
gümüştür.
Devletin belirlemiş olduğu altın-gümüş paritesi ile piyasadaki altın-gümüş paritesi
zaman işçinde farklılaştığında, iki metal paradan bir tanesi piyasada daha değerli
hale gelir ve kişiler piyasada daha değerli hale gelen metal parayı artık para
olarak kullanmazlar.
Örneğin devletin belirlemiş olduğu altın-gümüş paritesinin ve piyasadaki altıngümüş paritesinin başlangıçta 1 gram altın = 3 gram gümüş olduğu bir
ekonomide, daha sonra altın-gümüş paritesi 1 gram altın = 4 gram gümüş
düzeyine yükselirse altın, gümüş paraya göre daha değerli hale gelir ve kişiler
piyasadaki altınları para olarak kullanmak yerine 4 gram gümüş parayla
değiştirirler ve elmayı gümüşle satın alırlar. Ceplerine de 1 gümüş para kalır.
Dolayısıyla piyasada daha değerli olan altın artık para olarak kullanılmaz. Bir diğer
ifadeyle kötü para iyi parayı kovar. Buna da Gresham kanunu denir (Ünsal, 2005:
474-475).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.2.2.2. Topal Ölçek
14
 Tarihsel süreç içerisinde altın ve gümüş üretimi arasında oluşan
dengesizlikler nedeniyle iki metal arasındaki parite bozulmaktadır.
 Altın ve gümüş stoklarının sürekli değişmesi çift metal sistemini
benimseyen ülkelerin parite tanımlamasında sürekli revizyona
gidilmesine neden olmatadır.
 Diğer bir ifadeyle topal ölçek (Aksak Mikyas) sorunu yaşanmaktadır
(Öztürk, 2014: 50).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.2.2.3. Paraşüt Teorisi
15
 Paraşüt teorisi denilen bu görüşe göre, tek metal sisteminde metal sikkeler
para olarak kullanıldığında, sikkeyi oluşturan metalin üretimi ve dolayısıyla
ekonomideki para miktarı arttıkça fiyatlar genel düzeyi yükselecek ya da
metal miktarı ihtiyaç duyulan miktarda para artışına olanak sağlayamazsa,
para sıkıntısı baş gösterecek ve fiyatlar genel düzeyi düşmeye
başlayacaktır.
 Çift metal sistemi uygulandığında, para değerinin tespitinde ölçüt olarak
alınan metallerden birinin üretim ve stokundaki yetersizliğin fiyatlar
üzerindeki olumsuz etkisini öteki metal azaltacaktır.
 Böylece tek metal sisteminde metal stokunun fazlalığı ya da
yetersizliğinden kaynaklana fiyat istikrarsızlıkları, çift metal sisteminde daha
az olacaktır.
 Çift metal sisteminde bir metalin stokundaki değişmenin fiyatlar üzerine
yansımasının şiddetini öteki metalin frenlemesi, bir başka ifadeyle fiyat
düşüş hızını azaltması paraşütün yaptığı göreve benzetilmektedir (Dinler,
2013: 440-441).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.3. Kağıt Para Sistemi
16
 Metal para sisteminden sonra kağıt para sistemine geçilmiştir. Metal para
sisteminde kağıt para sistemine geçişte iki etken söz konusudur (Paya, 2013: 35):


Kağıt para, metal paraya göre daha kolay taşınıp saklanabilmektedir. Bu nedenle kağıt
para amaca uygunluk açısından metal paraya üstünlük sağlamaktadır.
Kağıt paranın metal parayı ikame etmesinin bir diğer nedeni kıymetli metallerin kıt
olmasıdır.
 Tarihte kağıt para ilk defa Çinliler tarafından kullanılmıştır. Batı dünyasında ise
kağıt para kullanımı bankerlerin faaliyeti ile başlamıştır.
 Kağıt para sisteminin iki farklı uygulaması vardır.


Birincisi devletin bastığı parayı istendiğinde değerli madenlere çevirmeyi taahhüt ettiği
uygulamadır. Bu uygulamadaki kağıt paraya çevrilebilir kağıt para (emanet para)
denilmektedir.
İkincisi ise devletin çıkardığı kağıt paraları istendiğinde değerli madenlere çevrilmesinin
söz konusu olmadığı, gücünü devletten ve yasalardan alan uygulamadır. Günümüzde
tüm ülkelerde geçerli olan bu uygulamadaki paraya fiat para (itibari para) denir.

Devletin itibari para uygulamasında para basarak elde ettiği kara, bir diğer ifadeyle ihraç ettiği
kağıt paranın üretim maliyeti ile nominal değeri arasındaki farka senyoraj denir (Ünsal, 2005:
475).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.4. Kaydi Para Sistemi
17
 Kaydi para, bankaların mevcut mevduatlarına dayanarak açtıkları ve
mevduat miktarının bir kaç katı tutarını bulan kredi ve para oluşturma
mekanizmalarına verilen isimdir. Kaydi paraya mevduat parası veya
banka parası gibi adlar da verilmektedir (Akdiş, 2011: 152-153).
 Paranın evriminde kağıt paradan kaydi paraya geçiş süreci henüz daha
ilk aşamalarındadır. Kaydi paranın gelişimi tamamen ticaretin
amaçlarına uygunluk gereğidir. Kaydi paranın kağıt parayı tümüyle
ikame edip edemeyeceği tartışma konusudur (Paya, 2013: 35).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.2.5. Elektronik Para Sistemi
18
 Günümüzde çek kullanımından çok kredi kartlarının gündeme gelmesi
elektronik para, e-para, plastik para, dijital para gibi isimlerle bilinen para
tanımlarını gündeme getirmiştir.
 Özellikle bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmelere bağlı olarak
elektronik ticaret ve sermaye hareketleri giderek önem kazanmış ve bunun
sonucunda elektronik ödemeler ve elektronik para kullanımı yaygınlaşmıştır.
 Elektronik paralar kart tabanlı veya internet tabanlı olabilmektedir.


Kart tabanlı elektronik paralar kredi kartları ve borç kartlarıdır.
İnternet tabanlı elektronik paralar ise dijital para olarak da bilinmektedir. Dijital
para bilgisayarda internet üzerinden yapılan alışverişlerde kullanılmaktadır.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.3. PARANIN YARATILMASI VE EMİLMESİ KRİTERİNE
GÖRE PARA REJİMLERİ
3.3.1. Kambiyo Kurlarının İstikrarlılığı İlkesini Hedefleyen Rejim
19
 Kambiyo kurlarının istikrarı; ülke parasının diğer ülke paralarına göre kur
farkını muhafaza etmesidir. 20. yüzyılın başlarına kadar pek çok ülkede
geçerli olan otomatik altın standardı rejimi bu amaç doğrultusunda
oluşturulmuş bir para rejimidir. Bu rejimde Altın uluslararası ödeme
birimidir (Paya, 2013: 39).
 Bu rejim, ülke parasının asgari miktarı kadar altın birikimini öngörür.
Hükümet, parasını her an sabit bir değerden altın ile değiştirebilmeyi
taahhüt eder. Dolayısıyla dış ticaret açıkları idari bir karar gerekmeden
ülkedeki para miktarına yansımaktadır. Neticede iç-dış dengeler otomatik
olarak kendiliğinden kurulmaktadır. Bu rejimde fiyat hareketleri dış açıkları
otomatik olarak dengeleyen bir işlev kazanmaktadır (Paya, 2013: 39).
 Örneğin, A ülkesinin ihracatında herhangi bir nedenle artış olsun. İhracat
artışı ülkeye altın girişini arttıracaktır. Bu ise içeride para arzının artışına
sebep olacaktır. Artan para arzı içeride fiyatlar genel düzeyini yükseltecektir.
İthalatçı ülke olan B ülkesinde ise ters yönde bir gelişme olduğu için fiyatlar
genel düzeyi düşecektir. Çünkü ithalat bu ülkede altın çıkışına, dolayısıyla
para arzının daralmasına yol açacaktır. Böylece dış ticaret dengeleri yeniden
kurulurken, altın stoklarının ülkeler arasındaki dengeli dağılımı da
gerçekleşmiş olacaktır (Paya, 2013: 39).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.3.1. Kambiyo Kurlarının İstikrarlılığı İlkesini Hedefleyen
Rejim
20
 Altın standardı rejimlerinde, cari işlemler bilançosunun istikrarı yanında
kurların da istikrarlı kalması sağlanır.
 Örneğin; ABD 1 ons altın karşılığını 350 Dolar, Almanya ise 1 ons altın
karşılığını 525 Euro olarak belirlesin. Bu durumda Euro/Dolar paritesi
525/350 = 1,5’dir. Şimdi serbest piyasada paritenin 1,4 e düştüğünü
varsayalım. Bu durumda ABD deki ithalatçı, Almanya'dan yapacağı ithalat
karşılığında 1,4 Paritesini kabul edip, ithalat bedelini transfer etmeyecektir.
Çünkü serbest piyasada paritenin 1,4 olması durumunda 350 Dolar karşılığı
525 Euro değil, sadece 490 Euro’dur. Bu durumda zarara uğramamak için
ABD'li ithalatçı, 350 Dolar ödeyip, ABD Merkez Bankası’ndan 1 ons altın
alacak ve bunu Almanya'da 525 Euro olarak bozduracak ve borcunu
ödeyecektir.
Altın girişi Almanya'da otomatik altın standardı rejimi
çerçevesinde para miktarını artıracak ve bu da fiyatları yükseltecektir.
Yükselen fiyatlar ise, ihracatı azaltacak ve döviz girişi yavaşlayacak, döviz
arz-talep dengesi bozulacak, Euro kuru düşecek yani Euro/Dolar paritesi
tekrar 1,5 seviyesine dönecektir. Sonuç olarak, resmi ve serbest kur
pariteleri arasında fark oluştuğunda, ülkelerin altın dengesi bozulmaya
başlamaktadır. Ancak bozulan parite otomatik olarak kurulabilecek
niteliktedir (Paya, 2013: 40).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.3.2. Paranın Yansızlığı İlkesini Hedefleyen Rejim
21
 Yansız para rejiminde, paranın yalnızca mal ve hizmet mübadelesine yardımcı
olması, buna karşılık parasal rejimin, mal ve hizmetlerin nispi fiyatları ile üretim
miktarları üzerinde etkili olmaması amaçlanır. Paranın yanlı olması, piyasa
ilişkilerine müdahale anlamına gelmektedir. Bu açıdan, yanlı para rejimi ile
piyasa ekonomisi çelişmektedir. Para miktarındaki değişmenin, fiyat oluşumuna
nasıl bir müdahale aşağıda gösterilmiştir (Paya, 2013: 40-41):


Rekabet piyasalarında denge, ilave birimin marjinal maliyetinin, veri piyasa fiyatı, yani
marjinal gelir ile kesiştiği noktada oluşur. Yani marjinal maliyetlerin, marjinal gelire eşit
olduğu noktada firma kar maksimizasyonunu sağlar.
Örneğin bir denge ortamı düşünelim. Bu dengede ücretler, emeğin marjinal
verimliliğine eşittir. Böyle bir durumda ekonomiye para şırınga edilirse ilk önce fiyatlar
yükselecektir. Girişimci açısından üretimi karlı şekilde artırma imkanı doğacaktır. Diğer
taraftan yükselen fiyatlar nedeniyle işçilerin reel ücretleri gerilemiş olacaktır.
 Bu aşamada iki ihtimal ortaya çıkar;
 Yatırımcı karlı bir şekilde üretimini artırabilecektir. Fakat bu reel ücretlerdeki gerilemeye
rağmen emek arzını genişlettiği anlamına gelecektir. Bu durumda İşçilerin rasyonel
davranış ilkesine uymadıkları sonucu çıkar.
 İşçilerin rasyonel davranış ilkelerine ters düşmeyeceği varsayıldığında; reel ücretlerin
eski reel ücret düzeyine yükseleceğini varsaymamız gerekir. Bu durumda fiyatlardaki
yükselmenin üreticiye sağladığı avantaj ortadan kalkar. Üretimini buna rağmen artıran
bir üretici ise rasyonel davranmamış olur.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.3.2. Paranın Yansızlığı İlkesini Hedefleyen Rejim
22
MC1
P
P, MR, MC, AC
MC0
S
MR1=AR=P1
P1
A2
A1
MR0=AR=P0
P0
A0
AC
D1
D0
Q
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
Q0 Q1
Q
3.3.2. Paranın Yansızlığı İlkesini Hedefleyen Rejim
23
 İktisatta bazı yaklaşımlar, ekonominin performansını yükseltmeyi amaçlayan
sistematik iktisat politikaları geliştirmeye yönelmişlerdir. Örneğin Paracılar,
Keynesci iktisat politikalarını bu çerçevede görmekte, yani Keynesci politikaların
etkinliğini bir tür para aldanmasına bağlamaktadırlar. Keynesi iktisatçılar
ekonomide para yanılması dışında pek çok nedenle fiyat ve ücretlerin katı
olduğunu savunmakta ve bu nedenle para miktarındaki değişmelerin üretimi
uyarabileceğini savunmaktadırlar.
 Bunun yanında Neo-klasikler ise paranın süper yansız olduğunu ileri
sürmektedirler. Yani para miktarını sürekli bir şekilde ayarlayarak, para yanılgısı
ortamı yaratmanın ve buradan etkili politikalar üretmenin mümkün olmadığını
savunmaktalar.
 Paracı
yaklaşım ise para arzındaki genişlemenin büyüme hızına
endekslenmesiyle paranın yansızlığının sağlanacağını savunur. Liberal bir çizgi
oluşturan bu yaklaşımların özelliği piyasa ekonomisini aktif iktisat politikalarına
tercih etmeleridir. Bu yaklaşımlar paranın yanlı kılınmasından bir fayda
ummamakta tam tersine para miktarındaki değişmelerin, para değerinde bir
istikrarsızlığa yol açtığını düşünmektedirler (Paya, 2013: 43-44).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
3.3.3. Paranın Yanlılığını Politika Aracı Olarak Kullanan
Rejim
24
 Müdahaleci rejimler, paranın belli amaçlar doğrultusunda yanlı kılınmasını öngörür.
Bilinçli bir para politikası ile piyasa ekonomisinin bazı zaaflarının aşılabileceği,
performansın yükseleceği savunulmaktadır. Keynes, Genel Teori’de müdahaleci para
rejiminin teorik çatısını kurmuştur (Paya, 2013: 45).
 Bu rejimde emisyon iktisat politikasının hizmetindedir. Para politikasının kredi üretme
ve geri emme şeklindeki geleneksel görevinden koparılıp, kamu finansmanına
yönlenmesiyle birlikte müdahaleci para rejimlerinin en katı uygulama biçimi ortaya
çıkar.
 Ancak müdahaleci rejimler şüphesiz daha ılımlı uygulamalara konu olabilir.
 Müdahaleci uygulamalar, dış ödemeler bilançosunda ciddi dengesizliklere yol
açacaktır. Bu nedenle müdahaleci para rejimleri sık sık döviz hareketlerine müdahale
etmek durumundadır. Bu müdahalenin dozu iç müdahalelere göre değişmektedir. İç
müdahalede çok ileri giden bir para politikası, döviz hareketlerinde de çok
müdahaleci olmak zorundadır. Bu müdahaleler, devletin döviz ticaretinde monopol
durumuna getirilmesine kadar genişleyebilir. Bu çerçevede diğer bir müdahale tipi
güdümlü kur rejimidir. Kontrollü dalgalanma ve kirli dalgalanma güdümlü kur
rejimlerinin örneğidir. Bu uygulamalarda iç amaçlara dönük müdahalelerde bulunan
merkez bankası, serbest döviz piyasalarında meydana gelebilecek dengesizliklere,
döviz alım-satımı ile müdahale eder (Paya, 2013: 45-46).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
Kaynakça
25
 AKDİŞ, Muhammet, Para Teorisi ve Politikası, Gazi Kitabevi, Ankara,







2011.
EROL, İbrahim ve EROL, Ece Demiray, Para-Banka Teori ve Politika,
Orion Kitabevi, Ankara, 2013.
DİNLER, Zeynel, İktisada Giriş, Ekin Yayınevi, Bursa, 2013.
HİÇ, Mükerrem, Para Teorisi ve Politikası, Menteş Kitabevi, İstnbul,
2012.
ÖZTÜRK, Nazım, Para Banka Kredi, Ekin Yayınevi, Bursa, 2014.
PARASIZ, İlker, Para Teorisi ve Politikası, Ezgi Kitabevi, Bursa, 2012.
PAYA, M. Merih, Para Teorisi ve Para Politikası, Türkmen Kitabevi,
İstanbul, 2013.
ÜNSAL, Erdal M., Makro İktisat, İmaj Yayınevi, Ankara, 2005.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
Download

Para-Banka Teori ve Politikası Ders Sunumu 3