BANKACILIK VE FİNANS
UZAKTAN ÖĞRETİM TEZSİZ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
1
FİNANSIN İLKELERİ
BÖLÜM 2
2
FİNANSAL PİYASALARA
GİRİŞ II
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
BÖLÜM HEDEFİ
3
 Finansal Piyasalara Giriş II bölümünde öğrenciler aşağıdaki becerileri
kazanacaktır:






Finansal piyasalara katılımcıların (oyuncuların) kimler
olduğunu öğrenecekler.
Finansal aracıların kimler olduğunu ve üstlendikleri rolleri
anlayacaklar.
Bankacılık sistemini daha yakından tanıyacaklar.
Etkin piyasa kavramını tanımlayabilecekler.
Finansal piyasaları kimin, niye ve nasıl düzenlediklerini
öğrenecekler.
Piyasa faiz oranlarını pratik açıdan biraz daha yakından
inceleyecekler.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
TEMEL KAVRAMLAR
4
 Finansal Piyasa Katılımcıları
 Finansal Aracılar
 Bankacılık Sistemi
 Etkin Piyasalar
 Düzenleme (Regülasyon)
 Faiz Oranları
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
BÖLÜM İÇERİĞİ
5
2.5. Piyasa Katılımcıları Kimlerdir?
2.6. Finansal Aracılar Kimlerdir? Rolleri Nedir?
2.7. Bankacılık Sistemine Genel Bakış
2.8. Etkin Piyasalar
2.9. Finansal Piyasalarda Düzenleme Nedir? Düzenleme
Türleri Nelerdir?
2.10. Faiz Oranları
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.5. Piyasa Katılımcıları Kimlerdir?
6
 Fabozzi ve Modigliani, (2009:21) finansal piyasa katılımcılarını özetle
aşağıda belirtmişlerdir.
o Hanehalkı
o Hükümetler
o Finansal olmayan şirketler
o Mevduat Kurumları
o Sigorta Şirketleri
o Varlık yönetim firmaları
o Yatırım bankaları
o Kar amacı gütmeyen kuruluşlar
o Yabancı yatırımcılar
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.6. Finansal Aracılar Kimlerdir? Rolleri Nedir?
7
 Finansal aracılar piyasa katılımcılarına bir takım finansal haklar sunma
karşılığında onlardan fon toplarlar ki bunlar arasında;
o bankalar,
o emeklilik fonları,
o sigorta şirketleri ve
o yatırım şirketlerini yer alır (Fabozzi ve Modigliani, 2009:25).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.6. Finansal Aracılar Kimlerdir? Rolleri Nedir?
8
 Finansal aracıların rolleri dört başlık altında toplanabilir ki bunlar;
o vade uyumlaştırması,
o çeşitlendirmeyle riskin azaltılması,
o kontratlama ve bilgi süreçleme maliyetlerinin azalması ile
o bir ödeme mekanizması sunmalarıdır (Fabozzi ve Modigliani, 2009:25).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.7. Bankacılık Sistemine Genel Bakış
9
 Bankalar mevduat kurumlarıdır.
 Bir anonim şirket olan bankalar özel izinle kurulurlar.
 Bankaların temel fonksiyonu fon arz edenler ve talep edenler arasında bir
aracılık rolü üstlenmeleridir.
 Bankalar bir taraftan fon fazlası olanlardan mevduat kabül edip fon
toplarken, diğer taraftan fon ihtiyacı olan bireylere ve işletmelere ise kredi
kullandırarak onlara fon sağlamaktadır.
o Bankaların mevduat kabul edip fon elde etmesinin bir maliyeti vardır. Bu fon
maliyeti ise mevduat sahiplerine ödediği faizdir.
o Banka kullandırdığı fonlardan ötürü de bir getiri elde etmektedir. Bu
da kredi kullananların ödediği faizdir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.7. Bankacılık Sistemine Genel Bakış
10
 Dolayısıyla, bankaya bir taraftan faiz girişi olmakta iken diğer taraftan
da faiz çıkışı olmaktadır.
o İşte bu giren ve çıkan faiz arasındaki farka spred denir.
o Bir banka için spredin pozitif olması gerekir ki banka bir spred
kazancı elde edebilmelidir.
 Bankaların bu fon toplayıp bunları kullandırma fonksiyonları, diğer bir
ifadeyle bankanın parayı satın alıp satması olarak ta ifade edilebilir.
o Mevduat kabül ederek fon toplama parayı satın almak iken,
o Kredi kullandırmak ise parayı satmak anlamına gelmektedir.
o Banka elbetteki parayı satın aldığının üzerinde satmalıdır.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.7. Bankacılık Sistemine Genel Bakış
11
 Bir banka elde ettiği tüm fonları yatıramaz.
 Yani bir banka her topladığı 1 TL’yi 1 TL olarak yatıramaz.
 Merkez bankaları, bankaların topladığı mevduatların belli bir oranını
kendi nezdinde bulundurmasını ister.
o Bu belli oran ise rezerv oranı olarak adlandırılır.
o Bankaların, merkez bankaları nezdinde bulundurmaları gereken zorunlu
miktar ise zorunlu rezerv olarak adlandırılır.
 Elbetteki zorunlu rezervler sabit değildir.
o Bankaların mevduatlarındaki değişimlere paralel olarak zorunlu rezerv
miktarı da değişmektedir.
o Genellikle zorun rezerv miktarları belli dönemlerde yeniden hesaplanarak
bankalardan eğer eksik rezervleri varsa tamamlamaları beklenir.
o Aksi taktirde cezai işlemler gerçekleştirilir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.7. Bankacılık Sistemine Genel Bakış
12
 Bankalar, merkez bankaları nezdinde bulundurmaları gereken zorunlu
rezervin haricinde kalan fonların tamamını kredi olarak kullandırmazlar.
 Bankalar elde ettikleri fonların bir kısmını ikincil rezerv olarak bir takım
menkul kıymetlere yatırırlar.
 Bankaların mevduat çekilişleri, yeni kredi talepleri yanı sıra farklı
etkenlerle likidite ihtiyaçları doğabilir.
o Bu menkul kıymetler;
 ya satılarak ya da
 merkez bankasına teminat gösterilerek veya
 para piyasasından fon sağlama adına geri satın alma anlaşmalarında
kullanılmak üzere teminat gösterilerek fon elde etmede kullanılırlar.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.7. Bankacılık Sistemine Genel Bakış
13
 Bankalar finansal sistemde çok önemli bir rol oynarlar.
 Unutulmamalıdır ki, devletler para politikalarını bankacılık sistemi
üzerinden uygularlar.
 Oynadıkları bu önemli rolden ötürü bankalar bir takım ayrıcalıklara da
sahiptirler.
 Bunlardan bir tanesi bankalardaki mevduata belli bir miktara kadar
devlet tarafından güvence verilmesidir.
o Bu mevduat sigortası olarak adlandırılır.
o Bankalar topladıkları mevduattan belli bir sigorta primini TMSF’ye
yatırırlar.
o Eğer bankaların faaliyet izinleri herhangi bir nedenle iptal edilirse,
bankalardaki mevduatın, Türkiye’de 100.000 TL’ye kadar olan kısmı
TMSF güvencesindedir.
o Ayrıca katılım bankalarının katılım fonları da bu güvence içerisindedir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.7. Bankacılık Sistemine Genel Bakış
14
 Bankaların sahip olduğu diğer bir ayrıcalık ise kısa vadeli likidite ihtiyaçları
için merkez bankalarının iskonto penceresinden faydalanabilmeleridir.
 Merkez bankaları, bankalara kullandırdığı fonlardan ötürü öncelikle bir
teminat ister.
o Bu teminat ise kısa vadeli menkul kıymetler olmaktadır.
 Ayrıca kullanılan bu fonlardan ötürü merkez bankaları bir faiz de alırlar.
o Bu faiz ise iskonto oranı olarak bilinir.
 Bankaların, merkez bankalarının iskonto pencelerinden elde edeceği
fonların maliyeti genellikle diğer fon kaynaklarının altındadır.
 Ancak bu durum, bankaların her zaman bu fonları kullanabileceği anlamına
gelmez.
o Çünkü, burada bir limit vardır.
o Ayrıca, bankaların bu yolu sık sık tercih etmeleri bankaların daha sıkı takip
edilmesine de yol açar.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.8. Etkin Piyasalar
15
 Etkin piyasalar, piyasaların varlıklara dair erişilebilir tüm bilgiyi, her an,
fiyatlara eksiksiz olarak yansıttığı piyasalardır.
o Fiyatları şekillendiren şey bilgidir.
o Bilgi devamlı surette fiyatlara bir akış halindedir. Bu bilgi;
 Spesifik firma bilgisi,
 Sektörel bilgi,
 Ülke ekonomisindeki değişikliklere dönük bilgi veya
 Global ekonomik değişme ve gelişmelere dönük bilgi olabilir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.8. Etkin Piyasalar
16
 Özellikle, firma perspektisinde baktığımızda, bir şirketin hisse senedi fiyatını
belirleyen şey, diğer faktörler sabit olarak varsayıldığında, firmanın değeridir.
o Bir firmaya değer katacak kararlar, fiyatlarda pozitif bir etki oluşturken,
o Tam tersi kararlar ise negatif bir etki oluşturur.
 Bir şirketin yatırımcılarının bilgisel duyarlılık seviyeleri çok yüksek seviyelerde
olabilir.
o Hatta, örnek olarak, 2005 yılında Nike’ın CEO’sunun havada uçakta yaşadığı
teknik arızadan ötürü, güvenle iniş yapana kadar şirketin hisse senedi
fiyatları %1.4 düşüş yaşamıştır (Keown vd., 2011:6).
 Ancak finansal piyasalar, düşündüğümüz kadar etkin de olmayabilir,
o ve mükemmel işlemeyebilir ki 2008-2009’larda ABD’de yaşanan gayrimenkul
fiyat balonundan kaynaklanan ekonomik çöküş bunun bir göstergesidir,
 bu durum ise yatırımcıların karar alma mekanizmalarının ne derece rasyonel
olduğunu da sorgulatır ki davranışsal finansın ilgilendiği alan da budur
(Keown vd., 2011:7).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.9. Finansal Piyasalarda Düzenleme Nedir? Düzenleme
Türleri Nelerdir?
17
 Finansal piyasalar, mevzuat (kanun, yönetmelik vb.) çerçevesinde devletler
tarafından çok sıkı düzenlenen piyasalardır. Burada düzenlemeler;
o finansal varlıkları ihraç eden şirketlerin kamuya açıklamalarının
düzenlenmesi,
o finansal kurumların düzenlenmesi,
o finansal faaliyetlerin düzenlenmesi ve
o piyasalara yabancı katılımcıların düzenlenmesi şeklinde kategorize
edilebilir (Fabozzi ve Modigliani, 2009:30).
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.10. Faiz Oranları
18
 Faiz, ekonomide bölüştürücü bir fonksiyonu yerine getirir ki fon fazlası olanlarla
fon ihtiyacı olanlar arasında fonları bölüştürür (Kidwell vd.,2013:106).
 Faiz oranlarındaki artış, fon fazlası olanların tasarruflarını faiz getirisi olan
menkul kıymetlere daha fazla yönlendirmesini sağlar ki
o Açıkçası bu durumda menkul kıymetleri ihraç ederek fon elde edenlerin fon
toplama maliyetleri de artmaktadır ki bu da fon ihtiyacı olanlarca çok arzu
edilmez.
 Tabiki, faiz oranları için farklı menkul kıymetlerde farklı oranlar ortaya
çıkmaktadır.
o Sonuç itibariyle, kısa vadeli menkul kıymetlerle uzun vadeli menkul
kıymetlerin taşıdıkları riskler aynı olmayacaktır.
o Vade uzadıkça belirsizlikler artacak ve dolayısıyla risk te artacak ve
dolayısıyla bankanın talep ettiği getiri de artacaktır.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.10. Faiz Oranları
19
 Menkul kıymetlerde ihraçcının kimliği de önem arz etmektedir.
 Elbetteki, devlet tarafından ihraç edilen menkul kıymetlerle özel sektör
tarafından ihraç edilen menkul kıymetlerin taşıdıkları riskler aynı değildir.
o Sonuçta, devletin geriye ödeyememesi pek te olağan değildir.
o Dolayısıyla, teorik olarak devletin iflas etmeyeceği varsayıldığından devletin
ihraç ettiği menkul kıymetlerin kredi riski de sıfır olarak bilinir.
 Örneğin bir hazine bonosunun riski sıfır (risk free) olarak bilinir. Tabiki
risksiz bu tür varlıkların getirisi de minimumdur.
o Özel sektör tarafından ihraç edilen faiz getirisine dayalı menkul kıymetlerde
ise risk daha yüksektir.
 Bundan ötürü, yatırımcıların bu menkul kıymetlerden bekledikleri getiri de
daha yüksektir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.10. Faiz Oranları
20
 Unutulmaması gereken bir diğer husus, tüm borçlanma araçlarının faiz
oranlarının da sabit olmadığıdır.
o Bazı menkul kıymetler değişken faiz oranları üzerinden ihraç edilirler.
 Faiz oranları ile ilgili bir diğer önemli husus ise faiz oranları ve tahvil
fiyatları arasındaki ilişkidir.
o Faiz oranları arttıkça tahvil fiyatları düşerken, faiz oranları düştükçe tahvil
fiyatları yükselir.
o Sonuçta, örneğin eldeki bir tahvilin fiyatının, piyasada daha yüksek faiz
getirili tahviller ortaya çıktıkça düşeceğinin mantığını kurmak çok ta zor
değildir.
 Dolayısıyla, tahviller için bir fiyat riskinin de ortaya çıktığı görülmektedir.
o Ancak, fiyat riskinin uzun vadeli menkul kıymetlerde yüksek,
o Kısa vadeli menkul kıymetlerde ise düşük olduğu da bilinmelidir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
2.10. Faiz Oranları
21
 Öte taraftan, elbetteki faiz getirisini sadece nominal getiri olarak ta düşünmek
eksik kalacaktır.
o Örneğin, 1 menkul kıymet yıllık %5 faiz oranı üzerinden elbette birinci yılın
sonunda %5 getiriyi sağlayabilecektir ancak bu oran nominal getiriyi
yansıtmaktdır.
o Halbuki bu bir yıllık sürede enflasyondan ötürü paranın satın alma gücü aşınmış
durumda olabilir.
 Bu durumda reel getiriyi hesaplamak gerekecektir.
o Reel getiri basitçe (1+ni) / (1+i) ile hesaplanır.
o Burada, ni, nominal faiz oaranı iken, i ise enflasyon oranını belirtmektedir. Bu
aslında basitçe (ni-i) şeklinde de ifade edilebilir.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
Kaynakça
22
 Fabozzi, F. J., & Modigliani, F. (2009).
Capital Markets Institutions and
Instruments. New Jersey: Pearson.
 Federal Reserve Bank. (2014, 11, 27).
http://www.federalreserve.gov/releases/z1/ Current/z1r-3.pdf
adresinden alınmıştır.
 Keown, A. J., Martin, J. D., & Petty, J. W. (2011). Foundations of
Finance. Boston: Pearson.
 Kidwell, D. S., Blackwell, D. W., Whidbee, D. A., & Sias, R. W. (2013).
Financial Institutions, Markets, and Money . New Jersey: John Wiley &
Sons, Inc.
Bankacılık ve Finans Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı
Download

Finansın İlkeleri Ders Sunumu 4