HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
ÝNSANLAR ORTALAMA KAÇ YIL YAÞIYOR?
Avrupa ülkelerinde insanlar
70 yýldan fazla yaþýyor
Türkiye’de insanlar
ortalama 70 yýl
yaþýyor
Kanada’da
insanlar 80 yýldan
fazla yaþýyor
Japonya’da
insanlar 80 yýldan
fazla yaþýyor
Latin Amerika ülkelerinde
insanlar 60 yýldan
fazla yaþýyor
Afrika ülkelerinde
insanlar 55 yýldan
az yaþýyor
Bazý insanlar 50 yýldan az yaþarken, bazýlarý 80 yýldan fazla yaþýyor.
Çünkü, insanýn beden yapýsý ve yaþadýðý yerin koþullarý saðlýðýný etkiliyor.
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
TARLADA ÇALIÞIRKEN NEDEN HASTA OLURUZ?
3
Kirli ve mikroplu su
3
Açýk alanlarda hayvan ve insan dýþkýsý/idrarý
3
Aþýrý sýcak ve aþýrý soðuk
3
Kirli/tozlu/dumanlý hava
3
Sinekler, fare, kene, akrep, yýlan…
3
Zirai ilaçlar ve atýklarý/kutularý
3
Sigara içmek ve yanýnda içilmesi
3
Kötü beslenme
3
Kirli eller, kirli kýyafetler
3
Hastalýklardan korunma yollarýný bilmeme
3
Kötü ulaþým koþullarý
3
Aþýlarýn zamanýnda yapýlamamasý
3
Gebelik öncesi, gebelik dönemi ve doðum sonrasý
kontrollerine gitmeme
3
4 ve daha fazla çocuk doðurma
3
19 yaþýndan önce evlenme
3
19 yaþýndan önce doðum yapma
3
2 yýldan kýsa aralýklarla gebe kalma
3
Sýk sýk düþük yapma ve ölü doðumlar
3
Evde ya da tarlada doðum yapma
3
Akraba evliliði
Bakýmsýz tarým aletleri
3
Þiddet
3
Okuldan geri kalma
3
-1-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
HASTALIKLARDAN KORUNMAK
ÝÇÝN ÖNCE VÜCUDUMUZU TANIMALIYIZ
Beyin:
Vücudumuzu ve düþüncelerimizi yöneten organýmýzdýr.
Akciðerler:
Nefes alýp vermemizi ve hava ile aldýðýmýz oksijenin vücuda
daðýlmasýný saðlayan organýmýzdýr.
Karaciðer:
Vücudumuzun süzgecidir. Aldýðýmýz besinlerin zararlý kýsýmlarýný
ayýrarak kaný temizler.
Kalp:
Vücudumuza kan pompalayan organýmýzdýr.
Mide:
Yediðimiz yiyecek ve içeceklerin öðütüldüðü organýmýzdýr .
Böbrekler:
Vücudumuza aldýðýmýz sývýlarýn süzüldüðü yerdir.
Dalak:
Kan yapan organýmýzdýr.
Pankreas:
Yediðimiz besinlerin sindirilmesine yardýmcý olan maddeler üretir.
Baðýrsaklar:
Mideden sonra besinlerin geçtiði organlarýmýzdýr. Aldýðýmýz
yiyeceklerdeki bazý faydalý besinler buradan emilir, diðerleri dýþký
þeklinde atýlýr.
Rahim:
Anne karnýnda bebeðin büyüdüðü organdýr.
Yumurtalýklar: Kadýn döl hücresinin üretildiði kadýn üreme organýdýr
Testisler:
Erkek döl hücrelerinin üretildiði erkek üreme organýdýr.
Prostat:
Erkeklerde idrar torbasýný dýþtan sarar ve idrar yollarýnýn savunmasýný yapar.
-2-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
MIKROPLAR VÜCUDUMUZA NASIL BULAÞIR?
Hastalýðýn Kolay
Bulaþtýðý Kiþiler
Gebeler, çocuklar, yaþlýlar,
herhangi bir hastalýðý
olanlar, iyi beslenemeyenler...
Mikrobun Vücuda Giriþ Kapýsý
Aðýz, burun, deri,
göz, kulak, üreme organlarý…
Mikroplar
Virüs, Mantar,
Parazit, Bakteri…
Mikrop Kaynaðý:
Mikrobu taþýyan canlýlar
(insan, hayvan, böcek vs.),
kirli su, toprak...
Mikrobun Bulaþma Yolu
Sular, hava, toz,hasta insanlar,
hasta hayvanlar (sinek, köpek) ortak
kullanýlan havlu, týrnak makasý, tarak
gibi malzemeler…
-3-
Mikrobun Yayýlma Yollarý
Dýþký, balgam,
tükürük, kan, idrar,
döl suyu…
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
1. ELLERÝMÝZÝ SABUNLA YIKAMALIYIZ!
3
Mikroplarýn çoðu
ellerimizden vücudumuza girer.
Nezle, grip, ishal gibi
pek çok hastalýðýn nedeni
kirli ellerdir.
Ýnsan dýþkýsýnda milyonlarca mikrop bulunur. Taharetlenme sýrasýnda
3
týrnak diplerinde ya da elimizde mikrop kalabilir. Elimizdeki mikroplar da
elle yaptýðýmýz iþler ile aðzýmýza, yemeklere ve eþyalara bulaþýr.
3
Özellikle ishalli hastalýklar çocuklarda büyüme geriliði ve ölüme neden
olabilir. Eðer gebe bir kadýn ishal olursa; düþüðe, erken doðuma neden
olabilir ya da anne karnýndaki bebeðin büyümesini yavaþlatabilir.
3
Yemekten önce, iþ yaptýktan sonra ve tuvaletten sonra eller bol su ve
sabunla yýkanmalý, parmak aralarý ve týrnak dipleri iyice ovulmalýdýr.
3
Çocuklar bize bakarak öðrenir. Bu nedenle el yýkama konusunda
çocuklarýmýza örnek olmalýyýz.
3
Ellerin sabunla yýkanmasý, ellerimizdeki kimyasal maddelerin de
temizlenmesini saðlar.
Sabun mikrop öldürücüdür.
Bu nedenle tarlada çalýþýrken cebimizde mutlaka sabun taþýmalýyýz.
-4-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
2. DOÐRU NEFES ALIP VERMELÝYÝZ!
Burnumuzdan nefes alýp aðzýmýzdan vermeliyiz ÇÜNKÜ; Havanýn içindeki mikroplar
burnumuzun içindeki kýllar tarafýndan süzülür. Böylece tozun, mikrobun akciðerlerimize
inmesi önlenir. Hava ýsýnýr.
BU NEDENLE; Çocuklarýnýzýn ve kendinizin burnu týkalýysa açmalýyýz.
Etrafta toz ya da kimyasal madde varsa maske takmalýyýz. Bir maskeyi de sürekli
3
deðil, birkaç saatte bir yenisiyle deðiþtirerek takmalýyýz.
Öksürürken, aksýrýrken aðzýmýzý mendille ya da kolumuzla kapatmalýyýz. Böylece
3
mikroplar etrafýmýzdaki insanlara bulaþmaz.
Odayý sýk sýk havalandýrmalýyýz, çünkü mikroplar odaya yayýlarak diðer aile
3
bireylerine de bulaþabilir.
Yerlere tükürmemeliyiz, çünkü tükürükte bulunan mikroplar diðer insanlarý
3
hastalandýrýr.
Burnu Açmak Ýçin;
1 bardak kaynamýþ suya
1 çay kaþýðý tuzu karýþtýrýp,
burnumuza günde 3-4
kez birer damla
damlatmalýyýz.
Sigara, kanser baþta olmak üzere birçok hastalýða neden olur.
Günde bir paket sigara içilen evlerdeki çocuklar 5 tane sigara içmiþ kadar zehirlenir.
-5-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
3. TEMÝZ VE MÝKROPSUZ SU KULLANMALIYIZ!
3
Klor kutusunun
üstünde nasýl
kullanýlacaðý yazýlýdýr,
• Klor tableti mikrop
öldürücüdür, sadece suyu
ve sebzeleri temizlemek
için kullanýn ve
çocuklarýn ulaþamayacaðý
yerde saklayýnýz.
• Klor tabletlerini güneþ
ýþýðýndan uzak ve serin
yerlerde saklayýnýz.
3
Hem içme suyunun hem de yemek piþirme ve bulaþýk yýkamada kullandýðýmýz suyun
temiz olmasýna özen göstermeliyiz.
3
Eðer güvenli bir su kaynaðýmýz yoksa kullandýðýmýz suyu mutlaka mikroplardan
temizlemeliyiz.
3
Suyu temizlemek için KLOR kullanýlýr,
3
Halk Saðlýðý Müdürlüðü'nde Çevre Saðlýðý Birimleri klor tabletini ücretsiz olarak
daðýtmaktadýr.
3
Eðer klor tabletimiz yoksa evde kullandýðýmýz çamaþýr suyunu da
kullanabiliriz. Bunun için;
• Öncelikle 1 bardak çamaþýr suyu ile 9 bardak normal su karýþtýrýlýr.
• Daha sonra bu karýþýmdan suyun her 1 litresi için 2-3 damla damlatýlýr, 30 dakika
bekledikten sonra kullanýlýr.
3
Klor tableti ya da çamaþýr suyu yoksa, suyu kaynatarak da temiz hale getirebiliriz.
Su kaynamaya baþladýktan sonra en az 5 dakika daha kaynatýrsak içerisindeki
mikroplarý temizlemiþ oluruz.
3
Kaynatýlmýþ suyun tadý biraz deðiþir. Çünkü suya lezzet veren bazý gazlar su
kaynarken havaya karýþýr. Eðer bu suyu kaptan kaba boþaltýrsak suya tekrar eski
lezzetini kazandýrmýþ oluruz.
3
Suyu metal veya açýk renk kaplarda aðzý kapalý olarak saklamalýyýz.
3
Ýçine daldýrdýðýmýz maþrapa ya da tasýn temiz olmasýna özen göstermeliyiz.
-6-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
4. AÇIK ALANLARA DIÞKILAMAMALIYIZ!
• Tuvalet kullanmak etrafa mikrop yayýlmasýný önler ve mahremiyet için gereklidir. Açýk alanlara rastgele ihtiyaç gidermek,
bizim ve çocuklarýmýzýn hasta olmasýna neden olur.
Tarlada tuvalet nasýl yapýlýr?
3
Tuvalet barýnaklardan (çadýrlardan) en az 40 adým uzaða yapýlmalýdýr.
3
Önce 1.5 metre derinliðinde, yaklaþýk 1 metre geniþliðinde çukur açýlýr.
3
Çukurun üzeri uygun malzemelerle kapatýlýr ve bir dýþkýlama deliði
býrakýlýr.
3
Çevresi ve üzeri kullananlarýn görünmemesi için kapatýlýr.
3
Çukurdan çýkan toprak tuvaletin kenarýna yýðýlýr ve yanýna bir kürek konur.
3
Her dýþkýlamadan sonra üzerine bir kürek toprak atýlýr.
3
Üzerine toprak atýlmasý tuvalet çukurunda mikroplarý çoðalmasýný azaltýr.
Tarlada çalýþýrken de kolay ulaþabileceðiniz tuvalet yapýn.
-7-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
5. DOÐRU TAHARETLENMELÝYÝZ!
Dýþký Deliði
Ýdrar Deliði
ÖNDEN ARKAYA DOÐRU
BÝR DEFA
• Ýnsan dýþkýsýnda milyonlarca mikrop vardýr.
3
Eðer tuvalet sonrasý temizliðe dikkat etmezsek dýþkýda bulunan mikroplar, idrar
yollarýna ulaþabilir ve hastalýk oluþturabilir.
3
Eðer; arkadan öne doðru taharetlenirsek; dýþkýda bulunan mikroplar idrar
deliðine bulaþýr ve buradan da idrar yollarýna ilerleyerek iltihap oluþturur.
3
Ýdrar yaparken yanma, aðrý, sýk idrara çýkma, acil idrar yapma isteði gibi
belirtiler idrar yolu hastalýklarýnýn belirtileridir.
3
Ýdrar yolu hastalýklarý kadýnlarda daha çok görülür.
3
Tedavi edilmezse uzun süre devam edebilir ve ciddi böbrek hasarýna neden
olabilir.
Ýdrar yolu iltihaplanmasýný önlemek için:
3
Tuvalete girmeden önce ellerimizi yýkamalýyýz
3
Temiz ellerle önden arkaya doðru bol suyla taharetlenmeliyiz.
3
Ýç çamaþýrlarýmýzý sýk sýk deðiþtirmeliyiz.
Ýdrar yolu hastalýklarý kadýnlarda düþüklere, erken doðumlara, düþük kilolu
bebeklerin doðumuna, küçük çocuklarda geliþme geriliðine neden olabilir.
-8-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
6. YETERLÝ VE DENGELÝ BESLENMELÝYÝZ!
• Ýyi beslenmek karýn doyurmak deðildir, öðünleri zamanýnda ve dengeli yememiz gerekir. Her gün aþaðýdaki besin gruplarýný
mutlaka tüketmeliyiz.
Süt ve sütten yapýlan yiyecekler
Çocuklarýn büyümesi ve geliþmesi için önemlidir. Kalsiyum deposudur, kemikleri güçlendirir.
3
Çið ve kaynatýlmamýþ sütlerden yapýlan peynir insanlarda Brusella hastalýðýna neden olur.
3
Mümkün olduðu kadar çið sütten peynir yapmamalýyýz.
3
Çið sütten yapýlmak zorunda olan peynirleri Brusella hastalýðýna yakalanmamak için en az 3 ay yoðun tuzlu suda bekletmeliyiz.
3
Çið süt en az 10 dakika kaynatýldýktan sonra içilmelidir veya kullanýlmalýdýr.
3
Yoðurdun suyunun süzülmesi veya bekletme esnasýnda oluþan suyunun atýlmasý vitamin kaybýna neden olur.
3
Sütün þekerle birlikte piþirilmesi protein kaybýna neden olur. Bu nedenle süte þekeri piþtikten sonra koymalýyýz.
Et, yumurta, kurubaklagiller (nohut, kurufasülye, mercimek...)
Vücudumuzda her gün binlerce hücre ölürken yenileri de yapýlýr. Yeni hücrelerin
yapýlmasý için protein gereklidir.
3
Etin kendisi protein içerdiði için suyundan ziyade kendisi yenilmelidir.
3
Haþlama, ýzgara gibi yöntemler tercih edilmeli, kýzartmadan kaçýnýlmalýdýr.
3
Izgara yaparken etle ateþ arasýndaki uzaklýk en az 15 cm olmalýdýr, aksi halde kanser yapýcý maddeler oluþur.
3
Çocuklar ve kronik hastalýðý olmayan yetiþkinler günde en az 1 yumurta yemelidir.
3
Yumurta haþlanarak (kaynadýktan sonra en fazla 5 dakika) yendiðinde daha besleyicidir.
3
Yumurta kesinlikle yýkanmamalýdýr, çünkü çok daha kolay bozulur.
3
Kurubaklagiller haþlanmamalý, tuzlu suda 3-4 saat bekletilmeli, daha sonra iyice piþirilmelidir. Haþlanýp suyu dökülürse vitaminleri
kaybolur.
-9-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
6. YETERLÝ VE DENGELÝ BESLENMELÝYÝZ! (Devamý)
Sebze ve meyve
Vitamin ve mineraller bakýmýndan zengindir.
Diðer yiyeceklerin vücuda yarar saðlamasý için sebze ve meyve yenilmelidir.
3
Bir gün içerisinde, koyu yeþil yapraklý sebzeler (ýspanak, marul, semizotu...), koyu sarý sebzeler
(havuç, patates),en az 2 defa tüketilmelidir.
3
Sebze ve meyveler bol su ile yýkandýktan sonra tüketilmelidir.
Sebzeler yýkandýktan sonra kendi suyuyla, su koymadan, aðzý kapalý olarak düþük ýsýda
3
piþirilmelidir.
3
Sebzelerin vitamin kaybetmemesi için mümkün olduðunca az piþirilmesi gerekir.
Ekmek ve tahýllar
Ekmek yapýmýnda tam buðday veya kepekli un kullanýlmasý gerekir.
3
Çünkü bunlarýn besin deðeri daha yüksektir ve uzun süre tok tutar.
Mayasýz ekmek kansýzlýðý arttýrdýðý için mayalý ekmek yemek gerekir.
3
Su
Bir kiþi günde en az 1.5 litre (4-6 su bardaðý) su içmelidir. Sýcak havalarda bu miktar artýrýlmalýdýr.
3
Çay kansýzlýða neden olur. Bu yüzden yemek yedikten en erken 1 saat sonra çay içmeliyiz.
-10-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
6. YETERLÝ VE DENGELÝ BESLENMELÝYÝZ! (Devamý)
Gebeler için ek beslenme önerileri:
3
Gebeler günde 2 kase yoðurt yemeli ya da en az 2 bardak süt içmelidir.
3
Gebeler günde en az 2,5 litre (10 su bardaðý) su içmeli, iyotlu tuz kullanmalý, mayalý
ekmek, pekmez, yumurta, et, balýk ve sebze yemekleri yemelidir.
3
Gebelikte en sýk karþýlaþýlan saðlýk sorunu kansýzlýktýr. Kansýzlýk anne karnýndaki bebeðin
küçük kalmasýna, geliþme geriliðine, erken doðmasýna ve ölü doðmasýna neden olurken,
annenin de sýk sýk hastalanmasýna ve doðum sýrasýnda ölmesine neden olabilir. Bu nedenle
doktor tarafýndan verilen demir haplarý kullanýlmalýdýr.
3
Gebe kadýn kahvaltý yaparken ya da yemek yerken asla çay içmemelidir. Çayý yemekten en
erken 1 saat önce ya da sonra içmelidir.
3
Gebe kalmayý düþünen bir kadýn en az 3 ay önce aile hekimine gitmelidir. Çünkü anne
karnýnda bebeðin beyin geliþimi için vitaminler (özellikle folik asit, B12 gibi) çok önemlidir.
Hekiminiz sizin için gerekli olan vitaminlere ve miktarýna karar verecektir.
Ýyotlu tuz kullanmalýyýz
3
Ýyot çeþitli hormonlarýn düzenli çalýþmasý için gerekli bir mineraldir.
3
Ýyot eksikliði düþüklere, ölü doðumlara, guatr hastalýðýna, bebekte zeka geriliðine ve çocuklarda
büyüme geriliðine neden olur.
3
ÝYOTLU TUZ almalýyýz ve kullanmalýyýz.
Ýyotlu tuz ýþýk ve güneþ görmeyen, nemli olmayan bir ortamda, koyu renkli ve aðzý kapalý kaplarda saklanmalýdýr.
Ýyotlu tuz, yemek piþtikten sonra ateþten indirmeye yakýn eklenmelidir. Çünkü yemekle birlikte piþerse iyot ölür.
-11-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
6. YETERLÝ VE DENGELÝ BESLENMELÝYÝZ! (Devamý)
GÜVENLÝ BESLENME ÝÇÝN 5 ANAHTAR
1. Temizliðe önem vermeliyiz
Neden?
Yemek yapmaya baþlamadan önce ellerimizi bol su ve sabunla yýkamalýyýz.
Toprakta, suda, hayvanlarda ve insanlarda pek çok tehlikeli
Yemek hazýrlamadan önce kullanacaðýmýz kaþýk, býçak, tahta, tencere gibi malzemeleri iyice mikrop bulunur. Bu mikroplar eller, temizlik bezleri ve özellikle
yýkamalýyýz.
doðrama tahtasý gibi mutfak aletleriyle taþýnýr; biz farkýna bile
Yiyeceklerimizi zararlý fare, böcek, haþerelerden korumak için kapaklý kaplarda saklamalýyýz..
varmadan yiyeceklerimize bulaþýp, gýda zehirlenmelerine ve
hastalýklara neden olur.
2. Piþmiþ ve çið gýdalarý birbirinden ayrý tutmalýyýz.
Et, tavuk, balýk gibi piþmemiþ yiyecekler diðer gýdalardan ayrý tutulmalýdýr.
Býçaklar, doðrama tahtalarý gibi mutfak aletlerini piþmemiþ yiyeceklerde kullandýktan sonra baþka
yiyeceklerde kullanmadan önce yýkamalýyýz.
Yenmeye hazýr gýdalarýn piþmemiþ gýdalarla temasýný engellemek için kapalý kaplarda saklamalýyýz.
Neden?
Özellikle et, tavuk, balýk gibi piþmemiþ gýdalar ve bunlarýn
sularýnda tehlikeli mikroplar yemek hazýrlama ya da saklama
sýrasýnda diðer gýdalara da bulaþabilir
3. Ýyice piþirelim
Özellikle et, tavuk, yumurta ve balýk gibi gýdalarý iyice piþirmeliyiz.
Çorba ve sulu yemeklerin tamamen piþtiðinden emin olana kadar kaynatmalýyýz.
Önceden yapýlmýþ bir yemeði iyice ýsýttýktan sonra yemeliyiz.
Neden?
Piþirmek, yiyeceklerdeki mikroplarý öldürür.
Özellikle kýyma, kemikli et parçalarý ve bütün tavuk piþirirken iç
kýsýmlarýnýn iyice piþmesine dikkat etmeliyiz.
4. Yiyeceklerimizi doðru ýsýda saklamalýyýz
Tüm piþmiþ ve bozulabilir yiyecekleri dýþarýda biraz soðuduktan sonra buzdolabýna koymalýyýz.
Buzdolabýnýz yoksa o öðünde yenecek kadar yemek piþirmeliyiz.
Neden?
Piþmiþ yemekler buzdolabý dýþýnda 2 saatten sonra bozulmaya
baþlar ve mikroplar çok hýzlý çoðalýr.
5. Temiz su, temiz malzeme kullanmalýyýz
Yemeklerde ve bulaþýðý yýkarken temiz su kullanmalýyýz. Sebze ve meyveleri iyice yýkadýktan sonra
kullanmalýyýz. Sebzeleri klorlu suda yýkamak daha iyidir. Klor kutusunun üzerinde ne kadar
kullanýlacaðý yazýlýdýr. Sütü kaynamaya baþladýktan sonra en az 5 dakika karýþtýrdýktan sonra
ateþten indirmeliyiz. Marketten aldýðýmýz gýdalarýn son kullanma tarihine dikkat etmeli, tarihi
geçmiþ yiyecekleri yememeliyiz.
Neden?
Sulara mikrop karýþmýþ olabilir.
Çürümüþ yiyeceklerde zehirli maddeler olabilir.
Klor kullanmak mikroplarý öldürür.
-12-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
7. ÇOCUKLARIMIZIN AÞILARINI ZAMANINDA YAPTIRMALIYIZ!
• Aþýlar bizi ve çocuklarýmýzý birçok hastalýktan korur.
3
Verem, sarýlýk (Hepatit A ve B),difteri (kuþpalazý), boðmaca, tetanoz, kýzamýk,
kýzamýkçýk, kabakulak, çocuk felci, zatüre, menenjit ve suçiçeði hastalýklarý aþý
ile önlenir.
3
Her bir aþýnýn zamaný vardýr ve Aile Hekiminiz çocuklarýnýzý zamaný geldiðinde
ücretsiz olarak aþýlar.
3
Çocuklarýmýzýn aþýlarýnýn zamanýnda yapýlmasý için baðlý olduðumuz aile
hekimine çocuðumuzu kayýt ettirmeliyiz. (Aile hekimine kayýt olmak için kimlik
fotokopisi ve bir dilekçe yeterlidir.)
3
Örneðin, zamanýnda (çocuk 1 yaþýndayken) kýzamýk aþýsý yapýlmayan çocuklar, kýzamýk
mikrobu ile karþýlaþýrsa bu mikrop çocuðun beynine yerleþebilir ve yýllar sonra beyinde felç
oluþturarak (SSPE) çocuðun ölümüne neden olabilir.
3
Örneðin, zamanýnda kabakulak aþýsý yapýlmayan erkek çocuklarda, ileri yaþlarda mikrobu
kapýnca, üreme organýný (testisler) tutar ve bu çocuklar kalýcý olarak kýsýr kalabilir.
Eðer gittiðiniz bir Aile Saðlýðý Merkezinde aþý yapýlmamasý gibi bir problemle karþýlaþýrsanýz
184 no'lu telefonu arayabilir veya Toplum Saðlýðý Merkezlerine baþvurabilirsiniz.
-13-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
NÜFUS KAYDI OLMAYAN KÝÞÝLERÝN AÝLE HEKÝMÝ DE OLMAZ!
Nüfus kaydý nasýl yapýlýr?
Çocuðunuzun nüfus kaydýný yapabilmeniz için önce sizin de nüfusa kayýtlý
olmanýz gerekir.
Bir annenin çocuðuna kimlik çýkarmasý için resmi nikâhlý olmasýna gerek yoktur.
Resmi nikâhý olmasa da çocuðunu üzerine kayýt ettirebilir.
Bebeklerin nüfus kaydý nasýl yapýlýr?
3
Çocuðunuzun aþýlarýnýn düzgün yapýlmasý için kimliðinin çýkarýlmasý gerekir.
3
Çocuk doðar doðmaz annenin veya babanýn kendi kimliði nüfus müdürlüðüne
gitmesi gerekir
3
Çocuðun doðumundan itibaren 1 ay içinde kimliði çýkarýlýrsa herhangi bir ücret
alýnmaz
18 yaþýndan büyüklerde kimlik nasýl çýkarýlýr;
3
Nüfus müdürlüðüne 4 adet vesikalýk fotoðraf ile anne, baba ya da
kardeþlerinin kayýtlý olduðu yeri gösteren bir belge veya onlarýn sözlü beyaný
ile müracaat ederek kimliðini alýr.
3
Türkiye vatandaþý olmayýp en az 6 ay Türkiye'de ikamet edecek kiþiler,
Emniyet Müdürlüðünde (polis) yabancýlara ait TC kimlik numarasý verilir.
-14-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
8.TETANOZ AÞILARINI ZAMANINDA YAPTIRMALIYIZ!
• Tetanoz hastalýðý toprakta bulunan bir mikroptan bulaþýr ve
ölümcüldür.
• Tetanoz hastalýðýna neden olan mikrop her yerde bulunabilir.
En çok tarýmda çalýþanlar tehlike altýndadýr.
Tarýmda çalýþan bir kiþi kaza sonucunda bir yerini kestiðinde
3
veya yaralandýðýnda derhal en yakýn saðlýk kuruluþuna
baþvurmalýdýr.
3
Tetanoz insandan insana bulaþmaz.
Çocuklara ve 15-49 yaþ arasý kadýnlara tetanoz aþýsý ücretsiz yapýlýr. Çünkü;
3
Tetanoz mikrobu çoðunlukla doðum sýrasýnda göbek kordonu kesilirken bebeðe bulaþýr.
3
Tetanoz mikrobu bulaþmýþ bir bebek doðduðunda tamamen saðlýklý görünür, fakat 2-3 gün sonra ememez ve kasýlmalar
baþlar, bebek ölür.
AÞI ile TETANOZ hastalýðýndan korunmak mümkündür.
-15-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
9. ZÝRAÝ ÝLAÇLARI KURALLARINA UYGUN KULLANMALIYIZ!
• Tarlada çalýþýrken, orada yetiþen ürünleri böceklerden koruyabilmek için kullanýlan ilaçlara zirai ilaç denir.
Zirai ilaçlar ZEHÝR’dir.
Vücuda Giriþ Yollarý
Zararlý Etkileri
Korunma Yollarý
Göz
TOPRAK
SU
HAVA
Aðýz ve
sindirim
sistemi
Solunum
yolu
Cilt
-16-
3
Hemen görülen
durumlar
• Zehirlenmeler
3
Uzun süre sonra
görülen durumlar
• Sakat doðumlar
• Düþük ve ölü
doðumlar
• Ciddi kansýzlýk
• Kýsýrlýk
• Hormon bozukluðu
• Sinir sistemi
hasarlarý
• Astým ve allerji
• Yarýk-damak dudak
• Depresyon
• Kanserler
3
Gözlük kullan
3
Maske tak
3
Uzun pantolon
3
Uzun kollu gömlek
3
Eldiven giy
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
9. ZÝRAÝ ÝLAÇLARI KURALLARINA UYGUN KULLANMALIYIZ! (Devamý)
Zirai ilaç uygulanýrken dikkat edilmesi gerekenler
Þapka, maske, eldiven, gözlük, uzun kollu gömlek, uzun pantolon, çoraplar, kapalý
3
ayakkabý veya bot giyilmelidir.
Püskürtme yapýlan alanlara girilmemelidir.
3
Ýlaçlama sonrasý tarlaya girilmemelidir. Ýlaçlamadan sonraki bekleme süresi kullanýlan
3
zirai ilaç kutusunda yazmaktadýr. Bu süre ne kadarsa o kadar bekleyip ondan sonra
tarlaya girilebilir.
Eller sýk sýk sabunla yýkanmalýdýr. Böylece hem ellerdeki kalýntýlar uzaklaþtýrýlýr ve
3
bunlarýn cildin içine girmesi engellenir, hem de aðýz, göz, burun yoluyla alýnmasý azaltýlmýþ olur.
Bol su içilmelidir (6-8 su bardaðý). Su zehrin vücuttan atýlmasýný kolaylaþtýrýr.
3
Ýlaçlama yapýlan bölgelere uyarý levhasý koymak gerekir.
3
Ýlaç kutularý etrafa geliþigüzel atýlmamalý, uzakta bir yere gömülmelidir.
3
Eve ya da çadýra girmeden önce;
Eller yýkanmalý ve tarlada kullanýlan bot, eldiven, þapka ve diðer giysiler çýkarýlmalý ve bir torbaya
3
konulmalýdýr.
Tarlada kullanýlan kýyafetler diðer çamaþýrlardan ayrý yýkanmalý ve yýkarken eldiven kullanýlmalýdýr.
3
Yýkanan kýyafetler güneþte kurutulmalýdýr.
3
Hemen duþ alýnmalýdýr.
3
Duþ yaparken vücut ovulmamalý ya da keselenilmemelidir. Çünkü kese yapýldýðýnda, zirai ilaçlar deriye nüfuz edebilir.
3
El ve ayak týrnak kökleri temizlenmelidir.
3
Duþ aldýktan sonra ve çocuklara sarýlmadan ya da onlarla oynamadan önce temiz kýyafetler giyilmelidir.
3
Tarým ilaçlarý zehirdir.
Zehiri vücudunuzdan ve evinizden uzaklaþtýrýn!
-17-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
10. AÇIK ALANLARDA UYURKEN CÝBÝNLÝK KULLANMALIYIZ!
• Sivrisinek, tatarcýk gibi bazý sineklerden korunmak için cibinlik kullanmalýyýz. Çünkü bu sinekler
hasta insanlarýn kanýný emerler, daha sonra saðlam insanlara mikrobu bulaþtýrýrlar.
Sýtma hastalýðý;
Gebelerin düþük ve ölü doðum yapmalarýna neden olur,
3
Gebelerin erken doðum yapmalarýna neden olur,
3
Çocuklarýn kýsa ve zayýf kalmalarýna neden olur.
3
Þark çýbaný (Halep çýbaný, Baðdat çýbaný, Diyarbakýr çýbaný, Antep çýbaný ) hastalýðý;
Tatarcýk (kum sineði/yakarca) sineðinin þark çýbaný olan kiþiyi ýsýrdýktan sonra saðlam
kiþiyi ýsýrmasý ile hastalýk bulaþýr,
Hastalýða neden olan mikrop vücuda girdikten sonra önceleri küçük bir sivilce gibi görülür,
3
Daha sonra yavaþ yavaþ büyür,
3
Genellikle hastalýk yüzde görülür ve iyileþtikten sonra iz býrakýr,
3
Görünümü etkilediði için özellikle gençlerde psikolojik sorunlara neden olabilir,
3
Hastalýðýn ilacý mevcuttur ve tedavi edilmelidir.
3
Sýtma ve Þark çýbaný hastalýðýndan korunmak için;
Uyurken cibinlik kullanmalý,
3
Sabah ya da akþam alacakaranlýkta çalýþýrken uzun kollu elbise,
3
eldiven, çorap giymeli,
Evlerin pencerelerine tel örgü takmalý,
3
Sinek kovucu ilaçlar kullanmalýyýz.
3
-18-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
11. TARLADA ÇALIÞIRKEN KENDÝMÝZÝ
SICAKTAN VE GÜNEÞTEN KORUMALIYIZ!
Tarlada sýcakta ve güneþ altýnda uzun süre
çalýþmaya baðlý olarak;
3
Gebelik zehirlenmesi,
3
Düþük doðum aðýrlýklý bebek,
3
Bebeklerde organ hasarlarý,
3
Yetiþkinlerde sývý kaybýna baðlý bayýlma,
3
Uzun süre güneþte kalma neticesinde cilt kanserleri gibi
hastalýklar görülebilir.
Güneþ altýnda ve sýcakta çalýþýrken almamýz gereken
önlemler;
3
Her saat baþý en az 5 dakika olmak üzere gölgede
dinlenmeli,
3
Her dinlenmede en az 1 bardak temiz su içmeli,
3
Çalýþýrken geniþ kenarlýklý þapka giymeli,
3
Güneþ gözlüðü takmalý,
3
Güneþin tepede olduðu saatlerde çalýþmaya ara
vermeliyiz.
-19-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
12. KENE ÝLE BULAÞAN HASTALIKLARDAN KORUNMALIYIZ.
Tarým ve hayvancýlýkla uðraþanlarýn Kýrým Kongo Kanamalý Ateþi Hastalýðýna yakalanma ihtimali yüksektir.
3
Kene ile temastan kaçýnmalý, hayvanlarýn üzerindeki keneleri
çýplak elle temizlememeli, ezmemeli ve patlatmamalýyýz,
3
Açýk renkli giysiler giymeli, pantolon paçalarýný çorap içine koymalýyýz,
3
Özellikle tarým ve hayvancýlýkla uðraþanlar vücutlarýný ve
çocuklarýnýn vücutlarýný sýk sýk kene yönünden kontrol etmeliyiz,
3
Vücuda tutunan kene gördüðümüzde en kýsa sürede usulüne
uygun çýkarmalýyýz,
3
Keneleri çýkarmak için, kenelerin üzerine sigara basmamalý veya kolonya ve
gaz yaðý dökmemeliyiz,
3
Hayvanlarda kene mücadelesi yapýlmalýyýz.
-20-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
13. KUDUZ HASTALIÐINA KARÞI ÖNLEM ALMALIYIZ!
Kuduza yakalanmýþ bir hayvanýn (kedi, köpek, kurt, tilki ve
3
sýðýr gibi) ýsýrmasýyla hastalýk bulaþýr,
Kuduz hayvanýn salyasýnýn açýk yaraya, kesik, sýyrýk veya
3
çatlak deriye temas etmesiyle bulaþýr,
Isýrýk yerinde ve çevresinde aðrý veya yanma hissiyle baþlar.
3
Kýrýklýk, hafif ateþ, baþ aðrýsý, iþtahsýzlýk, bulantý ve inatçý kuru
öksürük görülebilir,
Hastada daha sonra sinirlilik, huzursuzluk, yüksek seslere
3
tahammülsüzlük görülebilir,
Hastalýðýn ilerleyen dönemlerinde su, hava ve ýþýk korkusu görülebilir,
3
Bu hastalýktan korunmak için, bir hayvan ýsýrýðý ile
3
karþýlaþtýðýmýzda, ýsýrýk yeri, en az 10 dakika su ve sabunla
hemen iyice yýkanmalýdýr,
Hayvan ýsýrýðý durumlarýnda mutlaka saðlýk kuruluþuna
3
gidilmelidir, aþýsý vardýr,
Hayvanlar kuduza karþý aþýlanmalýdýr.
3
-21-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
14. KAN VE VÜCUT SIVILARIYLA
BULAÞAN HASTALIKLARDAN KORUNMALIYIZ!
Hepatit B (Sarýlýk)
3
Çok bulaþýcýdýr,
Siroz ve karaciðer kanserine sebep olabilir,
3
Hastalýðýn mikrobu vücut sývýlarý dýþýnda týrnak makasý, jilet, havlu
3
gibi ortak kullanýlan malzemelerden de bulaþýr,
3
Mikrop bazen yeni doðan bebeklere de bulaþabilir.
HIV / AIDS
3
Kan yoluyla bulaþabildiði gibi, cinsel yolla, ayný enjektörü kullanma,
ortak jilet, týrnak makasý ve anneden bebeðe geçebilir,
3
Tedavisi olmayan bir hastalýktýr,
3
Vücudun savunma sistemini çökerttiði için kiþi her türlü hastalýða
(mikroplar, kanserler vs.) kolay yakalanýr.
Bel soðukluðu (Gonore), Frengi, Herpes (Genital uçuk)
3
Mikrobu taþýyan kiþiyle cinsel (özellikle vajinal ve anal) temas yolu ile
bulaþýrlar,
3
Erkeklerde ve kadýnlarda üreme organlarýnda yaygýn enfeksiyona yol
açarlar,
3
Anne karnýnda ve doðum sýrasýnda anneden bebeðe bulaþarak
bebeklerde ciddi saðlýk sorunlarýna yol açarlar.
Korunmak için;
3
En az 3 kez Hepatit B aþýsý olmak gerekir,
3
Bebekler doðduktan hemen sonra aþýlanmalýdýr,
3
Evlenmeden önce muayenede kan tahlili
yapýlmalýdýr,
3
Temizliðe dikkat edilmelidir.
Korunmak için;
Cinsel yolla bulaþan hastalýklar genellikle belirti
vermezler. Bu nedenle önemli olan KORUNMADIR.
3
Tek eþli olun,
3
Ýliþkiye girmeden (vücut sývýlarý karýþmadan) önce
kondom kullanýn,
3
Evlilik öncesinde eþlerin muayene olmasý
korunmada önemlidir.
Hepatit B, HIV/AIDS, Bel soðukluðu, frengi gibi hastalýklar kan ve vücut sývýlarý
yoluyla bir insandan bir baþkasýna bulaþýr.
-22-
ÇOCUKLARINIZI YAÞAMA SAÐLIKLI BAÞLATMALIYIZ
15. EVLENMEK ÝÇÝN 19 YAÞINI BEKLEMELÝYÝZ!
•Ýnsan beyni 20'li yaþlarda tam olarak geliþir. Bu nedenle 18 yaþýndan önce
saðlýklý karar vermek güçtür. Öte yandan erken evlilik ve erken gebelik, kadýn
hastalýklarýna, çocuk hastalýklarýna, kalp damar hastalýklarýna, kanserlere,
depresyon gibi ruhsal hastalýklara neden olur.
• Rahim, rahim baðlarý, yumurtalýklar ve kemik çatý ancak 19-22 yaþlarýnda
geliþimini tamamladýðý için, bu yaþlardan önce yapýlan evlilikler ve doðumlar
anne ve bebek saðlýðý açýþýndan tehlikelidir.
19 yaþýndan önce gebe kalanlarda;
3
Gebelik zehirlenmesi (Vücutta þiþme, tansiyon yükselmesi),
3
Zor doðum/ erken doðum,
3
Düþük ve ölü doðum,
3
Psikolojik sorunlar,
3
Aile içi þiddet ve geçimsizlik,
3
Anne ve bebek ölümü daha fazla görülür.
Yasal olarak 18 yaþýný bitirmemiþ kiþiler çocuktur.
Bu nedenle 18 yaþýndan küçükler ailenin ve devletin korumasý altýndadýr.
-23-
ÇOCUKLARINIZI YAÞAMA SAÐLIKLI BAÞLATMALIYIZ
15. EVLENMEK ÝÇÝN 19 YAÞINI BEKLEMELÝYÝZ! (Devamý)
Ergenlikte görülen bedensel deðiþiklikler
Kýz ve erkeklerde
ortak görülen deðiþiklikler
•Baþ kemikleri büyür,
•Boylarý uzar,
•Üreme organlarý geliþir,
•Kilolarý artar,
Erkeklerde görülen
deðiþiklikler
•Ses kalýnlaþýr,
•Sakal ve býyýk çýkar,
Erkek tohum hücresi oluþur.
Kýzlarda görülen deðiþiklikler
•Memeler büyür,
•Adet görülür.
Ergenlikte psikolojik ve
sosyal deðiþiklikler
•Kemik yapýsý geliþir,
•Tüylenme olur,
•Sivilce çýkar.
•Kendi içine kapanýr,
•Günlük iþlerde (özellikle okul ve ders) baþarý düþebilir,
•Ýþtah artar ya da azalýr,
•Karþý cinse ilgi artar,
•Kendini kabul ettirmeye çalýþýr,
•Aþýrý risk alýr,
•Öfke, saldýrganlýk ya da aþýrý hayal kurma olur.
Kýz çocuklarý adet olduðunda “kirlenmek, hastalanmak” gibi kelimeleri kullanmak doðru deðildir.
Bu kelimeler saðlýklý ve normal olan bu durumun kötü bir þey olduðunu ifade eder, çocuklarý utandýrýr.
-24-
ÇOCUKLARINIZI YAÞAMA SAÐLIKLI BAÞLATMALIYIZ
16. AKRABALARIMIZLA EVLENMEMELÝYÝZ!
Bir Çocuk Nasýl Dünyaya Gelir?
3
Kadýnlar her ay yumurtalýklarýnda bir olgun
tohum hücresi üretir,
3
Erkeklerin ersuyu / sývýsýnda da birçok tohum
hücresi vardýr,
3
Kadýnýn yumurtasý ve erkeðin tohumu birleþirse
bebek olur,
3
Çocuðun yapýsýný anne-babadan ve soylarýndan gelen
özellikler oluþturur,
3
Çocuðun erkek ya da kýz
olacaðýný babanýn tohumu
belirler.
Akraba evliliði yapýlýrsa;
3
Akciðer hastalýklarý,
3
Kan hastalýklarý,
3
Karaciðer hastalýklarý,
3
Böbrek hastalýðý,
3
Kas ve kemik hastalýklarý,
3
Sara nöbeti / havale ve zeka geriliði,
3
Psikoz, depresyon gibi ruhsal
bozukluklar daha fazla görülür.
• Akraba evliliklerinde anne ve babadan
gelen hastalýklý hücrelerin bebekte / çocukta
hastalýk yapma ihtimali yüksektir.
Çocuðun saðlýklý olmasý için ilk önce anne ve babadan gelen hücrelerin saðlýklý olmasý, hastalýk taþýmamasý gerekir.
Akraba evliliðine baðlý hastalýk ve sakatlýklarý önlemenin tek yolu AKRABA ÝLE EVLENMEMEKTÝR.
-25-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
17. EVLÝLÝK ÖNCESÝNDE MUAYENE OLMALIYIZ!
3
Evlenmeye karar veren çiftlerin evlenmeden önce mutlaka aile hekimine
baþvurup gerekli kan tahlillerini yaptýrmasý gerekir,
3
Yapýlan tahlillerden bazýlarý sarýlýk (hepatit B), talasemi (Akdeniz anemisi)
gibi evlenince iliþki ile eþlerin birbirlerine bulaþtýrabileceði ve anne
karnýndaki bebeðe geçebilecek hastalýklardýr,
Eþlerden birinde sarýlýk taþýyýcýlýðý (Hepatit B) var ise, evlenmeden önce
3
diðerine mutlaka sarýlýk aþýsý yapýlmalýdýr,
Talasemi (Akdeniz anemisi), kalýtsal yani aileden geçen bir hastalýktýr. Bazý
3
kiþiler bu hastalýðý taþýrlar,
Eðer eþlerden ikisi de bu hastalýðý taþýyor ise kendileri hasta deðildir, ama
3
doðacak her çocuðun talasemi hastasý olma riski vardýr,
Eðer eþlerden birinde taþýyýcýlýk var ise, çocuklarda hastalýk olmaz ama
3
her çocuðun da taþýyýcý olma riski yüksektir,
Talasemi hastasý olan çocuklara ömür boyu kan nakli gerekir.
3
Resmi nikah ile evlenenlere bu tahliller yaptýrýlýr.
-26-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
18. GEBELER TARLADA ÇALIÞMAMALIDIR!
Tarlada Maruz Kalýnan
Tarým Ýlaçlarý ve Kalýntýlarý
Topraktan Havadan Sudan
MÝKROPLAR
Uzun çalýþma süresi
3
3
Eðilip kalkma
3
Aðýr yük kaldýrma
3
Uzun süre ayakta kalma
3
Sýcak ve soðuk havalar
Gebelerde;
3
Düþük
3
Zor doðumlar
3
Erken doðum
3
Ýntihar teþebbüsleri
Bebeklerde;
3
Sakat doðum
3
Duyma ve görme bozukluklarý
Düþük
3
3
Sakat çocuk doðumlarý
3
Zeka geriliði
3
Görme ve duyma
bozukluklarý
3
Düþük kilolu bebek
3
Sarýlýk
3
Ýshal
Gebe veya emziren
kadýnlarýn çalýþtýrýlma
þartlarýna dair
Yönetmeliklere göre
(Ek I Özel Önlemler )
GEBELERÝN TARLADA
ÇALIÞTIRILMALARI
YASAKTIR!!!
Çünkü hem annenin hem de
anne karnýndaki bebeðin hayatý
tehlikededir!!!
Gebelerde;
3
Düþükler
3
Erken doðumlar
3
Ölü doðumlar
Bebeklerde;
3
Ýþitmede azalma
3
Görme bozukluðu
3
Organ bozukluklarý
3
Zeka geriliði vs.
-27-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
18. GEBELER TARLADA ÇALIÞMAMALIDIR! (Devamý)
ANNE KARNINDAKÝ BEBEÐÝN GEBELÝK HAFTASINA GÖRE GELÝÞÝMÝ
1
2
Tehlikeli bir
durum olursa
döllenen
hücrenin
ölümü
3
4
5
6
7
Organlarýn ilk oluþtuðu evre
Bu evrede gebe mikroplar, kimyasallar,
aþýrý sýcak gibi tehlikelerle karþýlaþýrsa
organlar ve uzuvlar normal olarak
oluþamaz!
Bu evre anormal geliþim riskinin yüksek
olduðu dönemdir!
-28-
8
9
10
20-36
38
Doðum
Organlarýn geliþtiði ve olgunlaþtýðý evre
3-8. haftalarda bir tehlike ile karþýlaþýlmamýþ ise
organlar oluþur. Ancak sonraki haftalarda
karþýlaþýlan tehlikeler neticesinde organlar
normal olarak geliþemez. Zeka geriliði gibi
durumlar ortaya çýkabilir.
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
19. GEBE KADIN EN AZ 4 DEFA MUAYENE OLMALIDIR!
• Her gebelik, anne ve bebek saðlýðý açýsýndan özen gösterilmesi gereken
bir dönemdir. Çünkü gebelik sorunsuz devam edebileceði gibi, düþük,
ölü doðum, geliþim geriliði, annenin hastalanmasý hatta ölümü gibi
istenmeyen durumlarla da sonuçlanabilir.
3
Bir kadýn gebe kaldýðýný anlar anlamaz Aile Hekimine gitmelidir, çünkü
Aile Hekimi tehlikeli durumlara karþý önlem alýr.
• Tehlikeli durumlar karþýsýnda aile hekimi / ebe / hemþire anneye ne
yapmasý gerektiðini öðretir,
3
Gebelik zehirlenmesine karþý önlem alýr. Düzenli olarak tansiyonunu
ölçer,
3
Gebelik sýrasýnda oluþan þeker hastalýðýna karþý önlem alýr ve düzenli
olarak þekerini ölçer veya ölçtürür,
3
Ýdrar tahlillerini yapar,
3
Bebeðin kalp seslerini dinler,
3
Tetanoz aþýlarýný yapar,
3
Kansýzlýða karþý önlem alýr ve kan ve vitamin ilaçlarýný reçete eder.
-29-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
20. BÜTÜN DOÐUMLAR DOKTOR, EBE, HEMÞÝRE
YARDIMIYLA YAPILMALIDIR!
Her doðum, tedbir alýnmazsa annenin ve bebeðin aðýr hastalýklara yakalanmasýna, hatta ölmesine neden olur
Saðlýk personeli olmadan doðum evde yapýlýrsa!!!
3
,
3
,
3
,
3
,
,
3
3
,
3
,
3
,
3
,
3
.
Hastanede doðum, anne ve bebeðin hayatýný kurtarýr.
-30-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
21. DOÐUMDAN SONRA ANNE VE BEBEÐÝN BAKIMI
UYGUN ÞEKÝLDE YAPILMALIDIR!
• Doðumdan sonraki 6 haftalýk (42 gün) döneme lohusalýk dönemi denir,
Doðum sonrasýnda özellikle ilk haftadaki temizlik çok önemlidir. Anne lohusalýk boyunca
3
ayakta dik bir þekilde ve sýk sýk banyo yapmalýdýr,
3
Ýlk günlerde daha sýk olmak üzere, her gün 8-10 kez rahim üzerine yapýlan 20-30 saniye
süren masajlar (ovma) rahmin daha hýzlý küçülmesine neden olur ve iltihap oluþma riski
azalýr,
Doðumdan sonra hafif ateþin nedeni genellikle memelerde süt birikmesidir. Annenin ateþi
3
memelerin boþalmasýna raðmen devam ediyorsa hemen doktora götürülmelidir,
Doðum yapan kadýnlar doðum sonrasýnda hem kaybettikleri kaný yerine koymak, hem de
3
bebeklerine süt verebilmek için bol bol su içmeli, sulu gýdalarla beslenmelidir,
3
Anneler bebeðini gece gündüz sýk sýk emzirmelidir. Sýk sýk emziren anneler doðumdan
sonraki 6. ayda doðum öncesi kilolarýna dönerler, rahim daha çabuk toparlanýr,
3
Anne doðum sonu dönemde doktorun verdiði demir-vitamin haplarýný 3. ayýn sonuna
kadar içmelidir. Böylece hem kendisi hem de bebeði kansýzlýktan korunmuþ olur,
3
Doðumdan sonra anne sürekli yatmamalýdýr. Ne kadar çabuk ayaða kalkarsa o kadar
çabuk iyileþir, ancak anneye aðýr iþler yaptýrýlmamalýdýr,
3
Doðum sonrasýnda görülen bir diðer sorun annenin meme baþlarýnýn çatlamasýdýr. Bunun
en önemli nedeni, emzirme sýrasýnda meme baþýnýn bebeðin aðzýna iyi yerleþtirilememesidir. Anne, doktorundan veya hemþireden bebeðini nasýl emzirmesi gerektiðini
sormalýdýr.
-31-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
21. DOÐUMDAN SONRA ANNE VE BEBEÐÝN BAKIMI
UYGUN ÞEKÝLDE YAPILMALIDIR! (Devamý)
3
Doðum yapan annede psikolojik sorunlar olabilir. Ruhsal hastalýklar da bedensel
hastalýklar gibidir, her insanda görülebilir ve erken taný konursa tedavi edilir.
Önemli olan erken dönemhde doktora baþvurmaktýr,
3
Bebeklere de özellikle yazýn sýk sýk banyo yaptýrmalý, bebeðin temizliðine dikkat
edilmelidir,
3
Bebek kundaklanmamalý ve altý kalýn bezle bezlenmelidir. Böylece kalça çýkýðý da
önlenmiþ olur,
3
Bebek doðar doðmaz en geç 1 saat içinde emzirilmelidir. Bebek ne kadar çabuk
ve sýk sýk emzirilirse annenin sütü de o kadar çok ve çabuk gelir,
3
Bebekler doðduktan sonra ilk 6 ay sadece anne sütü verilmeli, bebeðe ilk 6 ayda
anne sütü dýþýnda su dahi verilmemelidir,
3
6. ayýndan 2 yaþýna kadar da ek gýdalarla birlikte emzirmeye devam edilmelidir.
3
Bebekler gece de emzirilmeli ve bebek memeyi býrakana kadar emmesine izin
verilmelidir. Çünkü geceleri sýk sýk emen çocuklar daha çabuk büyür,
3
Emzirme süresi ne kadar uzun olursa bebek o kadar çok yaðlý ve besleyici süt
emer ve beyin geliþimi ve büyümesi hýzlanýr,
3
Bebeðin doðduktan sonra hemen aþýya götürülmesi ve topuk kanýnýn aldýrýlmasý
gerekir.
-32-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
22. ÝKÝ GEBELÝK ARASINDAKÝ SÜRE EN AZ 2 YIL OLMALIDIR!
Bir bebeðin doðduktan sonra saðlýklý büyüyebilmesi için;
Annelerin sýk hastalanma ve ölüm nedenleri
3
Ýlk 6 ay sadece anne sütü, sonrasýnda ek gýdalarla birlikte en az 2
yaþýn sonuna kadar emmesi gerekir. Eðer anne hemen gebe
kalýrsa bebeðini emziremez, çünkü sütü azalýr, sütün tadý deðiþir,
bebek memeyi býrakýr. Bu çocuðu ihmal etmektir, oysa
bakabileceðimiz ve büyütebileceðimiz kadar çocuk doðurmak
gerekir.
3
18 yaþýndan önce gebe kalmak,
3
2 yýldan kýsa aralýklarla doðum yapmak,
3
35 yaþ üstünde doðum yapmak,
3
4 veya daha fazla doðum yapmak.
Annenin yeniden saðlýklý bir gebelik geçirebilmesi için;
3
Doðumdan sonra en az 2 yýl gebe kalmamasý gerekir. Bu süre
içinde rahim ve rahim baðlarý yeniden güçlenir ve yeni bir
doðuma hazýr hale gelir. Annenin besin depolarý yeniden dolar ve
anne karnýndaki bebek daha iyi beslenir.
Ýki yýldan kýsa aralýklarla gebe kalmak bebek ve anne hastalýklarýný /ölümlerini arttýrýr.
-33-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
23. ANNE, ÇOCUK VE AÝLENÝN SAÐLIÐI ÝÇÝN
GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR!
Gebeliði önleyici yöntemler, Anne babalarýn istedikleri zaman, istedikleri sayýda ve
bakabilecekleri kadar çocuk sahibi olmalarý için kullanýlýr.
3
Bu yöntemler erkeðin tohumu ile kadýnýn yumurtasýnýn birleþmesini önler, böylece gebe
kalýnmaz,
3
Her çifte uygun yöntem farklýdýr, bu yüzden mutlaka doktora/hemþireye/ebeye danýþarak
karar verilmelidir.
Gebeliði önleyici yöntemler
• Kondom,
• Ýðne,
• Haplar,
• Rahim içi araç,
• Erkeklerde ve kadýnlarda tohum kanallarýnýn baðlanmasý.
Hem bebeðin hem de annenin saðlýðý için uygun aralýklarda ve uygun
zamanda gebe kalabilmek için, GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR.
-34-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
23. ANNE, ÇOCUK VE AÝLENÝN SAÐLIÐI ÝÇÝN
GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR! (Devamý)
Kondom (Kaput, Kýlýf, Prezervatif)
3
Hem erkeklerin hem de kadýnlarýn kullanabileceði kondomlar vardýr,
3
Çok ince ve esnek bir kýlýftýr,
3
Cinsel iliþki sýrasýnda erkeklerden atýlan meninin kadýnýn haznesine
dökülmesini engelleyerek gebelikten korur,
3
Doðru kullanýldýðýnda çok etkilidir. Kondom vücut sývýlarý birbirine
karýþmadan takýlmalýdýr,
3
AIDS (HIV), Bel soðukluðu, Frengi, Hepatit B gibi cinsel yolla bulaþan
hastalýklardan korur,
3
Kullanmak için muayeneye gerek yoktur, reçetesiz olarak eczane ya
da alýþveriþ merkezlerinden kolayca satýn alýnabilir,
3
Her cinsel iliþkide yeni bir kondom kullanýlmasý gerekir.
-35-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
23. ANNE, ÇOCUK VE AÝLENÝN SAÐLIÐI ÝÇÝN
GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR! (Devamý)
Ýðneler
Ayda bir ve 3 ayda bir yapýlan iðneler vardýr. Size hangisinin uygun
3
olduðunu doktorunuz/ebeniz muayene ettikten sonra birlikte karar
verirsiniz,
Kadýnýn yumurtalýklarýndan üreme (tohum) hücresinin tüplere
3
atýlmasýný engeller. Böylece gebelik oluþmaz. Ayrýca rahim
aðzýndaki salgýyý koyulaþtýrarak erkek üreme hücrelerinin (tohum)
rahim içine geçmesini engeller,
3
Geçici olarak bazý kiþilerde ilk 3 ayda bulantý, kilo artýþý, baþ aðrýsý,
adet miktarýnda azalma, ara kanamalar ve lekelenme görülebilir.
Bunlar normaldir, 3 ay içinde düzene girer,
3
Ýðne býrakýldýðýnda tekrar gebe kalýnýr.
-36-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
23. ANNE, ÇOCUK VE AÝLENÝN SAÐLIÐI ÝÇÝN
GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR! (Devamý)
Haplar
3
Tek hormonlu ve çift hormonlu haplardýr. Size hangisinin uygun
olduðunu doktorunuz/ebeniz muayene ettikten sonra birlikte karar
verirsiniz,
Hap, kadýnýn yumurtalýklarýndan üreme (tohum) hücresinin tüplere
3
atýlmasýný engeller. Ayrýca rahim aðzýndaki salgýyý koyulaþtýrarak
erkek üreme hücrelerinin (tohum) rahim içine geçmesini engeller,
Haplar her gün kullanýlmalýdýr. Bir hap unutulursa unutulan hap
3
hemen alýnmalý o günün hapýda zamanýnda yutulmalýdýr,
Eðer kadýnýn hap kullanmasý uygun görülürse, hapýn baþka
3
yararlarý da vardýr. Kansýzlýðý önler, adet aðrýsýný azaltýr, rahim ve
yumurtalýk kanserlerine yakalanma riskini azaltýr,
Ýlk 3 ayda bulantý, kilo artýþý, baþ aðrýsý, adet miktarýnda azalma,
3
ara kanamalar ve lekelenme görülebilir. Bunlar normaldir, 3 ay
sonra düzelir,
Hap býrakýldýðýnda tekrar gebe kalýnýr.
3
-37-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
23. ANNE, ÇOCUK VE AÝLENÝN SAÐLIÐI ÝÇÝN
GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR! (Devamý)
Rahim içi araç (RÝA, Spiral)
3
Rahim içine yerleþtirilen küçük, plastik bir araçtýr. Aile
Hekiminiz/Ebe/Hemþireniz sizi bu yöntemin uygulandýðý bir
merkeze yönlendirir,
3
Erkek ve kadýn üreme hücrelerinin birleþmesini engelleyerek
gebelikten korur,
3
Takýldýktan sonra kasýklarda hafif aðrý, lekelenme ve adet
miktarýnda artma ve adet süresinde uzama olabilir. 3 ay sonra bu
þikayetler geçer,
3
Takýldýktan sonra kadýnlar 1. ayda, 3. ayda, 6. ayda mutlaka
kontrole gitmelidir,
3
1 yýldan sonra da yýlda 1 kez düzenli olarak kontrol þarttýr,
3
Çýkartýldýktan sonra tekrar gebe kalýnýr.
-38-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
23. ANNE, ÇOCUK VE AÝLENÝN SAÐLIÐI ÝÇÝN
GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR! (Devamý)
Gebeliði önleyici cerrahi yöntemler
Erkeklerin Tohum Kanallarýnýn Baðlanmasý (Vazektomi)
3
Erkeðin tohum kanallarýnýn çok küçük bir iþlemle baðlanmasýdýr,
3
Erkeklerde hayalarda oluþan erkek tohum hücreleri, tohum kanallarý baðlandýðý
için, cinsel iliþki sýrasýnda boþalan sývýya (meniye) geçemez ve kadýnýn yumurtasýný
dölleyemez. Böylece gebelik oluþmaz,
3
Tohum kanallarýnýn baðlanmasý, erkeðin görünümünde, cinsel arzusunda ve
doyumunda, erkeklik organý olan penisin sertleþmesinde ve boþalmasýnda hiçbir
deðiþiklik yapmaz, her þey eskisi gibi devam eder,
3
Koruyuculuðu hemen baþlamaz, en az iki ay boyunca baþka bir yöntem daha
kullanmak gerekir.
Kadýnýn Tüplerinin Baðlanmasý (Tüp Ligasyonu)
3
Kadýnýn tüplerinin küçük bir ameliyatla baðlanmasýdýr,
3
Böylece kadýn ve erkek tohum hücresi bir araya gelemez ve gebelik oluþmaz,
3
Uyguladýktan hemen sonra koruyuculuðu baþlar,
3
Tüplerin baðlanmasý, kadýnýn cinsel isteðinde, adet düzeninde, vücut yapýsýnda herhangi bir
deðiþiklik meydana getirmez; bütün bu olaylar eskisi gibi devam eder.
-39-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
23. ANNE, ÇOCUK VE AÝLENÝN SAÐLIÐI ÝÇÝN
GEBELÝÐÝ ÖNLEYÝCÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR! (Devamý)
Acil durumlar halinde kullanýlacak yöntemler
3
Yöntem kullanýlmadan cinsel iliþki yaþandýysa veya kondomun yýrtýlmasý, tecavüz gibi kadýnýn gebe kalmak istemediði
durumlarda cinsel iliþki sonrasý en geç 72 saat (3 gün) içinde kullanýlabilecek yöntemler ertesi gün hapý ve rahim içi araçtýr,
3
Ertesi gün hapý eczanelerde satýlýr. Nasýl kullanýlacaðý içinde veya üzerinde yazýlýdýr. Gerekirse eczacýya da danýþýlabilir,
3
Rahim içi araç saðlýk kuruluþlarýnda taktýrýlýr. Acil bir durumda adet dönemi beklenmez!
UNUTMAYIN!
GERÝ ÇEKME YÖNTEMÝ (dýþarý boþalma) GEBELÝÐE NEDEN OLABÝLÝR VE CÝNSEL ÝLÝÞKÝYÝ
KESÝNTÝYE UÐRATTIÐI ÝÇÝN EÞLERDE GERGÝNLÝK VE HUZURSUZLUK YARATIR. BU NEDENLE
TIBBÝ YÖNTEMLER KULLANILMALIDIR.
-40-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
24. KISIRLIK DURUMUNDA
EÞLER BÝRLÝKTE DOKTORA GÝTMELÝDÝR!
Çocuðu olmayan çiftler, kýsýrlýk tedavisi alanýnda uzmanlaþmýþ bir kadýn hastalýklarý ve doðum uzmanýna
baþvurmalýdýr. Kýsýrlýk hem kadýn hem erkek eþe baðlý olabilir. Bu nedenle ilk görüþmede çiftlerin her ikisi
de bulunmalýdýr.
Erkeklerde kýsýrlýk nedenleri;
En sýk rastlanan erkek tohum hücresinin yeterince üretilmemesidir,
3
Hormonal bozukluklar, zirai ilaçlar, ileri yaþta kabakulak geçirilmesi, tohum kanallarýnýn geçirmiþ olduðu enfeksiyonlar,
3
travma ve ameliyatlara baðlý oluþan týkanýklar gibi bir çok deðiþik nedenleri vardýr.
Kadýnlarda kýsýrlýk nedenleri;
Tüpler zarar görmüþ olabilir; bu nedenle döllenme gerçekleþmez, týkanýklýk olduðunda ise döllenen yumurta rahme
3
ulaþmaz,
Rahimde yapýsal bozukluklar da kýsýrlýða neden olabilir,
3
Zirai ilaçlar, kimyasallar da yumurtlamayý etkiler.
3
-41-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
25. VÜCUDUMUZA HASTALIK YAYILMADAN
ÖNCE ERKEN TEÞHÝS VE TEDAVÝ OLMALIYIZ!
• Erken teþhis, rahim kanseri, meme kanseri, prostat kanseri, yüksek tansiyon, diyabet (þeker hastalýðý) gibi bir hastalýðýn
belirtileri henüz tam olarak ortaya çýkmadan, bir baþka ifadeyle vücuda yayýlmadan ve organlara hasar vermeden tespit
ve tedavi edilmesidir.
3
Hastalýklarýn erken dönemde tanýnmasý için kiþilerin düzenli olarak doktora gitmeleri ve saðlýk kontrollerini yaptýrmalarý
gerekir.
3
Meme kanserinin erken teþhisi için,
• 20 yaþýndan sonra kadýnlarýn her ay kendi kendilerine meme muayenesi yapmasý,
• Yýlda bir doktoruna muayene olmasý,
• 40 yaþýndan sonrada meme filmi çektirmesi gerekir.
3
Rahim aðzý kanserinin erken teþhisi için,
• 30 yaþýndan itibaren rahim aðzýndan sürüntü (smear) aldýrmasý,
3
Baðýrsak kanserinin erken teþhisi için,
• 50 yaþýndan sonra kadýn ve erkeklerin her 2 yýlda bir dýþkýda gizli kan taramasý yaptýrmasý,
• Her 10 yýlda bir kolonoskopi yaptýrmasý gerekir.
Meme filmi (Mamografi), rahim aðzý sürüntü testi, dýþkýda gizli kan ve kolonoskopi ilinizdeki
Kanser Erken Teþhiþ ve Eðitim Merkezlerinde ücretsiz olarak yapýlmaktadýr
Detaylý bilgi için aile hekiminize ve hemþire/ebenize mutlaka danýþýn.
Unutmayýn, erken teþhis hayat kurtarýr.
-42-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
26. ERKEN TEÞHÝS VE TEDAVÝ ÝÇÝN
RAHÝM AÐZI KANSERÝNDEN KORUNMALIYIZ!
Rahim aðzý kanseri;
3
Rahim aðzý kanseri erken teþhis edildiðinde tedavi edilebilen bir hastalýktýr,
3
Kiþiye herhangi bir aðrý, acý vermeyen, kolayca alýnan rahim aðzý sürüntü
örneði ile rahim aðzý kanseri erken aþamalarda teþhis edilebilmektedir,
3
30-69 yaþ aralýðýndaki tüm kadýnlarýn en az bir kez sürüntü testi
yaptýrmasý, bundan sonra 5 yýlda bir tekrarlanmasý gerekir.
Sonuçlarýn doðru çýkmasý için tahlil yaptýrmaya gitmeden önce;
En az 2 gün cinsel iliþkiye girilmemeli,
3
En az 1 gün hazne su ile yýkanmamalý,
3
UTANMAK HAYAT KURTARMAZ
RAHÝM AÐZI SÜRÜNTÜ TESTÝ
HAYAT KURTARIR
En az 2 gün vajinal tedavi (krem ya da ilaç)
3
kullanýlmamalýdýr.
Dünyada her 4 kadýndan biri rahim aðzý kanserine yakalanmaktadýr!
-43-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
27. ERKEN TEÞHÝS VE TEDAVÝ ÝÇÝN KENDÝ
KENDÝNE MEME MUYANESÝ YAPMALIYIZ!
• Dünyada her 7 kadýndan biri meme kanserine yakalanmaktadýr!
• Adet görüyorsanýz adetin bitimini takip eden ilk 1 hafta içinde, adet görmüyorsanýz her ay kendinizin belirlediði bir
günde düzenli olarak meme muayenenizi yapmalýsýnýz.
Kendi kendine meme muayenesi
1-Memelerin gözle deðerlendirilmesi
1. Ýyi aydýnlatýlmýþ bir odada ayna karþýsýna geçerek memeleri iyice görecek 5 farklý duruþ
þeklinde kendi kendine meme muayenesi yapýlýr, bunlar;
a. Eller kalçada,
b. Avuçlar önde,
c. Kollar yanlarda serbest sallanýr durumda,
d. Eller havada,
e. Vücut öne serbestçe eðilmiþ duruþta.
Kendi kendine meme muayenesinde
memelerin eller kalçalardayken
gözlemlenmesi
2. Gözle muayenede memelerde belirgin þiþlik, meme cildinde içe doðru çekilme alanlarý, renk deðiþiklikleri, kýzarýklýk, yüzeyel
damarlarda önceden var olmayan bir belirginleþme hali, ciltte "portakal kabuðu" manzarasý, meme ucunun içe doðru
çekilmesi, tümüyle içe gömülmesi, meme baþýnda þekil ve renk deðiþiklikleri gibi durumlar aranýr.
3. Aynada memelerinizden birinin diðerine göre daha farklý bir boyutta olduðunu fark ederseniz endiþeye kapýlmayýn. Baþka
bir bulgunun yokluðunda bu normal bir durum olarak kabul edilir.
Kendi kendine meme muayenesi hayat kurtarýr.
-44-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
27. ERKEN TEÞHÝS VE TEDAVÝ ÝÇÝN KENDÝ
KENDÝNE MEME MUYANESÝ YAPMALIYIZ! (Devamý)
2-Yatar pozisyonda ve ayakta elle deðerlendirme
Elle muayenede elin iþaret, orta ve yüzük parmaklarýnýn iç yüzeyleri kullanýlarak tarama
yapýlýr. Þekilde yukarýdan aþaðý-aþaðýdan yukarý tarama usulü gözlenmektedir.
Tam bir muayene yapmak için, koltukaltýndan göðüs kemiðine, köprücük kemiðinden
memenin alt sýnýrýna kadar tüm memenin dikkatlice hissedilerek taranmasý gerekir. Elle
muayenede meme dokusu yanda görülen þekillerde taranabilir. Kendinize hangi usul
daha rahat geliyorsa onu yapýn. Her memede muayeneyi toplam üç kez hafif, orta ve
þiddetlice bastýrarak tekrarlayýn.
Memelerinizi yatar pozisyonda elle deðerlendirmek için sýrtüstü yatýn. Sað omzunuzun altýna
bir yastýk veya katlanmýþ bir havlu yerleþtirin. Sað elinizi baþýnýzýn altýna koyun. Bu aþamada
meme dokunuz bir yana doðru kaymamalý ortada durmalýdýr. Sol el parmaklarýnýzla memenizi
yukarýda anlatýldýðý þekilde tümüyle tarayýn. Sað memenizin muayenesini tamamladýktan
sonra þimdi de ayný iþlemleri sol memenizde yapýn.
-45-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
28. AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETÝ ÖNLEMELÝYÝZ!
Aile, huzur, sevgi ve güven yeridir. Ancak birçok ailede kadýna ya da çocuklara þiddet uygulanmakta,
þiddete baðlý yaralanmalar, kýrýklar, organ hasarlarý, intihar giriþimi, evden kaçma gibi çok ciddi saðlýk
sorunlarý ve sosyal sorunlar ortaya çýkmaktadýr.
Þiddet çok çeþitlidir;
Fiziksel þiddet; tokat atma ya da bir þey fýrlatma, tekmeleme, sürükleme, dövülme, boðazýn sýkýlmasý ya da bir yerin
yakýlmasý, býçak, silah gibi aletlerle tehdit edilmedir.
Psikolojik þiddet; hakaret ya da küfür, baþkalarýnýn yanýnda aþaðýlanýp küçük düþürülme, korkutulma, tehdit edilme,
kendisine ya da yakýnlarýna zarar vermekle tehdit edilme gibi durumlardýr.
Cinsel þiddet; istemediði halde fiziksel güç kullanýlarak zorla cinsel iliþkiye girilmesidir.
Ekonomik þiddet; gelir getiren iþte çalýþmasýna engel olma, kazandýðý paranýn elinden alýnmasýdýr.
Saðlýk ve eðitim hakkýna eriþime engel olma; okula gitmesine engel olunmasý ve izinsiz saðlýk kuruluþuna
baþvuramamasýdýr.
Þiddet hastalýklara ve erken ölümlere neden olur.
-46-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
28. AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETÝ ÖNLEMELÝYÝZ! (Devamý)
Þiddetin önlenmesi;
3
Çocuklarý yetiþtirirken erkek-kýz çocuk ayrýmý yapýlmamalý erkek çocuklar kýz çocuklarýndan üstün tutunmamalýdýr,
3
Kýz ve erkek çocuklar henüz bedenlerinin ve beyinlerinin tam olarak geliþmediði, çocuk dediðimiz yaþtan sonra
evlendirilmelidir (18 yaþýndan sonra),
3
Kýz çocuklarýnýn da erkek çocuklar gibi okula gönderilmesi saðlanmalýdýr,
3
Bütün insanlarýn öfkesini kontrol etmeyi bilmesi ve uygulamasý gerekir,
3
Çocuk sahibi olmak isteyenler mutlaka Halk Eðitim Merkezleri tarafýndan yürütülen anne-baba eðitimlerini almalýdýr.
Þiddet olduðunda;
Dayak anýnda, dayaða cevap vermeyin,
3
3
Sessizce saklanabileceðiniz bir odaya girin,
3
155 Polis Ýmdat veya 183 ü arayarak þikâyetlerinizi bildirin,
Aile içi þiddet nedeniyle karakola baþvurduðunuzda ücretsiz
3
avukat hakkýnýz vardýr.
Hep birlikte þiddeti önleyelim.
-47-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
29. SÝGARA ÝÇÝLMEMELÝDÝR!
Sigarayý býrakmak için;
Sigaradaki nikotin maddesi baðýmlýlýk yapýcýdýr.
3
Sigarayý býraktýktan sonraki ilk birkaç hafta en zor
zamanlardýr. Vücudunuzda nikotin eksikliði ortaya
çýkabilir. Bunlar kýsa sürede ortadan kalkacaktýr,
Sigarayý býrakmak zor olabilir, ancak þimdiye kadar
3
sizin gibi pek çok kiþi sigarayý býrakmayý baþarmýþtýr.
Sigara hastalýk ve erken
ölüm nedenidir.
Kadýn ve erkeklerde;
• Kanser,
• Solunum sistemi hastalýklarý,
• Kemik erimesi,
• Deri kýrýþýklýklarý...
Kadýnlarda;
• Adet düzensizliði,
• Erken menapoz.
Gebelerde;
• Dýþ gebelik,
• Erken doðum,
• Düþük,
• Düþük aðýrlýklý bebek,
• Anne karnýnda büyüme geriliði,
• Sakat doðumlar,
• Ölü doðum,
• Yenidoðan döneminde ani bebek ölümünü artýrýr.
Sigarayý býraktýðýnýzda;
2 gün sonra tat ve koku duyularýnýz keskinleþir,
3
2-12 hafta içinde kan dolaþýmý iyileþir. Bu da yürüme,
3
koþma gibi hareketleri kolaylaþtýrýr,
3-9 hafta sonra öksürme, nefes darlýðý, hýrýltý gibi
3
sorunlar azalýr ve akciðerleriniz güçlenir,
Sigaranýzýn dumanýyla, arkadaþlarýnýzýn, ailenizin ve
3
özellikle çocuklarýnýzýn grip, soðuk algýnlýðý ve astýma
yakalanmasýna, kalp ve akciðer hastalýklarýna
yakalanma riskinin artmasýna neden olmayacaksýnýz,
5 yýl içinde kalp krizi riski yarý yarýya azalýr,
3
10 yýl sonra akciðer kanseri riski yarýya inerken, kalp
3
krizi riski hiç sigara içmemiþ bir kiþinin riskiyle ayný
orana düþer.
Sigarayý býrakmak sizin elinizde. Aile hekiminize DANIÞIN!
-48-
SAÐLIKLI ve HUZURLU
bir HAYAT için
7 gün gece gündüz arayabileceðin,
yardým isteyebileceðin
numaralarý öðren
ALO 155 POLÝS ÝMDAT
ÞÝDDET ve TRAFÝK HATTI
ALO 112 ACÝL SAÐLIK YARDIM HATTI
155, Polis Ýmdat hattýdýr.
Güvenliðinle ilgili bir sorunla
karþýlaþtýðýnda, bu hattý arayýp
bilgi alabilir ya da
yardým isteyebilirsin
112, ACÝL SAÐLIK YARDIM hattýdýr.
Ýster sabit, ister cep telefonundan
ücretsiz olarak arayabilirsin.
Tarladayken hastalandýðýnda,
yaralandýðýnda, zehirlendiðinde ya da
gebe sancýlandýðýnda 112'yi ara.
kadýna yönelik þiddet ile ilgili ihbarlarý
almak ve yardýmcý olmak amacýyla
kurulmuþtur
TRAFÝK
HAYATTIR
HAYAT
DEÐERLÝDÝR
Korku deðil, BÝLMEK seni yaþatýr.
Tarlada çalýþýrken
ya da evdeyken
bir sorunla karþýlaþtýðýnda
HEMEN ara
ALO 170 ÇALIÞMA VE
SOSYAL GÜVENLÝK ÝLETÝÞÝM HATTI
155, trafik kazalarýnýn en aza
indirilmesi ve trafik güvenliðinin
saðlanmasý amacýyla kurulmuþtur
Sürücüler trafik kural ve yasalarýna
uymadýðýnda, trafik kazalarýnýn
bildirilmesinde ve sürücü belgesi
iþlemleri için baþvurabilirsin
170, Çalýþma ve Sosyal Güvenlik
Ýletiþim Merkezi'dir.
Çalýþma hayatý, sigortalýlýk gibi sosyal
güvenlik hakkýnda soru, ihbar ve
þikâyetleri çözmek için kurulmuþtur.
Tarlada çalýþýrken iþverenle ya da
yarýcý/elçi ile olan her türlü sorununda
bu hattý arayýp bilgi alabilir ya da
yardým isteyebilirsin.
Gereksiz yere meþgul eden olursa, SEN hizmet alamazsýn!
-49-
Gereksiz yere meþgul eden olursa, SEN hizmet alamazsýn!
-50-
TEMEL ÝLK YARDIM
Tarým ve hayvancýlýkla uðraþan herkes doðru ilk yardýmý bilmelidir.
3
Evinizde, tarlanýzda, arabanýzda/traktörünüzde mutlaka ÝLK YARDIM çantasý
olsun,
3
Herhangi bir kazaya uðradýðýnýzda ücretsiz olarak 112'yi arayarak hem
yardým hem de yapmanýz gerekenleri öðrenebilirsiniz,
3
Her türlü zehirlenme, hayvan sokmasý veya ýsýrmasý durumunda ücretsiz
olarak 114 Ulusal Zehir Danýþma Merkezini Arayabilirsiniz.
-51-
112'NÝN ARANMASI SIRASINDA NELERE DÝKKAT EDÝLMELÝDÝR!
Sakin olun,
3
112 merkezi tarafýndan sorulan sorulara net bir þekilde cevap verin,
3
Kesin yer ve adres bilgileri verilirken, olayýn olduðu yere yakýn bir
3
caddenin ya da çok bilinen bir yerin adýný (cami, okul, kahve vb.) verin,
Kimin, hangi numaradan aradýðýný bildirin,
3
Yaralýlarýn durumu ve olayýn nasýl olduðunu ayrýntýlý anlatýn,
3
Yaralýlarýn sayýsýný söyleyin,
3
Eðer herhangi bir ilkyardým uygulamasý yapýldýysa nasýl bir yardým
3
verildiðini söyleyin,
112'nin arandýðý telefonu, telefonu kapattýktan sonra meþgul etmeyin,
3
çünkü 112 merkezden sizi tekrar arayabilirler,
112 hattýnda bilgi alan kiþi, gerekli olan tüm bilgileri aldýðýný
3
söyleyinceye kadar telefonu kapatmayýn.
-52-
BAYILMALARDA ÝLK YARDIM!
Bayýlma belirtileri
3
Baþ dönmesi, göz kararmasý,
3
Yüzde solukluk, üþüme, soðuk terleme,
3
Hýzlý ve zayýf nabýz,
3
Hâlsizlik, bacaklarda uyuþma,
3
Bilinçte bulanýklýk,
3
Yere düþme.
Kiþi baþýnýn döneceðini hissederse
3
Sýrtüstü yatýrýn,
3
Sýkan giysileri varsa gevþetin,
3
Ayaklarýný 30 cm kadar yukarý kaldýrýn,
3
Kendini iyi hissedinceye kadar dinlenmesini saðlayýn.
Kiþi bayýldýysa
3
Sýrtüstü yatýrýn,
3
Sýkan giysileri varsa gevþetin,
3
Ayaklarýný 30 cm kadar yukarý kaldýrýn,
3
Boðazýna bir þeyin kaçýp kaçmadýðýný kontrol edin,
3
Boðazýna bir þey kaçmýþsa baþýný öne eðerek sýrtýna 5 defa vurarak çýkarmaya çalýþýn,
3
Kusma varsa baþý yana çevrin ve kusmuðun rahat akmasýný saðlayýn,
3
Etraftaki kalabalýðý uzaklaþtýrýn.
-53-
GÖÐÜS AÐRISINDA (KALP KRÝZÝ) ÝLK YARDIM!
3
Hastayý dinlendirin, sakinleþtirin,
3
Yarý oturur pozisyona getirin ve rahat nefes almasýný saðlayýn,
3
Kullandýðý ilaçlarý varsa ilaçlarý verin,
3
112 'yi arayýn.
KIRIK VE ÇIKIKLARDA ÝLK YARDIM!
3
112'yi arayýn,
3
Kiþiyi fazla hareket ettirmeyin,
3
Kýrýðý/çýkýðý yerine koymaya kesinlikle
çalýþmayýn,
3
Kýrýk/çýkýðýn üzerine buz torbasý koyarak hem
aðrýsýný azaltýn hem de þiþmesini önleyin,
3
Mümkün olduðunca sabit tutarak (hareket
ettirmeden) ambulansýn gelmesini bekleyin.
-54-
KANAMA VE YARALANMALARDA ÝLK YARDIM!
Hemen 112'yi arayýn,
3
Temiz bir bezle üzerine bastýrýn,
3
Bir bezle kanama durmazsa, ilk konulan bezi
3
kaldýrmadan üzerine ikinci bir bez ile bastýrýn,
Kanayan bölgeyi (kol veya bacak ise) yukarý
3
kaldýrýn,
Eðer yaralanma büyük damarlarda olmuþ ve baský
3
ile durmuyorsa büyük damarlarýn geçtiði noktalara
baský yapýn,
Baskýyý kanamanýn olduðu yer ile kalp arasýndaki
3
noktalara yapýn.
3
Baský yaparken büyük damardan kan geçiþini
engelleyecek kadar baský uygulayýn.
-55-
KANAMA VE YARALANMALARDA ÝLK YARDIM!
Eðer elle baský sonucu kanama durmazsa kol ve bacaðýn üst kýsmýnda (yaralanmanýn
3
olduðu noktanýn üstüne) yer alan tek kemiklerin üzerine bir bezle aþaðýdaki resimdeki
gibi baðlayýn (turnike),
3
Turnikenin ip, tel gibi bir malzeme yerine bez gibi eni geniþ olan malzemeden olmasý
gerekir,
3
Turnikenin yapýldýðý saati bir yere yazýn,
3
Turnikeyi yaparken kalem veya bir tahta parçasýný bez düðümünün içine aþaðýdaki
resimdeki gibi yerleþtirirseniz bezi sýkmanýz daha kolay olur,
3
Eðer organ kopmuþsa (el
parmaðý gibi) kopan organýn
yerine dikilmesi için organý su
geçirmeyen bir poþete koyun,
poþeti de buzlu su olan bir
kovaya koyun ve en kýsa
zamanda hastaneye götürün.
Turnike Uygulamasý
Özellikle organ kopmalarýnda elle baský kanamayý durdurmaz, turnike uygulamak gerekir.
-56-
BURUN KANAMASINDA ÝLK YARDIM!
3
Hastayý sakinleþtirin,
3
Bir yere oturtun,
3
Baþý ve gövdesi hafifçe öne doðru eðin,
3
Burun kanatlarýný kemiklerin olduðu yerden iki parmakla sýkýþtýrýn, bunu 5
dakika kadar devam ettirin,
3
Eðer kanama 5 dakika sonunda durmuyor ya da tekrarlýyorsa 112'yi arayýn.
VÜCUDUN HERHANGÝ BÝR YERÝNE BÝRÞEY BATARSA
3
Eðer vücuda cisim batmýþsa (býçak gibi) kesinlikle yerinden çýkarmayýn,
3
Olduðu þekilde etrafý sabitleyerek en kýsa zamanda hastaneye götürün,
3
Eðer göðüs kafesinde bir yaralanma varsa göðüs boþluðuna hava girmesin
diye yaranýn üzeri bir poþetle (ne bulunursa)
aþaðýdaki resimde görüldüðü gibi kapatýn,
Göðüs duvarýndaki yaralanmadan göðüs
3
kafesine hava girerse yaralýnýn nefes
almasý zorlaþýr.
-57-
ZEHÝRLENMELERDE ÝLK YARDIM!
Zehirlenme durumunda
112'yi arayýn,
3
Gerekirse Ulusal Zehir Danýþma Merkezi (114) aranýp bilgi alýnabilir,
3
Kiþinin bilinci açýk ise aðzýný su ile iyice çalkalayýn, zehirli madde ele temas
3
etmiþse ellerini sabunlu su ile yýkayýn,
Kiþi kendiliðinden kusuyorsa kusmasýna yardým edin,
3
Asitli madde ile zehirlenmiþse (çamaþýr suyu, mazot …) kesinlikle kusturmayýn,
3
Kiþiyi fazla hareket ettirmeyin ve üzerine bir battaniye örtün,
3
Kiþi gazdan (soba ve benzeri…) zehirlenmiþse hemen temiz havaya çýkarýn,
3
Kiþi tarým ilaçlarýyla zehirlenmiþse 15- 20 dakika boyunca vücudu ýlýk suyla
3
yýkayýn,
Giydiði kýyafetleri hemen üstünden çýkarýn,
3
En kýsa zamanda hastaneye götürün.
3
-58-
Zehirlenme durumunda
Ulusal Zehir Danýþma
Merkezi (UZEM)
ücretsiz olarak
114 numaralý telefondan
bilgi alýnabilir.
KÝMYASAL MADDELER DERÝ ÝLE DÝREKT TEMAS ETMÝÞSE!
112 aranýr,
3
Kimyasal madde bulaþmýþ giysileri hemen çýkarýlýr,
3
Kimyasal maddenin temas ettiði bölge 15 - 20 dakika boyunca, musluk suyuyla bol bol yýkanýr,
3
Yýkama yapýlrken vücut çok ovulmaz ve sýcak su kullanýlmaz.
3
Kimyasal madde ile direkt temas etmiþse ilk yardým
-59-
HAYVAN ISIRIK VE SOKMALARINDA ÝLK YARDIM!
112'yi arayýn,
3
Yarayý, 5 dakika süreyle sabunlu suyla iyice yýkayýn,
3
Kesinlikle yarayý býçak gibi baþka bir aletle kanatmayýn,
3
Yarayý yýkarken yaranýn tahriþ olmasýndan ve kanamasýndan korkmayýn,
3
Yara hafifse yaranýn üstünü temiz bir bezle kapatýn,
3
Yara ciddi ve kanama varsa temiz bir bezle baský uygulayarak kanamayý
3
durdurun,
Yaralýyý kuduz ve tetanos aþýsýný yaptýrmasý için mutlaka hastaneye
3
gönderin,
Isýran hayvaný bir yere baðlayarak gözlem altýnda tutun.
3
-60-
ARI SOKMASI!
• Arý zehri, hayvanýn karýn bölümünde bulunan özel bezlerden salgýlanýr ve iðnesinin dibinde bulunan zehir kesesinde toplanýr.
Arý sokmasýnda ilk yardým
Arý, kiþinin birkaç yerinden veya nefes
3
borusuna yakýn bir yerden soktuysa ya da kiþi
alerjik bünyeli ise tehlikeli olabilir,
Hemen 112'yi arayýn,
3
Arýnýn iðnesi derinin üzerinden görülüyorsa
3
sýyýrarak çýkarýn,
Bölgeyi su ve sabunla iyice yýkayýn,
3
Bölgeye buz torbasý koyun, bu sokulan
3
bölgenin þiþmesini, aðrýsýný ve kaþýntýsýný azaltýr,
Eðer aðýzdan sokmuþsa buz emdirin, böylece
3
dil þiþmez.
-61-
AKREP SOKMASI!
Akrep sokmasýnda ilk yardým
3
Hemen 112’yi arayýn,
3
Yaralýyý sýrtüstü yatýrýn ve sokulan bölgeyi mümkün olduðunca az hareket ettirin,
3
Bölgeyi su ve sabunla iyice yýkayýn,
3
Isýrýlan yerin üzerine buz uygulamasý yapýn,
3
Yaranýn üsütünü temiz bir bezle kapatýn.
-62-
YILAN SOKMASI!
• Birçok yýlan zehirli deðildir ama bazý zehirli yýlan ýsýrmalarý insanlar için tehlikeli olabilir. Çok kýsa sürede insaný öldürebilir.
Yýlan sokmasýnda ilk yardým
Yaralýyý sakinleþtirilip dinlenmesini saðlayýn, yürümesine izin vermeyin,
3
Yaralý ve ýsýrýlan bölgeyi hareket ettirmeyin,
3
3
Yaraya yakýn bölgede baský yapabilecek eþyalarý (yüzük, bilezik vb.)
þiþme ihtimaline karþý çýkarýn,
3
Yaralý bölgeyi sabun ve su ile iyice yýkayýn,
3
Yara yerini soðuk suya tutun,
Yara, baþ ve boyunda ise yara çevresine baský uygulayýn, kol ve bacaklarda ise
3
yara üstünden dolaþýmý engellemeyecek þekilde sargý beziyle sarýn fakat
kesinlikle turnike ile dolaþýmý tam olarak engellemeyin,
Yara üzerine herhangi bir müdahale yapmayýn, yarayý kesinlikle kesmeyin
3
veya emmeyin,
Yarayý emen kiþi de zehirlenebilir.
3
-63-
KENE SOKMASINDA ÝLK YARDIM!
Kene sokmasýnda ilk yardým
Vücuda yapýþýk kene gördüðünüzde çýkartmaya çalýþmadan hastaneye
3
götürün,
Kene üzerine herhangi bir kimyasal madde (alkol, gaz yaðý, kolonya,
3
deterjan vb.) dökmeyin, sigara veya ateþ kullanarak çýkartmaya
çalýþmayýn,
3
Çünkü kene bu sýrada kusarak mikrobu vücuda bulaþtýrýr,
3
Kene, sýkýlmaz, patlatýlmaz, koparýlmaz ve iðne batýrýlmaz,
3
Kenenin bulunduðu bölgeyi bol sabunlu su ile yýkayýn,
3
Kene, kendiliðinden çýkmýþsa içinde
çamaþýr suyu bulunan uygun bir kaba
konarak hastaneye hasta ile beraber götürün.
-64-
SICAK ÇARPMASINDA ÝLK YARDIM!
Sýcak çarpmasýnda ilk yardým
Hastayý serin ve havadar bir yere alýn,
3
Hastanýn üzerindeki giysileri çýkartýn,
3
Hasta kendinde ise hastayý sýrtüstü yatýrarak kol ve bacaklarýný yükseltin,
3
Hastanýn alnýna ýslak havlu koyun,
3
Bulantý ve kusmasý yoksa bilinci açýksa su ve tuz kaybýný gidermek için 1 litre
3
suya - 1 çay kaþýðý karbonat - 1 çay kaþýðý tuz koyun, karýþtýrýp yavaþ yavaþ
içirin,
Ilýk su ile banyo yaptýrýn.
3
-65-
YANIKLAR!
Isý ile oluþan yanýklarda ilk yardým
3
Kiþi hâlâ yanýyorsa paniðe engel olun ve koþmasýný durdurun,
3
Yanan kiþinin üzerini battaniye ya da bir örtü ile kapatarak ve
yuvarlanmasý saðlanarak alevleri söndürün.
Yanýk bölgesinin soðutulmasý
3
Hemen 112'yi arayýn,
3
Yanmýþ alandaki deriler kaldýrýlmadan giysilerini çýkarýn,
3
Giysiler yapýþmýþ ise çekiþtirmeden yapýþan yerleri kesin,
3
Þiþlik oluþabileceði düþünülerek yüzük, bilezik, saat gibi
eþyalarý çýkarýn,
3
Yanýk bölgeyi en az 20 dakika soðuk ve tazyiksiz su altýnda
tutun,
Yanýk bölgesinin soðutulmasý
Isý ile oluþan küçük ve
yüzeysel yanýklarda ilk yardým
3
Yanýk bölgeyi temiz ve nemli bir bezle örtün,
3
Bilinci yerinde olan yaralýya 1 litre suya 1 çay kaþýðý karbonat ve 1 çay kaþýðý tuz koyarak karýþtýrýp içirin,
3
Ýçi su dolu kesecikler (bül) varsa patlatmayýn ve yanýk bölgeye çýplak elle dokunmayýn,
3
Yanýk üzerine doktor söylemeden hiçbir þey sürmeyin,
3
Yoðurt, salça gibi maddeler sürmeyin, bunlar hem yanýðý iyileþtirmez.
-66-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
YANIKLAR!
Kimyasal yanýklarda ilk yardým
• Kimyasal yanýklar, evde veya tarlada kullanýlan kimyasal temizlik ve tarým ilaçlarýnýn deri ya da göze bulaþmasý sonucu oluþur.
Kimyasallar deri ile temas ettikten sonra uzun süre etkilerini devam ettirerek yanýðýn derinleþmesine neden olur.
Kimyasal yanýklar
Temas edilen kimyasal madde toz hâlinde ise fýrça ya da kuru
3
bir bezle temizleyin,
Giysileri cilde deðdirmeden dikkatlice çýkarýn,
3
Giysiler yapýþmýþsa bir makasla keserek çýkarýn,
3
Bölgeyi tazyiksiz, bol suyla en az 15- 20 dakika yumuþak bir
3
þekilde yýkayýn,
Yaralý bölgenin üzerini temiz ve nemli bir bezle örterek en kýsa
3
zamanda hastaneye götürün.
Göze kimyasal madde temas etmiþse
Gözleri kesinlikle ovuþturmayýn,
3
Bol su ile en az 20 dakika yýkayýn,
3
Kimyasal madde tek göze temas etmiþse yýkama
3
sýrasýnda saðlam gözü kirletmemeye dikkat edin,
Gözü temiz bir bez ile kapatýn,
3
Týbbi yardým isteyin.
3
Toz hâlindeki kimyasal maddenin
fýrça ile temizlenmesi
Göze kimyasal madde temasýnda ilk yardým
-67-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
YANIKLAR!
Elektrik yanýklarýnda ilk yardým
• Elektrik akýmýna kapýlan kiþinin vücuduna elektrik girdiði andan itibaren
sinir ve damarlarý yakarak tahrip eder. Kalp atýmlarýnýn bozulmasýna ve
kalbin durmasýna neden olabilir.
Soðukkanlý ve sakin olun,
3
Yaralýya dokunmadan önce þalterleri indirin,
3
Elektriði kesme imkâný yoksa yaralýya direk temas etmeden
3
tahta çubuk, gazete tomarý, plastik ya da lastik malzeme vb.
elektriði geçirmeyen bir madde kullanarak yaralýnýn
elektrikle temasýný kesin,
Elektrik çarpmasýnda akýmýn
izlediði yol ve elektrik yanýðý
Kalp elektrik akýmýndan zarar görebilir, o yüzden
3
yaralýyý çok az hareket ettirin,
Yaralýya kesinlikle su ile müdahale etmeyin,
3
Yanýk bölgesini temiz bir bezle örtün,
3
Yaralýyý mutlaka hastaneye götürün.
3
-68-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
DONMALAR!
• Donma; Aþýrý soðuk nedeniyle dokularýn donmasý, kanýn pýhtýlaþmasý nedeniyle bölgeye yeterince kan gitmemesi ve zarar
görmesidir. Donmadan en çok etkilenen bölgeler, eller, ayaklar, burun ve kulak kepçesidir.
Yaralýyý, ýlýk bir ortama alarak soðukla temasýný kesin,
3
Islak giysileri çýkarýn ve kuru giysiler giydirin,
3
Bilinci yerinde ise ýlýk içecekler verin,
3
Su toplamýþ bölgeleri patlatmayýn, donuk bölgenin
3
üstünü temiz bir bezle örtün,
Donmuþ bölgeyi kesinlikle ovmayýn ve kendi kendine
3
ýsýnmasýný bekleyin,
Ellerini yumruk yapmýþ ve ayaklarýný büzmüþ ise
3
açmaya çalýþmayýn,
112'yi arayýn.
3
Donmalar
-69-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
GÖZE YABANCI CÝSÝM KAÇMASINDA ÝLK YARDIM!
Göze yabancý cisim kaçmasýnda ilk yardým
• Göz, kolay zarar görebilen bir organdýr. Ýlk olarak hasarýn þekli
ve büyüklüðü tespit edilmelidir.
3
Göze toz gibi küçük madde kaçmýþsa,
3
Göz ýþýða doðru çevrilerek alt ve üst göz kapaðýn içine bakýn,
3
Gerekirse üst göz kapaðýný açýk tutun,
3
Tozu, nemli, temiz bir bezle çýkarmaya çalýþýn,
3
Gözü kesinlikle ovmayýn,
3
Çýkmýyorsa hastaneye götürün.
Göze yabancý cisim batmasý, kaçmasý
KULAÐA YABANCI CÝSÝM KAÇMASINDA ÝLK YARDIM!
Kulaða yabancý cisim kaçmasýnda ilk yardým
Cisim, kulak yolu dýþýnda ise alýn,
3
Kulaðýn iç kýsýmlarýnda ise kesinlikle dokunmayýn ve çýkarmaya çalýþmayýn,
3
3
Su deðdirmeyin,
3
112'yi arayýn.
-70-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
BURUNA YABANCI CÝSÝM KAÇMASINDA ÝLK YARDIM!
Buruna yabancý cisim kaçmasýnda ilk yardým
3
Parmakla yabancý cisim olmayan burun kapatýlarak, kuvvetli bir nefes verme ile
cismi çýkarmaya çalýþýn,
3
Çýkmazsa hemen hastaneye götürün, burunu su veya baþka bir þeyle yýkamayýn.
Buruna yabancý cisim kaçmasý
SUDA BOÐULMADA ÝLK YARDIM!
Suda boðulmada ilk yardým
3
Yüzme bilseniz dahi kesinlikle suda çýrpýnan kiþiye yüzerek yardýma gitmeyin,
3
Sudan kurtarmak için kiþiye ip, uzun bir tahta parçasý vb.
malzeme atarak kurtarmaya çalýþýn,
3
Eðer yüzerek kiþinin yanýna giderseniz boðulmakta
olan kiþi sizi yakalarsa o panik hali ile sizi de suyun altýna iter,
Boðulmakta olan kiþi bayýlýrsa kiþinin arkasýndan yaklaþýlarak
3
suyun yüzeyinde sýrtüstü çýkarýlýr,
Boðulmakta olan kiþi suya düþerken bir yerlerini kýrmýþ olabilir,
3
bu nedenle sudan çýkarýrken dikkat etmek gerekir,
Suda boðulmada ilk yardým
112'yi arayýn.
3
-71-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
ATEÞLÝ HAVALEDE ÝLK YARDIM!
Ateþli havalede ilk yardým
• Ateþli havale 6 ay-6 yaþ arasýndaki çocuklarda görülür.
3
112 aranarak yardým isteyin,
3
Hastanýn giysileri çýkartýn,
3
Musluk suyu ile havlu veya küçük bez parçalarý ýslatýn,
3
Islak bezler, hastanýn koltuk altlarýna, kasýklarýna,
dirseklerin iç yüzü ve avuç içlerine yerleþtirin,
3
Bezleri sýk sýk deðiþtirin,
3
Ateþ düþmezse hastayý oda sýcaklýðýndaki su ile yýkayýn,
3
Yüksek ateþin düþürülmesinde aþýrý soðuk su ve alkol
kullanmayýn.
-72-
HASTALIKLARDAN KORUNMANIN ALTIN KURALLARI
KAN ÞEKERÝ DÜÞMESÝNDE / YÜKSELMESÝNDE ÝLK YARDIM!
3
Hastanýn bilinci yerinde ise aðýzdan þeker veya þekerli içecekler verin,
3
Hastanýn bilinci yerinde deðilse aðýzdan hiç bir þey vermeyin, baþýný
yana çevirerek bekletin,
3
112'yi arayýn.
TANSÝYON DÜÞMESÝNDE / YÜKSELMESÝNDE ÝLK YARDIM!
3
Varsa hemen ilacýný verin,
EVÝNÝZDE MUTLAKA BÝR
TANSÝYON ALETÝ OLMALI
Elle ölçüm yapan tansiyon
aletleri pilli aletlerden daha
iyi sonuç verir.
3
112'yi arayýn,
3
Hastayý dinlendirin,
3
Rahat nefes almasý için giysilerini gevþetin,
3
Tansiyonu yükselmiþse yarý oturur þekilde
TANSÝYON ÖLÇMEYÝ
HEMÞÝRENÝZDEN
ÖÐRENEBÝLÝRSÝNÝZ
dinlendirin (yandaki resim),
3
Tansiyonu düþmüþse tuzlu ayran içirin.
Ýlk yardým bilmek hayat kurtarýr.
-73-
Mevsimlik Tarým Ýþçisi Ailelerin Saðlýðýný Geliþtirme Programý Kapsamýnda Hazýrlanmýþtýr.
Download

1-15 NR son - Mevsimlik Tarım İşçileri