Klinik Muayene
Yöntemleri
Prof.Dr. Murat FINDIK
2
Klinik Muayene Yöntemleri
 Klinik muayenenin nitelikleri
 Hasta hayvanın geçmişi
3
Klinik Muayenenin Nitelikleri
 Hastalıklar ister sporadik ister
enfeksiyöz olsun, nedenlerinin
araştırılması, uygun bir sağaltım
yönteminin seçilmesi için hasta
veya hastaların uygun klinik
muayene yöntemleri ile muayene
edilmesi gerekir.
4
Klinik Muayenenin Nitelikleri
 Klinik muayeneler sonucunda elde
edilen bulguların her zaman doğru
olması arzulansa da, yetersiz ön
bilgilere dayalı olarak yapılacak
muayene ile yanlış teşhis koymak
mümkündür.
5
3 Temel Unsur
 Hasta bir hayvanın klinik muayenesi
3 temel unsura ilişkin yeterli bilgiyi
gerektirmektedir.
 Herhangi birisine ilişkin alınacak
eksik bilgi ve bulgu çoğunlukla
yanlış tanıya yol açar.
6
3 Temel Unsur
1. Tedavi veya muayeneye getirilen
hasta hayvan
2. Hasta hayvanın özgeçmişi
3. Hasta hayvanın bakım ve
barındırma koşullarını da içeren
çevre koşulları.
7
3 Temel Unsur
 Bu nedenle hayvanın sadece klinik
muayenesi ile yetinmemeli, hayvan
sahibi veya bakıcısından da detaylı
bir şekilde bilgi alınmalıdır.
 Ayrıca hayvanın yaşadığı çevre
faktörlerinin çok iyi bir şekilde
araştırılması da gerekmektedir.
8
Anamnez
 Bu üç temel faktörden her birisi
kendi içerisinde ayrı ayrı öneme
sahiptir.
 Fakat hasta hayvanın özgeçmişi
üzerinde en çok durulması gereken
konudur.
9
Anamnez
Hayvanlar kendi vücutlarında ortaya
çıkan bozuklukları, duyup
hissettiklerini söyleme yeteneğine
sahip değildirler.
Bu özelliklerinden dolayı, hastalığın
oluşumu, seyri, görünüşü ve geçirmiş
olduğu evreler hakkında hayvan
sahibi veya bakıcısından bilgi
almaya "ANAMNEZ" denir.
10
Anamnez
Başarılı bir anamnez klinikçi tarafından
hayvan sahibi veya bakıcısına yöneltilen
sorularla alınabilir.
Bu sorular sorulurken teknik olmayan
basit sözcükler seçilmelidir.
Çok fazla teknik terim kullanılması
durumunda hayvan sahibi veya bakıcı
şaşırabilir ve sorulara doğru yanıtlar
vermeyebilir.
11
Anamnez
 Özellikle bakıcılar kendi ihmal, yanlışlık
veya kasdi hareketlerinin hastalığa
neden olduğunu hissettikleri anda
sorulan sorulara yanlış veya yanıltıcı
yanıtlar verirler.
 Anamnezi alan hekimin bu açıdan da
çok dikkatli olması gerekmektedir.
12
Anamnez
 Veteriner hekimler anamnez alırlarken
doğru soruyu sormayı bilmek
zorundadırlar.
 Bu konudaki bilgi, görgü, deneyim ve
hastalıklara ilişkin bilgisi,
anamnezin doğruluğunda rol oynayan
önemli faktörlerdir.
13
Anamnez
 Bunun yanısıra veteriner hekim anamnez
alırken belli bir sistem içerisinde hareket
etmelidir.
 Doğum ve Jinekolojik muayene
açısından aşağıda belirtilen sorular bir
sıra dahilinde sorulmalıdır
14
Anamnez
 annenin yaşı,
 son doğum tarihi,
 yaptığı doğum sayısı,
 doğumun şekli,
 yavrunun sağlık
durumu,
 yavru zarlarının atılıp
atılmadığı veya
doğumdan ne kadar
süre sonra atıldığı,
15
 lochia akıntısının
süresi ve rengi,
 doğumla ilk östrus
arasındaki süre,
 östrusların süresi,
 siklusların gelişimi,
 yapılan aşım veya
tohumlama sayısı,
 en son tohumlama
tarihi
Anamnez
 Daha önceki yıllarda
hayvanın geçirmiş
olduğu hastalıklar,
 genital organ
akıntıları,
 memelerin gelişimi,
 süt verimi,
16
 laktasyonun
başlama zamanı,
 bakım ve beslenme
koşulları,
 hayvanın bulunduğu
çevredeki salgın
hastalıklar
Anamnez
Herhangi bir hastalık olgusunda
hastalığın ilk başladığı zaman,
başlayış şekli ve seyri
Özellikle doğum olgularında
müdahale etmeden önce
doğumun başlama zamanı,
doğumun ilk belirtilerinin görülme zamanı,
ortalama gebelik süresinin tamamlanıp
tamamlanmadığı
17
Anamnez
Günümüzde bu tür bilgiler özellikle sütçü
işletmelerde özenle tutulan kartoteks
sistemleri ile veya hayvan türlerine (inek,
kısrak, koyun, keçi, kedi, köpek) veya
yetiştirmenin niteliğine göre seçilmiş
bilgisayar sistemlerinde depolanmakta
ve gerektiğinde bireysel hayvanların
veya sürünün tamamına ilişkin gerçek ve
güvenilir bilgilerle doğru tanıya kolayca
ulaşılabilmektedir.
18
Anamnez
Bireysel olarak kliniklere getirilen
hayvanlarda ise anamnezin doğruluğu
veya güveni hayvan sahibinin ilgisine
kalmaktadır.
19
Kısrakların muayene için
hazırlanması
 çoğu kez sakin bir yapıya sahiptir
 kısraklara daima hayvanın kendilerini
görebilecekleri bir şekilde ön taraftan
yaklaşılmalı
 yaklaşma sırasında hayvan sahibi veya
bakıcısının hayvana söylediği sözler ve
sözcükler seçilerek söylenmeli ve
kısrağa yaklaşıldığı zaman kısrak
okşanmalı ve hekime alıştırılmalı
20
Kısrakların muayene için
hazırlanması
 kısrak mutlaka bir travay içerisine
alınmalı, bu mümkün değilse kısrak
kösteklenerek hekim ile kısrağın arka
bacakları arasına 2-3 ot balyası veya
minder konulmalı, bu da olmaz ise bir
kapı aralığından yararlanılmalı
 huysuz ve asabi kısraklar ısırma, tekme
atma, şaha kalkma gibi reaksiyonları
muayene sırasında da gösterebilirler.
21
Kısrakların muayene için
hazırlanması
 alt, üst dudak veya kulağa uygulanan
“yavaşa” muayeneyi kolaylaştırır.
 muayeneye izin vermeyen kısraklarda
sedatif ve yatıştırıcı ilaçlar kullanılabilir.
 kısrağa önden yaklaşıp, perineal
bölgeye kadar hayvanı okşayıp
hayvanla konuşarak ilişki kurduktan
sonra rektal ve/veya vaginal muayene
yapılmalı.
22
Kısrakların muayene için
hazırlanması
 Veteriner hekim muayene sırasında
kısrakla sosyal ilişkide olmalı, rektal
palpasyon yaparken bir elini hayvanın
sırtında bulundurmaya özen göstermeli.
 Vaginal bakılarda hiçbir zaman kısrağın
tam gerisinde durulmamalı. Yan tarafta
bir eli kısrağın sırtında ve travaya
dayanmış bir şekilde, yan tarafdan
dikkatlice başını uzatarak muayeneyi
yapmalıdır.
23
Kısrakların muayene için
hazırlanması
 Uygun bir tutma ve bağlama şekli
seçilen kısrağın bakıcısı muayeneden
önce mutlaka kısrağın başında
bulunmalı, yularından tutmalı ve kısrağı
okşamalıdır.
 Kuyruk bir sargı bezi ile sarılarak kenara
alınmalı, ya bir yardımcı tarafından
tutulmalı veya kuyruk ucuna değin
sarılan sargı bezinin düğüm yerine
eklenen bir başka uzun sargı beziyle
yulara bağlanmalıdır.
24
İneklerin muayene için
hazırlanması
 Genel olarak sütçü ineklerin muayenesi
sahibinin veya bakıcısının yanında zorluk
çekilmeden yapılabilir.
 ahır içerisinde iseler kısa bağlanmalı,
 merada iseler su oluğuna veya ağaca
sıkıca bağlanmalı
 daha sonra hayvana güven verecek
şekilde seslenmeli ve okşayarak
yaklaşılmalı
25
İneklerin muayene için
hazırlanması
 rektal ve vaginal muayene
yapılırken çok daha dikkatli
olunmalıdır
 kol rektumdayken hayvanın ani
olarak yanlara doğru yapacağı
hareketler, hekim ve hayvan için
tehlikeli olabilir
26
İneklerin muayene için
hazırlanması
 Hayvan huysuzluk edip, yanına
yaklaştırmıyor ise, bakıcılar ineğin sağ
veya sol tarafında durup sırtlarını ineğin
boyun bölgesine dayayıp, öncelikle
avuç içleriyle ineğin bulunduğu taraftaki
boynuzundan tutup diğer ellerinin sağ ve
sol baş ve işaret parmaklarıyla septum
nasi'den yakalayarak sıkabilirler veya
aynı bölgeye “muşet” uygulayabilirler.
27
İneklerin muayene için
hazırlanması
 İnekler arka ayaklarıyla hem arkaya
hem de öne doğru tekme atabilirler
 özellikle meme ve genital organ
muayeneleri sırasında bu tekmeler
önemli tehlikeler oluştururlar. Bunu
önlemek için hayvanı kavramından
sıkıca tutarak (kavram demiri de
kullanılabilir) veya kuyruğu bacak
arasından arkadan öne doğru kavramın
ön kısmından çıkacak şekilde tutularak
etkisiz hale getirilebilir.
28
İneklerin muayene için
hazırlanması
 Yukarıda anlatıldığı şekilde etkisiz
hale getirilmelerine rağmen yine de
tekme atmaya devam eden
hayvanların arka bacaklarına
bağlanan bir ip, bacaklar arasından
“8” şeklinde geçirilerek bir
yardımcıya tutturulabilir
 veya aşil tendosu üzerine bir muşet
uygulanabilir.
29
Koyun ve Keçilerin muayene
için hazırlanması
 büyük zorluklarla karşılaşılmaz
 hayvanın uygun bir şekilde yerde veya
muayene masası üzerinde tutulması
yeterli olur
 bir yardımcının hayvanın başından
tutması muayeneye yardımcı olur
 güç doğumlarda bir muayene masasına
sırt üstü yatırılarak bir yardımcının arka
bacakları sıkıca tutması sağlanır
30
Köpeklerin muayene için
hazırlanması
 Köpek masaya konmak için kaldırılırken
başını hayvan sahibinin kaldırması
gerektiği unutulmamalı
 köpekler arka bacaklarından
tutulmamalı, tutulduklarında genellikle
otururlar
 köpekle konuşmak gerekir çünkü,
sessizlik köpeği huzursuz yapar, kontrol
eden kişiye karşı güvenini yitirmesine
neden olur
31
Köpeklerin muayene için
hazırlanması
 okşayarak, severek güven ve iyi bir
ilişki oluşturulmalı, aşırı kuvvet
uygulamadan tutulmalı
 hekimin köpekten korktuğunu belli
etmemesi gereklidir, bu köpeği,
güvensiz, inatçı ve saldırgan
yapabilir.
32
Köpeklerin muayene için
hazırlanması
 karın bölgesinin palpe edileceği
durumlarda yardımcı bir kişi, bir eliyle alt
çeneden ötekiyle de boyundan
bastırmalı
 Acı duyacağı olasılığına karşı, boyun
bölgesinden sol elle sıkıca tutmak ve
sağ elle de karın bölgesini palpe etmek
veya bu durumda bir yardımcıya
tuturmak yerinde olur
33
Köpeklerin muayene için
hazırlanması
 Isıran köpeklerde ağızlık yerine ağzı
bandaj veya band şeklindeki bir iple
düğüm boyun bölgesine gelecek
şekilde bağlamak en iyi yoldur.
 Köpekler genellikle itaatkar
hayvanlardır. Yine de hırçınlık gösteren
köpeklerde kontrol ve sağaltımı iyi
yapabilmek için sakinleştirici verilebilir.
34
Kedilerin muayene için
hazırlanması
 Kedilerin kontrolü ve sağaltımı her
zaman kolay olmamaktadır.
 Çok sevimli görünen bir kedi büyük bir
hızla ve aniden saldırıya geçebilir.
 Bu tip reaksiyonları korku ve stresten
dolayı hem hekime hem de kendi
sahibine karşı gösterebilir.
 Bu yüzden kedilerin bu işi iyi bilen kişi
tarafından tutulmaları gerekmektedir.
35
Kedilerin muayene için
hazırlanması
 Taşıma sepeti veya çantası içine
konmadan elde açık getirilen kediler
daha sinirli davranışlar gösterirler.
 Taşıma sepetinin kediyi üstten almaya
uygun olması gereklidir. Bu normal
olarak kediye fazla bir karşı koyma
olanağı yaratmaz, ama önden açık olan
bir sepetten alınmaya çalışılırsa bir karşı
koyma reaksiyonunun hesaba katılması
gerekir.
36
Kedilerin muayene için
hazırlanması
 Muayene odası kedinin kaçmalarını
önleyici olmalıdır.
 Burada dolaşmaları var olan kokulardan
irrite olmalarına ve saldırganlaşmalarına
neden olabilir.
 Odaya alışmalarını beklemek de doğru
değildir.
 Aşırı sessizlik kedilerin daha dikkatli
olmasını sağlar, böylece sinirli olurlar.
37
Kedilerin muayene için
hazırlanması
 Kediler genelde sakin davranışlarla ve
karşı koymaksızın muayene masasına
alınabilir. Bu durumda en uygun tutuş
“göğüsten tutuştur”.
 Kedi dikkatlice bir elle, el skapulanın
altına ve göğsün üstüne gelecek şekilde
tutulur, diğer el ise pelvis bölgesini
destekler.
 Kedinin başının hekimle iletişimi
sağlamak için arada bir okşanması
gerekir.
38
Kedilerin muayene için
hazırlanması
 Kedi inatçılık veya hırçınlık yaparsa
gereksiz zorlamalardan kaçınmak
gerekir. Bu durumda bilinen “omuzdan
tutuş” en uygunudur, çünkü kediler bunu
bir zorlama olarak algılamazlar.
 İki elle göğüs kafesi öyle tutulmalıki,
dirseklerin üst kısmında kalan kol orta ve
işaret parmağının arasında kalmalıdır.
39
Kedilerin muayene için
hazırlanması
 bir kişinin bir eliyle ön iki kolu ve diğer
eliyle de boyundan tutuğu, bir başka
yardımcının da arka ayakları aynı
şekilde tuttuğu yöntem oldukça
kullanışlıdır.
 yüzü ve gözleri örten ağızlık, hayvanın
nefes almasını engellemeden hem
ısırmayı hem de çevreyi görmelerini
engellemektedir.
40
Kedilerin muayene için
hazırlanması
 Hijyenik koşullar sağlanabilirse plastik
eldivenlerde kullanılabilir. Bunlar
ısırmaya dayanıklı olmalı ve kolay
dezenfekte edilebilmeli.
 Kediler fazla sıkı ve aşırı kuvvet
harcayarak tutulmamalıdır.
 Kedinin aşırı hırçın olduğu durumlarda,
bir sakinleştiricinin verilmesi gerekir.
41
İnspeksiyon
 bakarak veya görerek yapılan muayene
 evcil hayvanların davranış biçimleri
onların üreme evrelerine ilişkin önemli
bilgiler verdiği gibi, bazı hastalıkların
tanısında da önemli ipuçları olarak
karşımıza çıkar.
ineklerin birbirlerinin üzerlerine atlaması,
böğürme ve sürtünme hareketleri,
kedilerin sürtünme ve yuvarlanma hareketleri,
miyavlamaları
42
İnspeksiyon
dış genital organların görünüşleri, büyüklükleri,
vulvanın ödemli olup olmadığı,
rimae vulvanın rengi,
vulva üzerindeki yaralanmalar,
vaginal akıntının rengi, miktarı, kokusu,
tüylerin durumu ve tüyler üzerine özellikle
kuyruk tüyleri üzerindeki yapışkan karakterli
bulaşmalar,
 karın bölgesindeki büyüme,
 memelerdeki büyüme ve değişiklikler






43
İnspeksiyon
 İneklerde Lig. sacro tuberale latum'ların
doğuma yakın dönemlerde, abortus
olgularında veya ovaryum kistlerinde
esnekliğini kaybetmesi ve caudalde kuyruk
kökünde çukurluğun oluşması,
 vaginadan östrus sırasında temiz, "çara",
metöstrus kanaması veya doğumdan sonra
görülen 14-17 gün süresince kahverengikırmızı "lochia" akıntısı gibi fizyolojik akıntılar
 pyometra, mumifiye fötus, septik metritis
olgularında da patolojik akıntılar
44
İnspeksiyon
 Köpekte vulva dudaklarındaki sertleşmeler ve
deride görülen simetrik kıl dökülmeleri,
hormonal bir bozukluğun bellirtisi olabilir.
 vaginal akıntının niteliği (sulu-hemorajik:
östrus; mukoz-yapışkan: geç metöstrus;
kahverengi: puerperium; doğum başladıktan
sonra yeşil akıntı: ölü yavru şüphesi) tanı
bakımından büyük önem taşır.
 vaginal tümörler, meme tümörleri.
45
İnspeksiyon
 Kedilerde vulva dudaklarının yapısı,
ödem durumu, vaginal akıntının varlığı
veya yokluğu, vulva ve memedeki
değişiklikler oldukça dikkat çekicidir.
 Özellikle neoplastik oluşumlar açısından
önem taşımaktadır.
46
İnspeksiyon
 Koyun ve keçilerde de dış organların
inspeksiyonla muayenesinde doğum ve
doğum sonrası dönem, seksüel sikluslar
ve hastalıklar konusunda önemli
hastalıklar elde edilebilir.
47
İnspeksiyon
 Kısraklarda vulva dudaklarının büyüklüğü,
açıklığı, ödemli olup olmadığı, vulva dudakları
kenarındaki kahverengi-kurumuş akıntı;
vestibulitis, vaginitis'in işareti olabilir.
 Vulvanın ventral kommisurasında sarı renkte,
kuyruk ve gluteal bölgeye yapışmış akıntılar
endometritis, pyometra, puerperal dönem
hastalıklarının beldekleridir.
48
İnspeksiyon
 Kısraklarda vulva mukozasında gözlenen
pigmentasyon noksanlığı, kabarcıklar,
kabuklaşma veya nekrotik odaklar
mykotoksik oluşumların işaretidir.
 Östrus sırasında ödem ve kırmızılaşma,
kuyruğun kaldırılması, idrar bırakma ve
vaginal akıntı gözlenir.
 Pneumovagina veya vulvadaki tümöral
oluşumlar dış klinik muayene ile saptanabilir.
49
Download

ANAMNEZ - Uzman Veteriner