YAŞLILARDA İSTİSMAR VE İHMAL NASIL
FARKEDİLİR? NASIL ÖNLENİR?
Hem. Ayşe CEK
Acıbadem Kozyatağı Hastanesi
Eğitim ve Gelişim Hemşiresi
Hazırlanma Tarihi: 25.11.2014
SUNU PLANI
İstismar Nedir?
Yaşlı İstismar Türleri
Kurumsal ya da Aile İçi Yaşlı İstismarı Tipleri
Yaşlı İstismarında Risk Faktörleri
Yaşlı İstismarının Belirlenmesi
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının Durumunu
Gösteren Bulgular
• İstismar Durumunda Yapılacaklar
• İstismarın Önlenmesi
•
•
•
•
•
•
Dünya; kötülük yapanlar
değil seyirci kalıp hiçbir şey
yapmayanlar yüzünden
tehlikeli bir yerdir.”
A.Einstein
İstismar Nedir?
Bir yetişkin tarafından yaşlının o kültürde kabul
edilemeyen bir davranışa maruz kalmasıdır.
Güven beklentisi olan herhangi bir ilişkide
yaşlıya zarar veren veya strese sokan tek ya da
tekrarlayan davranışlarda bulunulmasıdır.
Yaşlı İstismar Türleri
• Aile İçi istismar ve ihmal
• Kurumsal istismar ve ihmal
• Öz-ihmal ya da istismar (Pasif İhmal)
Türkiye’de her 8
yaşlıdan biri
istismar ediliyor.
Yaşlı istismarı
ile ilgili yasa ve
yaptırımlar
ağırdır.
Yaşlı istismarını
fark eden
bildirmelidir.
Dünyanın her
yerinde kadınlar
daha çok istismar
ediliyor!!!
Kişiler Tarafından (Aile İçi) İstismar
•
•
•
•
•
•
•
•
Dövülme,
İteklenme,
Bağırma,
Hakaret,
Küfür,
Bir şey fırlatılma,
Saygısızlık,
İlgi eksikliği,
Bir şey fırlatılma,
Saygısızlık,
İlgi eksikliği,
Yalnız bırakma,
Konuşmama,
Tedavi
etmeme/ettirtmeme,
• Ayrımcılık,
• Dışlama,
• Damgalama
•
•
•
•
•
•
Kurum Tarafından İstismar
• Yaşlının bakım aldığı kurumlarda yasal ya da
anlaşmalı olarak bakım aldığı kişilerden kötü
muamele görmesidir
Öz-İhmal (Pasif İhmal)
• En yaygın görülen ihmal türüdür,
• Genellikle yalnız ve izole yaşayan kişilerde
görülür.
Öz-İstismar
•
•
•
•
•
İleri derecede kendi kendini ihmal etme,
Hijyen kurallarının uygulanmaması,
İçe kapanma,
Her türlü yardımı reddetme ve
Stresli olayları provake etme durumu
(Diyojen sendromu)
Kurumsal ya da Aile İçi Yaşlı İstismarı Tipleri
•
•
•
•
•
•
Fiziksel
Psikolojik/duygusal
Cinsel
Ekonomik
İhmal
Terk edilme
Yaşlı İstismarında Risk Faktörleri
İstismarda Yaşlıya Ait Risk Faktörleri
İstismar Eden Kişiye Bağlı Risk Faktörleri
YAŞLIYA AİT ÖZELLİKLER
RİSK FAKTÖRLERİ
Bireysel Özellikler
Yaşlı bireyden daha genç olma
Aile üyesi olma (çocuk ve eşler)
Fiziksel ve Mental Sağlık
İlaç ve alkol kullanımı veya bağımlılığı
Tedavi edilmemiş psikiyatrik problemler
Bunama
Şiddet ve antisosyal davranış öyküsü
Zayıf dürtü kontrolü
Sosyal ve İlişkisel Faktörler
Bireysel aile stresi
Bakım verici stresi
Yaşlı ile beraber yaşama
Yaşlıya bağımlılık (ev, ulaşım veya para konusunda)
Ciddi dışsal stres (İş kaybı, bireysel hastalıklar)
Ekonomik Faktörler
Maddi stres
Yaşlı İstismarının Belirlenmesi
• Hastaneye gelen her yaşlıda; ihmal, istismar
ve şiddet akılda bulundurmalıdır.
Şiddet ve istismarın ayırıcı tanısında kazalar
dikkate alınmalıdır.
İstismarı Düşündüren Genel Durumlar-1
• Olay ile tedavi için başvurma arasında gecikme olması
• Olay hakkındaki öyküde aile ile yaşlının ifadesi arasında
tutarsızlık olması
• Yaralanma sebebinin diğer aile üyelerine yüklenmesi
• Olayın oluş nedeninin açıklanamaması ve tanık olmaması
• Tedaviye aile dışından birisinin getirmesi
İstismarı Düşündüren Genel Durumlar-2
• Acil servise geldikten sonra ailenin ilgisizliği,
sorumluluklarını tam olarak yapmaması
• İhmalin açık delillerinin olması, yaşlının hijyeninin kötü
olması
• Yaşlıda veya ailede mental problemlerin olması
• Daha önce ihmal nedeni ile rapor edilmiş olması
• Yaralanmanın özelliği ile ifade edilen öykünün tutarsızlığı
İstismarı Düşündüren Genel Durumlar-3
• Yaralanma ile birlikte kırık, ekimoz gibi diğer
yaralanmaların varlığı
• Yaraların ifade edilen öyküden daha eski olması
• Yanığın bilateral veya simetrik olması
• Yaralanmaların vücudun korunmuş bölgelerinde
lokalize olması
İstismarı Düşündüren Genel Durumlar-4
• Sigara yanıkları gibi temas yanıklarının olması
• Yaşlının pasif olarak ağrıya dayanma toleransının olması
• Yaraların derin dokuları kapsaması ve şekilli olması
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-1
 Hastanın isteksiz görünümü
Davranış  Bakım verici tarafından çocuk
gibi davranılması
 Öykü alınırken bakım
vericinin ön plana geçmesi
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-2
 Endişe
korku ve çekingenlik
Zayıf göz Teması
Konuşurken bakım veren kişiye
Genel
bakma
Görünüm Kötü hijyen, uygunsuz ve yetersiz
giyim
Zayıflık ve kötü beslenme
Fiziksel kusur ve sakatlık
Gerekli olmasına rağmen gözlük,
takma diş, işitme cihazı gibi cihazların
olmaması
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-3
Deri bütünlüğünün bozulmuş
olması
 Morluk, çizik, çürükler, ezilme,
Derinin
iyileşmiş
yara
izleri
Durumu
 Yatağa bağımlı olanlarda basınç
yaralarının olması
 İp ve halat izleri
 Dehidratasyon, derinin turgor
ve tonüsünde zayıflık.

İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-4
Karın /
Rektal
Bölge
 Gerginlik ve şişlik
 İç kanama
 Barsak peristaltizminde
bozulmalar
Kas-İskelet
Sistemine
Ait
Durumlar
Eski iyileşmiş kırık izleri
Var olan kırıklar ve burkulmalar
Hareket kısıtlılığı
Kasılmalar
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-5
Genito
Üriner,
Dur
Nörolojik
Durum
 Vajinal yaralar, çürükler,
enfeksiyonlar
 İdrar yolu enfeksiyonu
 Konuşmada bozulma
 Konfüzyon
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-6
 Korku, anksiyete ve depresyon
varlığı
Mental
Durum
İntihar düşüncesi
 Konsantrasyon güçlüğü
 Hafıza kaybı
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-7
Duyu
 Şişlik
Durumu:
Gözler
 Konjektival, retinal kanama
 Göz altında morluk
 Görme kaybın rağmen gözlüğün
olmaması
Duyu
İşitme kaybı
Durumu:  İşitme kaybına rağmen
Kulak
işitme cihazının olmaması
İstismar ve İhmal Edilen Yaşlının
Durumunu Gösteren Bulgular-8
Ağız
Sosyal
Durum
Yaralanmalar/laserasyonlar
 Diş kayıpları/diş kırıkları
Tedavi edilmemiş diş
problemi
Arkadaş veya akraba
ziyaretlerinin aralıklarının çok
uzun olması
Eve bakım veren dışında
ziyaretçi alamama
İstismar Durumunda Yapılacaklar-1
• İhmal, istismar ve şiddet bir suçtur. Yasalara göre bu
suçlar adli makamlara bildirilmek zorundadır.
• Olgunun sistematik değerlendirmesi yapılır.
• Gerekli görülürse bu değerlendirme yaşlının yakınları veya
bakıcısından ayrılarak, yaşlı ile baş başa kalarak yapılmalıdır
• Vücudundaki travma lezyonları belirlenir ve ilk müdahale
yapılır.
• Gerekli görülen laboratuvar, radyolojik tetkikler için hasta
hazırlanır.
• Kolluk kuvvetlerini (polis veya jandarma) bilgilendirilir. Bu
bilgilendirme sözel veya yazılı olabilir. Hastanın veya
yakınlarının gizlilik talebi bildirimi engellemez.
İstismar Durumunda Yapılacaklar-2
• Adli rapor hazırlanmalıdır.
• Yapılabiliyor ise lezyonlar hastanın rızası alınarak
fotoğraflanmalıdır.
• Tüm kayıtlar eksiksiz olarak tutulmalıdır.
• Gerek görülürse Alo 183 sosyal hizmet danışma
hattını aranarak vaka bildirebilir veya il/ilçe sosyal
hizmetler müdürlüklerine başvurulur/başvurulması
sağlanır.
• Konsültasyon amacıyla sevk edilebilir.
• Sevk düşünülüyor ise tıbbi endikasyon yanı sıra sosyal
endikasyon da göz önünde bulundurulmalıdır
İstismarın Önlenmesi
Genel Önlemler
Evde yalnız kalmaması,
Geçmişinde şiddet veya madde kullanım
öyküsü olmayan birisi ile yaşaması,
Koruyucu hizmetler sunan ajanslar, kurumlar,
güvenlik birimleri veya güvenebileceği birinin
(doktoru, arkadaşı vb.) telefon numarasını
sürekli yanında bulundurması.
Yasal Önlemler
İlerde yetersizlik yaşayabileceği durumlarda yasal açıdan
koruyacak birilerini, örneğin kendisini temsil edecek bir
avukat veya yasal güçten destek ve öneriler alması,
Yasal ve sosyal anlamdaki görüşmelerini periyodik olarak
devam ettirmesi,
Banka hesaplarını veya sosyal güvenlik evraklarını kontrol
ederek düzenlemeler yapması,
Yanında güvenebileceği biri olmadan ve incelemeden
herhangi bir doküman veya evrak imzalamaması, evden
yalnız ayrılmaması.
Sosyal Önlemler
ilişkilerini sürdürmesi ve arkadaş çevresini
geliştirmesi,
Ayrılmış olsa bile eski arkadaş ve komşuları ile
ilişkilerini sürdürmesi, ev dışında arkadaşlık ilişkilerini
artırması,
Arkadaşlarının kendi evinde ziyaret etmelerini
istemesi,
Sosyal ve toplumsal aktivitelere, gönüllü
programlara katılması.
Ailenin Alabileceği Önlemler-1
Yaşlı komşuları ve arkadaşları ile yakın ilişkiler
kurması,
Uzun dönem evde bakımı sağlamada ailesinin
gücünü ve becerisini incelemesi,
Alternatif bakım kaynaklarını keşfetmesi,
Potansiyel yeteneklerini önceden belirlemesi ve
yaşlının isteğine dayalı tartışma yapmayı
planlaması,
Ailenin Alabileceği Önlemler-2
Ekonomik boyutunu ve sorumlulukları
üstlenmek ve talepleri karşılamak için yeterli
olmadığı halde evde kişisel bakımı tercih
etmemesi,
Sınırlılıklarını ve olumlu yönlerini göz ardı
etmemesi,
Yaşlı bireyin bağımsızlığına engel olmaması ya
da gerekli olmadıkça özeline girmemesi.
Toplumsal Önlemler-1
Bakımı üstlenen ailelere doğrudan maddi yardımın
sürdürülmesi
Yaşlıya hizmet programlarını daha kapsamlı
gerçekleştirecek başka toplum kurumlarının
araştırılması,
Bakımı üstlenen ailelere yardım etmeleri için hem
kamu hem de özel girişimcilerin cesaretlendirilmesi,
Bakımı vermede mevcut destek servisleri ve
mesleklerin ilanlarının verilmesi,
Toplumsal Önlemler-2
Yaşlı bakım destek personeli eğitimi sertifika
programlarının arttırılması ve bakanlık denetiminde
sürdürülmesi.
Vaka yönetimi ve hizmet sunumu ile ilgili kamu
çalışanlarına temel eğitim verilmesi,
Güvenlikten sorumlu kişilere, hizmet çalışanlarına,
kapıcılara, topluma eğitimler sağlanması,
İlköğretimden başlamak üzere tüm eğitim programları
için yaşlı istismarına yönelik konuların derslerde yer
alması,
Toplumsal Önlemler-3
Basın ve yayın organlarınca yaşlı istismarını
önlemeye yönelik bilgilendirmelere yer verilmesi ve
toplumsal duyarlılık ve farkındalığın arttırılması,
Yasal açıdan suç unsuru olan istismar, kötü
davranma ve ihmalin tüm biçimlerinin bilinmesi,
tanınması ve bilgilendirilmesi,
Yaşlı istismarının bildirimin yapılabilineceği bir
telefon hattının oluşturulması, bölgesel disiplinler
ararsı ekipler ve güç birliği oluşturulması,
Toplumsal Önlemler-4
Mental sağlık ve aile danışmanlığı hizmetleri
gibi gerekli tüm danışmanlık hizmetlerinin
oluşturulması,
Yaşlılar için gelir, sosyal ve sağlık hizmetlerinin
sağlanması ve sürdürülmesi,
Alkol ve madde kullanımını tedavi etme
programlarının oluşturulması,
Yaşlı haklarını arttırma ve bütün yaşlılara hak
arama ve kendini savunma eğitiminin verilmesi,
Yaşlanmanın pozitifliği ve üretkenliği ile ilgili
bilinçlilik oluşturulması ve eğitimlerin yapılması.
Her şeyden Önce Sevgi ve
Biraz Duyarlılık
15 Haziran "Dünya Yaşlı
Suistimali Farkındalık Günü"
TEŞEKKÜR EDERİM.
Kaynaklar
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
Akdemir N, Görgülü Ü, Çınar Fİ. Yaşlı istismarı ve ihmali. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi 2008; 68–75.
Aksoy E, Çetin G, İnanıcı MA, Polat O, Sözen MŞ, Yavuz F. Aile İçi Şiddet. Adli Tıp Ders Notları, http://www.ttb.org.tr/eweb/adli/6.html,
Erişim Tarihi: 24 Kasım 2014.
Artan T. Yaşlılık ve Sosyal Hizmet. www.spf.boun.edu.tr/docs/5-TanerArtan.ppt, Erişim Tarihi: 24 Kasım 2014.
Aslan D. Yaşlı İhmali ve İstismarı Önemli Sorunlardır, Önlenmelidir. www.turkgeriatri.org/pdf/YasliIhmal_istismar15.9.2014..pdf, Erişim
Tarihi: 24 Kasım 2014.
Durusu M, Plan E, Tuncer KS. Psikososyal Bozukluklar ve İstismar. www.jcam.com.tr/files/KATD-1797.pdf , Erişim Tarihi: 24 Kasım 2014.
Fadıloğlu Ç, Şenuzun Aykar F. Yaşlıda istismar ve ihmale yaklaşım. Ege Tıp Dergisi / Ege Journal of Medicine 2012; 51 (Ek Sayı /
Supplement): 69-77.
Günalp M. Yaşlı Ayrımcılığı-Yaşlı İstismarı. II. Ulusal ATAH (Acil Tıp Aile Hekimliği) Kongresi, 7-10 Nisan 2011, Ankara,
http://www.sunummerkezi.org/?s=573B285626385E2C3C, Erişim Tarihi: 24 Kasım 2014.
Kalınkara V. Bölüm V, Yaşlı İstismarı ve İhmali. İçinde: Temel Gerontoloji: Yaşlılık Bilimi, Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic.
Ltd. Şti. Ankara, 1. Basım, Ekim 2011, s.135-155.
Kıssal A, Beşer A. Yaşlı istismar ve ihmalinin değerlendirilmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin 2009; 8 (4): 357-364.
Koştu N. Yaşlı istismarı ve ihmalinin önlenmesinde halk sağlığı hemşiresinin rolü. http://www.dezavantaj.org/index.php/aratirmalar/9yal/291-yal-stismar-ve-hmalinin-oenlenmesinde-halk-sal-hemiresinin-rolue- , Erişim Tarihi: 24 Kasım 2014. Uysal OA. Dünyada yaygın bir
sorun: Yaşlı istismarı ve ihmali. Aile ve Toplum Eğitim-Kültür ve Araştırma Dergisi 2002; 2 (5): 2002.
Yaşlılık Döneminde İhtal, İstismar ve Şiddet. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Hekimler İçin Yaşlı Sağlığı Tanı ve Tedavi Rehberi
2010; s. 437-441. http://ailehekimligi.gov.tr/aile-hekimliginin-tanm/340-birinci-basamak-salk-hizmetlerinde-calan-hekimler-cin-yal-saltan-ve-tedavi-rehberi-2010.html, Erişim Tarihi: 27 Kasım 2014.
Download

İstismar - Acıbadem Hemşirelik