REHBERLİĞİ
AİLE EĞİTİMİ NE DEMEKTİR?
Engelli çocuğu olan ailenin;
-Çocuğuna nasıl eğitim-öğretim vereceği,
-Aileye çocuğunun engelinin tanıtılması,
-Çocuğun toplumsallaşması için yapılabilecekler,
-Çocuğun kendi başına hareket edebilmesi,
-Ailenin çocuğunu kabullenmesi,
-Engelli çocuğun haklarının olduğu,
Alanlarında aileye verilen eğitimdir.
Aile Eğitimi Çalışmalarında



Çocuğun doğduğu andan itibaren ilk sosyal
çevresi ailesidir.
Çocuğu en iyi tanıyan ve çocukla en çok beraber
olan ve gelişimsel süreci boyunca çocuğu en çok
destekleyen yine ailesidir.
Çocuğun gelişimi ve eğitiminde doğal eğitimci
rolünü üstlenen anne- babaların önemi uzun yıllar
gözardı edilmiş, eğitimde uygulayıcı olmaktan çok
bilgi alıcı rol oynamışlardır.
Anne babaların çocuklarına beceri öğretebilmeleri,
 Varolan problem davranışlarla başa çıkabilmeleri,
 Çocuğu daha iyi kontrol edebilmeleri,
 Çocukla ilişkilerini olumlu yönde
geliştirebilmeleri hedeflenir.
Aile eğitimi çalışmalarının odak noktası, çocuk
ve çocukla olan ilişkilerdir.

Yasalarda belirtilmiş olma,
 Ailelerin çocuklarının eğitiminde oynadıkları anahtar
rolün öneminin artması,
 Engelli çocukların işe yönelik mesleki eğitimlerinde
ailelerinin çok önemli bir rol üstlendiklerinin
varılması olarak belirtilmektedir.
Ülkemizde de Milli Eğitimi düzenleyen genel esaslar
doğrultusunda özel eğitimle ilgili temel ilkelerden
birisi; “Ailelerin özel eğitim sürecinin her
boyutunda aktif katılımlarının sağlanması esastır”.

Aileler, çocuklarına okulun
yapabileceğinden çok daha fazla özen
gösterirler.
 Çocuğun eğitim programlarını bilmek ve bu
programlara dahil olmak ailelerin hakkıdır.
 Aileler etkili eğitimciler olabilirler.

Aile Eğitiminin Yararları


Anne babaların çocuklarının eğitimine eğitici/öğretici
olarak katılımları;
* anne-baba
* engelli çocuk
* diğer kardeşler açısından çok yararlı olmaktadır.
Engelli çocuk bir çok beceriyi anne baba katılımıyla;
* daha hızlı kazanmakta,
* daha farklı ortamlara genelleyebilmekte,
böylece kazanılan bilgiler daha kalıcı olmaktadır
Anne babalar ise çocuklarının gelişimine katkıda
bulundukları için,
* duygusal olarak rahatlamakta,
* kendilerini daha yeterli hissetmekte,
* engelli çocuklarına karşı olumlu duygular
geliştirmektedirler.
Ayrıca anne babanın ve diğer aile bireylerinin çeşitli
problemlerle başetme becerileri ile anne baba ve
kardeşlerin birbirleriyle ilişkileri olumlu yönde
gelişmektedir.

Ailenin eğitime katılımını etkileyen değişkenler;
*Eğitimcilerin, uzmanların anne babalara karşı
tutumları,
* Çocuğun devam ettiği programın özellikleri,
katılımın yordanmasını sağlayacak temel özelliklerdir.
Bunun yanı sıra, anne babanın;
* Eğitim düzeyi,
* işi,
* yaşı,
* ailenin gelir düzeyi katılımı etkileyecek değişkenler
olarak kabul edilmiştir.


Anne baba katılımını etkileyebilecek çocuğa
ait değişkenler olarak;
• Çocuğun yaşı
• Cinsiyeti,
• Engel türü,
• Özellikle çocuğun aldığı eğitim süresinin
katılımı belirleyici olduğu yapılan
araştırmalarla belirtilmiştir.
Aile Eğitiminde Amacımız Nedir?
• 1. Anne-Babayı Bilgilendirmek.
a) Kendileri ve Çocuklarının Yasal Hakları,
b) Yararlanacakları Toplumsal Kuruluşlar,
c) Çocuğa ve Aileye Sunulacak Eğitim Olanakları,
d) Aile ve Çocuğun Görev ve Sorumlulukları,
• 2. Anne-Babayı, Anne-Babalık Rolleri Açısından Eğitmek.
*Çocuk Yetiştirme Yaklaşımları
*Çocuğun Engeline Uyum Süreci
*Aile İçi İlişkilerde Etkili Yöntemler
*Kendi İletişim Tarzını Ve Duygularını Fark Etme
* Çocuğu Anlayabilme, Onu Anladığını Anlatabilme
Etkin Dinleme-Empati, Ben Dili-Sen Dili,
Beden Dili, Geribildirim Verme
*Anne-Babaya, - İstiyorsa - İletişim Tarzlarını
Değiştirmesine Yönelik Etkinlikler Önerme
• 3.
Anne-Babayı Çocuğuna Öğretici Olarak Eğitmek
a) Çocuğun;
-Dil Gelişiminde,
-Psiko-Sosyal ve Duygusal Gelişiminde,
-Motor Gelişiminde
-Bağımsız Yaşam ve Öz bakım Becerilerinde,
b) Anne-Babanın Nasıl Katkıda Bulunacağına
Yönelik Bilgilendirme,
c) Örnek Etkinlikler ve Uygulamalar Hazırlama,
d) Ödevlendirmeler Yoluyla Anne–Babanın
Eğitim Sürecinde Öğretici Olarak Görev
Almasını Sağlama
Aile Eğitimine Başlamadan Önce Neleri Bilmeliyiz?
Engelli Bireylerin Ailelerinin Neler Yaşadığını Biliyor muyuz?
Bireyin Yetersizliğinin Fark Edilmesi,
Tanılanması ve Eğitimi Aşamalarında Aileler
Neler Hisseder ve Hangi Tepkileri Verirler?
1) Bireyin Yetersizliğinin Öğrenilmesi
* Şok
* İnkar
• Başarı Beklentilerini Düşük Tutma
• Gerçekçi Olmayan Amaçlar Koyma
• Kaçma
• Karşıt Tepki Oluşturma
* Keder ve Çöküntü
2) Karışık Duygu Durumları ve İkircikli Duyguların
Hissedilmesi
*Suçluluk
*Kızgınlık
*Utanma
3) İyileşme Arayışları ve Durumun Kabul Edilmesi
*Kapı Kapı Dolaşma
* Anlaşma
* Uyma ve Yeniden Düzenleme
* Kabul ve Uyum
Engelli Bir Çocuk Aile İlişkilerini Nasıl Etkiler?
1) Eşlerin Birbirleri ile İlişkileri
2) Kardeşlerin Yaşadığı Duygular Ve Gösterdikleri Tutumlar
*Kızgınlık
*Kıskançlık
*Düşmanlık
*Suçluluk
*Keder
*Korku
*Utanma
*Reddetme
*Kabul ve Uyum
3) Ailenin Büyüklüğü, Kardeşlerin Sırası, Engelin türü ve
Derecesi ile Anne-Babanın Engelli Çocuğa ve Kardeşlere
Yönelik Tutumlarının, Kardeşlerin Engelli Çocuğa Yönelik
Tutumlarına ve Kardeşlerin Birbirleri ile Olan İlişkilerine Etkisi
Aile Rehberliği



Her aile bir bebek beklerken o bebeğe ilişkin
hayaller kurar ve engelli bir çocuğun dünyaya
gelmesi ihtimali hiç düşünülmez.
Yapılan tüm hazırlıklar normal bir bebek içindir.
Ana-baba dışında ailenin tüm fertlerinin de
beklentisi aynı şekildedir.
Engelli bir çocuğun doğumu ise öncelikle anne
baba olmak üzere ailenin diğer üyelerini de
etkileyen beklenmedik bir durumdur.
Doğumdan önce bir çok ailenin engellilik
ile ilgili bilgileri oldukça azdır.
 Doğum öncesi dönem boyunca bir çok
ailenin en büyük korkusu engelli bir çocuk
dünyaya getirme ihtimalidir. Bu nedenle
aileler “kız erkek fark etmez eli ayağı
düzgün olsun” gibi sözler kullanırlar.


Araştırmacılar ailelerin engelli bir çocuğa
sahip olduktan sonra geçirdikleri aşamalar
arasında
benzerlik
olduğunu
ileri
sürmektedirler. Fakat geçirilen aşamalar her
ne kadar benzer olsa da her ana-baba ayrı
bir bireydir ve yaşanılan duyguların
yoğunluğu ve derecesinin aynı olması
mümkün değildir.


Yapılan araştırmalarda ailelerin engelli çocuğun
kabulünden önce normal çocuk beklentisinin
kaybolması, engelli bir çocuğun doğması ile
normal çocuk hayallerinin sona ermesi gerektiği
ve bununla ilgili hüzün ve üzüntünün yaşanması
gerektiği belirtilir.
Aileler engelli çocuğa sahip olmayı kabul etme
aşamasına kadar bir dizi aşamalar geçirirler.
Aile Tepkilerini Etkileyen
Değişkenler;
Araştırmacılara göre ailelerin tepkilerini etkileyen
faktörler şunlardır;
 Sosyo-ekonomik düzey (Alt, Orta, Üst)
 Aldıkları destek hizmetler
 Diğer çocukların ve eşlerin evdeki davranışları
 Doktorların davranışları
 Alınan ilk danışmanlık, ilk bilgiler
 Toplumdaki
bireylerin tepkileri ve hazır
bulunuşluk düzeyleri,







Engelli olmayan ve daha önce doğan sağlıklı
çocuklar,
Ailenin genel duygusal olgunluk düzeyi
Kültürel davranışlar,
Anne babanın eğitim düzeyi
Anne babanın yaşı
Doğum sırası ( İlk çocuk olma)
Çocuğun cinsiyeti.

Aile danışmanlığı ve aile rehberliği
sonucunda eğitimciler olarak ulaşmak
istediğimiz nokta, ailenin çocuğun engelini
kabul etmiş olması, eğitimsel ve sosyal
açıdan çocuğuna nasıl yardımcı
olabileceğini ile ilgili olması ve okul ile
işbirliği içinde çalışmayı kabul etmesi
şeklinde tanımlanabilir





Özel eğitime ihtiyacı olan çocukların ailelerinin gerek
duygusal süreçte gerekse çocuğun eğitiminde ve
çıkabilecek problemlerle savaşımında aile dışında
profesyonellerin yardımına ihtiyaç duyarlar.
Profesyonel yardımlarda dört temel amaçtan söz
edilebilir, bunlar
Anne babanın çocukla yapılan eğitim çalışmalarına
katılımını sağlamak
Duygusal olarak desteklemek,
Bilgi alışverişinde bulunmak
Anne-baba- çocuk ilişkisini artırmak.

Eğitimciler profesyonel anlamda aileye
psikolojik terapi ve danışmanlık değil aileye
rehberlik ve yardım sağlama görevini
üstlenirler. Aileye de bu açıklama
yapılmalıdır ve yardımlaşma ve işbirliği
içinde
eğitimsel rehberlik hizmetleri
sunulmalıdır.
Eğitimciler rehberlik sırasında gerçekleri ne
olduğundan az nede olduğundan fazla
göstermemelidirler.
 Eğitimciler aileye rehberlik konusunda
hedefleri ve amaçları belirlemelidirler. Nasıl
yardım edebilirim, işbirliğini nasıl
sağlayabilirim ve aileyi eğitim programına
nasıl dahil edebilirim gibi.

Eğitimci yardımlaşma ile ilgili
sorumluluklarını iyi bilmelidir





Kendini ispatlamak çabası içine girilmemelidir.
Kendini
yeterli
yada
yetersiz
olarak
düşünmemelidir.
Güven ortamı sağlanmalıdır. Eğitimci aileye, aile
de eğitimciye güven duymalıdır.
Eğitimci olması gerektiğinden fazla sorumluluk
almamalı, aynı şekilde aileye çok fazla sorumluluk
yüklememelidir.
Hem eğitimciler hem de aileler umutsuzluğa
kapılmamalıdır. Hem birbirleri açısından hem de
çocuk açısından.
Etkili bir yardımcının özellikleri;
Samimiyet; temel özelliklerden biri
insanlara samimi ve içten davranmaktır.
 Kabul etme; yardım alan kişinin duygu
düşünce ve ihtiyaçlarının tam olarak
algılanması ve kabul edilmesi.
 Empati; kişinin kendini diğerinin yerine
koyarak onun gözleriyle dünyaya bakması





Anlayışlı olma; empatiyle yakın ilişkisi olan
anlayışlı olma, karşılıklı iletişim kurma
çabalarının başlangıcı ve hazırbulunuşluğu olarak
zamanla gelişecek bir durumdur.
Güven duyma;çift taraflı samimiyet ve içtenliğin
sağlanmasıdır.
İlişki kurma; yardım eden kişi ile yardımı alan
kişinin işbirliği içinde çalıma sürecidir.
Şartlandırılmamış, olumlu ve önyargısız bakış;
karşılıklı olarak önyargısız davranma, her
tarafında kişilik özellikleri, fiziksel özellikleri vb.
değerlendirmeden yardım etme çalışması.
Yardımlaşmayı engelleyen nedenler




Söz verme; tarafların birbirlerine söz vermesi
yanlış bir tutumdur. Yerine getirilemeyen sözler
güveni sarsar.
Yorum yapmak; değer ve tutum sistemimize
göre yorumlar yapmak doğru değildir.
Zorlamak; yapmak zorunda olduğu hissini
yaşatmak doğru değildir, yapmak için gönüllü
olmak asıl verilmek istenen şeydir.
Moral vermek; anlamsız şekilde sürekli motive
etmek ve moral vermek yanlıştır. Gerçekleri
saptamak ve varsa yanlış tespit edilen amaçları
düzeltmek gerekir, çalışma motivasyonunu
azaltabilir.
Alay etmek küçümsemek; gerçekte olması
gereken duyguların küçümsenip alay
edilmesi ile saklanması yoluna gidilebilir.
 Azarlamak, çeşitli tehditler kullanmak;
kişinin davranışı düzeltmesine yönelik
kullanılır ama ilişkinin zedelenmesine yol
açar.

Örnekler;





Yönlendirme; “çocuğunuzu okula düzenli olarak
getirmelisiniz”
Öğüt verme “evde çalıştırmazsanız çocuğunuzun
gelişimi daha yavaş olabilir”
Uyarı, “ bu şekilde davranmamalısınız”
Moral verme “gereksinimlerini karşılamak sizin
göreviniz ve bunu da çok iyi başarıyorsunuz”
Öneride bulunmak; “ çocuğunuzla birlikte evde
oyunlar oynayın”




Azarlamak; “her şeyi abartıyorsunuz, gereksiz
yere çocuğunuzu ve kendinizi yoruyorsunuz”
Alay etmek“eğitimci gibi davranıyorsunuz, siz
öğretmen değilsiniz”
Soru sormak; “neden okula daha sık
gelmiyorsunuz”
Kritik etmek; “mantıklı davranmıyorsunuz”
Aile Eğitimi Programları;
Engelli çocuğun okul dışındaki yaşantısı,
 Ailenin çocuk için hedefleri,
 Okul programının amaçları ve okuldan
beklenenler hakkında genel bilgileri,
sağlar.
Ailelere hazırlanan eğitim programlarında
değerlendirme mutlaka olmalıdır.

Aile Eğitim Programında Dikkat
Edilecek Noktalardan Bazıları;





Aileler, çocuklar için planladığımız eğitimsel hedefleri
destekleyecek önemli kişilerdir.
Eğitimciler olarak her çocuğa ayırabileceğimiz bireysel
eğitim zamanından çok daha fazlasını aileler çocuklarına
ayırabilirler.
Ailenin eğitim düzeyi, işi, sosyo-ekonomik durumu,
evdeki diğer çocuklar gibi pek çok etkene aile eğitimi
programı hazırlarken özen gösterilmelidir.
Başarılı aile eğitim programları ailenin aktif katılımı ile
gerçekleşir.
Ailenin, eğitimde uygulaması gereken davranışları
mümkünse gözlemlemesi, uygulaması ve denemesi
sağlanmalıdır.






Her çocuk için bireysel bir program olmalıdır. Çünkü her
çocuğun gelişim özellikleri ve eğitim ihtiyacı farklıdır.
Benzer davranışları öğretmek için örn. El yüz yıkama, kaşık
kullanma gibi öz bakım becerileri veya aileleri motive edici
sözlerden oluşan bilgiler, tüm ailelere verilebilecek şekilde
yazılı materyaller olarak hazırlanabilir.
Her ailenin çocuğu için uygulayabileceği etkinlikler
farklıdır.
Aile eğitimi süreklilik gerektirir.
Aile eğitimi için hazırlanan programların planlı ve düzenli
olması gerekir.
Aile eğitimi çalışmalarında odak noktasının çocuk ve
çocukla olan ilişkiler olduğu unutulmamalıdır.





Aile katılımını sağlamak için eğitim programını
mümkünse aile ile birlikte hazırlayın ve ailenin
öneri ve fikirlerine yer verin.
Uygulanacak eğitim programlarında
uygulamaların tekrar sayısı ve süresi hakkında
bilgi verin.
Ailelere yapabileceklerinden fazla görev ve
sorumluluk yüklemeyin.
Hem eğitimci olarak kendiniz için hem de aileler
için kısa vadede çok fazla beklenti oluşturmayın.
Bu durum aileler açısından kendini başarısız
hissetme ve umutsuzluğa neden olabilir.
Uygulamalar için uygun zamanlar belirleyin, örn.
beslenme zamanı kaşık,çatal kullanma çalışması
yapmak gibi.
Aile ile İletişim ve Aile Eğitimi İçin
Kullanılabilecek Yöntemler
Bireysel aile görüşmeleri,
 Aile ile telefonda görüşme,
 Mektuplaşma veya çocuk ile pusulalar gönderme,
 Küçük gruplarda aile toplantıları,
 Büyük gruplarda aile toplantıları,
 Ev ziyaretleri,
Ailenin eğitime katılımı ile ilgili olarak, okul
personelinin aile ile doğrudan iletişim kurmaya
yönelik çabaları, iletişim ortamını oluşturan en
önemli özelliktir.

Aile, eğitimciler ve okul personelinden oluşan
görüşmeler ve takım çalışmaları için eğitimcilere
bazı öneriler;





Tartışmaların olabileceğini bilin.
Fikir birliğinin yapılanması sırasında antlaşmazlıklar
çıkabilir.
Görüşmelerde sıklıkla ailenin görüşlerini saygıyla
karşılayın ve dinleyin.
Bütün sorulara cevap veremeyeceğinizi bilin.
Görüşmeye tamamlanmış planlarla değil, fikirlerle
başlayın.
Anlaşılmaz dil ve sözler kullanmaktan kaçının.
 Pozitif iletişim yöntemlerini kullanarak aile ile iletişim
kurun.
 Ailelerin çalışmalarınıza ilişkin olumsuz fikir ve
kızgınlık eğilimi karşısında sakin olun.
 Görüşme zamanı konusunda esnek davranın.
 Eğer mümkünse aileye evdeki durumları ile ilgili
olarak da yardımcı olun.
Ailelerle çalışırken okul personeli ve eğitimcilerin asıl
üzerinde durmaları gereken nokta, ailenin rolü ve
fonksiyonunu artırma üzerine odaklanmalıdır.

Download

Veli Rehberlik