“YALAN VE SES ANALİZİ”
Hazırlayan:
Öğr. Gör. Melis YALÇIN
“Ruhu yansıtan sestir”
(Antik Yunanlı Doktor Galen)
Düşünmekte ve hissetmekte olduğunuz şey
genellikle seçtiğiniz sözcükler
ve sesinizin
tonunda kendini gösterir.
SES ANALİZİ
Dr. Lillian Glass, 20 yılı aşkın süredir insan sesi
ve konuşmasının anlamı ve inceliklerini
araştırmaktadır.
“Sözel sızıntı” kavramını geliştirmiştir.
Paul Ekman ise “yüz sızıntısı” kavramını
geliştirmiştir.
BEYNİN YAPISI
• Beyinde bulunan kafatası sinirleri, hem yüz hem de vokal
ifadeyi kontrol etmektedir.
• Beynin konuşmayı kontrol eden bölümü sol taraftaki
bölümdür.
• Bu bölüm zarar gördüğünde (felç durumunda) sözcükler
güçlükle çıkar.
• Limbik sistem; ses ve ses tonlarına karşı bazı duygusal
tepkiler oluşturur.
• Şakak lobu, konuşma belleğidir. Dil ve işitme işinden
sorumludur.
Vokal Kodu Anlamak
Geçmişten günümüze pek çok araştırmacı
tarafından (Freud, Eski Yunan filozofları,
Lillian Glass,...vb) sesle kişilik arasında bir
ilişki olduğu bulunmuştur.
Vokal Kodu Anlamak




Vokal kod, 4 kategoride analiz edilir:
Sesin perdesi (yüksek ya da alçak perde),
Sesin gücü (çok alçak ses, çok yüksek ses,
cümlelerin sonuna doğru sesin alçalması)
Nitelik (titreme, sertlik, saldırganlık, genizsi
konuşma)
Stil (heyecanlı, çok hızlı, ajite, kesik kesik,
duygusuz ve cansız, sevimli, flört eder
gibi, çok ağır, cümle sonunda perdenin
yükselmesi, tok, şevkli)
Vokal Kodu Anlamak
 Bir kişinin duygusal durumu %60-%65
oranında doğru tahmin edilebilir.
 İyi bir dinleyici olduğumuzda ise bu oran
artabilir.
Vokal Kodu Anlamak







Ses, çok yüksek perdeden mi çıkıyor?
Alçak sesle mi konuşuyor?
Sesi titrek mi çıkıyor?
Çok yüksek sesle mi konuşuyor?
Sesi telaşlı ve sinirli mi çıkarıyor?
Sesi öfkeli ya da ajite mi çıkıyor?
Sesi değişken, kesik, kuvvetli veya doğallıktan uzak
mı çıkıyor?
 Sesi saldırgan mı çıkıyor?
Vokal Kodu Anlamak
 Sesi cümlelerin sonuna doğru azalıp fısıltıya mı
dönüşüyor?
 Çenesi hareket etse bile inler gibi mi konuşuyor
veya sesi genizden mi çıkıyor?
 Sesi son derece sert ve ciddi mi çıkıyor?
 Sesi duygusuz, sıkıcı ve cansız mı çıkıyor?
 Cümleyi bitirirken sesinin perdesi yükseliyor gibi
mi görünüyor?
 Sözcükleri tane tane telaffuz ediyor , yavaş yavaş
ve ölçülü mü konuşuyor?
 Yapmacık, seksi görünen bir sesle mi konuşuyor?
 Sesi pes, tok veya şevkli mi?
Güzel bir sese sahip kişi, sesinde bir sorunu olan kişiden
fiziksel açıdan daha çekici olarak algılanır.
SESİN ÖZELLİKLERİ
Ses perdesi: Sesin frekans düzeyini (alçak/yüksek) ifade
etmektedir. Aşırı mutluluk, korku ve kızgınlık, sesin
yüksek perdeden çıkmasına neden olur. Moral
bozukluğu, üzüntü ve yorgunluk gibi durumlar ise sesin
alçak perdeden çıkmasına neden olur.
Ses tonu: Doğuştan gelen bir özellik olduğu söylenir.
Kişinin sesini kullanma biçimini ifade eder. Kişinin canlı,
pasif, kendinden emin, mesafeli...gibi özelliğini ortaya
koyar.
Yumuşak ses tonu: İçten, uzlaşmacı olarak algılanır.
Saldırgan bir ses tonu: Uyumsuz, rekabetçi, öfkeli olarak
algılanır.
Tok bir ses tonu: Kendinden emin, güvenilir, resmi olarak
algılanır.
Canlı bir ses tonu: Hayat dolu, istekli olarak algılanır.

Sesin Gücü:
Çok alçak ses: Utangaç, çekingen, üzüntülü, kontrol
düzeyi düşük, daha az baskın
Çok yüksek ses: Dikkat çekmeyi seven, gösterişli, kibirli,
kontrol düşkünü, kabadayı, kavgacı, rekabetçi, öfkeli,
kendine güvensiz
Cümlelerin sonuna doğru giderek alçalıp yok olan ses
Kontrolsüzlük, düzensizlik, dikkatsizlik, başladığı bir işte
sonunu getirememe, kendine güvensizlik





Telaşlı, manik tonlar
Otoriter, kontrol düşkünü, ilgi çekmeyi seven, bencil, öfkeli
Çok hızlı konuşmak
Kaygılı, sinirli, öfkeli, stresli, başarma tutkusuyla dolu
Ajite tonlar
Öfkeli, kavgacı
Değişken, kesik ve kuvvetli tonlar
İnatçı, gururlu, kibirli, dik başlı, yargılayıcı
Çenelerini hareket ettirmeden genizsi bir sesle konuşanlar
Hırslı, öfkeli, yargılayıcı, şikayetçi, biçimci




Duygusuz ve cansız ses
Kayıtsız, umursamaz, soğuk, biçimci, benlik değeri düşük
Abartılı bir tatlılığı olan ses tonları
Yapmacık, iki yüzlü, güven vermeyen
Cümlelerin sonunda perdesi yukarı doğru değişen sesler
Kendine güvensiz, çekingen
Fazla yavaş ve ölçülü konuşma
benlik değeri düşük, üzgün, içe dönük
YALAN

Paul Ekman’a göre yalan, niyeti gösteren bir ön uyarı
yapmadan karşıdakini bilinçli bir şekilde yanlış
yönlendirmektir.

Bir şeyin yalan sayılabilmesi için önceden
tasarlanması, niyetini belli edecek hiçbir ön uyarı
yapılmaması ve hedefteki kişinin özellikle bu işi
istememesi gerekmektedir.
YALAN

Genelde gizlemek yalancılık olarak değerlendirilmemesine
rağmen Ekman, gizlemenin yalancılık tanımlarında yer alan
unsurları taşıdığı için onu yalancılık olarak kabul etmektedir.

Bunun sebebini ise; gizlemede hedeflere kandırılmak
isteyip istemedikleri sorulmamasına,
bir ön uyarı
yapılmamasına ve önceden tasarlanarak hareket edilmesine
bağlamaktadır.
YALANCININ VOKAL KODU



Cansız bir ses tonu vardır. Söyleyecekleri şeyi
zihinlerinde tarttıkları için tonları düzenlidir.
Aynı zamanda sesleri canlı, neşeli de çıkabilir.
İçten, açık sözlü olmadıklarında seslerinin perdesi
yüksek olabilir
YALANCININ VOKAL KODU

Yalan söylenirken hisler ne kadar yoğun olursa duygu
çeşitliliği de o kadar fazla olur. Bu yalanın ortaya çıkma
ihtimalini artırır.
YALAN SÖYLEME TÜRLERİ
 Gizlemek (bazı bilgileri saklama)
 Yanlış bilgilendirmek (sahte bilgileri gerçekmiş gibi
sunma)
 Gerçeği abartma
 Gerçeği şakayla karışık söyleme
 Yanlış çıkarımlar yaptırma
YALAN SÖYLEME






İnsanların bir kısmı yalan söylemeyi doğal bir şekilde
gerçekleştirirken diğer bir kısmı da zorluk çeker. Bunun
sebepleri:
Yakalanma korkusu
Vicdani sorumluluk
Utanç duygusu
Suçluluk duygusu
Bir insanı aldatmaktan duyulan haz
Aldatma kabiliyetlerine duydukları güven
YALAN SÖYLEME USTALARININ KİŞİLİK
ÖZELLİKLERİ






Bireyci
Hırslı
Yalnız çalışmaya meyilli
Kural tanımayan
Riske girebilen
Kendi düşüncelerin üstün olduğuna inanan
YALANCILAR
 Yalancılar genellikle tüm davranışlarını kontrol
edemezler. Sadece insanların en çok dikkat ettikleri şeyi
gizlerler ya da değiştirirler.
 En
çok
sözcük
seçimlerinde
dikkatli
olma
eğilimindedirler. Ancak iletişimde pek çok mesaj yüz, ses
veya vücut yoluyla daha hızlı şekilde iletilir.
 Sözcüklerden sonra insanların en çok dikkatini yüz çeker.
YALANCILAR
 Ses de yüz gibi beynin duygularla ilgili bölümüne
bağlıdır.
Duygular
harekete
geçtiğinde
sesteki
değişiklikleri gizlemek zordur.
 Bir yalancının başkalarının kendini nasıl duyduğunu
kontrol etmesi zordur; çünkü kişi kendi sesini insanlardan
farklı şekilde duyar.
 Vücut hareketlerini kontrol etmeleri, yüzlerini ve seslerini
kontrol etmekten daha kolaydır.
YALANCILAR
 Tom Brokow, aldatma üzerine yaptığı çalışmalarda yalan
söyleyen bazı insanların dolaylı cevaplar verdiklerini, lafı
ağızlarında dolandırdıklarını ortaya çıkarmıştır.
 “Bir insanın yalan söyleyip söylemediğini anlamak için
yüzüne bakmam. Verdikleri karışık cevapları ve
entelektüel mazeretleri dikkatlice dinlerim”
YALANCININ SESİNDEKİ DEĞİŞİMLER
 Sesteki en belirgin
duraksamalardır.
aldatma
belirtisi
“Ben, ben demek istedim ki gerçekten...”
“Ge-gerçekten hoşuma gitti...”
yapılan
YALANCININ SESİNDEKİ DEĞİŞİMLER
 Sesteki diğer aldatma belirtisi ses tonundaki değişimdir.
Ancak hala bilim adamları sinir, korku, üzüntü, iğrenme ya
da aşağılamanın her birine göre değişip değişmediğini
bilmemektedir.
 Bir diğer aldatma belirtisi ise ses perdesidir. Yapılan bir
araştırmada deneklerin %70’inde deneğin korku ve öfke
halinde ses perdesinin yükseldiği bulunmuştur.
 Başka bir araştırmada ise üzüntü ve acıyla birlikte ses
perdesinin düştüğü ortaya çıkmıştır.
YALANCININ SESİNDEKİ DEĞİŞİMLER
 Eğer yalanın amacı hissedilen korku (YAKALANMA
KORKUSU) ya da öfkeyi gizlemekse konuşma tonu
normalden daha yüksek ve gür; konuşma hızı da daha
fazla olabilmektedir.
 Eğer yalanın amacı üzüntü duygusunu (ALDATMA
SUÇLULUĞUNU) gizlemekse bu sefer de konuşma tonu
normalden daha alçak ve konuşma hızı yavaştır.
SONUÇ
 Hiçbir aldatma belirtisi tüm insanlar için geçerli değildir.
 Yalan yakalayıcı (yalan avcısı), şüphelinin genel duygusal
davranışlarını, karakteristik ses tonu özelliklerini bilmelidir.
Aksi takdirde hataya düşebilir.
 Davranışlarını kontrol etmekte başarılı ve çok iyi bir
oyunculuk yeteneğine sahip kişilere karşı dikkatli olunması
gerekir.
 Bu arada çeşitli sayıda yalan makinesi bulunduğu iddia
edilmektedir. Ancak bu makineler sadece negatif duyguları
(özellikle stresi) ölçebilmektedir.
Kaynaklar
 Ekman, P. (2009). Ne Düşündüğünü Biliyorum: Sosyal
Çevrede, İş Ortamında ve Evlilikte Aldatılmamanın Yolları,
Koridor Yayınları: İstanbul
 Glass, L. (2006). Ne Düşündüğünü Biliyorum: Daha İyi Bir
Yaşam İçin İnsanları Okumanın Dört Yolu, Dharma Yayınları:
İstanbul.
 Ekman, P. ve O’sullıvan M. (1991). Who Can Catch a Liar?,
American Psychological Association, Volume: 46, No: 9
 Gürüz, D. ve Eğinli, A. T. (2008). Kişilerarası İletişim, Nobel
Yayınları: Ankara.
Download

Beden Dili Ders Notu 2