ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR
Erkan ERDİK
(Bilim ve Sanat Merkezi)
0 .505. 454 93 55
[email protected]
E>WT.4N7a
vv
KUZEY
DENİZİ
tmnimarka
atlas
t
OK YAV USU
:sviçRfl
V
MUSTU8 VA
i o n
Jğjf
liffiL
ISr^
w
'
AKDENİZ
M AM
*
£
>
\
rij
6
\ %
'•> \ If/>
a
n?pi^
3 DİLEK HAKKI
• 1. Sonsuz dilek hakkı
•2. Sonsuz dilek haklarımı
istediğim an kullanabilmek
•3. Bu dileklerimi miras olarak
bırakabilmek
9 YAŞ
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR
• Üstün yetenekliler farklı türden insanlar
değil, bazı özelliklerin dağılımı, sıklığı,
zamanlaması ve kompozisyonu açısından
faklılık gösteren kişilerdir.
• Üstün yeteneklilik, normal standartlardan
nitelik ve nicelik olarak farklı içsel
deneyimler ortaya koyan ve ileri becerileri
içeren uyumsuz gelişimdir.
Üstün yetenekli öğrencilerin
%99,4’ü hızlı öğreniyor.
%99,3’ü geniş bir kelime
hâzinesi var.
%99,3’ünün mükemmel bir
hafızası var.
%99,3’ü mantığını çok iyi
kanıtlıyor.
%97,9’u çok meraklı
%96,1’ yaşlarına göre çok olgun
%95’9’unun mükemmel bir espri
anlayışı var
%93,8’i gözlemleme yeteneğine
sahip
%93,5’i başkalarına karşı
merhametli
%85,3’ü çok okuyor.
Dr. Karen Rogen Rogers
%93,4’ünün renkli bir hayal gücü
var.
%92’9’u sayılar konusunda
yetenekli
%90,3’ü adalet ve dürüstlük kaygısı
yaşıyor
%89,4’ü bulmaca ve Legoları
rahatlıkla yapabiliyor
%88,4’ünün yüksek bir enerji
seviyesi var
%88,3’ü işlerinin mükemmel olması
kaygısını yaşıyor
%85,9’u ilgi duyduğu alanlarda
azimli
%84,1’i otoriteyi sorguluyor.
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR
• Genel Zeka
• Geleneksel zeka testlerinin ölçtüğü üç
temel yetenek alanı vardır. Sözel, sayısal
ve uzay ilişkileri.
• Zeka ölçüsü birimi olarak kullanılan IQ
(Intelligence Ouotient) sözcüklerinin baş
harflerinden oluşur. Binet ya da VVechsIer
ölçekleri gibi standartlaştırılmış testlerde
ortalama puana 100 verilir.
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR
•
•
•
•
90 IQ Sınır zeka
90-110 IQ Normal Zeka
110-130 IQ Parlak Zeka
130 IQ ve üstü Üstün Zeka
PARLAK VE ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR
PARLAK ÇOCUK
İlgilidir
Sorulara cevap verir
Cevapları bilir
Grubun en iyisidir
Anlamı kavrar
Dikkatlidir
Çalışmayı tamamlar
İyi fikirleri vardır
Okuldan hoşlanır
İyi bir hafızaya sahiptir
Öğrenerek mutlu olur
Çabuk kavrar
Kolay öğrenir
Belli bir sırayla öğrenmekten hoşlanır
Akranlarıyla olmaktan hoşlanır
Bilgiyi özümser
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUK
Çok meraklıdır
Soruları detaylı bir şekilde tartışır
Sorular sorar
Gruptakilerin çok üstündedir
Çıkarımlarda bulunur
Meraklı bir gözlemcidir
Projeler başlatır
Sıra dışı ve uçuk fikirleri vardır
Öğrenmekten hoşlanır
İyi bir tahmincidir
Öğrenirken oldukça eleştireldir
Öğrenirken coşkuludur ve dikkatlidir
Verileni zaten bilmektedir
Karmaşık ve giriftlik onu coşkulandırır
Büyük yaştakileri ve yetişkinleri seçer
Bilgiyi değiştirip uygular.
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR
• Kültürel farkların zeka testlerindeki etkileri
belirgin olduğu için farklı ülkelerde ve kültürlerde
uygulanmadan önce bu testlerin puan ve
yüzdelik değerlerinin ve ortalama uygun
normların çıkarılması gerekir.
• Bu testlerin üstün yetenekliler için uygun
olmayan yanı, en üst düzeyde yüzdelik
dilimlerde yer alan bu tür çocuklar için ince ayar
ölçmeye izin vermemesidir.
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR
• Çoklu Zeka
• 20. yüzyılın ortasından itibaren Piaget, Vigotsky,
Dabrovvski gibi bilim adamlarının zekaya ve
zihinsel, duyuşsal, devinimsel, sosyal, sanatsal,
ahlaki ve dille ilgili yeteneklere bakışları bütüncül
ve gelişimsel bir hal aldı. 1970’ lerden sonra
Amerikalı bilim adamları genel bir zeka yerine
çoklu zeka kavramını ortaya koydular.
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR
• Marland raporunda ise üstün yetenek
aşağıdaki alanların birinde yada bir kaçında
yüksek performans gösterme şeklinde
tanımlanmıştır.
• Genel Zihinsel Yetenek
• Özel Akademik Yetenek
• Yaratıcı Düşünce Yeteneği
• Liderlik Yeteneği
• Görsel Sanatlarda Yetenek
• Psikomotor Yetenek
ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR
•
•
•
•
Renzuli’nin Üçlü Çember Modeli
Normalin üzerinde yetenek
Yaratıcılık
İşe sarılma
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN ÖZELLİKLERİ
• Aşağıdaki özellikler tüm çocuklarda belli
bir ölçüde gözlenebilen özelliklerdir. Üstün
yeteneğin bir göstergesi olabilmesi için bu
özelliklerin birçoğunun çocukta ilgili yaş
grubunun doğal olarak gösterdiği ölçülerin
üstünde bir düzeyde gözleniyor olması
gerekir.
ERKEN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ
•
•
•
•
•
•
•
•
Erken yürüme
Gelişmiş dil
Okuma ve bilgiye ilgi
Özerklik
Erken konuşma
Yüksek enerji ve hareket düzeyi
Gelişmiş bellek
Duyarlılık
GENEL ÖZELLİKLER
•
•
•
•
•
•
•
•
Merak
Geniş ilgi alanı
Hızlı öğrenebilme
Soru sorma
Güçlü bellek
Problem çözebilme
Soyut düşünebilme
Yaratıcılık
GENEL ÖZELLİKLER
•
•
•
•
•
•
Gözlem gücü
Akademik başarı
Geniş hayal gücü
Gelişmiş mizah duygusu
Eleştirisel düşünebilme
İlgisiz gibi görülen şeyler arasında
ilişki kurabilme
• Aynı anda birkaç işi yapabilme
DUYUŞSAL ÖZELLİKLER
•
•
•
•
•
•
•
Öğrenmekten zevk alma
Yüksek motivasyon
Kendine güven
Duygusal tepkilerinde aşırıya kaçma
Empati
Risk alabilme
Maceraya atılma
n r r j 3>
ç v,\\
'O * r - o * -
\
b
d> c\>o>
• r~- •’ O P » C
;
iL
>
i^ ç v
C.
/ - i -L». ’ \
•
(.
L 1* +
^
»
V^>
rv
-'IJi. -
<•V. 'Jc
^^
, ,
c , tO O * 1
^J2=^^~^WrAe~=^lo.r><
*
.- ^ 0 t— ■_ M ö ' V' Q l f
v>ı
' r~ r ^ >->«
rnr^C'-V* *~C> l o r ' l c ^
^ . oh^
/« - /O
B u .^ o c J o o
—r-, '
cJoö^ f 4 f / / y o / 1 .
-«a
^ l^v.ı
v ı'n *ti- y*\ V.y
vTÎT
^
hr-.U'__i
o
r~'
^o C
= * < * 'v " vf0 ::>
^^1
o .y '
<--=*•
J ^ O İ i C > ' « >^ e: '
ı-p» » r / ' • <^C*~
L ♦■»T1
4-rA —
x ^ - o Jr ' \ca_>o» >^'Cs*^r*-•''*----J İ U A V -1
» o . - T ^
c
+ C ^ r f O (,G2 >.rX>
o»
4?'-'
3gS
“ C ^ y * f v -— £ _ ^
-J ;l»
I —5u«
«£32 ^ TZ~
o ^ jL iı / n ^ ^
/ r»l ı tc W " C^Cİ< l
/“ > *
<=& »(«* ^ < * . o c * Z r
. ,
u
0
M P ı K)
^
>
. —E l
DUYUŞSAL ÖZELLİKLER
•
•
•
•
•
•
•
Yalnız kalmaktan hoşlanma
Güçlü sezgi
Tekdüzelikten sıkılma
Liderlik
Dünya sorunlarına ilgi
Gelişmiş ahlaki değerler
Yaşından büyüklerle arkadaşlık
DUYUŞSAL ÖZELLİKLER
•
•
•
•
•
•
•
Yoğun ilişkiler kurabilme
Doğaya ilgi
Estetik duyarlılık
Yenilikten hoşlanma
Kendisiyle ilgili farkındalık
Haksızlığa katlanamama
Keşfetmekten hoşlanma
MATEMATİK YETENEĞİ
KONTROL LİSTESİ
• Bir problemi gözerken en iyi ve basit
çözümü bulmak için ısrarcı mı?
• Matematiğe yeteneği olan çocuklar,
matematikle uğraşırken kolay kolay
yorulmazlar.
• Örneğin, 11 ya da 12 yaşındaki öğrenciler
performanslarında hiç azalma
göstermeden 3 saate kadar aralıksız
çalışabilirler.
MATEMATİK YETENEĞİ
KONTROL LİSTESİ
• Farklı şeylerle baş edecek inisiyatifi
kullanmasını gerektirecek yeni bir
matematik işlemiyle karşılaştığında öz
güvene sahip mi?
• Açık fikirli mi? Matematiksel yeteneği olan
çocuklar bulguları/kanıtları ölçüp biçerler
ve bulgu/kanıta göre bakış açılarını
değiştirmeye hazırdırlar.
MATEMATİK YETENEĞİ
KONTROL LİSTESİ
• Derslerde ya da evde kendi kendilerine
sürekli yeni problemler soruyorlar mı?
Mesela:
• “Bir insan hayatı boyunca toplam kaç
saniye yaşar?”
MATEMATİK YETENEĞİ
KONTROL LİSTESİ
• Sayılara genel bir ilgi duyarlar mı?
(Örneğin, farklı özellikleri olan araba
plakalarına, 219’un 3’e bölünebilmesine,
vb.)
• Şekillerdeki desenlere genel bir ilgi
duyarlar mı?
• Standart yöntemleri kullanmak yerine
problemlere sıklıkla kısa yoldan çözümler
bulabilirler mi?
BİLİMSEL YETENEK KONTROL
LİSTESİ
• Çocuk hızlı ve doğru bir şekilde düşünüyor
mu?
• Merak duyuyor mu ve geniş ilgi alanları
var mı, yakından gözlem yapıyor mu?
• Hiç kimse yol göstermeden ya da çok az
bir yönlendirmeyle ilgi duydukları
alanlardaki çalışmalarını gerektiğinden
fazla devam ettiriyorlar mı?
BİLİMSEL YETENEK KONTROL
LİSTESİ
• (a) Bireysel olarak ya da (b) küçük bir grupla
keyifle çalışabiliyor mu?
• Yeni durumlarla karşılaştığında okulda ya da
okul dışında öğrendiklerini kullanabiliyor mu?
• Problem çözmenin herhangi bir türünde
yaratıcılık ya da orijinallik sergiliyor mu?
• Teşvik edildikleri zaman, bir problemle ilgili farklı
bakış açılarını değerlendiriyor mu (örneğin,
alternatif hipotezler ve çözüme ulaşmak için
farklı yollar önerme gibi)?
YARATICI YAZMA KONTROL
LİSTESİ
• Genel olarak yazı dilini kullanırken çocuğun
üslubu akıcı mı?
• Çocuk hikaye, şiir ve/ya da oyun replikleri yazma
konusunda gerçekten hevesli mi? Sınıf
projelerinde şaşırtıcı ve sıra dışı çalışmalar
yapıyor mu ve boş zamanlarında da yazmaya
devam ediyor mu?
• Ritim, metafor, öykü, diyalog ve ses oyunlarıyla
yapılan eğlenceli drama vb. etkinliklerde, dil ve
edebiyata duyduğu ilgiyi gösteriyor mu?
YARATICI YAZMA KONTROL
LİSTESİ
• Kendi deneyimleriyle ilgili çarpıcı ya da
kendine özgü söyleyecekleri genellikle var
mı?
YARATICI YAZMA KONTROL
LİSTESİ
• Çocuk yazma, gözden geçirip düzeltme ya
da canlandırma konularında başkalarıyla
çalışma fırsatlarına sıcak bakıyor mu?
Onun küçük bir mekan değişikliğinden ya
da verilecek ek bir uyarıcıdan veya yazma
konusunda üç günün üzerinde bir süre
boyunca aralıksız çalışmadan
yararlanacağı kanısında mısınız?
RESİM YETENEĞİ KONTROL
LİSTESİ
• Çocuk aşağıdaki özellikleri gösteriyor mu:
• Nesneler, fikirler, durumlar ya da olaylar
hakkında yüksek düzeyde merak?
• Düş kurma yeteneği?
RESİM YETENEĞİ KONTROL
LİSTESİ
• Güzelliklere karşı duyarlılık?
• Tek bir tema/ konu üzerinde uzun zaman
çalışmaya karşı istek?
• Daha önceden düşüncelerini ifade etmek
için çizimler ya da modeller kullandığını
gösteren kanıtlanmış bir eğilim?
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 1.Yeteneğin erken fark edilememesi ve
müdahalede gecikme:
Beyin gelişimi olarak altın değerindeki
erken çocukluk (0-3 yaş) dönemi,
çocuğun içinde bulunduğu doğal ortam ne
katabiliyorsa o kadarlık bir yaşantı
çeşitliliği ile sınırlı kalmaktadır.
Erken fark edilemeyen üstün yeteneklilerin
potansiyellerinin ortaya çıkarılması ve
geliştirilmesi güçleşmektedir.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
Yaşıtlarından farklı hissederek yalnız
ve yetersiz bir sosyal hayat
yaşayabilirler.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 3. Eğitim sisteminin kalıpçı
yaklaşımı:
Tek tip müfredat uygulaması, sınıfların
kalabalıklığı, öğretmenlerin ortalama
öğrenciye göre dersini planlama
durumu üstün yeteneği
köreltmektedir.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 4. Ölçülü zorlukla karşılaşmama:
Zorluklarla karşılaşmayan üstün
yetenekliler bir süre sonra ‘ben her
şeyi yapabilirim’ düşüncesine
kapılabilirler. Bu durumda işin
kolayına kaçan, sabırsız ve şişirilmiş
bir ego ile karşımıza çıkarlar. Ölçülü
zorluklarla onları karşı karşıya
getirmek gerekir.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 5. Beklenenden düşük performans:
Yaş ilerledikçe daha sık görülen bu
durum çoğu kez yaşamdaki düşük
performansa gidebilmektedir.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 6 .Sistematik çalışma ve düzen
eksikliği:
Zeka ile sorunların üstesinden gelme
becerisi sistematik çalışmayı
engellemektedir. Yeteneğin
yaratıcılığa dönüşmesi için bu durum
engel teşkil etmektedir.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 7. Ters çalışan ödül ve ceza ortamı:
Toplum tarafından farklılığın değil
aynılığın, sorgulamanın değil
cevapları bilmenin, kendi başına
davranmanın değil gruba uymanın,
yaratıcılığın değil geleneği
sürdürmenin onaylanmasından dolayı
üstün yetenekliler
cezalandırılmaktadır.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 8. Gerçekçi olmayan hedefler:
Gerçekçi olmayan hedefler koyarak
kendilerini baskı altına alabilirler.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 9. Kendini gerçekleştirememe ve
hayal kırıklığı:
Ergenlikten sonraki dönemlerde
gözlenen sorunlardan birisi de
yeteneklerin geliştirilmemesinden ya
da işe yaramamasından kaynaklanan
hayal kırıklığı, umutsuzluk ve
bezginlik gibi duyguların öne
çıkmasıdır.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 10. Ebeveyn idealleri
Anne veya baba kendi hayatında
gerçekleştiremediği ya da tam tersine
çok yetenekli olduğu alanlardaki
başarıları üstün yetenekli çocuklardan
beklerler.
ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLARIN SORUNLARI
• 11. Başarı baskısı:
Üstün yetenekli çocukların farklılığı
aileleri veya çevreleri tarafından fark
edildiğinde, çocukların her alanda
başarılı olması yönünde baskıya
alınmaya başlarlar.
ÜSTÜN YETEKLİ ÇOCUKLARIN
AİLELERİNİN SORUNLARI
• Ailenin Üstün Yetenekli Çocukla
Baş Etmesi
Farklılığın bedeli döngüsü
Reddetme ya da abartma
ÜSTÜN YETEKLİ ÇOCUKLARIN
AİLELERİNİN SORUNLARI
• Ailenin Kendi İçinde Farklılıkla Baş
etmesi
Kardeş kıskançlığı
ÜSTÜN YETEKLİ ÇOCUKLARIN
AİLELERİNİN SORUNLARI
• Ailenin Çevreyle Baş Etmesi
(Onlar zekalarıyla her problemi
çözebilirler, kimsenin yardımına
ihtiyaçları yok kanısı)
AİLELER NE YAPABİLİR?
• Farklılığı kabul etme
• Yaparak yaşayarak öğrenmenin
önemi
• Gelişimin önünü kapatmama
• Çok Yönlü gelişimi özendirme
AİLELER NE YAPABİLİR?
• Yapılandırma engellemeksizin
sınırlar çizme
• Bir uzman bulma
• Diğer üstün yeteneklilerle ve aileleri
ile dayanışma
ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN
AİLELERİNİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN
DURUMLAR
• Üstün yetenekli çocuklarda diğer
çocuklar gibidir. Onlarında diğer
çocuklar gibi sevgi, anlayış, güven
ve okşanmaya ihtiyaçları vardır.
• Aileler çocuklara karşı ne ilgisiz
kalmalı, ne de aşırı düşkünlük
göstermemelidirler.
ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN
AİLELERİNİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN
DURUMLAR
• Ebeveynler kendi başaramadıkları
idealleri çocuklardan
beklememelidirler.
• Çocuklara okulda başarılı olma
yönünde baskı yaparak beklentiler
arttırılmamalıdır. Hayatın diğer
alanlarında da onların gereksinimleri
(örneğin oyun) olduğu
hatırlanmalıdır.
ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN
AİLELERİNİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN
DURUMLAR
• Beklentilerin mantıklı düzeyde
tutulması gerekir. Unutulmamalıdır
ki, zeka becerileri hızla ilerlerken
bazı becerileri (motor becerileri)
yaşına uygun olacaktır.
• Aileler tarafından başarıların
abartılmaması ya da görmezlikten
gelinmemesi gerekir
ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN
AİLELERİNİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN
DURUMLAR
Onların yalnız yetenekleri açısından
değil, her yönüyle bir bütün olarak
düşünülmesi ve doğrudan iletişim
kurulması gerekir.
ŞU DÜNYADA HERŞEYİN
İYİSİNE LAYIK
ÇOK GÜZEL VE ÖZEL BİR
ÇOCUK VAR!
O DA SİZİN EVİNİZDE YAŞIYOR
Download

Üstün Yetenekli Çocuklar Sunusu: dosyalar/2015_02