08.11.2014
•
ARALIK 5.HAFTA
KALITIM VE BİYOLOJİK
ÇEŞİTLİLİK
Mendel deneylerine başlarken incelediği karakter açısından zıt
özellik gösteren homozigot genotipteki bireyleri seçmiştir. Homozigot
olan iki çeşidin çaprazlanması ya da eşleştirilmesine hibridizasyon
adı verilir. Burada homozigot ebeveynlere P kuşağı (atasal kuşak)
ve bunların hibrit yavrularına da F1 kuşağı (birinci filial kuşak, filial
kelimesi latincede "oğul" anlamına gelir) denir. Bu F1 kuşağının
kendi kendini döllemesine izin verilerek F2 kuşağı (ikinci filial kuşak)
meydana getirilir. Mendel tüm özellikleri en azından bu ilk üç kuşak
yani, P, F1 ve F2 kuşakları boyunca izlemiş ve elde ettiği tüm
sonuçları kayıt altına almıştır. Mendelin bezelyeler üzerinde yaptığı
çaprazlamalar iki grupta incelenir.
2
Gamet çeşidinin bulunması
•
Mor çiçek alleli (P) baskınken ,
beyaz çiçek, alleli (p)
çekiniktir.Hibrit (Melez=Pp) bitkiler
gamet oluşturduğunda bu
alleler(Pp) ayrılır.Gametlerin
yarıya yakını P allelini alırken
diğerleri de p allelini alırlar.Punnett
karesi yavrularda bulunacak
allelerin tüm kombinasyonlarını
gösterir.Her karede eşleşme
sonucu eşit şansta ortaya
çıkabilecek bireyler temsil
edilmektedir.En alttaki karede
bulunan bireyin genotipi (genleri)
pp ve fenotipi (Dış görünüşü)
beyaz çiçeklidir.
Gametler ana canlının yarısı kadar kromozom ve yarısı kadar gen taşırlar.Ana
canlının her karakteri gametlerde birer genle temsil edilir.Bir canlının oluşturabileceği
gamet çeşidi 2n formülü ile hesaplanır. n:Heterozigotluk sayısıdır
•
Örnek 1: Aa genotipli bireyin oluşturacağı gamet çeşitleri nelerdir?
•
2n formülüne göre n:1 dir.Dolayısıyla 2n : 21: 2
•
Örnek 2: AABb genotipli bireyin oluşturacağı gametler nelerdir ?
•
Sadece B karekteri açısından melez olduğu için n:1 dir 2n: 21: 2 Gametlerde her gen
çiftinden birer örnek olacağı için AB ve Ab gametlerini oluşturabilir.
•
Örnek 3: AaBbCCDd genotipli bireyden kaç çeşit gamet oluşabilir ?n:3 dür. 2n : 23: 8
Bu gametler ABCD,ABCd,AbCD,AbCd,aBCD,aBCd,abCD,abCd
Bunlar A ve a gametleridir.
3
•
Örnek: Arı döl sarı tohum veren bezelye bitkileri ile arı döl yeşil
tohum veren bezelye bitkileri çaprazlandığında F1 dölü sarı
tohumlu olmaktadır.F2 döllerini bulunuz ?
•
Sarı:S yeşil:s
P:
Sarı
SS
G:
S
*
s
Ss
Sarı
F1 :
•
Monohibrit çaprazlamada Mendel önce
sarı tohumlu bezelye bitkileri ile yeşil
tohumlu bezelye bitkilerini
çaprazlamıştır. Birinci döl %100 Sarı
tohumlu olmuştur. (F1) Mendel daha
sonra iki melez sarı tohumlu bezelye
bitkilerini çaprazlamış ve F2 döllerini
elde etmiştir.
P
G
Sarı
Ss
S
*
s
Sarı
Ss
S
F2 SS
Ss
Ss
Fenotip oranı 3:sarı 1:yeşil
s
ss
Yeşil
ss
•
•
•
•
Genotipler
1.Homozigot sarı
2:Heterozigot sarı
1.Homozigot yeşil
1
08.11.2014
Olasılık kurallarının çaprazlamalara uygulanması
•
Kural 1: Şansa bağlı bir olayın bir defa denenmesinden elde edilen sonuçlar aynı olayın
daha sonraki deneme sonuçlarını etkilemez.Çünkü birbirinden bağımsız olayların
sonuçlarıda bağımsızdır.
•
Örnek: Aa genotipli bir bireyin A genotipinde iki gamet meydana getirme olasılığı
nedir?
•
Kural 1: Şansa bağlı bir olayın bir defa denenmesinden elde edilen sonuçlar aynı olayın daha sonraki
deneme sonuçlarını etkilemez.Çünkü birbirinden bağımsız olayların sonuçlarıda bağımsızdır.
•
Örnek: Aa genotipli bir bireyin A genotipinde iki gamet meydana getirme olasılığı nedir ?
•
Aa genotipli bir birey 2 çeşit gamet oluşturabilir.Birnci gametde A geninin bulunma Olasılığı1/2 yani %
50 dir.İkinci gamet için de aynı olasılık kuralları geçerlidir gene ½ dir.
•
Aa genotipli bir birey 2 çeşit gamet oluşturabilir.Birnci gametde A geninin bulunma
Olasılığı 1/2 yani % 50 dir.İkinci gamet için de aynı olasılık kuralları geçerlidir gene ½
dir.
•
Kural 2:Şansa bağlı iki bağımsız olayın aynı anda birlikte olma olasılığı , bunların ayrı ayrı olma
olasılıklarının çarpımına eşittir.
•
Kural 2:Şansa bağlı iki bağımsız olayın aynı anda birlikte olma olasılığı , bunların ayrı
ayrı olma olasılıklarının çarpımına eşittir.
•
•
Örnek:Aa ve AA genotipli birleylerin çaprazlanmasından AA genotipli bir bireyin
meydana gelme şansı nedir ?
Aa *
AA
Örnek:Aa ve AA genotipli birleylerin çaprazlanmasından AA genotipli bir bireyin
şansı nedir ?
Aa *
AA
A½ a½
AA ½
A½ a ½
A1
AA ½
A1
Aa ½
Aa ½
•
•
Kural 3: İki ya da daha çok yol ile olabilen bir olayın olasılığı ,bu yolların
bağımsız olasılıklarının toplamıdır.
•
•
Örnek 1:KkMmNnoo genotipli bir bireyden kMno genotipli bir gametin meydana
gelme şansı nedir ?
•
•
Örnek: Aa * Aa çaprazlanması sonucu bireyler den birinin heterozigot olma
olasılığı nedir ?
•
KkMmNnoo
•
•
Çaprazlama sonucu
•
•
kMno
1/2*1/2*1/2*1=1/8
•
•
Örnek 2: AaBb * AaBb çaprazlanmasından aabb genotipli bir bireyin oluşma
olasılığı nedir ?
•
Çaprazlamaları ayrı ayrı yaparsak
•
Aa * Aa
•
•
•
aa ½ * ½ = ¼
bb ½ * ½ = ¼
İki bağımsız olayın birlikte olma olasılığı çarpımlarına eşittir kuralından
aabb= ¼ * ¼ = 1/16
Aa
•
•
Aa
a½
AA
A½
Aa
¼
•
*
A½
¼
a½
Aa
¼
aa
¼
Aa= ¼ + ¼ = ½
•
•
•
•
•
•
•
meydana gelme
Bağımsız açılım kanununa göre her
allel çifti gametlere birbirinden
bağımsız olarak dağılmaktadır.
Mendel bu ilkeyi iki karakter(Çiçek
rengi ve tohum yapısı) açısından
heterozigot olan bitkiler arasında
dihibrit çaprazlama yaparak
bulmuştur.
Birinci döl % 100 Melez olurken ikinci
dölde 4 çeşit fenotip 9:3:3:1 oranında
ortaya çıkar.
Sarı-düzgün
Yeşil-düzgün
Sarı buruşuk
Yeşil-buruşuk
Bb * Bb
Kontrol Çaprazlaması
•
Beyaz çiçekli bezelyenin genotipi pp dir.
•
Fakat dominant karakter gösteren mor
çiçekli bezelyelerin genotipi fenotipe
bakarak anlaşılamaz. PP ya da Pp olabilir.
•
Genotipi bilinmeyen mor ile beyaz çiçekli
bezelyeler çaprazlanır oluşan döllerin
oranlarına bakılarak mor çiçekli bitkinin
genotipi anlaşılır.
•
Bu çaprazlamaya genotipin araştırılması
ya da kontrol çaprazlaması denir.
2
Download

16. Hafta