08.11.2014
EŞEYLİ ÜREME
KASIM 1.HAFTA
İki canlıdan yeni yavrunun oluşmasıdır. Oluşan yavru ana
ve babadan farklı özelliklere sahiptir. Bu farklılığın
sebebi:mayoz bölünme döllenmedir. Eşeyli üremenin
olabilmesi için gerekli olan şartlar:
1-farklı iki cinsiyet (erkek ve dişi)
2-erkek ve dişide mayozla gametlerin oluşması
3-gametlerin birleşmesi (döllenme)
MAYOZ VE EŞEYLİ ÜREME
2
1. Eşeyli Üremenin Esasları
○ Hayvanların çoğunda ve bazı bitkilerde (incir, dut
vs.) dişi ve erkek gametler eşey bakımından
farklı bireylerde meydana gelir. Böyle
canlılara ayrı eşeyli denir. Bazı canlılarda ise
üreme hücrelerini meydana getiren dişi ve erkek
eşey bezleri aynı bireyde bulunur. Böyle
canlılara hermafrodit (erselik) denir.
3
○ Eşeyli üremede birleşen gametlerden biri dişi,
diğeri erkek özelliğindedir. Gametler (üreme
hücreleri) her zaman haploid (n) kromozomlu
olup, çoğunlukla mayoz bölünmeyle
oluşturulurlar. Döllenme ile iki gamet
birleştirilerek zigot (2n) oluşturulur. Böylece
türün kromozom sayısı korunmuş olur.
4
Eşeyli Üreme Çeşitleri
○ a. İzogami : Şekil ve büyüklük bakımından aynı,
kalıtsal yapısı farklı iki gametin birleşip zigotu
meydana getirmesi olayına denir. Bazı tek
hücreli alg’ler ve ipliksi yeşil su yosunlarında
görülür.
○ b. Anizogami (Heterogami): Şekil ve büyüklük
bakımından farklı iki gametin birleşip zigotu
meydana getirmesi olayına denir. İpliksi yeşil
alglerden bazılarında çok küçük bir erkek gamet
ile çok iri yumurta hücresi birleşerek zigotu
oluşturur.
5
○ c. Oogami : Yüksek yapılı bitkilerde,
hayvanlarda ve insanda görülür. Dişi gamet
(yumurta) büyük, bol sitoplazmalı ve
hareketsizdir. Erkek gamet (sperm) küçük, az
sitoplazmalı ve kamçılıdır.
○ d. Metagenez (Döl Değişimi): Bazı tek
hücrelilerde (plazmodyum), bazı omurgasız
hayvanlarda (deniz anası), mantarlarda bütün
çiçeksiz bitkilerde görülür. Canlının hayat
devrinde eşeyli ve eşeysiz üreme birbirini takip
eder.
6
1
08.11.2014
○ e.Konjugasyon (Kavuşma) : Kalıtsal
yapısı faklı iki hücrenin, aralarında
oluşturdukları bir sitoplazmik köprü
sayesinde kalıtsal madde alış-verişi
yapmalarıdır.
○ Bakterilerde, Paramecium gibi bazı
protistlerde ve bazı basit yapılı su
yosunlarında görülür.
7
EŞEYLİ ÜREME/bir hücreliler
Bir bakterideki yönetici moleküllerin diğer bakteriye
aktarılmasıdır. Bu olaya konjugasyon denir.
*gen yapısı değişir
*aynı durum paremesyumda çekirdek aktarımı olarak
gerçekleşir.
9
○ f.Hermafroditizm : Bazı türlerde, hem erkek
hemde dişi organı bulunduran bireyler, kendi
kendilerini dölleyerek tek başlarına üremeyi
sağlayabilirler. Ancak, hermafrodit türlerin
çoğunda yabancı döllenme tercih edilir.
○ Tenyalar, bezelye gibi bazı bitkiler
hermafroditlikle üremenin en iyi örnekleridir.
8
EŞEYLİ ÜREME/bitkilerde
1-Çiçeksiz Bitkilerde Üreme: Eğreltilerde,
karayosunlarında ve su yosunlarında döl
almaşı(Metagenez) görülür.
2- Çiçekli Bitkilerde Üreme:
*Tozlaşma:Erkek üreme organının baş kısmında oluşan
polenlerin dişicik tepesine gelmesi olayıdır. Canlılar, rüzgar
ve su tozlaşmaya etki eden faktörlerdir.
*Döllenme:Dişicik tepesine gelen polenin çekirdeği
dişicik borusuna geçerek yumurtalığa gelir. Yumurtalıkta
mayoz sonucu oluşan yumurta hücresiyle birleşerek zigotu
oluşturur. Daha sonra yumurtalıkta tohum oluşur. Tohumda
embriyo ve çenekler vardır.
10
EŞEYLİ ÜREME/bitkilerde
*Çimlenme:Tohumun çimlenmesiyle yeni bir bitki oluşur.
Çimlenme için su, ısı ve oksijen gereklidir. Tohumun
çimlenmesi ve bitkinin büyümesi mitoz bölünme ile olur.
Bitki fotosentez yapmaya başlayıncaya kadar gerekli olan
besin ihtiyacını tohumdaki çenekten karşılar.
11
12
2
08.11.2014
EŞEYLİ ÜREME/hayvanlarda
Bu üreme için farklı cinste canlılar gereklidir. Erkeklerin
testislerinde spermler meydana gelir, dişilerin
yumurtalıklarında da yumurta hücreleri meydana gelir.
Yumurta hücresi ve spermler mayoz bölünmeyle oluşur,
kromozom sayıları yarıya iner ve buna gamet denir. Bu
gametler birbirleriyle birleşerek zigotu oluştururlar. Bu olaya
döllenme denir.
13
EŞEYLİ ÜREME/hayvanlarda
1-Omurgasızlarda:Eşeysiz olarak üreyen planarya, deniz
yıldızı ve hidra gibi canlılar aynı zamanda eşeyli olarak da
üreyebilirler. Diğer omurgasızlar ise devamlı eşeyli olarak
ürerler.
2-Omurgalılarda:Gametler canlı vücudu dışında
birleşiyorlarsa dış döllenme, içersinde birleşiyorlarsa iç
döllenme denir.
*Dış Döllenme:Bu döllenme biçimi suda yaşayan balık
ve kurbağalarda görülür. Bu canlıların yumurtaları
jelatinimsi bir yapı içerisindedir, zigot bunun içinde gelişir.
15
14
EŞEYLİ ÜREME/hayvanlarda
*İç Döllenme:Bu çeşit üreme kuş, sürüngen ve
memelilerde görülür. Kuş ve sürüngenlerde embriyo
yumurtada gelişirken memelilerde ana karnında gelişir.
16
3
Download

8. Hafta