Meslek Olarak Bilim
Bilim her şeyden önce sosyal bir
kurumdur. Sosyal çevredeki ortak
hedeflere ulaşmak için farklı insanların
işbirliğine ve düzenine ihtiyaç duyar.
Araştırma süreci, yayınlar, finansman,
eğitim gibi farklı alanlarda işbirliği ve
düzen gereklidir. Bilim, aynı zamanda
bir meslektir. Her toplumsal kurum
meslek olmaz. Bir kuruma meslek
özelliği kazan özellikler şunlardır:
1
1. Meslekler, insanların toplumca değer verilen
hedeflere ulaşmalarına olanak sağlar. Bilim,
bilgi ve güç sağlar. [Knowledge is power]
2. Mesleklerin, meslekî faaliyetleri yöneten gizli ve
açık yeterlik ve davranış standartları vardır.
Kötü/yetersiz bilim, zararlı toplumsal sonuçlar
doğurabilir. Bilimin kendi yeterlik ve davranış
standartları vardır.
3. Profesyoneller, bir mesleğe kabul edilmeden
önce resmî ve gayri resmî uzun bir eğitimden
geçerler. Bilim insanları, yüksek lisans ve
doktora eğitimini de kapsayan uzun bir
eğitimden geçerler.
2
4. Mesleklerin, meslek standartlarına uyulmasını
garanti eden yönetim birimleri vardır. YÖK, ÜAK,
Rektörlükler, Dekanlıklar, TÜBİTAK, TÜBA vb.
5. Meslekler, aynı zamanda iş ve kariyerdir.
Mesleği yapanlar bundan para kazanırlar. Ama
bunun da ötesinde toplumsal saygınlık getiren
bir kariyer sahibi de olurlar. Bilim, eskiden
hobiyken şimdi bir iş ve kariyerdir. Hatta para ve
kariyer kazanma, bilimin önünde engel teşkil
etmeye başlamıştır.
3
6. Profesyonellerin, topluma sağladıkları yararlar
karşılığında ayrıcalıkları da oluşur. Özel
ayrıcalıklar, sorumluluğu ve güveni gösterir.
Bilim insanlarının, parasal fonları sadece
araştırmalarında kullanacaklarına güven duyulur.
7. Profesyoneller, kendi uzmanlık alanları içinde
entelektüel otoriteler olarak görülürler.
* Bilimin meslek haline gelmesinde; bilimsel
yöntemin gelişmesi, bilimsel toplulukların ve
dergilerin ortaya çıkması, üniversitelerin
büyümesi, üniversite destekli araştırmaların
artması, ilk ve orta öğretimde laikliğin
yerleşmesi önemli faktörler olmuştur.
4
Üniversite
• Üniversitenin üç temel işlevi vardır: Bilimsel
araştırma, meslekî eğitim ve toplumu
aydınlatma.
• Üniversite, kamusaldır.
• Üniversite özerkliği: İdarî, malî ve akademik
özerklik
• Araştırmanın bağımsızlığı ve akademik özgürlük
5
Türkiye’de Üniversite
• 1 Ağustos 1933: İstanbul Üniversitesi kuruldu.
• 1944 İTÜ, 1946 Ankara Üni.
• 18 Haziran 1946 – Üniversite Kanunu: Özerklik,
öğrenci dernekleri, seçimler, Üniversiteler Arası
Kurul (ÜAK)
• 1955 Ege Üni. ve KaTÜ, 1957 Atatürk Üni. ve
1959 ODTÜ
• 8 Haziran 1965 Özel Öğretim Kurumları
Kanunu: ticaret, mühendislik, mimarlık yüksek
okulları açıldı.
• 12 Ocak 1971’de bu özel okullar devletleştirildi.
6
• 1967 Hacettepe Üni. ve 1971 Boğaziçi Üni.
• 20 Eylül 1971 idarî özerklik kaldırıldı.
• 20 Haziran 1973: 1750 sayılı Üniversiteler
Kanunu. Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) kuruldu.
• 1973 – 1978: 10 yeni üniversite
• 6 Kasım 1981: 2547 sayılı Yükseköğretim
Yasası
• 20 Temmuz 1982: 8 yeni üniversite (DEÜ dâhil)
• Açıköretim fakültesi açıldı.
• Özel üniversitelere izin çıktı.
• İlk YÖK başkanı İhsan Doğramacı
7
• Harç uygulaması başladı. Paralı eğitim.
• Siyaset yapma, sendika kurma, sendikalara üye
olma, türban vb., öğrenci dernekleri
yasaklandı. Çoğu yasak, son yıllarda kalktı.
• Doğramacı Vakfı, 1984’te Bilkent
Yüksekokulu’nu, 1992’de Bilkent Üniversitesi’ni
kurdu.
• 1990’larda özel üniversiteler yaygınlaştı.
• Bugün (2013’te) 108 devlet + 71 özel olmak
üzere toplam 179 üniversite vardır.
8
Diyalektik Yöntem
• İdealizm: Şeylerin içindeki özü bilmek mümkün değildir. Düşünceden
bağımsız bir varlık söz konusu değildir.
• Materyalizm (Maddecilik): Dünyadaki tüm olgular ve düşünceler
maddî bir temele dayanır. Madde, atomlardan (veya kuarklardan)
oluştuğuna göre sossuz sayıda çeşitlilik söz konusudur.
• Nesneler arasında ve nesne-özne arasında karşılıklı etkileşim vardır.
Tepki olmadan etki olmaz. Şeyler düşünceyi, düşünce de şeyleri
etkiler.
• Diyalektik Yöntemin Gelişmesi:
A) Herakleitos (MÖ 5. yy): Ardışık diyalektik
B) Platon ve Aristoteles (MÖ 4. yy): Yan yana diyalektik
C) Hegel (1770-1831): İdealist diyalektik
D) Marx (1818-1883) ve Engels (1820-1995): Materyalist diyalektik
9
Diyalektik Yöntem
• Diyalektiğin üç kaynağı; doğa, insanlık tarihi ve düşüncenin
kendisidir. Her üç alanda da aşağıdaki temel ilkeler geçerlidir.
1) Karşıtların Birliği: Gece ve gündüz, mıknatıs, erkek ve dişi
2) Yadsımanın Yadsınması: Şeylerin yadsıması, onların yok sayılması
değil, eleştirisidir. Şeyler karşıtına dönüşerek hareket eder. Tezlere
karşı, anti-tezler üretilir. Bu iki zıt, yeni bir evrede bir senteze ulaşır.
Bu sentez sonraki evrenin tezi halini alır. Karşıtların birliği, karşılıklı
etkileşimli bir gelişme içinde anlaşılabilir.
3) Niceliğin Niteliğe, Niteliğin de Niceliğe Dönüşmesi: Madde (ve
enerji) birbirine dönüşerek varlığı sürdürür. Niceliksel birikim,
niteliksel bir değişime yol açabilir. Aynı şekilde tersi de söz
konusudur. Örneğin; buz-su-buhar, hücrelerin çoğalması ve yeni
işlevler kazanması, paranın birikmesi ve yatırıma dönüşmesi,
tekellerin daha fazla kâr elde etmesi vb.
10
İstatistik ile Nasıl Yalan Söylenir?
* “Üç çeşit yalan vardır: Yalan, kuyruklu yalan, istatistik”
* İstatistik = Siyasî Aritmetik
a) Saptırılmış Örneklem: Örneklem rastlantısal alınmadığında veya dar
tutulduğunda ana kütleyi yansıtmayan sapmalı sonuçlar ortaya
çıkacaktır.
b) Doğru Seçilmiş Ortalama: Araştırmacının niyetine göre aritmetik
ortalama, medyan ve mod gibi farklı istatistik değerleri kullanılarak
farklı sonuçlar elde edilebilir.
c) Kaybolan Küçük Sayılar: Az sayıda denekle istenen sonuç elde
edilinceye kadar araştırma sürdürülebilir. Küçük sayılar, ana kütleyi
temsil edemeyecektir.
d) Hiç Uğruna Kuru Gürültü: Ortalamadan sapmalar olarak ortaya
çıkan sonuçlar, aslında hiç uğruna koparılan gürültü gibidir. Oysa
standart sapma değerleri hesaba katıldığında küçük farklılıkların
önemi azalır. (100 ± 5)
e) Grafik Hileleri: Grafikte ölçeği değiştirerek küçük değişmeler,
büyükmüş; büyük değişmeler önemsizmiş gibi gösterilebilir.
* Bir istatistiği sorgulamak için şu sorular sorulmalıdır: Kim
söylüyor? Nereden biliyor? Eksik olan ne? Konu saptırılıyor
mu? Sonuç mantıklı mı?
11
Bilinmesi Gereken Bazı Kavramlar
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Aksiyom: Belit, önkanıt. Bilgi üretim sürecinde doğruluğu ispat
gerektirmeyecek kadar açık ve sorgulanamaz varsayılan açıklama.
A priori: Deney öncesi, önsel.
A posteriori: Deney sonrası, sonsal.
Anakronizm: Kişi, nesne, olay vb. unsurları ait oldukları tarihsel
dönemin dışındaki bir döneme yerleştirme hatası.
Dikotomi: Ancak birbirinin zıttı iki değer alabilen değişken. Örneğin
cinsiyet; ya kadın ya erkek.
Ex-ante: Planlanan, arzu edilen, yapılması düşünülen.
Ex-poste: Gerçekleşmiş.
İkilem: Dilemma. Zorunlu olarak iki sonucu olan ve her iki sonucu da
eşdeğer gerçeklerle kabul edilemez olan durum. (Kırmızı veya mavi
kablo)
Paradoks: Birbiriyle çelişkili iki önermenin aynı zamanda doğru olması.
Paradigma: Toplumsal olguları, bir dizi kavram ve varsayım setine
dayanan bir bakış açısı ile ele almak.
12
Araştırma Sunum Çeşitleri
Sözlü Sunum:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Kongre: Belli bir ana tema çevresinde, bilim kurulunun özetler veya tam metinler üzerinden
seçtiği bildirilerden ve davetli konuşmacılardan oluşur. Paralel oturumlar yapılabilir. Ulusal
veya uluslararası düzenlenebilir. Bildirilerin (tebliğlerin) yanı sıra poster veya video
sunumları da yapılabilir. Özetler veya (seçilmiş) metinler, kongre kitabında yayımlanabilir.
Konferans: Konusunda uzman bir kişi(ler)nin (tercihen bilimcinin) önceden hazırlandığı
konuşmadır.
Panel (=Açık Oturum): Seçilmiş bir konuşmacı grubu, farklı görüşler üzerinden tartışırlar.
Seminer: Belli bir konu ekseninde önceden yapılmış bir grup çalışmasının dinleyicilerin de
katılımıyla tartışılmasıdır.
Sempozyum: Davetli konuşmacıların bir konu üzerine durum tespiti yaptığı bir etkinliktir.
Çalıştay: Bir konu (sorun) üzerine sadece kayıtlı katılımcıların dâhil olduğu hazırlık
toplantısıdır.
Atölye (=Workshop): Bir tür karşılıklı etkileşimli eğitim etkinliğidir. Kayıtlı katılımcılar
tartışır, çözüm bulur ve uygulama yaparak beceri geliştirirler.
Olgu Sunumu: Özellikle mühendislik ve tıp gibi uygulamalı alanlarda eğitim amaçlı
düzenlenir.
Ders (veya Kurs): Bir yeterlilik sağlayan, akademik amaçlı müfredatlı eğitim etkinliğidir.
Konsey: Multi-disipliner karar gerektiren uzman toplantılarıdır.
Çember Toplantı (=Yuvarlak Masa): Katılımcıların eşit olduğu, multi-disipliner olmaya
uygun tartışma toplantısıdır.
Forum: Çerçeve sunumla başlanabilen herkesin eşit katılımını amaçlayan tartışma
toplantısıdır.
13
Yazılı Sunum:
 Kitap
 Derleme Kitap: Editör(ler)in hazırladığı, konu bütünlüğü gözetilen makalelerden
veya konu bölümlerinden oluşan kitaplardır.
 Makale
 Derleme Makale (=Review): Bir araştırma alanında yazılmış kaynakları tarayan
çalışmadır.
 Ansiklopedi (veya Sözlük)
 Tez: Özellikle doktora tezleri akademik çalışmalardır.
 E-Yayınlar (e-kitap, e-makale)
 Proje: Bir çalışma planı ve takvim çerçevesinde hazırlanan, birden fazla
araştırmacının katıldığı çalışmalardır.
 Rapor: Belli bir konu (sorun) üzerine hazırlanan ve yetkililere sunulan akademik
araştırmalardır.
14
Atıf Sistemi
• Metin içinde şöyle kodlanır: Parantez içinde (Yazarın Adı,
Kitabın Basım Yılı, Atıf Yapılan Sayfa Numarası)
• Örnek: (Resnik, 2004: 59)
• Kaynakçada;
1. KİTAP: Resnik, D. (2004), Bilim Etiği, Çev. V. Mutlu, Ayrıntı Yayınları,
İstanbul.
2. KİTAP: Boratav, K. (2003), Türkiye İktisat Tarihi, İmge Yayınları,
Ankara.
3. KİTAP İÇİ MAKALE: Holloway, J. (2004), “Devlet ve Gündelik Hayat”,
Devlet Tartışmaları, Der. S. Clarke, Ütopya Yayınları, Ankara, s. 275314.
4. DERGİDE MAKALE: Magdoff, F. (2012), “Meta Olarak Gıda”, Monthly
Review, Sayı 30, İstanbul, s. 23-32.
5. İNTERNET: TÜİK (2014), www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1077,
(erişim 15.12.2014)
NOT: Başka atıf sistemleri de vardır. Mantık olarak birbirine benzerdir.
15
Türkiye’deki Önemli Sosyal Bilim
Kongreleri
• Ulusal Sosyal Bilim Kongresi, Türk Sosyal
Bilimler Derneği (TSBD), Ankara
• Karaburun Bilim Kongresi, İzmir
• İktisat Öğrencileri Kongresi, Ege Üniversitesi,
İzmir
• EconAnadolu, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir
• Ekonomik Yaklaşım Uluslararası İktisat
Kongresi, Gazi Üniversitesi, Ankara
16
Türkiye’deki Önemli Sosyal Bilim
Dergileri
•
•
•
•
•
•
•
•
Toplum ve Bilim
Praksis
Monthly Review (Türkçe versiyonu)
Mülkiye
İktisat İşletme ve Finans
İktisat Dergisi
Ekonomik Yaklaşım
Toplum ve Hekim
17
Veri Kaynakları
• Yazılı Kaynaklar
a) Kitaplar
b) Bilimsel dergiler
c) Gazeteler ve diğer süreli yayınlar
d) Referans kitaplar (ansiklopedi, sözlük vb.)
e) Yazılı belgeler (arşivler)
f) İstatistik raporları
• Sözlü ve Görüntülü Kaynaklar
• İnternet
18
Proje Önerisi
•
•
•
•
•
Araştırmanın Adı
Araştırmanın Konusu ve Kapsamı
Araştırmanın Amacı
Araştırmanın Önemi
Araştırmanın Tekniği (Varsayımlar, Temel Kavramlar,
Kısıtlar)
• Muhtemel Kaynakça
• Çalışma Planı ve Takvimi
19
Bilginin Yayılmasını Sağlayan İcatlar
Matbaa (Avrupa’da)
Telgraf
Elektrikli Telgraf
Mors alfabesi
Daktilo
Telefon
Fonograf
Telsiz Telgraf
Film Makinesi
Radyo
Teyp
Televizyon
Faks
Teleks
Dijital veri kaydı
1439
1793
1837
1843
1867
1876
1877
1889
1894
1896
1898
1919
1922
1933
1939
Fotokopi makinesi
ENIAC (bilgisayar)
Transistör
UNIVAC (bilgisayar)
Sputnik (uydu)
Mikro çip
Mikrofiş
TV uydusu
Bilgisayar işletim sistemi
Mikroişlemci
Cep telefonu
PC
CD
Powerpoint
İnternet
1942
1946
1948
1951
1957
1958
1961
1962
1969
1971
1973
1981
1984
1987
1991
20
Download

Slayt 1