OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB)
OLAN ÇOCUKLARA ÖZBAKIM
BECERİLERİNİN ÖĞRETİMİNDE iPAD
ARACILIĞIYLA SUNULAN VİDEO
MODELLE ÖĞRETİMİN ETKİLİLİĞİ
Esin Pektaş
Elif Tekin-İftar
Anadolu Üniversitesi
Engelliler Araştırma Enstitüsü
E-posta: [email protected]
OSB ve Görsel Destekler
OSB,
• sosyal etkileşim ve iletişimde bozukluklar ile
• tekrar edici ve stereotipik hareketlerin varlığıyla kendini belli eden ve
genellikle erken dönemde gözlenen nöro-gelişimsel bir bozukluktur (DSMV, APA, 2013).
2
Görsel destekler OSB’li bireylerin eğitiminde kullanılan bilimsel dayanaklı
uygulamalardan biridir (NPDC, 2010).
OSB olan bireylerde görsel destek ve araçlar;
•
çeşitli becerilerin (örneğin; iletişim, akademik ve sosyal beceriler gibi)
öğretiminde,
•
günlük yaşamın düzenlenmesinde,
•
iletişim becerilerinin kazandırılmasında ve/veya sürdürülmesinde,
•
rutinlerini takip etmelerinde,
•
ayrıntılara dikkatlerini yöneltmelerini ve değişiklikle baş etmelerini
sağlama ya da kolaylaştırmada etkili olarak kullanılmaktadır (Johnston,
Nelson, Evans ve Palazolo, 2003 ve Brennan, 2009).
3
Video Modelle Öğretim
Bu uygulamalar arasından en sıklıkla kullanılanlardan biri olan Video modelle
öğretim;
•bireyin kendisinden beklenilen hedef davranış ya da becerinin bir model
tarafından sergilendiği videoyu izlemesini ve
•ardından bu davranış ya da beceriyi yerine getirmesini içermektedir (Tekin-İftar,
2012).
Video modelle öğretimin iPad, tablet bilgisayarlar ve akıllı telefonlar gibi
taşınabilir elektronik cihazlar aracılığıyla çeşitli becerilerin(akademik, serbest
zaman ve iletişim becerileri gibi) öğretiminde etkili olduğunu belirten çalışmalara
rastlanmaktadır(Kagohara, Sigafoos, Achmadi, O ’ Reilly ve Lancioni, 2012,
Kagohara, 2011 ve Kagohara, van der Meer, Achmadi, Green, O’Reilly, Mulloy, ve
diğerleri, 2010).
4
Gerekçe ve Amaç
Çalışmanın gerekçeleri;
• iPad aracılığıyla sunulan video modelle öğretimdeki etkililiğine yönelik sınırlı
çalışma olmasını,
•Ülkemizde iPad için geliştirilmiş ‘Tohum’ uygulamasının etkililiğini inceleyerek
anne babalara ve uzmanlara öğretimde bir rehber olmasını sağlamaktır.
Çalışmanın amacı;
• OSB olan çocuklara öz bakım becerilerinden düğme ilikleme, çıt-çıt takma ve
fermuar kapama becerilerinin öğretiminde iPad aracılığıyla sunulan Video
modelle öğretimin etkililiğini incelemektir.
5
Araştırma Soruları
Öz bakım becerilerinden düğme ilikleme, çıt-çıt takma ve fermuar
kapama becerilerinin öğretiminde iPad aracılığıyla sunulan videoyla model olma
öğretimi uygulaması otistik çocukların;
•
bu beceriyi edinmelerinde etkili midir?
•
beceriyi edindikten 2, 3 ve 4 hafta sonra sürdürmelerinde etkili midir?
•
edindikleri bu beceriyi farklı kişilere ve ortamlara genellemelerinde etkili
midir?
6
Yöntem
Katılımcılar ve Ortam
Denekler
Adı
Tanı
Cinsiyet
Yaş
Kamil
Atipik Otizm
Erkek
4
Ümit
Otizm
Erkek
5
Uygulamacılar
Model
Cinsiyet
Yaş
Sayı
Cinsiyet
Yaş
Sayı
Erkek
21-30
3
Kadın
28
1
Kadın
21-35
3
Ortam
Toplam
6
•Çalışma, Anadolu Üniversitesi, Engelliler Araştırma Enstitüsünün uygulama
biriminde gerçekleştirilmiştir.
7
Araç-Gereçler
• iPad
• Video görüntüleri
• Kamera
• Tripot
• Üzerine düğme dikilmiş ve ilik açılmış küçük bir yelek
• Üzerine fermuar dikilmiş küçük bir yelek
• Üzerine çıt çıt dikilmiş küçük bir yelek
• Veri toplama formları
8
Araştırma Modeli
Tek-denekli araştırma modellerinden yoklama evreli davranışlar arası çoklu
yoklama modeli kullanılmış ve bir denekle replike edilmiştir.
•Bağımlı Değişken:
Öz bakım becerilerini doğru olarak sergilemeyi
öğrenme düzeyi
•Bağımsız Değişken: iPad aracılığıyla sunulan Video modelle öğretim
9
Uygulama Süreci
• Toplu yoklama, günlük yoklama, öğretim, genelleme ve izleme oturumlarından
oluşmaktadır.
• Tüm oturumlar bire-bir öğretim düzenlemesiyle gerçekleşmiştir.
• Tüm oturumlar 3 sn. yanıt aralığı ve 10 sn. denemeler arası süreden
oluşmuştur.
• Tüm oturumlarda öz bakım becerilerinin öğretiminde beceri analizi
kullanılmıştır.
• Beceri analizlerinde her hedef davranış için beş basamak bulunmaktadır.
• Tüm
oturumlarda
hedef
davranışlar
tek-fırsat
yaklaşımı
kullanılarak
değerlendirilmiştir.
10
Yoklama Oturumları
Toplu Yoklama Oturumları:
•
Tüm hedef davranışlarda eşzamanlı başlama düzeyi verisi toplanmaya başlanmıştır.
•
Toplu yoklama oturumları bir davranışta öğretim oturumlarına başlamadan hemen
önce ve öğretimde ölçüt karşılandığında gerçekleştirilmiştir.
•
İlk davranışta ölçüt karşılanmasının hemen ardından ikinci toplu yoklama oturumu
gerçekleştirilmiştir.
•
Tüm toplu yoklama oturumları süresince her bir hedef uyarana ilişkin üçer kez olmak
üzere toplam dokuz deneme sunulmuştur.
•
Öğretmen ve öğrenci masada karşılıklı oturmuşlardır.
•
Öğretmen öğrencinin dikkatini çekmiştir ve dikkatini çektikten hemen sonra hedef
uyarını sunmuştur.(örneğin; ‘Düğmeyi ilikle.’).
•
Öğretmen doğru tepkileri sosyal ve sözel pekiştireçlerle pekiştirmiş yanlış tepkileri
görmezden gelmiştir.
11
Günlük Yoklama Oturumları:
•Günlük yoklama oturumlarında yalnızca öğretim çalışması yapılan davranışa
ilişkin veri toplanmıştır.
•Günlük yoklama oturumları her öğretim oturumundan sonra gerçekleştirilmiştir.
•Her bir günlük yoklama oturumlarında bir deneme yapılmıştır.
•Günlük yoklama oturumları toplu yoklama oturumlarındaki yoklama denemeleri
gibi düzenlenmiştir.
•Veriler tek-fırsat yöntemi ile toplanmıştır.
12
Öğretim Oturumları
•
Öğretim oturumları hafta içi her gün günde bir deneme olarak düzenlenmiştir.
•
Öğretmen ve öğrenci masada karşılıklı oturmuşlardır ve öğretmen iPad’i masanın
üzerine hazırlamıştır.
•
Öğretmen öğrencinin dikkatini çekmiştir ve dikkatini çektikten hemen sonra hedef
uyarını sunmuştur.(örneğin; ‘Videoyu izle’).
•
Doğru tepkiler öğrenci çalışmada istenen ölçütü karşılayıncaya kadar sözel ve sosyal
pekiştireçlerle sürekli olarak pekiştirilmiştir ve ölçütü karşıladığı ilk oturumdan sonra
yalnızca oturumun sonunda pekiştirme yapılmıştır.
•
Denekler videoyu izledikten sonra hedef davranışı sergilemesi için gerekli araçgereçler sağlanarak yoklama denemesi (günlük yoklama oturumlarında açıklandığı
gibi) gerçekleştirilmiştir.
•
Denekler öğretimi yapılan becerilerde %100 doğru performans sergileyinceye kadar
öğretim sürdürülmüştür.
13
Genelleme ve İzleme Oturumları
• Çalışmada kişi ve ortamlar arası genelleme çalışması yapılmıştır.
• Ön test ve son test genelleme verileri toplanmıştır.
• İzleme oturumları hedef davranışlarda ölçütün karşılanmasının ardından 2, 3
ve 4 hafta sonra düzenlenmiştir.
• İzleme ve genelleme oturumlarında yoklama oturumlarında izlenen sürecin
aynı izlenmiştir.
• İzleme oturumlarında pekiştireçler daha az coşkulu sunulmuştur.
14
Güvenirlik
Güvenirlik analizleri tüm deneysel evrelerin en az % 20’sinde rassal olarak
seçilen oturumlarda toplanmıştır.
•Gözlemcilerarası Güvenirlik:
•
Tüm oturumlar: %100
•Uygulama Güvenirliği:
•
Başlama Düzeyi, Yoklama Oturumları ve öğretim Oturumları: %100
•
İzleme ve Genelleme Oturumları: %90
15
Bulgular (Grafik: 1)
16
Bulgular (Grafik: 2)
17
Tartışma, Sınırlılıklar ve Öneriler
• Otistik özellikler gösteren çocuklara iPad aracılığıyla sunulan Video modelle
öğretim uygulaması öz bakım becerilerinden düğme ilikleme, çıt-çıt takma
ve fermuar kapama becerilerinin öğretiminde etkili bulunmuştur.
• Denekler, uygulama sona erdikten sonra da edindikleri becerileri
sürdürmektedir ve farklı ortam ve kişilere genelleyebilmişlerdir.
• Uygulama süreci masrafsız ve kolaydır.
• Öğrenme kısa sürede gerçekleşmiştir.
• Çalışma OSB tanılı iki okulöncesi dönem öğrenci ile sınırlıdır ve sosyal
geçerlik verileri toplanamamıştır.
• Öz bakım becerilerinden düğme ilikleme, fermuar çekme ve çıt çıt kapama
becerisiyle sınırlıdır.
18
Uygulamacılara ve ailelere yönelik öneriler;
• Otistik özellikler gösteren çocuklarla çalışırken öz bakım becerilerinin
öğretiminde iPad aracılığıyla sunulan video modelle öğretim uygulamasını
kullanmaları önerilebilir.
İleri araştırmalara yönelik öneriler;
• Aynı çalışma farklı özellikler gösteren deneklerle tekrarlanabilir.
• iPad aracılığıyla sunulan video modelle öğretim uygulamasının, farklı
ortamlarda, farklı becerilerin öğretiminde ve farklı özellikteki deneklerin
katılımıyla yürütülmesinin etkililikleri araştırılabilir.
19
Kaynakça
American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders, (5 th ed.)
Brennan, L.(2009). The Impact Of Visual Supports On Basic Counting Skills Of Students
With Autism and Typically Developing Preschool Student. VMI Dissertaions Publishing,
Columbia University.
İftar, E. (2012). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Öğretimi. Otizm Spektrum
Bozukluğu Olan Çocuklar ve Eğitimleri (Ed: E. İftar). Ankara: Vize Yayıncılık, ss. 305-306.
Johnston, S., Nelson, C., Evans, J. ve Palazolo, K.. (2003). The Use Of Visual Supports In
Teaching Young Children with Autisim Spectrum Disorder To Initiate Interaction.
Augmentative and Alternative Communication, Vol. 19, No:2, 86-103.
Kagohara, D. M. (2011). Three students with developmental disabilities learn to operate an
iPod to Access age-appropriate entertainment videos. Journal of Behavioral Education, 20,
33-43.
20
Kaynakça
Kagohara, D. M. (2013). Using iPods and iPads in teaching programs for individuals with
developmental disabilities: A systematic review.
Kagohara, D. M., Sigafoos, J., Achmadi, D., O’Reilly, M. F., ve Lancioni, G. (2012). Teaching
children with Autism Spectrum Disorders to check the spelling of words. Research in
Autism Spectrum Disorders, 6, 304-310.
Kagohara, D. M., van der Meer, L., Achmadi, D., Green, V. A., O’Reilly, M., Mulloy, A., ve
diğerleri, (2010). Behavioral intervention promotes successful use of an iPod-based
communication device by an adolescent with Autism. Clinical Case Studies, 9, 328-338.
Nikopoulos, C., ve Kenan, M. (2006). Video modeling and Behaviour Analysis. London:
Jessica Kingsley Publishers.
NPDC (2010). Evidence-based practice brief components. The National Professional
Development
Center
on
Autism
Spectrum
Disorders.
[http://autismpdc.fpg.unc.edu/content/video-modeling]
21
Download

Toplu Yoklama Oturumları