(Yapay) Zekâ
-Tanımı ve GeçmişiYılmaz Kılıçaslan
ALAN MATHISON TURING
23 Haziran 1912’ de Londra’ da doğdu.
1936’da Turing Makinelerini tasarladı.
1938’de ABD Princetown Üniversitesi’nde Alonzo
Church’un yanında hazırladığı teziyle doktor oldu.
İngiltere’ye döndüğünde, II. Dünya Savaşı sırasında
Almanların “Enigma” kodlarının çözülmesinde önemli rol
oynadı.
1945’ te Automatic Computing Engine (ACE) olarak
adlandırılan büyük bir bilgisayarın tasarım, yapım ve
kullanım çalışmalarını yönetti.
1950 yılında Mind dergisinde yayınlanan “Computing
Machinery and Intelligence” adlı makalesinde bugün
TURING TESTİ olarak bilinen ünlü testi açıklamıştır.
1954’te intihar ederek öldüğü sanılıyor.
Turing Testi (Tanım)


Kriter: Bilgisayar/makine sorduğumuz herhangi bir soruya insanınkinden ayırt
edilemeyecek yanıtlar veriyorsa gerçekten düşünmektedir.
Test Düzeneği:
 Bilgisayar, gönüllü bir insanla birlikte sorgulayıcının görüş alanının dışında bir yere
saklanır.
 Sorgulayıcı, yalnız soru sormak suretiyle, hangisinin bilgisayar olduğunu saptamaya
çalışır.
 Sorgulayıcının soruları, daha önemlisi aldığı yanıtlar, tamamen ses gizlenerek, yani ya
bir klavye sisteminde yazılarak veya bir ekran gösterilerek verilir.
 Sorgulayıcıya, bu soru/cevap oturumunda elde edilen bilgiler dışında, her iki taraf
hakkında hiçbir bilgi verilmez.
 İnsan denek soruları içtenlikle yanıtlar ve kendisinin insan, öteki deneğin bilgisayar
olduğuna dair sorgulayıcıyı ikna etmeye uğraşırken, bilgisayar ‘yalan’ söylemeye
programlanmış olduğu için kendisinin insan olduğuna sorgulayıcıyı inandırmaya çalışır.
Turing Testi (Örnek Sorgulama)
Sorgulayıcı: “Please write me a sonnet on the topic of the Forth Bridge.”
Program: “Count me out on this one. I never could write poetry.”
Sorgulayıcı: “Add 34957 to 70764.”
Program: “(Pause about 30 seconds and then give answer as) 105621.”
Alan Turing
Turing Testi (Sonuç)







Turing testini geçebilecek bir program henüz yapılamadı.
Turing testinin taraftarlarına göre bilgisayar çok geçmeden Turing
testinden başarıyla geçecektir.
Turing, başlangıçta ‘vasat’ bir sorgulayıcı, 10 gigabyte bellekli bir
bilgisayar ile ve sadece beş dakikalık bir sorgulamayla, 2000 yılına
kadar, yüzde 30 başarı oranı öngörmüştü.
Bazı insanları her zaman kandırabiliriz.
Turing testini geçebilecek bir programın, dili insan gibi kullanabilmesi
gerekir.
Turing testini geçebilecek bir programın yalan söyleyebilmesi gerekir.
Yalan söyleyebilmek bilinç ve irade gerektirir.
Yapay Zeka Nedir?
 Yapay zeka disiplinin amacı İnsan gibi veya rasyonel
düşünen veya
yapmaktır.
davranan
programlar
/
makineler
İNSAN GİBİ
DÜŞÜNEN
DAVRANAN
RASYONEL
Yapay Zeka Nedir? (1)
 İnsanlar Gibi Düşünen Sistemler:
“Bilgisayarları düşündürmeye … kelimenin tam
anlamıyla zihne sahip makineler yapmaya çalışan
yeni ve heyecan verici bir çaba” (Haugeland,
1985)
“Karar verme, problem çözme, öğrenme … gibi
insan düşüncesi ile ilişkilendirdiğimiz aktivitelerin
otomasyonu” (Bellman, 1978)
Yapay Zeka Nedir? (2)
 İnsanlar Gibi Davranan Sistemler:
“İnsanların zekâlarını kullanarak gerçekleştirdiği
fonksiyonları gerçekleştiren makineleri yapma
sanatı” (Kurzweil, 1990)
“İnsanların halihazırda daha iyi olduğu işleri
bilgisayarların nasıl yapabileceğine dair yürütülen
çalışma” (Rich and Knight, 1991)
Yapay Zeka Nedir? (3)
 Rasyonel Düşünen Sistemler:
“Zihinsel yeteneklerin bilgisayımlı (hesaplamalı)
modeller aracılığıyla incelenmesi” (Charniak ve
McDermott, 1985)
“Algılamayı, düşünmeyi ve davranmayı mümkün
kılan bilgisayım modellerinin incelenmesi”
(Winston, 1992)
Yapay Zeka Nedir? (4)
 Rasyonel Davranan Sistemler:
“Akıllıca davranan etmenlerin tasarımı üzerine
yapılan çalışma” (Poole et al., 1998)
“İnsan yapımı şeylerde akıllı
incelenmesi ” (Nilsson, 1998)
davranışın
İnsan Gibi Düşünme: Bilişsel Modelleme Yaklaşımı
 Zihinsel süreçleri anlamanın yolları:
1) İç-gözlem
2) Psikolojik deneyler
3) Dilbilim
4) Bilişsel Bilim
 Disiplinler-arası bir alan olan Bilişsel Bilim Yapay
Zekadan bilgisayar modellerini ve Psikolojiden
deneysel teknikleri alıp bir araya getirerek insan
zihninin nasıl çalıştığına ilişkin kuramlar üretir.
İnsan Gibi Davranma: Turing Testi
 Zekânın tanımlanmasına işlevsel yaklaşım: zeki varlıklardan
ayırt edilemezlik üzerine kurulu bir test.
 Testi geçecek bilgisayar programının sahip olması gereken
yetenekler:
1) Doğal Dil İşleme
2) Bilgi Gösterimi
3) Otomatik Akıl Yürütme
4) Öğrenme
ve
5) Algılama
6) Robotik hareket
Rasyonel Düşünme: ‘Düşüncenin Yasaları’ Yaklaşımı
 Aristoteles, “Doğru Düşünmenin Yasalarını” ilk
formüle eden düşünürlerdendir.
 => “Syllogisms” => Mantık
 Yapay
Zekaya Mantıkçı Yaklaşım: Mantık
programlarına dayanarak akıllı sistemler üretmeyi
amaçlayan yaklaşım.
 Üç Önemli Problem:
1. Bilginin formüle edilmesi
2. Teorik olarak çözülemez sorunların varlığı
3. Teorik olarak çözülebilenin pratikte çözülemezliği
Rasyonel Davranma: Akıllı etmen yaklaşımı
 Etmen programlarını diğer programlardan ayıran
yönler:
-
Otonom kontrol
Ortamı algılama
Uzun bir zaman diliminde varlığını sürdürme
Değişime uyum gösterme
Empati
 Rasyonel etmen en iyi sonuca ulaşacak şekilde
davranır.
 En iyi sonuca, her zaman rasyonel düşünerek
erişilmez.
Çıkarım Döngüsü
ZİHİNSEL
TEMSİL
T
ü
m
e
v
a
r
ı
m
l
ı
Ç
ı
k
a
r
ı
m
✓ P ise Q
? P ise Q
GÖZLEM
A
L
G
I
R
E
F
L
E
K
S
AKIL YÜRÜTME
✓P
✓P
✓Q
?Q
DIŞ DÜNYA
T
ü
m
d
e
n
g
e
l
i
m
l
i
Ç
ı
k
a
r
ı
m
A
b
d
u
c
t
i
v
e
?P
✓Q
Ç
ı
k
a
r
ı
m
Aristoteles’in ‘Syllogistic’ Mantığı

Mantık bilimi 2000 yıldan daha uzun bir süre önce,
Aristoteles’in bir dizi düşünceyle ilgili felsefi sezgiyi Prior
Analytics’te Syllogism’ler biçiminde biraraya toplayıp
düzenlemesiyle başladı.

Syllogism’ler iki öncülden bir sonucun elde edildiği özel
türde çıkarımlardır:
Bütün çocuklar ben-merkezcidir.
(Ana Öncül)
Bazı insanlar ben-merkezci değildir. (İkincil Öncül)
----------------------------------------------Bazı insanlar çocuk değildir. (Sonuç)

Yalnızca aşağıdaki türden önermeler Aristoteles’in çıkarım
şemalarında yer alır:
Bütün A’lar B’dir.
Bütün A’lar B değildir.
Bazı A’lar B’dir.
Bazı A’lar B değildir.
Öklid’in Aksiyomları
Öklid (Euclid) Elemanlar adlı kitabında 10 aksiyom öne sürmüştür. Bunlardan, genel kavramlar
olarak adlandırdığı, 5 tanesi Geometriye özgü değildir:
1.
2.
3.
4.
5.
Aynı şeye eşit olan iki şey birbirine de eşittir.
Eğer eşit iki şeye eşit miktarlar eklenirse, elde edilen bütünler de eşit olur.
Eğer eşit iki şeyden eşit miktarlar çıkarılırsa, kalanlar da eşit olur.
Birbiriyle çakışan/örtüşen şeyler birbirine eşittir.
Bütün parçadan büyüktür.
Diğer 5 aksiyom Geometriye özgüdür ve Öklid bunlara postülalar demiştir:
1.
2.
3.
4.
5.
Herhangi bir noktadan bir başka herhangi bir noktaya bir doğru çizmek mümkündür.
Bir doğru boyunca sürekli olarak sonlu uzunlukta doğrular üretebiliriz.
Verilen herhangi bir merkez ve herhangi bir mesafe ile bir çember tanımlayabiliriz.
Bütün dik açılar birbirine eşittir.
Eğer iki doğruyu kesen bir üçüncü doğru aynı tarafta iki dik açıdan daha küçük iç açılar
oluşturuyorsa, kesilen iki doğru bu tarafta sonsuza kadar uzatılırsa kesişirler.
17
0 (Sıfır) (M.Ö. 500)
O (sıfır) sayısının kullanılması insan düşüncesinin gelişiminde
önemli bir kilometre taşı olmuştur.
18
Sanskritçe’nin Grameri (M.Ö. 500)
Pāṇini, 3959 kurallı
Sanskritçe gramerini
formüle etmiştir.
a
ı
o
e
i
ö
u
ü
Türkçe için sesli uyumu otomatı
19
İkili Sayı Sistemi (M.Ö. 350)
Pingala, Panini’nin kardeşi
olduğu söylenir.
20
İyimser Bir Filozof
•Doğal dilin bütün çok anlamlılıklarından, muğlaklıklarından ve öznel
ifadelerinden arınmış bir characteristica universalis, bir evrensel dil,
geliştirilmesini önerdi. Bu dilin oluşturulmasında, sayıların asal
çarpanlarının tek olmasına özel bir rol yükledi.
•Bu dilin sembollerinin manipülasyonu, ars combinatoria, doğrudan
düşüncelerimizin işleyişine karşılık gelecekti.
•Kant’ın kötümser öngörüsünden yaklaşık yüz yıl kadar önce, Gottfried
Wilhelm Leibniz (1646-1716) mantık alanında, modern mantık
kuramlarında halen daha kullanılan düşünce ve yöntemler geliştirdi.
•Böylelikle, calculus ratiocinator içinde hesaplama yaparak, doğal dil ile ifade edilmiş
düşünce zincirlerinin geçerliliğini kontrol etmek mümkün olacaktı:
“Öyleyse, artık düşüncelerin farklılaşması halinde, nasıl iki hesap makinesi
tartışmıyorsa, iki filozofun da tartışmasına gerek kalmayacak. Kağıdı kalemi
ellerine alıp, abaküsün karşısına geçip (eğer istiyorlarsa bir arkadaşlarının
tanıklığında) birbirlerine calculesmus demeleri yeterli olacak.”
Download

Yapay Zeka (Turkish)