T.C.
GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
TARIMSAL ARAŞTIRMALAR VE POLİTİKALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
ENDÜSTRİ BİTKİLERİ (YAĞLI TOHUMLU BİTKİLER, PATATES VE DİĞER ENDÜSTRİ
BİTKİLERİ) ARAŞTIRMALARI PROGRAM DEĞERLENDİRME TOPLANTISI
10-14 Şubat 2014
10 Şubat 2014 Pazartesi
9:30-12:30
Ortak Açılış Programı
Yemek Arası
12:30-14:00
I. OTURUM
14:00-15:30
Proje Lideri
/ Sunan
Proje / Sunum Adı
Kurum
Projenin
Durumu
Başkanlık Divanının Oluşturulması
Hüseyin AKYOl
Grup Sorumlusu
Mustafa ACAR
Mustafa GEZİCİ
Mine AKSOY
Cengiz
ERDURMUŞ
Mine AKSOY
Cemile
ADIYAMAN
Şahin GİZLENCİ
Hatice ERMİŞ
Grup Koordinatörü Sunusu
1. Enerji Tarımı Araştırmaları
Proje Koordinatörü Sunumu
Dicle Nehri’nin Yapısına Uygun Biyodizel Üretim Amaçlı
Mikroalg Türlerinin Belirlenmesi ve Yetiştirme
Parametrelerinin İncelenmesi
Pirinanın Biyoyakıt Olarak Kullanılabilirliğinin
Araştırılması ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Ara
15:30-15:50
II. OTURUM
15:50-18:00
Yüksek Şeker Miktarı, Biyokütle ve Biyoetanol İçin
Sorgumda Seleksiyon
Bazı Tarımsal Artıkların Biyoetanol Üretiminde Kullanım
İmkanlarının Araştırılması
Şanlıurfa Koşullarında İkinci Ürün Tatlı Sorgum’un
[Sorghum bicolor (L.) Moench] Adaptasyonu, Biyoetanol ve
Biyokütle Verimlerinin Belirlenmesi
Üreticilerimiz ve Fabrikalarımız İçin Sorun Teşkil Eden
Bazı Tarımsal Atıkların Alternatif Enerji Kaynağı Olarak
Kullanılabilme Olanaklarının Araştırılması
Ankara Ekolojik Koşullarında Farklı Sıra Arası ve Sıra
Üzeri Mesafelerinin Ketencik (Camelina sativa (L.) Crantz)
Bitkisinde Verim, Verim Unsurları ve Yağ Asidi
Kompozisyonu Üzerine Etkisi
TAGEM
SUNU
KTAE
SUNU
GAPUTAE
Yeni
Teklif
KTAE
Yeni
Teklif
BATE
Bilgi
KTAE
Devam
Eden
GAPTAE
Yeni
Teklif
KTAE
Devam
Eden
TBMAE
Yeni
Teklif
PAİ
SUNU
2. Patates
Hüseyin
ONARAN
Proje Koordinatörü Sunumu
1
11 Şubat 2014 Salı
2.1. Ülkesel Patates Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama ve Eğitim Projesi
Hüseyin
ONARAN
Dr. Canan KAYA
Hüseyin
ONARAN
Hüseyin
ONARAN
2.1.1. Patates Islah Çalışmaları
III. OTURUM
09:00-10:30
Patateste çeşit ıslah programının ve yerli patates
çeşitlerinin/hatlarının geliştirilmesi (TÜBİTAK 1003113O130)
PAİ
Bilgi
Doğu Anadolu Bölgesi Patates Islah Projesi
DATAE
Erzurum
Mutasyon Islahı Yöntemiyle Patates Çeşit Islahı
PAİ
Mutasyon Islahı Yöntemiyle Patates Çeşit Islahı
PAİ
Devam
Eden
Devam
Eden
Yeni
Teklif
Ara
10:30-10:50
IV. OTURUM
10:50-12:30
Hüseyin
ONARAN
Orta Anadolu Patates Islahı Projesi
PAİ
Devam
Eden
Çağla ÇOLAK
Patateste Termoterapi Ve Kemoterapi İle Virüs
Eradikasyonu Üzerine Ön Çalışmalar
ETAE
Yeni
Teklif
Özge
KOYUTÜRK
Bazı Yerel Patates (Solanum tuberosum L.) Çeşitleri ve
Ümitvar Klonların Kombinasyon Islahıyla Geliştirilmesi
OKGKTAİ
Yeni
Teklif
Yemek Arası
12:30-14:00
V. OTURUM
14:00-15:30
Dr. Gün
KIRCALIOĞLU
Ege Bölgesi Patates Araştırmaları
ETAE
Devam
Eden
Levent Abdullah
ÜNLENEN
Türkiye’de Mevcut Bazı Patates Çeşitleri ile Islah
Programında Gelen Klonların Patates Siğil Hastalığına
Dayanıklılıklarının Moleküler Belirteçler İle Belirlenmesi
PAİ
Devam
Eden
PAİ
Yeni
Teklif
PAİ
Devam
Eden
2.2.2. Patates Yetiştirme Tekniği Çalışmaları
Tuğba USLU
Patates Mini Yumru Üretiminde Aeroponik ve Topraklı
Ortam Yöntemlerinin Verim ve Verim Unsurları Yönleriyle
Karşılaştırılması
Ara
15:30-15:50
Ömer GÜÇ
VI. OTURUM
15:50-18:00
Ana Ürün Patates Üretiminde Azotlu Gübre
Uygulamalarının Optimizasyonu Üzerine Araştırmalar
2
Murat NAM
Niğde-Nevşehir Bölgesinde Patates Üretim Alanlarında
Bitkilerin Bor’la Beslenme Düzeyi ile Bor Gübrelemesinin
Yumru Verimi ve Kalitesi Üzerine Etkisinin Belirlenmesi
Projesi
PAİ
Devam
Eden
Hüseyin
ONARAN
Niğde ve Nevşehir Koşullarında Farklı Ekim Nöbeti
Sistemlerinin Patateste Verim ve Kalite Özellikleri ile
Ürünün Ekonomik Değeri Üzerine Etkileri
PAİ
Devam
Eden
Adem TEMUR
Patateste 2013 Yılı Tescil Denemelerinin ve Tohumluk
Sertifikasyon Sisteminin Sunulması
TTSM
SUNU
3. Diğer Endüstri Bitkileri
3.1. Tütün
Dr. Ali
PEKSÜSLÜ
Dr. Ali
PEKSÜSLÜ
Proje Koordinatörü Sunumu
ETAE
SUNU
Tütün Araştırmaları
ETAE
Devam
Eden
Dr. Ali
PEKSÜSLÜ
Tütün Çeşit Tescil Projesi
ETAE
Sonuç
DATAE
Erzurum
Devam
Eden
3.2. Şeker Pancarı Araştırmaları
Fırat SEFAOĞLU
Erzurum koşullarında bazı şeker pancarı genotiplerinin
(Beta vulgaris saccharifera L.) hasat tarihi ile ekonomik
parametreleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi
12 Şubat 2014 Çarşamba
VII. OTURUM
09:00-10:30
Erdem ERTÜRK
Kahramanmaraş ve Şanlıurfa Koşullarında Kışlık -Yazlık
Bazı Şeker Pancarı Çeşitlerinin Verim ve Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
DAGKTAİ
Devam
Eden
Rıza ÜLKER
Konya Koşullarında Bazı Şeker Pancarı Çeşitlerinin Verim
ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
BDATAE
Devam
Eden
Ömer Faruk
NOYAN
Orta Karadeniz Geçit Kuşağında Bazı Şekerpancarı Çeşit
Adaylarının Performanslarının ve Cercospora’ ya
Dayanıklılığının Belirlenmesi
OKGKTAİ
Devam
Eden
TTAE
Devam
Eden
3.3. Keten
Dr. Metin
BABAOĞLU
Ülkesel Keten Islah Araştırmaları
Ara
10:30-10:50
VIII. OTURUM
10:50-12:30
Serkan YILMAZ
Karadeniz Bölgesi Keten Islahı Araştırmaları
KTAE
Yeni
Teklif
Serkan YILMAZ
Karadeniz Bölgesi Keten Islahı Araştırmaları
KTAE
Ara
sonuç
4. Ülkesel Yağlı Tohumlu Bitkiler Entegre Ürün Yönetimi Araştırma, Uygulama Ve Eğitim Projesi
3
4.1. Ülkesel Ayçiçeği Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama Ve Eğitim Projesi
Dr. Göksel EVCİ Proje Koordinatörü Sunumu
TTAE
SUNU
4.1.1-Ülkesel Ayçiçeği Islah Araştırmaları
Dr. Göksel EVCİ
Hibrit Ayçiçeği Çeşit Geliştirme Çalışmaları
TTAE
Devam
Eden
Dr. Göksel EVCİ
Trakya Bölgesinde Ayçiçeğinde Problem Olan Orobanş
Parazitinin Yeni Irklarına Dayanıklı Ayçiçeği Saf Hatlarının
Geliştirilmesi
TTAE
Devam
Eden
Yemek Arası
12:30-14:00
IX. OTURUM
14:00-15:30
Dr. Göksel EVCİ
Çerezlik Ayçiçeği Çeşit Geliştirme Çalışmaları
TTAE
Devam
Eden
Dr. Oğuz
GÜNDÜZ
Orta Anadolu Şartlarına Uygun Yağlık Ayçiçeği Hatları ve
Hibrit Çeşitlerinin Geliştirilmesi
BDATAE
Devam
Eden
Dr. A. Şemsettin
TAN
Ege Bölgesi Ayçiçeği Araştırmaları Projesi
ETAE
Devam
Eden
Ayşe Nuran ÇİL
Ayçiçeğinde Mildiyö Hastalığına Dayanıklı Hatların
Marköre Dayalı Seleksiyon Islahı İle Geliştirilmesi
DATAE
Adana
Devam
Eden
Aydın KARAKUŞ
Doğu Anadolu Bölgesi Ayçiçeği Adaptasyon ve Islah
Projesi
DATAE
Erzurum
Devam
Eden
KTAE
Devam
Eden
Ara
15:30-15:50
X. OTURUM
15:50-18:00
4.1.2- Ayçiçeği Yetiştirme Tekniği Çalışmaları
Mustafa ACAR
Karadeniz Bölgesi Ayçiçeği Adaptasyon Projesi
Dr. Abdullah ÇİL
Doğu Akdeniz Bölgesinde Farklı Çevre Koşullarının Yağlık
DATAE
Ayçiçeğinde Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisinin
Adana
Araştırılması
Devam
Eden
Dr. Abdullah ÇİL
Çukurova Bölgesi Ayçiçeği Adaptasyon Çalışmaları
DATAE
Adana
Devam
Eden
4.2.-Ülkesel Kolza Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama ve Eğitim Projesi
Şahin GİZLENCİ
Proje Koordinatörü Sunumu
KTAE
SUNU
4.2.1-Ülkesel Kolza Islah Araştırmaları
Şahin GİZLENCİ
Karadeniz Bölgesi Kolza Islah Araştırmaları
KTAE
Ara
Sonuç
Şahin GİZLENCİ
Karadeniz Bölgesi Kolza Islah Araştırmaları
KTAE
Yeni
Teklif
13 Şubat 2014 Perşembe
XI. OTURUM
09:00-10:30
4
Dr. Sami SÜZER
Trakya Bölgesi Kolza Adaptasyon ve Islahı Araştırmaları
TTAE
Ara
Sonuç
Dr. Sami SÜZER
Trakya Bölgesi Kolza Adaptasyon ve Islahı Araştırmaları
TTAE
Yeni
Teklif
Dr. A. Şemsettin
TAN
Ege Bölgesi Kolza Araştırmaları Projesi
ETAE
Devam
Eden
2.2.2. Ülkesel Kolza Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Şerif
KAHRAMAN
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Koşullarına Uygun Kışlık ve
Yazlık Kolza Çeşitlerinin Saptanması
GAPUTAE Sonuç
Ara
10:30-10:50
XII. OTURUM
10:50-12:30
4.3. Ülkesel Soya Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama Ve Eğitim Projesi
4.3.1-Ülkesel Soya Islah Araştırmaları
Mehmet
ERDOĞMUŞ
Proje Koordinatörü Sunumu
KTAE
SUNU
Mehmet
ERDOĞMUŞ
Karadeniz Bölgesi Soya Islahı Araştırmaları
KTAE
Devam
Eden
Dr.Pınar
ÇUBUKCU
Çukurova Bölgesi Soya Islah Çalışmaları
DATAE
Adana
Devam
Eden
Dr. Eylem
TUĞAY
KARAGÜL
Ege Bölgesi Soya Islah Araştırmaları
ETAE
Devam
Eden
Dr. Metin
BABAOĞLU
Marmara Bölgesi Soya Islah Araştırmaları
TTAE
Devam
Eden
Mehmet
KOCATÜRK
Batı Akdeniz Soya Islah Çalışmaları
BATAE
Devam
Eden
BDATAE
Devam
Eden
Gönül GÜMÜŞÇÜ Orta Anadolu Bölgesi Soya Islah Projesi
Yemek Arası
12:30-14:00
XIII. OTURUM
14:00-15:30
Prof.Dr. A. Tanju
GÖKSOY
Soyada İkinci Ürün Koşullarına Uygun Erkenci, Yüksek
Verimli Ve Kaliteli Çeşit Islahi Ve Yeni Melez
Populasyonlarin Oluşturulmasi
BATAE
Bilgi
Uğur SEVİLMİŞ
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Soya Islah Çalışmaları Projesi
GAPUTAE
Devam
Eden
Dr. Mehmet
KARAKUŞ
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Şanlıurfa Yöresi Soya Islah
Çalışmaları
GAPTAE
Devam
Eden
4.3.2-Ülkesel Soya Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
5
Uğur SEVİLMİŞ
Toprak İşlemesiz Tarım Yöntemiyle II. Ürün Olarak
Yetiştirilecek Bazı Soya Çeşitlerinin Verim ve Kalite
Özelliklerinin Araştırılması
GAPUTAE
Yeni
Teklif
Ara
15:30-15:50
XIV. OTURUM
15:50-18:00
4.4. Ülkesel Susam Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama Ve Eğitim Projesi Araştırmaları
Dr. A. Şemsettin
TAN
Proje Koordinatörü Sunumu
KTAE
SUNU
Dr. A. Şemsettin
TAN
Ege Bölgesi Susam Araştırmaları Projesi
ETAE
Devam
Eden
Şeymus FURAT
Batı Akdeniz Susam Araştırmaları Projesi
BATAE
Devam
Eden
TTAE
SUNU
4.5. Ülkesel Aspir Entegre Ürün Yönetimi Araştırmaları
Dr. Metin
BABAOĞLU
Proje Koordinatörü Sunumu
4.5.1. Ülkesel Aspir Islah Araştırmaları
Dr. Metin
BABAOĞLU
Marmara Bölgesi Aspir Islah Araştırmaları
TTAE
Devam
Eden
Hasan
KEYVANOĞLU
Mutasyon Islahı Yoluyla Kışa Dayanıklı Mutant Aspir
(Carthamus tinctorius L.) Hatlarının Geliştirilmesi
TBMAE
Devam
Eden
Dr. Hasan KOÇ
Orta Anadolu Bölgesi Aspir Islah Projesi
BDATAE
Devam
Eden
14 Şubat 2014 Cuma
XV. OTURUM
09:00-10:30
Dr. Arzu KÖSE
Geçit Bölgesi Aspir Islah Araştırmaları Projesi
GKTAE
Ara
Sonuç
Dr. Arzu KÖSE
Geçit Bölgesi Aspir Islah Araştırmaları Projesi
GKTAE
Yeni
Teklif
TBMAE
Sonuç
Aspir (Carthamus tinctorius L.) Çeşitlerine Uygulanan
Farklı Gama Işını Dozlarının M1 ve M2 Bitkilerinin Bazı
Hümeyra YAMAN
Tarımsal Özellikleri ve İn vitro Adventif Sürgün
Rejenerasyonu Üzerine Etkileri
Ara
10:30-10:50
XVI. OTURUM
10:50-12:30
4.5.2. Ülkesel Aspir Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Şerif
KAHRAMAN
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Koşullarında Aspir İçin En
Uygun Ekim Zamanının Belirlenmesi
GAPUTAE Sonuç
6
Mehmet
ERDOĞMUŞ
Orta Karadeniz Geçit Bölgesinde Aspir (Carthamus
tinctorius L.) Ekim Zamanının ve Ekim Sıklığının
Belirlenmesi
KTAE
Devam
Eden
4.6. Ülkesel Yerfıstığı Entegre Ürün Yönetimi Araştırmaları
Dr. Abdullah
KADİROĞLU
Proje Koordinatörü Sunumu
BATAE
SUNU
BATAE
Devam
Eden
BATAE
Yeni
Teklif
DATAE
Adana
Devam
Eden
GAPTAE
Devam
Eden
TTSM
SUNU
4.6.1. Ülkesel Yerfıstığı Islah Araştırmaları
Dr. Abdullah
KADİROĞLU
Batı Akdeniz Yerfıstığı Araştırmaları
Dr. Abdullah
KADİROĞLU
Yemek Arası
12:30-14:00
XVII. OTURUM
14:00-15:30
Yerfıstığı Gen Kaynaklarının Zenginleştirilmesi ve
Morfolojik, Tarımsal ve Teknolojik Karakterizasyonu
Ayşe Nuran ÇİL
Çukurova Bölgesi Yerfıstığı Islah Çalışmaları
4.6.2. Ülkesel Yerfıstığı Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Halil
HATİPOĞLU
Dr. Mehmet
SEZGİN
Şanlıurfa Koşullarında Yerfıstığı (Arachis hypogaea L.)
Bitkisinin Uygun Ekim Zamanının Belirlenmesi
Yağlı Tohumlu Bitkilerde 2013 Yılı Tescil Denemelerinin
ve Tohumluk Sertifikasyon Sisteminin Sunulması
Ara
15:30-16:00
XVIII. OTURUM
16:00-18:00
Endüstri Bitkileri Araştırma Programlarında Genel Değerlendirme ve Program Hedeflerine Uygun Yeni
Araştırma Konularının ve İşbirliği İmkânlarının Görüşülmesi
Sertifika Töreni
Dilek ve Temenniler
Kapanış
7
PROJE ÖZETLERİ
10 Şubat 2014 Pazartesi
1. Enerji Tarımı Araştırmaları
Yeni Teklif
Proje No:
Dicle Nehri’nin Yapısına Uygun Biyodizel Üretim Amaçlı Mikroalg
Türlerinin Belirlenmesi ve Yetiştirme Parametrelerinin İncelenmesi
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluş: TAGEM
Mustafa GEZİCİ
Proje Yürütücüsü:
M.Emin VURAL, Şeyhmus ATAKUL, Özlem AVŞAR, Murat KOÇ,
Yardımcı Araştırmacılar:
Yrd.Doç. Dr. A.Konuralp ELİÇİN (Danışman), Prof. Dr. Recai
GÜRHAN (Danışman)
2015-2016
Başlama-Bitiş Tarihleri:
365.200 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Dünyada enerji gereksiniminin önemli bir kısmı fosil kaynaklardan karşılanmaktadır. Fosil kaynaklar
pahalı ve sınırlı olduğu gibi, başta CO2 olmak üzere küresel ısınmaya neden olan sera gazlarının da en
temel sorumlusudur. Kaynakların azalmasıyla, artan enerji fiyatları yeni enerji kaynaklarına olan talebi
artırmaktadır. Son yıllarda algler biokütle üretimi için alternatif olarak ortaya çıkmıştır. Algler fotosentez
yoluyla karbon dioksiti ve güneş ışığını çok etkin bir şekilde enerjiye dönüştürülebilen ve bu süreçte de
yağ üreten tek hücreli biyolojik canlılardır. Alglerden elde edilen yağlar diğer bitkisel kökenli yağlar gibi
biyodizele dönüştürülerek dizel motorlarında doğrudan yakıt olarak kullanılabilir. Yüksek yoğunluklu
mikroalg üretimi için, açık ve kapalı fotobiyoreaktör sistemleri kullanılmaktadır. Mikroalg üretiminde
fotosentez için, aydınlatma şiddeti, sıcaklık, pH, CO2, besin ve kültür ortamı gibi birçok parametre etkili
olmaktadır. Her mikroalg türünün ideal gelişimi, kendine özgü spesifik koşulların sağlandığı kültür
ortamlarında sağlanmaktadır. Örnek verilecek olursa Spirulina yüksek pH ve bikarbonat yoğunluğunda,
Chlorella besince zengin ortamlarda, Dunaliella salina ise çok yüsek tuzlulukta en iyi gelişmeyi
göstermektedir. Günümüzde ticari mikroalg üretiminde, genellikle insan gıdası olarak değerlendirilen ve
tıp-eczacılık alanlarında kullanılan Spirulina ve Chlorella gibi mikroalg türlerinin öne çıktığı
görülmektedir.
Algler, farklı kimyasal ve biyolojik bileşikleri üretme özelliği nedeniyle ticari önemi olan
organizmalardır. Küçük tek hücreli türlerden, karmaşık çok hücreli yapılara kadar çeşitlilik
göstermektedirler. Aynı zamanda, biyokütlenin en önemli birincil üreticileri olup, organizmalar içinde en
değerli ekolojik gruplardan biridir. Özellikle, mikroalgler üzerinde yapılan son biyoteknolojik ve teknik
incelemeler, gıda, ziraat, çevre, kozmetik ve tıp alanlarında kullanımlarını arttırmaya yönelik olduğunu
göstermektedir.
Alg üretimi ve alglerden kütle üretimi dünyada gördüğü önemi ülkemizde de görmektedir. Ancak,
araştırmaların azlığı, ilk yatırım maliyeti ve işletme giderlerinin yüksekliği nedeniyle, ülkemizde küçük
çaplı araştırma çalışmaları dışında, ekonomik olarak üretim yapabilen bir tesis bulunmamaktadır.
Geleceğin yakıtı ve çevre dostu bu alternatif enerji üretim potansiyeli için ülkemizin bulunduğu konum ve
koşullar çok uygundur. Özellikle her geçen gün ülkemiz ekonomisine daha büyük yük getiren fosil
kökenli yakıtlara alternatif olabilecek potansiyelin değerlendirilmesi çok önemlidir. Yöremiz
düşünüldüğünde ise, mikroalg yetiştiriciliğinde önemli parametreler olan sıcaklık ve ışık şiddetinin
yüksek oluşu ve ayrıca Dicle nehrinin sağladığı kaynaklar göz önüne alındığında ilginin artması
kaçınılmaz olmaktadır.
Proje, Dicle Nehri su yapısına uygun mikroalg türlerinin belirlenmesi ve bu türlerin sera ortamında belirli
büyüklüklerdeki havuzlarda yetiştirme parametrelerinin incelenmesi ve elde edilecek sonuçlara göre
biyoyakıt,gıda,tarım alanlarında değerlendirilme değeri olan türlerin, büyük ölçekli üretimlerinin
gerçekleştirilmesi ve bunlardan biyoyakıt ve biyokütle elde edilmesine yöneliktir.
Proje Başlığı:
8
Yeni Teklif
Proje No
Proje Başlığı
Pirinanın Biyoyakıt Olarak Kullanılabilirliğinin Araştırılması ve Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Mine AKSOY
Proje Yürütücüsü
Mahmut DOK, Dr. Ayşegül EFENDİOĞLU ÇELİK
Yardımcı Araştırmacılar
01.01.2015/31.12.2016
Başlama – Bitiş Tarihleri
2015:72.450, 2016:39.250
Projenin Toplam Bütçesi
Dünya mevcut enerji tüketiminin %90’ını fosil yakıtlar karşılamaktadır. Dünyadaki fosil yakıt
rezervlerinin sınırlı olması ve önemli ölçüde sera etkisi gibi çevresel problemlere yol açması günümüzde
yenilenebilir enerji kaynakları arayışını hızlandırmıştır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ile
hem ihtiyaç duyulan enerji temini sağlanmakta hem de çevre dostu enerji üretimi gerçekleştirilmektedir.
Bu yüzden, yenilenebilir enerji kaynaklarından yararlanma ve bu kaynaklardan biyoyakıt üretimi tüm
ülkeler için gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer alan, enerji
değeri olan, organik içeriği yüksek katı atıklar ve tarımsal artıklar biyoyakıt üretiminde yaygın olarak
kullanılmaktadır.
Pirina, zeytinyağı işleme sonucu oluşan yan üründür ve yağ, su, çekirdek ve pulp kısımlarından oluşan
katı bir artıktır. Pirina içerdiği yağ oranı, yakıt maliyetinin birincil yakıtlara göre düşük olması, kül
içeriğinin (yaklaşık %1,5) düşük olması, artığın tamamen değerlendirilerek ekolojik dengenin korunması,
yanma sonucu oluşan emisyonların fosil yakıtlara göre daha az olması, depolama problemlerinin
yaşanmaması gibi avantajlarından dolayı zeytin üretiminin tamamına yakınının gerçekleştirildiği Akdeniz
ülkeleri için hem ekonomik değere sahip bir ürün hem de önemli bir biyoyakıt kaynağıdır.
Bu projede her yıl büyük oranda açığa çıkan pirinanın biyodizel ve briket/pelet gibi çeşitli şekillerde
değerlendirilmesiyle yenilenebilir enerji kaynağı olarak potansiyelinin belirlenmesi amaçlanmaktadır.
Pirinanın enerji amaçlı olarak kullanımına yönelik çalışmalar incelendiğinde yapılan çalışmaların tek bir
biyoyakıt çeşidine yönelik ve yetersiz olduğu görülmektedir. Yapılması planlanan bu proje; pirina
yağının alınması ve özelliklerinin incelenmesi, ham pirina yağından biyodizel üretimi, yağlı, yağsız ve
çekirdek pirinadan briket/pelet üretimi gibi pirinadan çeşitli katı ve sıvı temiz enerji kaynaklarının
üretilmesini ve bunların tüm yakıt özelliklerinin belirlenmesini içermektedir.
Pirinanın biyoyakıt hammaddesi olarak değerlendirilmesiyle ülke/dünya ekonomisine katkı sağlanacaktır.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun (EPDK) aldığı karar doğrultusunda ülkemizde tüketilen
akaryakıta yerli tarım ürünlerinden üretilen biyoetanol ve biyodizel katılmasının zorunlu hale gelmesiyle
oluşacak hammadde açığının karşılanmasında önemli bir paya sahip olacaktır. Aynı zamanda pirinanın
alternatif biyoyakıt hammaddesi olarak kullanımı çevre kirliliğinin azalmasına katkıda bulunacaktır.
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/12/A04/P10/002
Bazı Tarımsal Artıkların Biyoetanol Üretiminde Kullanım
İmkanlarının Araştırılması
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Ayşegül EFENDİOĞLU ÇELİK
Proje Yürütücüsü
Mine AKSOY, Reyhan KARAYEL
Yardımcı Araştırmacılar
01.01.2012 / 31.12.2013
Başlama – Bitiş Tarihleri
2012: 10.000 TL, 2013: 10.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Projede, ülkemizin önemli bitkisel üretim faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan tarımsal artıklardan elde
edilecek biyoetanol miktarının teorik olarak hesaplanması amaçlanmıştır.
Projenin 2013 çalışmaları; 2012 çalışmalarının tekrarı olarak planlanmıştır. Çalışma, projede kullanılacak
materyallerin temin edilmesi, elde edilen materyallerin NDF, ADF ve ADL analizleri sonucu, selüloz ve
hemiselüloz içeriklerinin belirlenmesi; hemiselüloz ve selülozun biyoetanole dönüşüm oranlarından
9
yararlanarak 1 ton hammaddeden elde edilecek yakıt biyoetanolü miktarının kg ve L olarak belirlenmesini
kapsamaktadır. Projede kullanılan materyaller ve temin edildiği yerler aşağıda verilmiştir.
1.Çay tozu: RİZE
2.Fındık zurufu: Çarşamba/SAMSUN
3.Çeltik sapı: Terme/SAMSUN
4.Çeltik kavuzu: Terme/SAMSUN
5.Mısır sapı: Tekkeköy/SAMSUN
6.Pamuk sapı: ŞANLIURFA
7.Şeker pancarı yaprakları: Suluova/AMASYA
8.Buğday sapı: Bafra/SAMSUN
9.Ayçiçeği sapları: Merzifon/AMASYA
10. Zeytin artıkları: İZMİR
İncelenen materyallerden teorik olarak elde edilecek yakıt biyoetanolü miktarı 71,6-205,7 L/ton
hammadde arasında değişmektedir. Analiz sonuçlarına göre; en az yakıt biyoetanolü şeker pancarı
yapraklarından (71,6 L/ton hammadde) elde edilirken en fazla buğday sapından (205,7 L/ton hammadde)
elde edildiği görülmüştür. Ayrıca çalışılan lignoselülozik materyallerin yakıt biyoetanol verimliliklerinin,
içerdikleri selüloz ve hemiselülozun toplam miktarları ile orantılı olarak arttığı gözlenmiştir.
Projenin bu yıl son yılı olduğundan iki yılın verileri karşılaştırılıp sonuç raporu hazırlanacaktır.
Yeni Teklif
Proje No:
Şanlıurfa Koşullarında İkinci Ürün Tatlı Sorgum’un [Sorghum bicolor
(L.) Moench] Adaptasyonu, Biyoetanol ve Biyokütle Verimlerinin
Belirlenmesi
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluş: TAGEM
Zir. Yük. Müh. Cemile ADIYAMAN
Proje Yürütücüsü:
Zir. Yük. Müh. Erdal ERBİL, Zir. Yük. Müh.Timuçin TAŞ
Yardımcı Araştırmacılar:
Dr. Ayşegül E. ÇELİK, Gıda Yük. Müh. Mine AKSOY
Zir. Müh. Mustafa ACAR, Zir. Yük. Müh. Mahmut DOK
Prof. Dr. Abdullah ÖKTEM
2015-2017
Başlama-Bitiş Tarihleri:
207.250 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Dünya nüfusunun giderek artması ve daha çok ülkenin endüstrileşmeye başlaması ile enerji tüketimide
artmaktadır. Küresel enerji talebindeki sürekli artış ve ihtiyaç, yeni enerji kaynaklarının bulunmasını
zorunlu hale getirmektedir. Enerjide dışa bağımlı olmak istemeyen ve enerji arzında sorun yaşayan
ülkeler, fosil kaynaklara bağlı olarak artan çevresel sorunların da etkisiyle, sahip oldukları alternatif enerji
kaynaklarını artırmaya ve çeşitlendirmeye çalışmaktadırlar.
Türkiye de petrol ve petrol ürünleri açısından dışa bağımlı bir ülkedir. Özellikle enerjide dışa bağımlı olan
ülkeler için önemli bir fırsat olan yeni ve yenilenebilir enerji kaynakları Türkiye için de önemli bir itici
unsur durumuna gelmiştir. Ülkemiz yenilenebilir enerji kaynakları bakımından zengin sayılabilecek
durumda olmasına rağmen mevcut potansiyelini yeterince kullanamamaktadır. Bu kaynakların
geliştirilmesi, bunlara yenilerinin eklenmesi ve sürdürülebilirliğinin sağlanması Ar-Ge çalışmalarına
verilen desteklerle olmaktadır. Son dönemde önemi giderek artan yenilenebilir enerji kaynaklarından
birisi de biyoetanoldür. Türkiye’de Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) aldığı karar ile 2013
yılından itibaren benzine her yıl artan oranlarda yerli tarım ürünlerinden üretilen biyoetanol ilave
zorunluluğu getirilmiştir. Ülkemiz coğrafi konumu itibariyle birçok bitkinin yetiştirilmesine uygundur.
Bu nedenle ülkemizde yetiştiriciliği yapılmayan fakat ülkemizin ekolojik koşullarına uyum
sağlayabileceği düşünülen alternatif enerji bitkilerinin de üretim desenine alınması gerekmektedir.
Tatlı sorgum temelde bir şeker bitkisi olmasının yanında gıda, yem, lif, enerji, biyoyakıt olarak geniş bir
kullanım alanına sahiptir. Tatlı sorgum bitksinin yüksek şeker oranına sahip sap kısmından biyoetanol
üretilmekte ve özsuyu alındıktan sonra kalan posa işlenip biyokütle olarak değerlendirilmektedir.
Araştırma GAPTAEM’nün Talat Demirören Araştırma İstasyonunda 2015-2017 yılları arasında üç yıl üst
üste altı tatlı sorgum (Dale, M81-E, PHS 12-10, Urja, Top 76-6, Theis) çeşidi kullanılarak yürütülecektir.
Proje Başlığı:
10
Deneme tesadüf blokları deneme desenine göre dört tekrarlamalı olarak kurulacak, parseller sıra arası 70
cm, sıra üzeri 20 cm ve sıra uzunluğu 10 m olacak şekilde beş sıralı olarak düzenlenecektir. Bu çalışma
ile; tatlı sorgum (Sorgum bicolor (L.) Moench) çeşitlerinin Şanlıurfa koşullarına adaptasyonu, biyoetanol
verimi, biyokütlenin enerji değeri, verim ve verimle ilişkili bazı tarımsal ve teknolojik özellikleri
incelenerek biyoetanol verimi yüksek adaptasyon kabiliyeti iyi çeşitler belirlenecektir.
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
TAGEM-TBAD-12-A04-P10-001
Üreticilerimiz ve Fabrikalarımız İçin Sorun Teşkil Eden Bazı Tarımsal
Atıkların Alternatif Enerji Kaynağı Olarak Kullanılabilme
Olanaklarının Araştırılması
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Şahin GİZLENCİ
Proje Yürütücüsü
Mustafa ACAR, Dr. Ayşegül EFENDİOĞLU,
Yardımcı Araştırmacılar
Mehmet ERDOĞMUŞ, Mahmut DOK
01.01.2012 / 31.12.2014
Başlama – Bitiş Tarihleri
2012:20.000, 2013:15.000, 2014: 10.000
Projenin Toplam Bütçesi
Projenin bu yıl çalışmaları içersinde peletleme çalışmaları yapılmış, briketleme çalışmalarına devam
edilmiştir. Bu araştırmanın materyalini ülkemizde yaygın olarak yetiştiriciliği ve üretimi yapılan 8 farklı
materyal; çay fabrikası tozu, fındık zurufu, çeltik sapı, çeltik kavuzu, ayçiçeği sapı, mısır sapı, buğday
sapı ve kolza sapı oluşturmaktadır. Çalışmanın bu yılki aşaması, 8 materyalin yalın olarak değil,
birbirleri ile kombinasyonları oluşturularak yürütülmüştür. Oluşturulan kombinasyonlarda her
materyalin payı % 50 olarak alınmıştır. Buna göre 28 kombinasyon çalışılmıştır. Materyallerin nem
değerleri 10,9 ile 5,28 arasında değişmiştir. Bu değerler, materyallerden hem pelet hem de briket elde
edilebilecek değerler arasında bulunmaktadır. Materyallerin kül değerleri incelendiğinde en yüksek kül
oranının çeltik kavuzu - çeltik sapının karışımından % 17.77 ile elde edilmiştir. Yalın halde çeltik sapı
ve çeltik kavuzundaki kül oranları da buna yakın değerlerdir. En düşük kül oranı ise çay tozu-mısır sapı
karışımından % 8,67 ile elde edilmiştir. En yüksek ısıl değeri çay tozu- mısır sapı karışımından, en
düşük değer ise ayçiçeği sapı- çeltik sapı karışımından elde edilmiştir. Yalın haldeki materyalin ısıl
değerleriyle karışımların ısıl değerleri karşılaştırıldığında, beklenen sonuç ortaya çıkmamıştır. Bunun
nedenlerinin başında materyallerin büyüklüklerinin farklılığı, farklı nem oranları ve birbirleriyle olan
ters etkileri olabilir.
Çalışmada bu yıl öne çıkan 5 kombinasyonun uygun karışımlarını belirlemek amacıyla bir yıl daha
yürütülecektir. Deneme tesadüf parsellerinde bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı
olarak kurulacaktır.
Yeni Teklif
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü:
Yardımcı Araştırmacılar:
Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin Toplam Bütçesi
Ankara Ekolojik Koşullarında
Farklı Sıra Arası ve Sıra Üzeri
Mesafelerinin Ketencik (Camelina sativa (L.) Crantz) Bitkisinde Verim,
Verim Unsurları ve Yağ Asidi Kompozisyonu Üzerine Etkisi.
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Zir. Yük. Müh. Hatice ERMİŞ
2015-2016
32.750 TL
11
Ketencik bitkisinin soğuğa ve kuraklığa dayanıklı olması, allelopatik etkisinin yüksek olması, yağı
içerisinde bulunan linolenik asit (OMEGA-3) oranının yüksek olması, yağı stabil yapan ve yemeklik yağ
olarak kullanılır konuma getiren tokoferoller gibi birçok doğal antioksidanları yüksek oranda ihtiva
etmesi, yine ketencik bitkisin yumurta ve et tavuklarının beslenmesinde de kullanılması, ayrıca biodizel
ve jet yakıtı kaynağı olarak değerlendirilebilmesi bitkinin dünyada ve ülkemizde tekrar gündeme
gelmesine neden olmuştur. Türkiyenin artan yağ açığını kapatmak için, adaptasyon kabiliyetinin yüksek
olması ve özellikle boş bırakılan marjinal alanlarda yetiştirilebileceği düşünülen ketencik bitkisinin
alternatif üretim desenine dahil edilmesi gerekmektedir.
Bu araştırma 2015 ve 2016 yetiştirme dönemlerinde Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Araştırma
ve Uygulama Çiftliği İkizce/Haymana deneme arazisinde yürütülecektir. Deneme Tesadüf Bloklarında
Bölünmüş Parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak, ana parsellerde sıra arası, alt parsellerde
sıra üzeri olacak şekilde düzenlenecektir. Araştırmada Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsüne ait
ketencik popülâsyonundan seçilmiş hat kullanılacaktır.
Denememizde parsellerimiz sıra arası (10cm, 20cm, 30cm, 40cm), sıra üzeri(3cm, 6cm, 9cm), 6 sıralı ve
parsel boyu 4m olacak şekilde kurularak, sıraya elle ekim yapılacaktır. Çıkış sonrası erken ilkbaharda
yabancı ot mücadelesi ve seyreltme yapılacaktır. Yağ verimi(kg/da), Protein oranı(%), Bitki boyu (cm),
Yan dal sayısı (adet), Tek bitki verimi (g), Bin dane ağırlığı (g), Dekara tane verimi (kg/da), Yağ oranı
(%), Yağ asitleri kompozisyonu incelenecektir.
Ülkemizde bitki ile ilgili adaptasyon, ekim zamanı ve gübre dozu belirleme çalışmaları yapılmış olup
henüz detaylı bir ekim sıklığı çalışması yapılmamıştır. Bu çalışma neticesinde Ankara ekolojik şartlarında
ketencik bitkisi için uygun ekim sıklığı belirlenmiş olacaktır.
2. Patates
2.1.1. Patates Islah Çalışmaları
2.1. Ülkesel Patates Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama ve Eğitim Projesi
Devam Eden
Proje No:
TAGEM/TBAD/12/A04/P04/001
Doğu Anadolu Bölgesi Patates Islah Projesi
Proje adı:
Eastern Anatolia Region Potato Breeding Project
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Dr. Canan KAYA
Proje Yürütücüsü
Uzm. Aydın KARAKUŞ
Uzm. Fırat SEFAOĞLU
Yardımcı Araştırmacılar
Dr. İsmail BEZİRGANOĞLU
2012-2016
Başlama-Bitiş Tarihleri
2012: 25000
2013: 20000
2014: 22000
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2015: 24000
2016: 25000
Bölgemize uygun, yüksek verimli ve depolamaya dayanıklı patates çeşitlerinin geliştirilmesi amacıyla
ıslah çalışmaları sera, tarla ve laboratuar koşullarında yürütülmektedir. Islah çalışmaları kapsamında 2007
yılında yapılan melezleme çalışmaları ile elde edilmiş ve generasyon atlatılmış materyalden seçilen 5 adet
klon (07 GrH 42; 07 GrS 6; 07PaA 6; 07 VaS 59; 07 VaS 37) ve 3 adet kontrol (Agria, Granola, Soleia)
çeşit olmak üzere toplam 8 genotip ile Erzincan/Çayırlı, Kars/Selim ve Erzurum/Pasinler lokasyonlarında
3 adet bölge verim denemeleri yürütülmüştür. 2013-2014 yıllarında olmak üzere 2 yıl süreyle yürütülecek
olan ve 2008 yılı melez kombinasyonlarından seçilen materyal ile 2 adet klon verim, 2 adet ön verim
denemesi kurulmuş, yaklaşık 2000 adet klondan (4 kombinasyona ait) oluşan ıslah materyali mini yumru
(1. Generasyon) dikimleri yapılarak erken generasyon seleksiyonuna tabi tutulmuştur. Melez
kombinasyonlarına ait yaklaşık 5000 adet mini yumru üretilerek 2014 yılında 1. Generasyon
seleksiyonuna tabi tutulması planlanmıştır. Doku kültürü çalışmaları kapsamında ıslah materyaline ait
aday klonların çoğaltımı ve muhafazası çalışmaları ile serbest ticari çeşitlerin (agria, granola) super elit,
elit ve temel kademede sertifikalı tohumluk üretimleri devam etmektedir.
Anahtar Kelimeler:Patates ıslahı, doku kültürü, klon
12
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM/TA/05/02/05/001
Mutasyon Islahı Yöntemiyle Patates Çeşit Islahı
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
1- Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK-SANAEM)
2- Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü
Hüseyin ONARAN
Proje Yürütücüsü
Abdurrahman CAĞLI, L.Abdullah ÜNLENEN, Ali KARATAŞ
Yardımcı Araştırmacılar
( Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü)
Süreyya ŞEKERCİ, Dr. Zafer SAĞEL, Dr. Hayrettin PEŞKİRCİOĞLU
(TAEK-SANAEM)
Prof.Dr.Halis ARIOĞLU (Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi)
01.01.2010-31.12.2014
Başlama-Bitiş Tarihleri
65.850,00TL (2010- 9.650, 2011- 12.200, 2012- 13.000,
Projenin Toplam Bütçesi
2013- 15.000, 2014- 16.000)
Orta Anadolu Bölgesine uygun, verim kapasitesi yüksek, ekolojik koşullara uyum sağlayan, hastalık ve
zararlılar ile taşımaya dayanıklı, muhafaza süresi uzun, ve tüketici isteklerine cevap verebilecek çeşitlere
ihtiyaç vardır.
Bu çalışma, bölgeye adaptasyonu yüksek, hastalık ve zararlılara toleranslı, verimli patates çeşitleri
Mutasyon Islahı yöntemiyle geliştirilerek yöre çiftçisine sunulması amacıyla yürütülmeye başlanmıştır.
Proje çalışmalarına 2005 yılında başlanmış ve çalışma 2013 yılında da devamlı proje kapsamında
planlandığı gibi yürütülmüştür. Araştırma dönemi içerisinde, 22.05.2013 tarihinde kuruluş arazisine,
29.05.2013 tarihinde Nevşehir/Gülşehir lokasyonlarına bir önceki yıl seçilmiş 4 Mutasyon klonu ve 4
standartlı; sıra arası 70 cm, sıra üzeri 30 cm olacak şekilde dört tekerrürlü tesadüf blokları deneme
desenine uygun olarak her parsel 2 sıra ve her sırada 27’ şer yumru olacak şekilde denemeler kurulmuştur.
Bitkilerin gelişimi süresince gerekli fenolojik gözlemler düzenli olarak kaydedilmiştir. Niğde lokasyonu
09.10.2013 ve Nevşehir/Gülşehir lokasyonu 24.10.2013 tarihlerinde hasatları yapılmıştır. Elde edilen
veriler MSTAT-C istastik programından faydalanılarak tesadüf blokları deneme desenine göre, varyans
analizine tabi tutulmuş uygulamalar arasındaki farklılıklar F testine göre belirlenmiş ve değişim
katsayıları (%) hesaplanmıştır.
Yapılan analizler sonucunda her iki lokasyondan elde edilen yumru verimleri ortalamasında 46 no’lu klon
4957 kg/da ile A grubunda ilk sırada, Agria (st) 4629 kg/da ile B grubunda ikinci sırada, 49 no’lu klon
4554 kg/da ile B grubunda üçüncü sırada, 655 no’lu klon 4519kg/da yine B grubunda dördüncü sırada yer
alarak, denemedeki standart çeşitler olan Agata, Marfona ve.Marabel çeşitlerinin önünde yer almışlardır.
46 no’lu klon 2014 yılında tescile sunulacaktır. Ayrıca Mutasyon klonlarının doku kültürü yoluyla
çoğaltımlarına devam edilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Patates ıslahı, mutasyon ıslahı, klon, doku kültürü,.
Yeni Teklif
Proje No:
Proje Başlığı
Proje Önerisi Yapan Kuruluş
Projeyi Destekleyecek
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/05/02/05/001
Mutasyon Islahı Yöntemiyle Patates Çeşit Islahı
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
1- Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK-SANAEM)
2- Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü
Hüseyin ONARAN
Abdurrahman CAĞLI, L. Abdullah ÜNLENEN, Ali KARATAŞ
( Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü)
Süreyya ŞEKERCİ, Zafer ALPER, (TAEK-SANAEM)
Prof.Dr.Halis ARIOĞLU (Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi)
01.01.2015-31.12.2019
Başlama-Bitiş Tarihleri
158.175 TL (2015- 37.000TL, 2016- 32.975TL, 2017- 31.300TL,
Projenin Toplam Bütçesi
2018- 29.550TL, 2019- 27.350TL)
Bu çalışma, bölgeye adaptasyonu yüksek, hastalık ve zararlılara toleranslı, verimli patates çeşitleri
Mutasyon Islahı yöntemiyle geliştirilerek yöre çiftçisine sunulması amacıyla yürütülmeye başlanmıştır.
13
2004 yılı çalışmalarında doz belirleme çalışmaları için kullanılan patates yumruları Niğde Patates
Araştırma İstasyonu Müdürlüğünden temin edilerek 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. 15 Gy, 30 Gy, 40
Gy, 50 Gy, 70 Gy, 100 Gy olarak farklı dozlarda ışınlanan Marfona patates çeşidine ait yumrular kontrolle
birlikte denemeye alınmış ana sap sayısı, yan dal sayısı, ana ve yan dal uzunluklarının ölçümleri alınarak
kontrole göre büyümeyi %50 azaltan etkili doz (ED50) 35 Gy olarak belirlenmiştir. 2007 yılında 25 Gy
dozundan gelen 275 klon, 35 Gy dozundan gelen 177 klon ve 45 Gy dozundan gelen 44 klon seçilerek
toplam 496 klon tek bitki sırası olarak kontroller ile birlikte dikimleri yapılmıştır. Yapılan seleksiyon
çalışmasında 25Gy dozundan gelen klonlardan 56 adet, 35Gy dozundan gelen klonlardan 18 adet ve 45Gy
dozundan gelen klonlardan 4 adet olmak üzere toplam 78 klon seçilmiştir. 2008 yılında Kuruluş arazisine
78 klon standart çeşitler olarak seçilen Agata, Marfona, Marabel ve Agria ile birlikte tek sıralı olarak ön
verim denemeleri için dikimleri yapılmıştır. Seleksiyon çalışmaları vejetasyon dönemi boyunca devam
etmiştir. Hasattan sonra klonların kuru madde analizleri de yapılmış olup 16 klon seçilmiştir. Proje
süresince seleksiyon çalışmalarına devam edilmiştir. Yapılan seleksiyon çalışmaları neticesinde 2014 yılın
da 46 no’lu klon tescile sunulacaktır Mutasyon ıslahı çalışmasından gelen diğer çeşit adayı klonların
seleksiyon çalışmaları devam ettirilerek, doku kültürü yöntemi ile elit tohumluklarının üretimi yapılacak
ve yeterli sayıda tohumluğa ulaşıldığında tescile yerli patates çeşit adayları olarak sunulacaktır. Ayrıca
proje 2014 yılında devamlı proje kapsamında yeni teklif proje olarak TAGEM’e sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Patates ıslahı, mutasyon ıslahı, etkili doz, yüksek verim, kalite, doku kültürü,
adaptasyon denemeleri.
Devam eden
Proje No:
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/11/05/03/001
Orta Anadolu Patates Islahı Projesi
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Hüseyin ONARAN
L.Abdullah ÜNLENEN, Murat NAM, Abdurrahman CAĞLI, Ömer
GÜÇ, Uğur PIRLAK, N.Arzu GÜRBÜZ,
01 Ocak 2011 – 31 Aralık 2015
Başlama-Bitiş Tarihleri
149.000 TL (1-34000, 2-25000, 3- 30000, 4-30000, 5-30000)
Projenin Toplam Bütçesi
Proje kapsamında 2013 yılı içerisinde melezleme, seleksiyon, doku kültürü ve çeşit adaylarının tescil
öncesi tohumluk üretim çalışmaları yapılmıştır. TÜBİTAK destekli olarak 2005-2009 yıllarında yürütülen
“Ülkesel Patates Tohumluk Üretim Sisteminin Geliştirilmesi” projesi kapsamında 211.000’ in
üzerinde farklı kombinasyonlarda melez gerçek patates tohumu (GPT) elde edilerek geniş bir genetik stok
oluşturulmuştur. Ayrıca 2010 ve 2011 yıllarında da melezleme çalışmaları devam etmiş ve yaklaşık
200.000 adet daha melez gerçek patates tohumu (GPT) elde edilmiştir. 2012 yılında da 64 kombinasyonda
melezleme çalışmaları yapılarak, 95.263 adet Gerçek Patates Tohumları (GPT) elde edilmiştir. 2013
yılında da 55 farklı kombinasyonlarda melezleme çalışmalarına devam edilmiş ve dönem sonunda toplam
63187 adet GPT elde edilmiştir. Son 7 yılda yaklaşık 570 bin GPT elde edilmiştir. Bu melez tohumlar
kullanılarak seleksiyon çalışmalarına devam edilmiş ve aşağıda verilen farklı generasyonlarda konlar elde
edilmiştir.
1. Enstitü Islah Klonları (Çeşit Adayları) ve Granola x Huincul Melezlerinden gelen lokasyonlu
verim denemelerinde yer alan 5 adet çeşit adayı klon,
2. 2007 yılı: 2007 yılı melezlerinden gelen ileri ıslah hatları lokasyonlu verim denemelerinde yer
alan 21 kombinasyonda 19 Klon,
3. 2008 yılı: 2008 yılı melezlerinden gelen ileri ıslah hatları, lokasyonlu adaptasyon denemelerinde
yer almak için 15 kombinasyonda 30 klon
4. 2009 yılı: 2009 yılı melezlerinden gelen İleri ıslah hatları tek lokasyonlu verim denemesinde yer
alacak 16 kombinasyonda 27 klon
5. 2010 yılı: 2009 yılı melezlerinden gelen ön verim denemsinde yer alacak 8 kombinasyonda 23
klon,
6. 2011 yılı: 2010 yılı melezlerinden gelen üçüncü konal generasyonda yer alacak 8 kombinasyonda
136 klon,
7. 2012 yılı: 2011 yılı melezlerinden gelen ikinci klonal generasyonda yer alacak 27 kombinasyonda
815 klon seçilmiştir.
14
8. 2013 yılı: 2012 yılı melezlerinden gelen Fide generasyonun da Gerçek Patates Tohumlarından
(GPT) gelen 25 kombinasyonda 11550 GPT tül seraya ekilmiş ve. birinci klonal generasyonda yer alacak
8244 adet tek yumru seçimi yapılmıştır.
9. Doku kültürü çalışmaları: Çeşit adaylarının çoğaltımı devam etmektedir.
2012 yılındaki verim denemeleri sonucunda kalite ve verim değerleri yönünden uygun bulunan
PA-06-1-43 ve PA-03-2-16 yerli patates çeşit adaylarımız 7 Ocak 2013 tarihinde tescile sunulmuştur.
2013 yılında da verim denemeleri sonucunda kalite ve verim değerleri yönünden uygun bulunan
PA-07-18-64, PA-07-26-82 ve PA-07-33-103 patates klonlarının üçü 2014 yılında yerli patates çeşit
adayları olarak tescile sunulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Patates, ıslah, seleksiyon, klon
Yeni Teklif
Proje No:
Patateste Termoterapi Ve Kemoterapi İle Virüs Eradikasyonu Üzerine
Ön Çalışmalar
Ege Tarımsal Araştırma Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluş: TAGEM
Çağla ÇOLAK
Proje Yürütücüsü:
Yardımcı Araştırmacılar:
2015-2017
Başlama-Bitiş Tarihleri:
52.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Türkiye yıllardır patates üretiminin önemli girdisini oluşturan tohumluk konusunda büyük oranda dışa
bağımlıdır. Firmalarca anaç kademede Avrupa’dan ithal edilen patates tohumları, ülkemizde sertifikalı
üretimleri yapılarak çiftçiye kazandırılmaktadır. Ancak bu dışa bağımlılık durumu ekonomik zararın yanı
sıra karantina önlemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda yurdumuzda görülmeyen hastalık etmenlerinin de
taşınması gibi sorunlara da neden olmaktadır. Bu sebeple son yıllarda ülkemizde yerli çeşit ıslah
çalışmaları yürütülmektedir. Bu kapsamda Ege Bölgesi Patates Araştırmaları Projesi altında geliştirilen
ileri klonlarımızın, doku kültürü ile temel tohumluklarının üretimi çalışmaları da devam etmektedir.
Ancak doku kültüründe meristem kültürüyle oluşturulan in vitro stoklardan süper elit yumruların üretimi
aşamasında, virüs etmenlerinin eradikasyonunda sorunlar gözlenmektedir. Bu nedenle, hastalıklardan ari
temel tohumluk üretiminde zaman ve işgücünü azaltan, pratik olarak uygulama imkanı olan ek
uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Çalışmamızda, ileri klonumuz olan 11.3 ve Agria çeşidinin Y ve S virüsü ile bulaşık olan in vitro
fidelerine kemoterapi ve termoterapi uygulamaları, yumrularına ise sadece termoterapi uygulaması
yapılacaktır. Bu ek uygulamaların Ege Bölgesi Patates Araştırmaları projesi, hızlı çoğaltım aşamasına
katkıları önemli bir çıktı olacaktır.
Proje Başlığı:
Yeni Teklif
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Bazı Yerel Patates (Solanum tuberosum l.) Çeşitleri ve Ümitvar
Klonların Kombinasyon Islahıyla Geliştirilmesi
Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü – Tokat
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Özge KOYUTÜRK Zir. Y. Müh.
Yardımcı Araştırmacılar
Prof. Dr. Güngör YILMAZ
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
2015 – 2017
74.872,00
Projeyi Yürüten Kuruluş
15
Ülkemiz iklim ve toprak özellikleri açısından farklı ekolojik özelliklere sahip tarım bölgelerinden
oluşmakta ve bu durum ürün çeşitliliğini arttırmaktadır. Bu çeşitlilik içerisinde insan beslenmesinde
önemli bir besin kaynağı olan patates, ülke tarımı ve ekonomisinde de çok önemli bir yere sahiptir. Ancak
kullandığımız çeşitlerin büyük bölümü Hollanda ve Almanya gibi tüm bölgeleri genel hatlarıyla benzer
iklim özelliklerine sahip olan Avrupa ülkelerinden temin edilmektedir. Türkiye’de, çoğunlukla belirli
alanlarda özel adaptasyon yeteneğine sahip olan çeşitlerden ziyade, genel uyum yeteneği yüksek çeşitler
kullanılmaktadır. Bu durumda, bahsedilen ülkelerde ıslah aşamalarını tamamlamış çeşitlerin ülkemizin
farklı koşullarına aynı uyumu göstermesi beklenemez.
Ülkemizin iklim ve toprak özellikleri açısından önemli farklılıklar gösterdiği düşünüldüğünde, bu
bölgelere özel uyum gösterebilecek patates çeşitlerine ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bu da yerli patates
çeşitlerinin ıslahına yönelik çalışmaların yoğunlaştırılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu
gereksinime paralel olarak Orta Kuzey Geçit Kuşağı Bölgesinin ekolojik koşullarına uygun çeşitler
geliştirilmeli ve bunlar da üretime kazandırılmalıdır.
Bu araştırmada, Tokat yöresinde yetiştirilen Başçiflik Beyazı ve Aleddiyan Sarısı yerel patates
genotipleri, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesinde geliştirilen üstün özelliklere sahip A3/15 ve
T5/4 klonları ve Agria, Russet Burbank, Hermes, Agata, Marfona tescilli çeşitler arasında melezlemeler
yapılarak, çeşit özelliklerinin iyileştirilmesi amaçlanmıştır. Yedi kombinasyonda elde edilen melez
bitkiler; ıslah amaçlarına uygun şekilde incelenerek, iki yıl seleksiyona tabi tutulacaktır. Sonuçlar
doğrultusunda ümitvar klonlar tespit edilecektir.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/12/A04/P04/002
Projeyi Yürüten Kuruluş
Ege Bölgesi Patates Araştırmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Dr. Gün KIRCALIOĞLU
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Uzm. Çağla ÇOLAK, Biolog Fatma AYDIN ERASLAN ,Dr.
Ceylan BÜYÜKKLİLECİ, Dr. Özge YILDIZ
2012 - 2016
Projenin Toplam Bütçesi:
18.350 TL.
Ülkemiz iklim ve toprak özellikleri açısından farklı ekolojik özelliklere sahip tarım bölgelerinden
oluşmakta ve bu durum ürün çeşitliliğini arttırmaktadır. Bu çeşitlilik içerisinde insan beslenmesinde
önemli bir besin kaynağı olan patates, ülke tarımı ve ekonomisinde de çok önemli bir yere sahiptir. Ancak
kullandığımız çeşitlerin büyük bölümü Hollanda ve Almanya gibi tüm bölgeleri genel hatlarıyla benzer
iklim özelliklerine sahip olan Avrupa ülkelerinden temin edilmektedir. Türkiye’de, çoğunlukla belirli
alanlarda özel adaptasyon yeteneğine sahip olan çeşitlerden ziyade, genel uyum yeteneği yüksek çeşitler
kullanılmaktadır. Bu durumda, bahsedilen ülkelerde ıslah aşamalarını tamamlamış çeşitlerin ülkemizin
farklı koşullarına aynı uyumu göstermesi beklenemez.
Ülkemizin iklim ve toprak özellikleri açısından önemli farklılıklar gösterdiği düşünüldüğünde, bu
bölgelere özel uyum gösterebilecek patates çeşitlerine ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bu da yerli patates
çeşitlerinin ıslahına yönelik çalışmaların yoğunlaştırılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu
gereksinime paralel olarak Orta Kuzey Geçit Kuşağı Bölgesinin ekolojik koşullarına uygun çeşitler
geliştirilmeli ve bunlar da üretime kazandırılmalıdır.
Bu araştırmada, Tokat yöresinde yetiştirilen Başçiflik Beyazı ve Aleddiyan Sarısı yerel patates
genotipleri, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesinde geliştirilen üstün özelliklere sahip A3/15 ve
T5/4 klonları ve Agria, Russet Burbank, Hermes, Agata, Marfona tescilli çeşitler arasında melezlemeler
yapılarak, çeşit özelliklerinin iyileştirilmesi amaçlanmıştır. Yedi kombinasyonda elde edilen melez
bitkiler; ıslah amaçlarına uygun şekilde incelenerek, iki yıl seleksiyona tabi tutulacaktır. Sonuçlar
doğrultusunda ümitvar klonlar tespit edilecektir.
16
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/13/A04/P04/01
Projeyi Yürüten Kuruluş
Türkiye’de Mevcut Bazı Patates Çeşitleri ile Islah Programında Gelen
Klonların Patates Siğil Hastalığına Dayanıklılıklarının Moleküler
Belirteçler İle Belirlenmesi
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
MKÜ Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü
Proje Yürütücüsü
Levent Abdullah ÜNLENEN
Yardımcı Araştırmacılar
Hüseyin ONARAN, Mehmet Emin ÇALIŞKAN, Murat NAM, Uğur
PIRLAK, N. Arzu GÜRBÜZ, Ömer GÜÇ, Abdurrahman CAGLI,
Yasemin BORAN, Tuğba USLU, Ali KARATAŞ
01.01.2013-31.12.2016
Başlama-Bitiş Tarihi
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2013: 17.500,00 TL
2014: 8.000,00 TL
2015: 8.500,00 TL
2016: 3.000,00 TL
Ülkemizde patates tarımı İç Anadolu bölgesinde yoğunlaşmıştır. 2003 yılında ilk olarak Ordu, Niğde ve
Nevşehir illerinde uluslararası karantinaya tabi Patates Siğili hastalığı etmeni Synchytrium endobioticum
(Schilbersky) tespit edilmiştir. Bu tespitlerin ardından bu illerde tohumluk patates üretimi yasaklanırken,
bulaşık tarlalar ile bu tarlalara komşu tarlalarda yemeklik patates tarımı da yasaklanmıştır. Yapılan
çalışmalar sonucu Niğde, Nevşehir ve Kayseri illerindeki ırkların 6 ve 18 olduğu tespit edilmiştir.
Patates siğili hastalığının kimyasal kontrolü mümkün değildir. Hastalığın yayılmasını engellemek için
bulaşıklık tespit edilen tarla patates tarımına yasaklanırken, güvenlik kuşağı olarak adlandırılan bulaşık
tarlaya komşu tarlalarda, bulaşık tarlada tespit edilen patates siğili ırkına dayanıklı çeşitlerinin
yetiştirilmesi önerilmektedir. Ülkemizde tescilli 70’den fazla patates çeşidi bulunmasına karşın mevcut
ırklara dayanıklılık durumları kesin olarak bilinmemektedir.
Bu çalışmanın amacı ülkemizde üretim izinli ve tescilli bazı patates çeşitleri ile Patates Araştırma
İstasyonu Müdürlüğü ıslah programından gelen klonların Patates Siğili hastalığının 6 ve 18 ırklarına karşı
dayanıklılıkları tarla denemeleri ve moleküler belirteçler yardımıyla belirlenerek, çiftçilerin kısa sürede
dayanıklı çeşitlerin tarımını yapmalarına olanak sağlamaktır.
2013 yılında belirlenen çeşitlerin ve klonların tohumlukları Niğde kuruluş arazisinde ve Nevşehir’de
bulaşık alanda dikimleri yapılarak hasat sonrası değerlendirmeler yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Patates, Dayanıklılık Islahı, Siğil Hastalığı, Moleküler Belirteçler
Yeni Teklif
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Patates Mini Yumru Üretiminde Aeroponik ve Topraklı Ortam
Yöntemlerinin Verim ve Verim Unsurları Yönleriyle Karşılaştırılması
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Tuğba USLU
Yardımcı Araştırmacılar
Prof. Dr. Refik UYANÖZ, Hüseyin ONARAN, L. Abdullah
ÜNLENEN
Murat NAM, Ömer GÜÇ, Abdurrahman ÇAĞLI, Arzu GÜRBÜZ,
Uğur PIRLAK, Kübra ZOR, Ali KARATAŞ, Cem Serdar CERİT, N.
Oğuz DEMİR, Engin YÜCEL, Zeynep SİREL, Cansu
FERHANOĞLU
Faruk KARACA, Yusuf ARIK
17
Başlama-Bitiş Tarihi
01.01.2013-31.12.2016
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2015: 109.150 TL
2016: 55.950 TL
2017: 47.700 TL
Ülkemizde yıllık ortalama 150.000 ha alanda patates üretimi yapılmakta ve yaklaşık 500.000 ton
tohumluk kullanılmaktadır. Sertifikalı tohumluk kullanım oranı düşük olup, % 20 civarındadır. Oysa
yüksek nitelikli tohumluk kullanımı, verimlilik üzerine diğer tarla bitkilerine göre patateste çok daha
etkili olmaktadır. Ülkemizde sertifikalı tohumluk üretimi ithalat yoluyla başta Hollanda ve Almanya’dan
getirilen çoğunlukla orijinal kademedeki tohumluklarla yapılmaktadır. Tohumlukta dışa bağımlılık
nedeniyle karantinaya tabi bazı hastalık ve zararlıların ülkemize giriş yapması ve patates tarımını
sınırlandırması kaçınılmazdır. Dolayısıyla ülkemizde üretilen tohumluk miktarı artırılmalıdır. Son birkaç
yıldır bazı özel sektör kuruluşları doku kültürü yöntemini kullanarak tohumluk üretimi konusunda ciddi
yatırımlar yapmış ve üretime başlamışlardır.
Tohumluk üretiminde doku kültürü metodunun rutin olarak kullanılması ile daha kısa sürede ve daha
sağlıklı tohumluk üretimi mümkün olmaktadır. Doku kültürü yöntemiyle elde edilen fidelerden tohumluk
üretiminde geleneksel topraklı ortam dikim yönteminin yanı sıra sağladığı avantajlar nedeniyle son
yıllarda hidroponik ve aeroponik yöntemlerde sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır. Geleneksel yöntemle 90
günlük vejetasyon süresinde fide başına ortalama 6 mini yumru (Hussey ve Stacey, 1981; CIP, 2008)
üretilirken, aeroponik yöntemle fide başına ortalama 80 mini yumru üretimi yapılabilmektedir.
Bu çalışma ile ülkemizin tohumluk patates ihtiyacını karşılamak amacıyla aeroponik ve topraklı
ortamlarda, tohumluk patatesin verim ve verim unsurları belirlenerek mini yumru üretiminde aeroponik
yöntemin avantajlarının tespit edilmesi hedeflenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Patates, Mini Yumru Üretimi, Aeroponik, Topraklı Ortam, Doku Kültürü
Devam eden
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/13/A04P04702
Ana Ürün Patates Üretiminde Azotlu Gübre Uygulamalarının
Optimizasyonu Üzerine Araştırmalar
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Ömer GÜÇ
Proje Yürütücüsü
Uğur PIRLAK, N.Arzu GÜRBÜZ, Ali KARATAŞ, Tuğba USLU,
Yardımcı Araştırmacılar
Yasemin BORAN
01 Ocak 2013 – 31 Aralık 2016
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013 - 10.000,00 TL
2014-5.000,00 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2015- 5.000,00 TL
2016- 5.000,00 TL
Azot patates üretiminde en fazla kullanılan besin elementi olup bitki gelişimi, yumru verimi ve kalitesi
üzerine çok önemli etkileri bulunmaktadır. Bu nedenle, tüm dünyada uygun azot dozu, formu, uygulama
zamanı ve şeklinin belirlenmesi üzerine çok sayıda deneme yürütülmüş ve yürütülmeye devam
etmektedir. Fazla miktarda azotlu gübre kullanımının, üretim maliyetini artırması yanında, yer altı
sularında nitrat birikimine yol açması nedeniyle çevre üzerine de olumsuz etkilerde bulunmaktadır. Bu
nedenle son yıllarda azotun daha etkin kullanımını sağlayarak hem üretim maliyetinin hem de çevreye
olan olumsuz etkilerinin azaltılması amacıyla gelişmiş ülkelerde “azot yönetimi” konusundaki
çalışmaların arttığı görülmektedir. Yapılan çalışmalar, uygun gübre formu, uygulama zamanı ve şeklinin
belirlenmesi durumunda azot kullanım etkinliğinin artırılarak ekonomik ve çevresel zararların
azaltılabileceğini göstermiştir.
Ülkemizde özellikle Niğde ve Nevşehir yöreleri başta olmak üzere ana ürün patates üretiminde çok fazla
azotlu gübre kullanıldığı (>50 kg/da) bilinmektedir. Patates üretimi yapılan toprakların kumlu yapıda
olması ve üretim sezonu boyunca çok fazla sulama yapılması (14-18 adet) nedeniyle uygulanan azotlu
gübrenin önemli bir kısmı bitkiler tarafından alınamadan yıkanmaktadır. Bunun sonucunda üreticiler daha
fazla azotlu gübre kullanım yoluna gitmekte, sonuçta hem üretim maliyeti önemli ölçüde artmakta hem de
yer altı sularındaki nitrat oranı her geçen gün artmaktadır. Bu nedenle, Niğde-Nevşehir bölgesi için
patateste azotlu gübre uygulamalarının optimizasyonuna yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Bu proje ile
Niğde koşullarında yemeklik ve sanayilik patates üretiminde uygun azotlu gübre miktarı, gübre formu ve
18
uygulama zamanının belirlenerek etkin bir azotlu gübre uygulama programı oluşturulacaktır. Proje
çalışmalarında; ana ürün patates üretiminde azot uygulamalarının optimizasyonunu sağlamak amacıyla üç
farklı alt proje halinde yürütülecektir:
1) 2013-2014 yıllarında farklı azot dozlarının yemeklik ve sanayilik patates çeşitlerinin yumru verimi ve
kalitesine etkisi.
2) 2014-2015 yıllarında farklı azotlu gübre formu ve uygulama zamanlarının yemeklik ve sanayili patates
çeşitlerinin yumru verimi ve kalitesine etkisi,
3) 2015-2016 yıllarında azotlu gübre uygulama şeklinin yemeklik ve sanayilik patates çeşitlerinin yumru
verimi ve kalitesine etkisi incelenecektir.
Anahtar Kelimeler:Patates, azot dozu, azotlu gübre formu, uygulama zamanı.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
BOREN 2012 Ç.0367
Niğde-Nevşehir Bölgesinde Patates Üretim Alanlarında Bitkilerin
Bor’la Beslenme Düzeyi ile Bor Gübrelemesinin Yumru Verimi
ve Kalitesi Üzerine Etkisinin Belirlenmesi Projesi
Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki
Besleme
Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki
Besleme
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Prof. Dr. Mustafa Bülent TORUN
1-Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi: Prof. Dr. M. Bülent
Torun, Yrd. Doç. Dr. K.Yalçın Gülüt, Ebru Ertarğın
Yardımcı Araştırmacılar
2-Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü: Hüseyin ONARAN, L.
Abdullah ÜNLENEN,
Murat NAM, Tuğba USLU
01/06/2012 (36 Ay)
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi:
Çalışmanın ilk yılında 250 civarında farklı bölgeden 5-6 aylık bir zaman dilimi içerisinde üç farklı
dönemde yaprak, toprak ve yumru örnekleri alınarak analizler yapılmıştır.
Çalışmanın ikinci yılında Niğde ve Nevşehir patates üretim alanlarında B’un bitkinin veriminde ve yumru
kalitesinde etkilerini ortaya koymak için beş farklı lokasyonda tarla denemeleri kurulmuştur. Tarla
deneme alanları bölgenin üretim alanlarını temsil edecek şekilde seçilmişlerdir. Denemeler, beş tekerrürlü
ve tesadüf bloklarında faktöriyel deneme desenine göre kurulmuştur.
Toprak Uygulamaları: 1, 2, 4 Etidot-67 (E) ,4, 8 Kolemanit (K) uygulaması şeklinde toprak
uygulamaları olup, dikim öncesi yapılmış ve toprağa çapa yardımıyla karıştırılmıştır.
Yaprak Uygulamaları: 0,5 Etidot Yaprak uygulaması ise çıkıştan sonra,
Toprak+Yaprak Uygulamaları: 1+0,5 - 2+0,5 - 4+0,5 Etidot şeklinde uygulanmıştır.
Deneme alanlarında farklı tarihlerde toprak, yaprak, su ve yumru örnekleri alınmış ve Çukurova Ü. Ziraat
Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme dalına analiz için teslim edilmiştir.
Uygulamaların verim yönünden yapılan analizlerinde verimlerin, Niğde/Aktaş 1540-3239 Kg/da,
Niğde/Hasaköy 4018-4893 Kg/da, Niğde/Konaklı 4547-5697 Kg/da, Niğde/Sazlıca 4242-6637 Kg/da ve
Nevşehir/Kaymaklı 5001-7875 Kg/da aralıklarında değişim göstermiştir.
19
Devam Eden
Proje No
Proje Adı
TAGEM/TBAD/12/A04/P04/003
Niğde ve Nevşehir Koşullarında Farklı Ekim Nöbeti Sistemlerinin
Patateste Verim ve Kalite Özellikleri ile Ürünün Ekonomik Değeri
Üzerine Etkileri
Effects of different cropping systems on yield and quality of potato
Projenin İngilizce Başlığı
under Niğde and Nevşehir conditions.
Niğde Patates Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Niğde Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Hüseyin ONARAN
Proje Yürütücüsü
L .Abdullah ÜNLENEN, Murat Nam, Ömer Güç, M. Emin
Yardımcı Araştırmacılar
ÇALIŞKAN,
Ocak 2012- Aralık 2016
Başlama-Bitiş Tarihleri
2012 yılı- 12.000 TL, 2013 yılı- 13.500TL, 2014yılı- 15.000 TL,
Projenin Toplam Bütçesi
2015 yılı- 16.500 TL, 2016 yılı- 18.000 TL Toplam: 75.000 TL
Bu araştırma ile Niğde ve Nevşehir koşullarında, en verimli ve ekonomik ekim nöbeti sistemi ile halen
dikim frekansı oldukça yüksek olan patates bitkisi için en uygun dikim frekansının belirlenerek, bölge
topraklarının daha dengeli kullanımı yanında, hastalık ve zararlı gelişiminin daha etkin kontrolünün
sağlanması amaçlanmaktadır.
Araştırma çalışmalarında Niğde ve Nevşehir yörelerinde uygulanabilecek 18 farklı ekim nöbeti sistemi
incelemeye alınmıştır. Niğde Patates Araştırma İstasyonu deneme alanlarında oluşturulan sabit parseller
üzerinde tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak 2002-2013 yıllarında yürütülmüştür.
Patatesin üst üste dikiminden ve patatesin içinde bulunduğu ekim nöbeti sistemlerindeki verim durumları
ve ekim nöbeti sistemlerinin ortalama brüt gelirleri ve net gelirleri incelenmiştir.
Proje çalışmalarında; ikili münavebe (patates, mısır, patates/ patates, fasulye, patates/ patates, buğday,
patates), üçlü münavebe (patates, mısır, soya fasulyesi, patates / Patates, fasulye, sarımsak, patates /
patates, ayçiçeği, bezelye, patates) dörtlü münavebe (patates, buğday, fasulye, mısır, patates / patates,
fasulye, ş.pancarı, buğday, patates/ patates, nohut, buğday, fasulye, patates) ve altılı münavebe (patates,
fasulye, ş.pancarı, buğday, fasulye, ayçiçeği, patates / patates, buğday, fasulye, mısır, buğday, nohut,
patates / patates, M. fiği, ayçiçeği, kolza, M.fiği, mısır, patates ) sistemlerinde en yüksek net gelirlere
ulaşılmıştır.
Her ekim nöbeti sistemi içerisinde, ikili, üçlü, dörtlü ve altılı olarak döngüsünü tamamlayan ekim nöbeti
sistemlerinde topraktaki değişmeleri izlemek açısından, bitki besin elementlerinin durumu ve hastalık
zararlıların seyri yönünden toprak analizleri yaptırılmıştır. Üst üste patates dikiminin yapıldığı parsellerde
demir, çinko ve mangan eksikliği yanında, pazarlanabilir yumru oranında da diğer münavebe sistemlerine
göre belirgin düşüş gözlenmiştir. Yine hastalık ve zararlılar yönünden yapılan analizlerde, özellikle
patateste bitki paraziti nematodlar yönünden yapılan analizlerde olumsuz bir durumla karşılaşılmamıştır.
2013 yılı sonbaharında, 2014 yılı içerisinde hasat edilmek üzere çakılı sabit parsellere buğday ekimleri
yapılmıştır. 2014 yılı içerisinde patates, fasulye, ayçiçeği ve mısır ekim ve dikimleri yapılarak, münavebe
sistemi döngüsünün devam etmesi sağlanacaktır.
Anahtar Kelimeler: Patates, ekim nöbeti, dikim frekansı, brüt gelir, net gelir
Devam Eden
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Dr. Ali PEKSÜSLÜ
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/12/A04/P07/01
Tütün Araştırmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Niğde Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi
Dr. Ali PEKSÜSLÜ
İsmail YILMAZ, Abdullah İNAL, Hasan KARTAL
2012-2016 (Sürekli proje)
2010: 23.000 TL
2011: 24.000 TL
2012: 25.000 TL
2013: 29.500 TL
Seleksiyon Islahı: 2013 yılında, Ege Bölgesi tütünlerine ait 6 adet genotip ve Akhisar 97, Sarıbağlar 407
20
standart çeşitleriyle, Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre, 3 tekerrürlü deneme kurulmuş ve gözlem
bahçesi oluşturulmuştur. Önemli agronomik özelliklere (%50 çiçeklenme gün sayısı-ÇGS, bitki boyu-BB,
yaprak sayısı-YS), verim ve kalite özelliklerine ilişkin gözlemler alınmıştır. Denemede kullanılan
genotiplerin, BB, YS, erkencilik (ÇGS) ve verim yönünden, önemli derecede (p=0,05) farklı olduğu
görülmüştür. Hatların BB, YS ve erkencilik açısından, standart çeşitlere göre üstün olduğu görülmüştür.
Bu sonuçlara göre öne çıkanlar, sırasıyla, BB yönünden K24 (91,3 cm), K22 (88,2 cm) ve K25 (86,3), YS
bakımından K26 (39,1), K28 (38,3) ve K22 (34,4), erkencilik açısından K26 (59,7 gün), Akhisar 97 (62,3
gün) ve K22 (63,0 gün) olmuştur. Dekara verim yönünden, Sarıbağlar çeşidini (160,7 kg), K28 (65 kg) ve
K25 (52 kg), ekspertiz değerlerine göre Sarıbağlar’ı, (%75 AG), K27 (%68 AG) ve K28 (% 65 AG)
izlemiştir. Yapılan genel değerlendirmeye göre, 2014 yılında aynı hatlar ve standartlarla ıslah programına
devam edilecektir.
Mavi Küfe Dayanıklı Tütün Islahı: Geriye melezleme çalışmalarıyla mavi küfe dayanıkılı olarak
geliştirilen, Ege Bölgesi Sarıbağlar Grubu materyalinden seçilmiş olan 2 ileri hat (391/1, 397/2) ve 6
standart çeşitle (İzmir Özbaş, Akhisar 97, Ege 97, Otan 97, Reşatbey, Usturalı 97) birlikte, Menemen
koşullarında, Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre 3 tekerrürlü verim ve kalite denemesi kurulmuştur.
Yapılan analizde, ileri hatlar ve standart çeşitler arasındaki farkın istatistiksel olarak (p=0,05), BB
yönünden önemli olmadığı, diğer yandan verimi etkileyen unsurlar olan YS ve erkencilik açısından ise
önemli olduğu görülmüştür. YS bakımından Usturalı’yı (33,5), 397/2 (33.3) ve 391/1 (31,4), erkencilik
yönünden Otan 97’yi (56,3 gün), Reşatbey 97 (56,7) ve 397/2 (57,7) izlemiştir. 397/2 hattı, Akhisar ve
Gölmarmara’da çiftçi koşullarında adaptasyon denemesine alınmış, üreticiler ve firmalarca verim ve kalite
değerleri açısından beğeni toplamıştır. Bu hattımızın 2014 yılında tohumluk çoğaltımı yapılarak, tescil
öncesi üretici koşullarında denemesi kurulacaktır.
Anahtar Kelimeler:
3.2. Şeker Pancarı Araştırmaları
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/13/A04/P07/02
Erzurum koşullarında bazı şeker pancarı genotiplerinin (Beta vulgaris
saccharifera L.) hasat tarihi ile ekonomik parametreleri arasındaki
ilişkinin belirlenmesi.
Determination of relation betwen harvest date and economic
parametre of same sugerbeet genotypes under Erzurum conditions
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü /
Projeyi Yürüten Kuruluş
Erzurum
Zir. Yük. Müh. Fırat SEFAOĞLU
Proje Yürütücüsü
Dr. Canan KAYA
Yardımcı Araştırmacılar
Zir. Yük. Müh.Aydın KARAKUŞ
01.01.2013-31.12.2015
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013: 24.500
Projenin Toplam Bütçesi
2014: 4500
2015: 5000
Proje hedefleri doğrultusunda, işbirliği yapılan tohumculuk şirketlerinden [BETA (Idaho, Tomcat,
Eldorado, Zanzibar, Mohican, SR-380 , SR-374 , SR-485); KWS (Maden, Aranka, Sandrina, Esperia,
9R27); SYNGENTA (Turbata, Sentinel)] temin edilmiş 15 ( on beş ) çeşit deneme materyalini
oluşturmuştur. Deneme, Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Kampus alanında,
tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 blok halinde kurulmuştur.
İncelenen Özellikler
1. Kök verimi (kg/da)
1.hasatta verim 5686,4-3597,5 kg/da arasında değişmiş ve en yüksek verim 380 nolu genotipten, en düşük
verim ise 758 nolu genotipten alınmıştır. En yüksek ve en düşük verimler 2. hasat tarihinde ise 6962,93742,5 kg/da arasında değişmiş ve en yüksek verim 987 nolu genotipten, en düşük verim ise 758 nolu
genotipten elde edilmiştir. 3. Hasatta en yüksek verim (7427,1 kg/da) 941 nolu genotipten, en düşük verim
(3655,5) ise 374 nolu genotipten elde edilmiştir.
2. Şeker oranı (%)
21
En yüksek digestion oranı 3.hasat tarihinde %19,45 ile 546 nolu genotipten en düşük digestion oranı ise
1.hasat tarihinde % 13,85 ile 374 nolu genotipten elde edilmiştir.
3. Arıtılmış şeker verimi (kg/da) :
1. hasatta en yüksek şeker verimi 881,4 kg/da ile 380 nolu genotipten en düşük şeker verimi ise 527,9
kg/da ile 758 nolu genotipten elde edilmiştir. 2. hasatta en yüksek şeker verimi 1090,4 kg/da ile 987 nolu
genotipten en düşük şeker verimi ise 564,8 kg/da ile 758 nolu genotipten elde edilmiştir. 3. hasatta en
yüksek şeker verimi 1120,6 kg/da ile 856 nolu genotipten en düşük şeker verimi ise 678,8 kg/da ile 374
nolu genotipten elde edilmiştir
4. Kuru Madde
En yüksek kuru madde oranı 2.hasat tarihinden % 22,7 ile 941 nolu genotipten en düşük kuru madde oranı
ise % 19,5 ile 374 nolu genotipten elde edilmiştir.
5. Usare Safiyeti
en yüksek usare safiyeti ise (% 90,5) 2. hasat tarihinden 881 nolu genotipten elde edilmiştir. En düşük
usare safiyeti ise %66,34 ile 987 nolu genotipten elde edilmiştir.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/12/A047P07/03
Kahramanmaraş ve Şanlıurfa Koşullarında Kışlık -Yazlık Bazı Şeker
Pancarı Çeşitlerinin Verim ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
ve GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Erdem ERTÜRK
Nedim ACAR, Betül ÇAKMAK, Mehmet KARAKUŞ, Erdal ERBİL
1 Ekim 2011–31Aralık2014
Başlama- Bitiş Tarihleri
50.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi:
Proje Özeti: Bu proje ile Ülkemizin Doğu Akdeniz ve Güney Doğu Anadolu Bölgesinde şeker pancarının
kışlık olarak yetiştirilebilme olanaklarının araştırılarak, yazlık şeker pancarı üretiminin verim ve kalite
özellikleri ile kışlık şeker pancarı verim ve kalite özellikleri belirlenecektir.
Araştırmada, ekim öncesi toprak ve nematod tahlili yapılarak nematodsuz alanlara her iki lokasyonda 15
Ekim 2012 tarihinde 6 adet kışlık şekerpancarı tohum çeşidi, Şanlıurfa Akçakale Gündaş istasyonuna ve
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu müdürlüğümüz deneme alanına ekilmiştir. 24
Haziran 2013 tarihinde Urfa’da, 1 Temmuz 2013 tarihinde de Kahramanmaraş’ta hasad edilmiştir.
Yazlık çeşitler müdürlüğümüzde 20 Mart 2013 tarihinde ekilmiş, 17 Eylül 2013 tarihinde de hasat
edilmiştir. Şanlıurfa lokasyonumuzda yazlık çeşitler 26 Mart 2013 tarihinde ekilmiş 17 Eylül 2013
tarihinde hasad edilmiştir.
Her iki lokasyon da 11Ekim 2013 tarihinde kışlık çeşitler ekilmiş ve çıkışlar sağlanmıştır
Anahtar Kelimeler: Kışlık yazlık şekerpancarı, çeşit, verim, şeker varlığı
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi:
TAGEM/TBAD/12/A04/P07/01
Konya Koşullarında Bazı Şeker Pancarı Çeşitlerinin Verim ve Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Rıza ÜLKER
Dr. Hasan KOÇ
Gönül GÜMÜŞÇÜ
Berat DEMİR
İlker TOPAL
01.01.2013-31.12.2014
21500 TL (10000 TL Tagem-11500 TL Proje Ortakları)
22
Dönem Bulguları: 2012 Yılı Grup Toplantısında alınan karar gereğince Şeker Enstitüsü tarafından temin
edilen materyal ile 2013 yılı denemeleri yürütülmüştür. Temin edilen 50 adet farklı Şeker Pancarı çeşidine
ait tohumlar ile Tesadüf Blokları Deneme Deseninde 26 çeşitlik ve 24 çeşitlik olmak üzere 4 tekerrürlü iki
ayrı deneme kurulmuştur. Denemelerin her ikisindede;
1. Bitki sayısı (adet), 2. Yaprak gelişimi (1-5), 3. Tohuma kalkan bitki sayısı (adet), 4. Hasatta kök sayısı
(adet), 5. Kök görünümü (1-5), 6. Kök verimi (kg/da), 7. Şeker varlığı (%), 8. Arıtılmış şeker varlığı (%),
9. Arıtılmış şeker verimi (ton/da) gözlemleri alınmıştır. 2013 Yılı denemelerinde Şeker Pancarı Tepe
Kıvırcıklığı (Beet Curly Top Virüs) Hastalığı çıkmış ve hastalık nedeniyle verim kayıpları meydana
gelmiştir.
24 Çeşitlik deneme sonuçlarına göre kök verimi 3198-6055 kg/da arasında olmuştur
(Çizelge.1). En yüksek kök verimi Serenada (9k 47) (Standart) çeşidinde 6055 kg/da olarak elde edilmiştir.
Sz-817 (Sesvanderhave), Ls 1386 (Lıonseed), Ls 1387 (Lıonseed), Fd 13sr038 (Desprez), Fd 13sr041
(Desprez), Sr-818 (Sesvanderhave), Ls 1385 (Lıonseed), Aranka (8k 33) (Standart), Sr-823
(Sesvanderhave), Sr-820 (Sesvanderhave), Sr-822 (Sesvanderhave) ve Sr-821 (Sesvanderhave) çeşitlerinin
kök verimleri Serenada çeşidi ile aynı grupta yer almıştır.
26 Çeşitlik deneme sonuçlarına göre kök verimi 3263-5713 kg/da arasında olmuştur
(Çizelge.2). En yüksek kök verimi Eldorado (standart) çeşidinde 5713 kg/da olarak elde edilmiştir.
Serenada (9k 47) (Std), Beta 389 (Kws), Beta 398 (Kws), Beta 392 (Kws), Beta 384 (Kws), Beta 393
(Kws), Hı 1168 (Syngenta), 2k 310 (Kws), Beta 394 (Kws), Beta 387 (Kws), Aranka (8k 33) (Std), Beta
391 (Kws), Dıoneta (Tfb), Turbata (Tfb), Beta 383 (Kws) ve Sılenta (Syngenta) çeşitlerinin kök verimleri
Eldorado çeşidi ile aynı grupta yer almıştır. En düşük kök verimi değeride Hı 1199 (Syngenta) çeşidinde
3263 kg/da olarak gerçekleşmiştir.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A04/P07/03
Orta Karadeniz Geçit Kuşağında Bazı Şekerpancarı Çeşit Adaylarının
Performanslarının ve Cercospora’ ya Dayanıklılığının Belirlenmesi
Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
TAGEM
Ömer Faruk NOYAN- Zir.Yük.Müh.
Rahime KARATAŞ- Zir.Yük.Müh.
Başak ÖZYILMAZ- Zir.Yük.Müh.
Dr. Rıza KAYA- Zir.Yük.Müh.
Ayşegül BOYACIOĞLU- Zir.Yük.Müh.
01/01/2013 – 31/12/2014
2013:6 000 TL. 2014:4 000TL
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin yıllara Göre
Bütçesi
Şeker, dünya ticaretindeki önemli ürünlerden biridir ve ülkelerin kendi ihtiyaçlarını sağlamaları
bakımından da büyük politik öneme sahiptir. Ülkemizin de içerisinde bulunduğu iklim kuşağında
şekerpancarı; üretim ve istihdam açısından önem arz etmektedir. Dünya şeker üretiminin %65’ i
şekerkamışından elde edilirken geri kalanı şekerpancarından elde edilmektedir. Şekerkamışı şekerinin
maliyetinin şekerpancarına göre 2-2,5 kat ucuz olması rekabeti olumsuz etkilemektedir.
AB ülkelerinin % 95’inde pancar şekeri üretimi yapılmaktadır. Bu ülkeler daha ucuza kamış şekeri temin
edebilecekleri halde pancar şekeri üretiminden vazgeçmemektedirler. Bununda nedeni pancar ziraatının ve
sanayisinin üreticilere sağladığı katma değerdir. AB ülkelerinden Almanya, iç tüketiminin % 30’u, Fransa
ise % 52’sinden fazla şeker üretmektedir. Ülkemizde % 28 seviyelerindedir. Dünyada 2010 yılında toplam
4 663 610 ha alanda 227 691 779 ton, ülkemizde ise 328 651 ha alanda 17 942 100 ton şekerpancarı üretim
gerçekleşmiştir.
Ülkemizde şeker pancarı tarımı, şeker pancarı üretimiyle geçimini temin eden yaklaşık 500 bin çiftçinin,
diğer bir ifadeyle 3 milyon insanın yanısıra; tarım, hayvancılık yani yem, ilaç, et, süt, nakliye ve hizmet
sektörleriyle de iç içe geçmiş durumdadır. Konu, tarım, tarımsal sanayi, işlenmiş temel gıda ürünleri ve
istihdam gibi değişik dal ve konularda bir bütünlük oluşturmaktadır.
23
Bu nedenlerden dolayı yöremizde şekerpancarı üretiminde kaliteli ve yüksek verimli çeşitlerin yanısıra
hastalıklara dayanıklı çeşitlerinde belirlenmesi amacıyla bu proje hazırlanmıştır. 2013 yılında, tesadüf
blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak yürütülen bu projede; TŞFAŞ Ankara Şeker Enstitüsü
tarafından sağlanan 24 çeşit kullanılmıştır. Yapılan istatistiki analiz sonucu çeşit adayları arasındaki ;
verim, digestion, arıtılmış digestion ve arıtılmış şeker verimi çok önemli bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: tokat, şekerpancarı, çeşit, verim, kalite
3.3. Keten
Devam Eden
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
TAGEM/TBAD/13/A04/P06/07
Ülkesel Keten Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü-EDİRNE
Dr. Metin BABAOĞLU (Proje Lideri - Islah)
Merve GÜZEL (Islah - Ziraat Yük. Müh.)
Dr. Turhan KAHRAMAN (Lab.-Yağ Analizi)
Yardımcı Araştırıcılar
01.01.2013 - 31.12.2017
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013
2014
2015
2016
2017
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
6000
6500
7000
7500
8000
Proje Özeti : Toplam 142 adet materyal, 2 m uzunluğunda 3’er sıraya, sıralar önceden ıslatılarak, elle
ekilmişlerdir. Materyaller üzerinde, bölgeye uyumları konusunda yardımcı olacak çiçeklenme tarihi,
fizyolojik olum tarihi, bitki boyu, bitkide kapsül sayısı, kapsülde tane sayısı, parsel verimi ve tanede yağ
oranı gibi karakterler üzerinde durularak notlar alınmıştır. Çiçeklenme süreleri ekim tarihinden itibaren
35-58 gün, olgunlaşma süreleri ise, 74-93 gün arasında değişmiştir. Bitki boyu 31-88 cm arasında, bitkide
kapsül sayısı 5-54 adet arasında, kapsülde tane sayısı 7.0-10.3 adet arasında, 1000 TA 3.0-7.2 g arasında
değişim göstermiştir. Tanede yağ oranları ise, (kuru madde, % 0 nem, üzerinden) % 27.5 – 41.9 arasında
değişmiştir.
Bu yıl 9 materyali kapsayan bir adet verim denemesi Edirne Merkezde kurulmuştur. Denemede yerel
populasyon olan Milas ve Sarı-85 çeşitleri standart olarak kullanılmıştır. Tane verimleri, dekara 113-146
kg arasında değişmiştir. En yüksek verim dekara 146’şar kg ile yerel populasyon olan Milas’tan seçilen
Milas-3 ve Milas-4 hatlarından sağlanmıştır. En düşük verim ise, 113 kg/da ile, seleksiyon matertyali olan
SelEdKet-12’den alınmıştır. Yağ oranları ise, (kuru madde üzerinden) % 36.6-40.0 arasında değişirken,
en yüksek yağ oranı (% 40) standart çeşit olan Sarı-85’ten alınmıştır.
Bu yıl, toplam 7 kombinasyon melez yapılmıştır. Melezlerden elde edilen tohumlar, 2014 yılında F1
olarak ekileceklerdir. Bu dönem (2013) ekilen 5 adet F1 materyali ise, toplu hasat (bulk) yapılarak kayıt
altına alınmıştır. Yine, bu yıl ekimi yapılan 5 adet F2 materyali içerisinden toplam 19 adet tek bitki
seçilmiştir. Yine ekimi yapılan 22 adet F3 populasyonu içerisinden 12 adet tek bitki seçilmiştir. Ayrıca,
ekimi yapılan 31 adet F4 populasyonu içerisinden 23 adet tek bitki seçilmiştir. Yine ekimi yapılan,52 adet
F5 materyali içerisinden 25 adet tek bitki seleksiyonu yapılmış olup, bu materyaller bir sonraki yılda bir
üst “F” kademesine aktarılacaktır.
Anahtar Kelimeler : Ülkesel, keten, ıslah, verim, yağ oranı
Yeni Teklif
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/
Karadeniz Bölgesi Keten Islahı Araştırmaları
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Serkan YILMAZ
Mehmet ERDOĞMUŞ Mustafa ACAR Şahin GİZLENCİ
01.01.2014 / 31.12.2018
2014: 15.200 TL
2015: 15.100 TL
2016: 12.100 TL
24
2017: 13.600 TL
2018: 12.100 TL
Nüfusun giderek artması yağ tüketimindeki artışı da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle mevcut yağ
bitkileri üretiminin aynı seviyede kalması durumunda ithalattaki artışın sürekli olması kaçınılmazdır.
Yağlı tohum işleme kapasitesi 3 milyon tonun üzerinde olan ülkemizde, fabrikalarımız ortalama % 50
kapasite ile çalışmaktadırlar. Fabrikalarımızın tam kapasite ile çalişabilmesi için, yapılması gereken ithalat
yerine alternatif yağlı tohumlu bitkilerin devreye sokulmasıdır. Ayçiçeği ve pamuk gibi bitkisel yağ
ihtiyacımızın önemli bir kısmını sağlayan bitkilerin kışlık olarak yetişemediği şartlarda yetişebilen ve bu
sayede elde edilecek ürün ile atıl kapasitede çalışan fabrikalarımıza da ham madde sağlayacak olan keten
(Linum usitatissimum L.), alternatif yağ bitkisi olabilecek önemli bir potansiyele sahiptir.
Bütün bu nedenlerden dolayı Aspir, Kolza hariç diğer yağ bitkilerine göre kışlık olarak ekilebilme avantajı
olan Keten’in yüksek yağ oranı ve içeriğinin yanında sahip olduğu kaliteli lif potansiyeli Ülkemiz yağ
sanayi ve tekstil sektörüne önemli oranda katkı sağlayacaktır. Bu çalışma amaçlanan ile bölgemiz
ekolojisine en uygun, adaptasyon kabiliyetine sahip çeşitleri belirlemektir.
Bu proje ile ülkemiz genelinde yüksek verim potansiyeline sahip, yağlık ve liflik karakterde olan çeşitlerin
geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu hedefler doğrultusunda Enstitümüzde, 2005 yılından itibaren yapılan
melezleme ve seleksiyon çalışmaları neticesinde 2013 yılı sonu itibariyle; 231 adet F4 kademesinde, 52’si
yağlık ve 18’i liflik karakterde olmak üzere toplam 70 adet F6 kademesinde hat bulunmaktadır.
2014-2018 tarihlerini kapsayan proje döneminde; melezlemeler ve açılan F materyallerindeki
seleksiyonların yanında, seçilen hatlarla ilgili verim denemelerine devam edilecektir. İleri hatlarla
yapılacak bölge verim denemeleri sonuçlarına göre belirlenecek hat/hatlar Çeşit Tescil ve Sertifikasyon
Kurumuna çeşit adayları olarak gönderilecektir.
Devam Eden
TAGEM/TA/11/05/05/007
Proje No
Karadeniz Bölgesi Keten Islahı Araştırmaları
Proje Başlığı
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Serkan YILMAZ
Proje Yürütücüsü
Şahin Gizlenci, Mehmet ERDOĞMUŞ, Mustafa ACAR
Yardımcı Araştırmacılar
01.01.2011 / 31.12.2013
Başlama – Bitiş Tarihleri
2011: 10000 TL, 2012: 10400 TL, 2013:12000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2011 yılında başlayan çalışmalar açılan materyaller ve adaptasyon denemeleri olmak üzere 2 kısımda
incelenmektedir. Açılan materyallerde 2011 yılında F2 kademesinde ekilen 38 adet, F4 kamesinde 381
adet tek bitki seçilmiştir. 2012 yılında F3 kademesinde 137 adet tek bitki, F5 kademesinde 211 tek bitki
seçilmiştir. 2013 yılına gelindiğinde F4 kademesinde 231 adet tek bitki, F6 kademesinde ise ekilen 4
kombinasyondan 211 tek bitki sırasından 70 adet hat yağlık ve 18 adet liflik olmak üzere 70 adet genotip
seçilerek ön verim denemelerine aktarılmıştır. Ayrıca 2 yıl 2 lokasyon ve 2 ekim zamanı (kış ve yaz)
yürütülen adaptasyon denemesi tamamlanmıştır. Kış ekim zamanı Samsun ve Suluova Lokasyonlarının
birleştirilmiş analiz sonucuna göre verim bakımından genotipler ortalaması 173,41 kg/da olarak tespit
edilmiş olup, genotipler arasında verim ortalamaları bakımından farklılık belirlenmemiştir. Genotiplere
göre incelendiğinde, en yüksek verimi Linda (206,1 kg/da), en düşük verimi Atalanta (86,56 kg/da)
çeşitlerinin verdiği belirlenmiştir. Ayrıca yapılan değerlendirmelerde genotiplerin çevre ve yıllar ile ikili
ve üçlü interaksiyon değerleri arasında bir farklılık tespit edilmemiştir. Genotipler arasında teknik sap
uzunluğu bakımından birleştirilmiş analiz sonucuna göre genotiplerin ortalaması 49,63 cm tespit edilmiş
olup, genotipler arasında teknik sap uzunluğu bakımından çok önemli (p<0,01 düzeyinde) farklılıklar
tespit edilmiştir.
Yaz ekim zamanı Samsun ve Suluova lokasyonlarının birleştirilmiş analiz sonucuna göre verim
bakımından genotiplerin ortalaması 119,90 kg/da olarak tespit edilmiş olup, genotipler arasında verim
bakımından önemli (P<0,01 düzeyinde) farklılıklar belirlenmiştir. Genotiplere göre incelendiğinde, en
yüksek verimi Norman (144,94 kg/da), en düşük verimi Atalanta (78,33 kg/da) çeşitlerinin verdiği
belirlenmiştir. Ayrıca yapılan değerlendirmelerde genotiplerin çevre ve yıllar ile ikili ve üçlü interaksiyon
değerleri çok önemli bulunmuştur. Genotipler arasında teknik sap uzunluğu bakımından birleştirilmiş
analiz sonucuna göre genotiplerin ortalaması 39,01 cm tespit edilmiş olup, teknik sap uzunluğu
25
bakımından çeşitler arasında çok önemli (P<0,01 düzeyinde) farklılıklar tespit edilmiştir. Tüm bu sonuçlar
değerlendirildiğinde yaz ekim zamanı bakımından her iki lokasyonun birleştirilmiş analiz sonucuna göre
verim bakımından değerlendirildiğinde Norman, Lirina ve Mikael çeşidi,liflik bakımından ise Mureş
Nareum ve Konya Beyazı önerilmektedir. Kış ekim zamanı bakımından değerlendirildiğinde ise verim
bakımından; Barbara, Dakota ve Konya beyazı çeşitleri, liflik bakımından ise; Mureş, Antares ve Konya
beyazı çeşitlerinin ekimi önerilmektedir.
4. Ülkesel Yağlı Tohumlu Bitkiler Entegre Ürün Yönetimi Araştırma, Uygulama Ve Eğitim
Projesi
4.1. Ülkesel Ayçiçeği Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama Ve Eğitim Projesi
4.1.1-Ülkesel Ayçiçeği Islah Araştırmaları
Devam Eden
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TA/09/05/01/005-1
Ayçiçeği Çeşit Geliştirme Çalışmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Doç. Dr. Yalçın KAYA
Dr. Göksel EVCİ,Veli PEKCAN, M. İbrahim YILMAZ
01/01/2009 - 31/12/2013
2009: 53.000 TL, 2010: 60.000 TL, 2011: 64.000TL,
2012:70.000TL,2013:73.000TL,TOPLAM:320.000TL
Proje Özeti : Projenin amacı; bölge şartlarına uyumlu, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, verimi ve yağ
oranı yüksek orobanşa dayanıklı, yüksek oleik asit içerikli, imidazoline herbisitlere dayanıklı yağlık
ayçiçeği çeşitleri geliştirerek ülkemiz yağ açığının azaltılmasına katkıda bulunmak ve çerezlik
ayçiçeğinde yüksek verimli, tüketici zevkine uygun, istenilen kalite özelliklerinde ve renkte çeşitler elde
etmektir.
Alt Proje 1: Hibrit Ayçiçeği Çeşit Geliştirme Çalışmaları Dönem Bulguları:
2013 yılında ıslah bahçesinde çeşitli kademelerde ekilen 155 adet ana ve 297 adet restorer ekilmiş ve 3044
adet tek bitki seçilmiştir. Toplam 422 adet aday çeşidin yer aldığı, 18 yağlık çeşit ön verim, 2 bölge verim,
2 şirket, 2 çeşit tescil denemesi kurulmuştur. Melezlemeler sonucunda, 219 adet test hibriti ve 46 adet
ortak test hibriti yapılmıştır. Yüksek oleik asit içeren hat ıslahı çalışmalarında, çeşitli kademelerde oleik
tip ana hatlardan 60 adet, restorer hatlardan 74 adet ekilmiş ve 864 adet tek bitki seçilmiştir. 2013 yılında
1 adet orobanşa yüksek derecede toleranslı, 1 adet orobanşa yüksek derecede toleranslı orta oleik asit
içerikli ve mildiyö hastalığına dayanıklı yağlık hibrit tescile verilmiştir. Ayrıca 2 tane restorer ebeveyn
hattı, 2 tane ana ebeveyn hattı tescile verilmiştir. Enstitümüze ait ebeveyn hatları ve aday hibritlerin
tohumluğu üretilmiştir.
Alt Proje 2: Trakya Bölgesinde Ayçiçeğinde Problem Olan Orobanş Parazitinin Yeni
Irklarına Dayanıklı Ayçiçeği Saf Hatlarının Geliştirilmesi Dönem Bulguları:
Projede geliştirilmiş ebeveyn hat ve hibritler (toplam 3444 adet), iklim odasında orobanş karıştırılmış
toprak kullanılan saksılarda test edilmiştir. Projede IMI grubu herbisitlere dayanıklılık ıslahı
çalışmalarında, çeşitli kademelerde ekilen 108 adet ana ve 213 adet restorer açılan materyalden tarlada
2126 adet tek bitki seçilmiştir. 2013 yılında kurulan, 4 adet IMI çeşit ön verim, 2 adet bölge verim,1 adet
şirket ve 1 adet tescil verim denemesinde toplam 144 adet çeşit yer almıştır. Çok ve tek yıllık yabani
kaynaklar ile yapılan melezlemelerle 198 tek bitki seçilmiştir. Mutasyon ıslahı amacıyla mutasyona
uğratılan restorer bitkilerden daha önceki yıllarda orobanşa dayanıklılık gösterenlerin kendilemelerine
devam edilmiştir. 2013 yılında orobanşın yeni ırklarına yüksek derecede toleranslı 2 adet hibrit ve imi
grubu herbisitlere dayanıklı 1 adet hibrit, 2 tane orobanşa yüksek derecede toleranslı restorer ebeveyn
hattı, 1 tane orobanşa yüksek derecede toleranslı ana ebeveyn hattı, 1 tane imi grubu herbisitlere dayanıklı
restorer ebeveyn hattı, 1 tane imi grubu herbisitlere dayanıklı ana ebeveyn hattı tescile verilmiştir.
Alt Proje 3: Çerezlik Ayçiçeği Çeşit Geliştirme Çalışmaları Dönem Bulguları:
2013 yılında ıslah bahçesinde çeşitli kademelerde ekilen 135 adet ana ve 159 adet restorer açılan
materyalden tarlada 1922 adet tek bitki seçilmiştir. 4 adet çerezlik ön verim, 2 adet bölge verim ve 2 adet
çeşit tescil denemesi kurulmuş ve toplam 121 adet çeşit yer almıştır. 185 adet çerezlik test hibriti
26
oluşturulmuştur. 2013 yılında 2 adet çerezlik hibrit tescile verilmiştir. Ayrıca 1 adet çerezlik restorer
ebeveyn hattı ve 1 adet çerezlik ana ebeveyn hattı tescile verilmiştir.
Anahtar Kelimeler : Ayçiçeği, Hibrit, Islah, Seleksiyon, Kendilenmiş hatlar, CMS, Restorer, Yağ Oranı,
Tane ve Yağ verimi, Orobanşa ve hastalıklara dayanıklılık
Devam Eden
Proje No
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/02-2
Orta Anadolu Şartlarına Uygun Yağlık Ayçiçeği Hatları ve Hibrit
Çeşitlerinin Geliştirilmesi
Projenin Adı
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Dr. Oğuz GÜNDÜZ
Proje Yürütücüsü
Gönül GÜMÜŞÇÜ, Dr. Hasan KOÇ, Rıza ÜLKER, Hatice ERMİŞ,
İlker TOPAL, Mehmet ŞAHİN
Yardımcı Araştırıcılar
Ocak 2014 – Aralık 2018
Başlama-Bitiş Tarihleri
110.000 TL
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Proje Özeti: Bitkisel yağlar gıda, enerji ve kimyasal sektörlerde yoğun olarak kullanılan stratejik bir
ürün haline gelerek tüketimi Dünyada ve ülkemizde giderek artmaktadır. Ülkemizde 1,2 milyon Tonluk
bir üretim olmasına karşın ihtiyaç duyulan talep karşılanamamaktadır. Bu sebeple her yıl ihtiyaç duyulan
takribi 1,6 milyon ton yağ açığı, yağlı tohumlular ve ham yağ ithali ile karşılanmaktadır. Bu ihtiyaçtan
hareketle BDUTAEM bünyesinde “Orta Anadolu Şartlarına Uygun Yağlık Ayçiçeği Hatları ve Hibrit
Çeşitlerinin Geliştirilmesi” projesi 2013 yılında yeni teklif olarak sunulmuş ve 29.05.2013 tarihli Tarla
Bitkileri ATK toplantısında görüşülerek 110.000 TL bütçe ile 2014 yılından itibaren projenin başlaması
uygun görülmüştür. Gerek enstitüye devredilen materyalin canlılığın muhafaza edilebilmesi, gerekse de
proje başlangıcında oluşabilecek aksaklık ve eksikliklerin bertaraf edilmesi amacıyla enstitü bünyesinde
ilgili proje için ön çalışmaların başlatılması kararı alınarak ön çalışmalar başlatılmıştır.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi Yürüten Kuruluş:
İşbirliği Yapılan Kuruluş:
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/02-3
Ege Bölgesi Ayçiçeği Araştırmaları Projesi
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü,
Menemen-İZMİR
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü(Ortak çeşit
geliştirme, Yağ Analizleri, Ortak verim denemeleri) ve Tohum
Firmaları
TAGEM
Dr. A. Şemsettin TAN
Mehmet ALDEMİR ve Uzm. Ayşegül ALTUNOK
2009-2013 (2013 Yılı Çalışmaları)
15000TL
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
Proje Lideri:
Proje Yürütücüleri:
Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin 2013 Yılı Bütçesi:
Proje Özeti:
Başlangıç materyalini Bitki Genetik Kaynakları Bölümünden sağlanan yurt içi ve yurt dışı ayçiçeği
materyalinin oluşturduğu ıslah programında yağlık ve çerezlik germplasm ile çeşit geliştirmeye yönelik
olarak çalışmalar sürdürülmüştür. Yağlık ve çerezlik materyalde varyasyonu artırmak amacıyla
seleksiyon ve kendileme uygulanarak istenilen özelliklerde (birinci ve özellikle ikinci ürün için kısa
vegetasyon periyoduna sahip, çok erkenci, erkenci, hastalıklara dayanıklı, yüksek tane ve yağ verimine
sahip, vb.) hibrit çeşit ıslahına yönelik olarak A, B ve Rf hatlar geliştirme çalışmaları devam etmektedir.
Çerezlik (açık döllenen ve hibrit) çeşit ıslahında ticari firmaların ve piyasanın istekleri göz önünde
tutularak çalışmalar sürdürülmektedir. Ayrıca, tescilli çeşidimiz TURAY’ın A-B hatları rezerv olarak
izolasyon kabinlerinde üretilmiştir. ETAE yağlık hibrit çeşit ıslah çalışmaları kapsamında geliştirilen 2
adet Rf hat (ETAE-AY-Rf-980-6 ve ETAE-AY-Rf-2002-1) ve TTAE tarafından geliştirilen 3 adet CMS
hat (9718A, 9725A ve 9728A) 4 adet izolasyon kabininde 6 adet tek melez - F1 test melezi elde edilerek,
bunların tohum çoğaltımı yapılmıştır. İzolasyon kabini (5 adet) kullanılarak yağlık hibrit çeşit
adaylarımızın ebeveyni olan 2 adet yağlık Rf (ETAE-Rf-980-6 ve ETAE-Rf-2002-1) hatta kendileme ve
27
üretim yapılmıştır. Denizli-Çivril ve Baklan’dan 2011 yılında toplanan materyal ekim öncesi tane
özellikleri ön planda tutularak yapılan depo seleksiyonu sonucu elde edilen 89 materyal bu yıl gözlem
bahçesine alınarak seleksiyon uygulanmıştır. Ayrıca, bu materyal ile oluşturulan bulk populasyonda
uygulanan negatif ve pozitif seleksiyonlar sonucu tane rengi (beyaz – hafif çizgili), bitki boyu ve tabla
durumu (orta boy, dik – hafif sarkık ile uzun boy, sarkık) vb. özellikler bakımından S 0:1 generasyon testi
metoduyla seleksiyon uygulanmıştır. Bu materyale ait depo seleksiyonu devam etmektedir. IMI grubu
herbisitlere dayanıklılık ve yüksek oleik geninin (HO) aktarılması amacıyla; 2013 yılında 1. grupta (IMI
grubu herbisitlere dayanıklılık için 2 adet Rf hat (ETAE-AY-Rf-980-6 ve ETAE-AY-Rf-2002-1) ile
TURAY, ETAE-YH-TM-4 ve ETAE-YH-TM-5’in ana ebeveynleri B-436, B-456, B-473 ile B-432 ) ve
2. gruptaki BC1F1 materyalleri (B-432, B-436, B-456, B-473’e yüksek oleik geninin aktarmak için geri
melezleme programı başlatılmıştır) ile 6 ayrı serada geri melezleme çalışmasına devam edilmiştir. Fideler
6-8 yapraklı devreye gelince, Imazamoks etkili maddeli ilaç ile 125 ml/da hesabı ile 08.05.2013 tarihinde
yapılan ilaçlamayı takiben dayanıklı fideler işaretlenerek BC çalışmaları, seleksiyon ve kendileme
çalışmaları sürdürülmüştür. IMI ve HO grubunda BC2F1 bitkileri ve açılan generasyonda tüm melez
materyallerden kendilenmiş hatlar elde edilmiştir. Ayrıca, 3. gruptaki materyal ile geri melezleme
calışması başlatılarak BC1F1 (IMI+HO) tohumları elde edilmiştir. ETAE-ÇA-D2 ve ETAE-K, ETAEDNZ-1-1, ETAE-DNZ-1-2, D1-1-B1, D1-1-B2, , D1-1-B3, D1-1-B6, Ç-P-2-1 ve Ç-P-11-1, ETAE-DNZ2-1, ETAE-DNZ-2-2, ETAE-DNZ-3-1, ETAE-DNZ-3-2, ETAE-DNZ-4-1, ETAE-DNZ-4-2, ve ETAEİNGL’nin toplu seleksiyon çalışmaları 16 adet izolasyon kabini ve tarlada gerçekleştirilmiştir. Üretim yenilemeye alınan çerezlik 5 materyalin muhafazaya alınacak miktarda üretimleri yapılarak ETAE Ulusal
Gen Bankası’na teslim edilmiştir. Bu yıl, 2003 - 2007 yıllarında kendilenmiş hat olarak elde edilmiş olan
A7 yağlık CMS hat bloğundaki 78 adet A (CMS) ve 78 adet B (Maintainer) ; A6 ve A8 Rf hat
bloğundaki 146 adet Rf (Restorer) hattın GKG ve TM (Test Melezi) kombinasyonları amacıyla üretimleri
gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar kapsamında ayrıca bazı yağlık Rf hatların habitus olarak ve uzun süreli
çiçekte kalmaları dikkati çekmiş olup bunların salon ve açık alan süs bitkisi olarak değerlendirilebileceği
gözlenmiştir. İki adet tescilli Rf hat (ETAE-AY-Rf-980-6 ve ETAE-AY-Rf-2002-1) ile bu yıl üretimi
yapılan ve seçilen 65 adet A hattı melezlenerek 130 adet TM oluşturulmuştur. Yağlık CMS hat
bloğundaki 24 adet A hat ile Rf hat bloğundan seçilen 13 adet farklı Rf ve ile toplam olarak 24 adet TM
oluşturulmuştur. İki adet tescilli Rf hat (ETAE-AY-Rf-980-6 ve ETAE-AY-Rf-2002-1) ve 14 adet A hattı
ile 2 tünelde 14 adet yağlık TM elde edilmiştir. Bu yıl, çerezlik CMS hat bloğunda 17 adet A ve 17 adet
B hattında geri melezleme ve kendileme çalışmaları yürütülerek A ve B hatları elde edilmiştir. Otuzyedi
adet çerezlik B hatlarında toplam olarak 185 kendileme uygulanmıştır. A8-EK Çerezlik Rf hat grubunda
31 adet Rf hattın seleksiyon ve kendileme çalışmaları yürütülmüştür. Çerezlik ayçiçeğinde 4 adet çerezlik
Rf hat ve A hatları ile 6 adet Ç-TM izole tünelde elde edilmiştir. Tüm ıslah materyali ayçiçeği pası
(Puccinia helianthi Schw.) bakımından doğal koşullarda değerlendirilmiştir. Ayrıca, süs formu kısa ve
uzun grup materyalde seleksiyon ve kendileme çalışmaları yürütülmüştür.
Verim denemeleri: Birinci ürün koşullarında yürütülen 1 adet yağlık hibrit ÇVD (14 çeşit), 1 adet yağlık
hibrit ÖVD (15 çeşit), 1 adet çerezlik hibrit ÇVD (10 çeşit) kurulmuştur. ETAE Ayçiçeği Islah
Programında geliştirilen TURAY yağlık hibrit ayçiçeği çeşidi 10.04.2013 yılında tescil ettirilmiştir. Bu
çeşidin üretim ve pazarlama izni 30.04.2013 tarihinde ihale ile TEKCAN Tohum firmasına verilmiş olup
belirtilen firma, 2013 yılında çeşidin üretimine başlamıştır.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi Yürüten Kuruluş:
İşbirliği Yapılan Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
Proje Lideri:
Proje Yürütücüleri:
Başlama-Bitiş Tarihleri:
TAGEM/TBAD/13/A04/P01/01
Ayçiçeğinde Mildiyö Hastalığına Dayanıklı Hatların Marköre
Dayalı Seleksiyon Islahı İle Geliştirilmesi
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TTAEM, Çukurova Üniversitesi
TAGEM
Ayşe Nuran ÇİL
Dr. Abdullah ÇİL, Dr. Murat Reis AKKAYA, Dr. Göksel EVCİ, Doç.
Dr. Yalçın KAYA, Prof. Dr. Hakan ÖZKAN (Danışman)
01/01/2009 - 31/12/2013
28
Projenin 2013 Yılı Bütçesi:
Projenin amacı; Trakya TAE ve Doğu Akdeniz TAE’nün ortak çalışması sonucu geliştirilen ve tescile
sunulmuş olan 6973-R hattına, mildiyö hastalığına karşı dayanıklılığı sağlayan Pl8 ve Pl13 genlerini
Marköre Dayalı Seleksiyon Islahı ile aktarmaktır.
Bu proje sonundan Marköre Dayalı Seleksiyon Islahı kullanılarak mildiyö hastalığına dayanıklı 6973-R
ayçiçeği hattı geliştirilecektir. Ayrıca DNA Markörlerinin Ayçiçeği Islahında kullanılmasının önü
açılacaktır. Geliştirilecek 6973-R ayçiçeği hattının Ayçiçeği Islahında kullanılması ile Mildiyöye
dayanıklı melez çeşitler geliştirilebilecektir.
2013 Çalışmaları:
Melezleme çalışmasında 6973-R restorer hattı ana olarak, Pl8 ve Pl13 genlerinin verici olan RHA-436 ve
HA-R-5 ise baba olarak kullanıldı.
2014 Çalışmaları:
Elde edilen F1 bitkilerinin DNA analizi ile doğrulanmasından sonra F1 bitkileri 6973-R hattı ile geri
melezlenerek ve BC1F1 bitkileri elde edilecektir.
Elde edilen bu bitkilerde DNA analizi yapılacak ve heterozigot olarak Pl8 ve Pl13 genini taşıyan bitkiler
DNA analizi ile seçilip 6973-R ile geri melezlenecek ve BC2F1 bitkileri elde edilecek ve bu işlem BC4F1
aşamasına kadar devam edecektir.
Laboratuar çalışmalarında DNA izolasyon çalışmaları yapılarak optimizasyon çalışmaları devam
etmektedir.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/12/A04/P01/02-002
Doğu Anadolu Bölgesi Ayçiçeği Adaptasyon ve Islah Projesi
Sunflower Adaptation and Improvement Project in Eastern Anatolia
Region
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü / Erzurum
Projeyi Yürüten Kuruluş
Zir. Yük. Müh. Aydın KARAKUŞ
Proje Yürütücüsü
Dr. Canan KAYA
Yardımcı Araştırmacılar
Zir. Yük. Müh. Fırat SEFAOĞLU
Zir. Yük. Müh. Alper POLAT
Dr. İsmail BEZİRGANOĞLU
01.01.2012-31.12.2016
Başlama-Bitiş Tarihleri
2012: 7500 TL; 2013: 10000 TL; 2014: 10000 TL; 2015: 10000 TL;
Projenin Toplam Bütçesi
2016: 10000 TL
Ayçiçeği Pasinler Verim Denemesi;
Proje hedefleri doğrultusunda, TTAE (Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü) tarafından geliştirilerek ön
verim denemelerinde ön plana çıkmış ve üstün performans göstermiş 8 adet hat ve 4 adet kontrol çeşit
deneme materyalini oluşturmuştur. Deneme, Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Pasinler
deneme istasyonunda ve Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Ilıca Toprak Su Yerleşkesinde
olmak üzere iki lokasyonda “tesadüf blokları deneme desenine” göre, 4 tekerrürlü ve sıra arası 70 cm, sıra
üzeri 30 cm olacak şekilde kurulmuştur.
Araştırma sonucunda elde edilen veriler, uygun istatistik analiz programıyla değerlendirildi.
İncelenen Özellikler
Tane verimi (Kg/da): En yüksek verim Tunca (492,44 kg/da); En düşük verim ise TTAE10-16 ( 229,17
kg/da) ’ dan elde edilmiştir.
Yağ verimi (Kg/da): En yüksek yağ verimi
En düşük yağ verimi
Tanedeki Yağ Oranı (%): En yüksek yağ oranı
En düşük yağ oranı ise
Bin tane Ağırlığı (g): Bin tane ağırlıklarında en ağır Tunca (73,81 gr) ; En hafif TTAE12-13 (50,87
gr)’den elde edilmiştir.
Tabla Çapı (cm): En büyük tabla çapı TTAE11-12 (20,53 cm); En küçük tabla çapı ise TTAE12-3
(16,77 cm)’da olmuştur.
Bitki Boyu (cm): En uzun boylu bitkiler TTAE10-16 (160,75 cm); En kısa bitkiler ise 08-TR-003
29
(114,75 cm) ’ ten elde edilmiştir.
Ayçiçeği Pasinler, Iğdır ve Çayırlı Bölge Verim Denemeleri;
2012 yılında Ilıca/ Erzurum ve Pasinler /Erzurum lokasyonlarında yürütülen verim denemelerinde öne
çıkan 4 hat ve 4 kontrol çeşitle Pasinler, Iğdır ve Çayırlı Bölge Verim denemeleri, verim denemesindeki
aynı metotla kurulmuştur. Çayırlı bölge verim denemesinden aşırı kuş zararı sebebiyle yeterli hasat
yapılamamıştır. Iğdır ve Pasinler Bölge Verim Denemelerinin birleştirilmiş analiz sonuçları incelendi.
İncelenen Özellikler
Tane verimi (Kg/da): En yüksek verim Tunca (473,54 kg/da); En düşük verim ise TTAE10-12 ( 305,47
kg/da) ’ den elde edilmiştir.
Yağ verimi (Kg/da): En yüksek yağ verimi
En düşük yağ verimi
Tanedeki Yağ Oranı (%): En yüksek yağ oranı
En düşük yağ oranı ise
Bin tane Ağırlığı (g): Bin tane ağırlıklarında en ağır 08-TR-003 (76,32 gr) ; En hafif TTAE10-12 (51,21
gr)’den elde edilmiştir.
Tabla Çapı (cm): En büyük tabla çapı TUNCA (18,67 cm); En küçük tabla çapı ise TTAE10-12 (16,81
cm)’de olmuştur.
Bitki Boyu (cm): En uzun boylu bitkiler TTAE10-22 (142,83 cm); En kısa bitkiler ise 08-TR-003
(104,11 cm) ’ ten elde edilmiştir.
4.1.2- Ayçiçeği Yetiştirme Tekniği Çalışmaları
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/12/A04/P01/02-001
Karadeniz Bölgesi Ayçiçeği Adaptasyon Projesi
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Mustafa ACAR
Şahin GİZLENCİ, Emel KARACA ÖNER
01.01.2012 / 31.12.2016
2012: 7.500 TL
2013: 10.000 TL
2014: 10.000 TL
2015: 10.000 TL
2016: 8.000 TL
2013 yılı çalışmaları Amasya / Gökhöyük TİGEM ve Tokat Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Araştırma
İstasyonu Müdürlüğü arazisinde gerçekleştirilmiştir. Denemelerde TTAE (Trakya Tarımsal Araştırma
Enstitüsü) tarafından gönderilen 5 ayçiçeği çeşit ve 15 çeşit adayı materyal olarak kullanılmıştır. Tokat
lokasyonundaki deneme 20 materyalle kurulurken, Sanbro çeşidinin tohumunun yetersiz olmasından
dolayı Amasya lokasyonunda 15 çeşit adayı ve 4 standart çeşitle denemeler kurulmuştur.
Amasya lokasyonunda verimler 461,8 kg/da ile 279,9 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek verim
TUNCA çeşidinden, en düşük verim ise TTAE12-9 çeşit adayından elde edilmiştir. Verim bakımından ilk
üç sırayı Tunca, TTAE-10-1 ve 09 TR 002 (KAAN) materyalleri almıştır. TTAE-10-1 çeşit adayı,
Bosfora, Pactol ve TARSAN – 1018 standart çeşitlerini geçerek verim bakımından 2. sırada yer almıştır.
Verim bakımından 3. sırada yer alan 09 TR 002 materyali de bu proje kapsamında geliştirilen ve KAAN
adı ile tescil ettirilen materyaldir. 2013 yılı çalışmaları sonucunda da TTAE-10-1 materyali oldukça iyi bir
performans göstermiştir.
Tokat lokasyonunda verimler 554,8 kg/da ile 173,8 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek verim TUNCA
çeşidinden, en düşük verim ise TTAE12-3 çeşit adayından elde edilmiştir. Verim bakımından ilk üç sırayı
Tunca, 09 TR 002 (KAAN) ve TARSAN - 1018 çeşitleri almıştır. Çeşit adayları, içerisinde ise en yüksek
verim 409,8 kg/da ile TTAE-12-10 materyalinden elde edilmiştir. Verim bakımından 2. sırada yer alan 09
TR 002 materyali de bu proje kapsamında geliştirilen ve KAAN adı ile tescil ettirilen materyaldir. 2013
yılı çalışmaları sonucunda TTAE-12-10 ve TTAE – 11-10 çeşit adayları iyi bir performans göstererek
Bosfora, Pactol ve Sanbro standart çeşitlerini geçmişlerdir.
30
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A04/P01/02
Doğu Akdeniz Bölgesinde Farklı Çevre Koşullarının Yağlık
Ayçiçeğinde Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisinin Araştırılması
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Dr. Abdullah ÇİL
Ayşe Nuran ÇİL, Dr. Murat Reis AKKAYA, Vakas ŞAHİN, Doç. Dr.
Sevgi Çalışkan, Doç. Dr. Yalçın KAYA,
2013-2015
Materyal:
Projede materyal olarak normal (Sanbro ve Tunca), orta oleik (Sanay ve 10 TR 054) ve yüksek oleik (P64
H 34 ve Oleko) yağ asidi özelliklerine sahip genotipler kullanılmıştır.
Metot:
Denemeler, iki yıl süreyle, Normal, Orta Oleik ve Yüksek oleik yağ asidi özelliklerine sahip 6 ticari çeşit,
Adana ve Hatay olmak üzere 2 lokasyonda, 4 ekim zamanında Tesadüf Blokları Bölünmüş Parseller
deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Denemelerde ana parsel ekim zamanı, alt parsel ise
çeşitler olmuştur.
Denemeler, Adana lokasyonu 20 Mart, 05 Nisan, 20 Nisan ve 05 Mayıs olmak üzere dört dönemde
ekilmiştir. Hatay Lokasyonu ise 21 Mart, 06 Nisan, 21 Nisan ve 06 Mayıs olmak üzere dört dönemde
ekilmiştir. Parsel uzunluğu 7,50 m, sıra arası mesafe 70 cm ve sıra üzeri mesafe 30 cm olmak üzere,
ekilen parsel alanı (0,7 m x 7,20m x 4 sıra) 21.00 m2 olmuştur.
Denemelerde 25 kg / da 20-20-0 kompoze gübre kullanılmıştır. Yetişme süresi içerisinde, bitkilerin
gelişme durumuna ve su isteğine göre 3 sulama yapılmıştır. Hasat, çeşitlerin olgunlaşma durumuna göre,
her parsel kenarındaki ikişer sıra kenar tesiri olarak işlem dışı bırakılıp, el ile yapılmıştır.
Devam Eden
TAGEM/TA/09/05/01/005-3
Proje No
Çukurova Bölgesi Ayçiçeği Adaptasyon Çalışmaları
Proje Başlığı
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş TAGEM
Dr. Abdullah ÇİL
Proje Yürütücüsü
Ayşe Nuran ÇİL, Vakas ŞAHİN, Dr. Murat R. AKKAYA
Yardımcı Araştırmacılar
2009-2013
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Bu araştırma, Çukurova koşullarında birinci ve ikinci ürün adaptasyon kabiliyetinin belirlenmesi, ön
plana çıkan hatların ıslah materyali olarak kullanılması ve bölgemize uygun yetiştirme tekniklerinin
araştırılması amacıyla yürütülen bu araştrırmada, ayçiçeğinin Çukurova ve Kahramanmaraş koşullarında
adaptasyon kabiliyetlerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada, değişik kaynaklardan
sağlanan yağlık genotipler, bölge koşullarında kuruda ve suluda ana ürün ile suluda ikinci ürün olarak 2
yıl süreyle ekilip, bölge ekolojisine adapte olan çeşit ve hatlar saptanmıştır. Araştırma sonucunda,
saptanan genotipler arasında seçilen en uygun genotipler, daha sonra bölgede en uygun zaman belirlemek
üzere ana ürün ve 2. Ürün zaman denemesine iki yıl boyunca devam edilmiştir. Elde edilen sonuçlar 2013
grup toplantısında sunularak sonuç raporu yazılmaya karar verilmiştir. Sonuç raporu yazılmaktadır.
31
4.2.-Ülkesel Kolza Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama ve Eğitim Projesi
4.2.1-Ülkesel Kolza Islah Araştırmaları
Ara Sonuç
Proje No
Proje Başlığı
TAGEM/TA/05/02/01/003
Ülkesel Kolza Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama ve Eğitim
Projesi
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Şahin GİZLENCİ,
Proje Yürütücüsü
Mustafa ACAR Emel KARACA ÖNER Dr Hüseyin ÖZÇELİK
Yardımcı Araştırmacılar
01.09.2012 / 31.12.2013
Başlama – Bitiş Tarihleri
2009: 20.800 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2010: 25.250 TL
2011: 27.350 TL
2012: 33.800 TL
2013: 38.500 TL
ABD ve Sırbistan’dan temin edilen kolza materyalleri ile projenin ilk diliminde olduğu gibi kendileme
işlemlerine devam edilmiştir. Kolza ıslah çalışmaları çerçevesinde yürütülen araştırmanın 2009-2013
dönemi çalışmaları Samsun’da Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü arazisinde gerçekleştirilmiştir.
Denemede tohumlar, 27.09.2012 tarihinde her bir sıra 1m boyunda, sıra arası mesafe 1 m olacak şekilde
iyi hazırlanmış tohum yatağına çıkış için yeterli nemin bulunması kaydı ile 2 cm derinliğe el ile
yapılmıştır. Ekimden sonra ot mücadelesi amacı ile “Metazachlor + Quinmerac (200 cc/da)” ile
ilaçlanmıştır.
Çiçeklenme döneminde, seleksiyon kriterlerimize uygun her bir sırada ortalama üç bitkiye 25x 70 cm
ebadında izolasyon torbası (ince delikli polietilen) geçirilmek suretiyle kendileme yapılmıştır. 43 adet S3,
458 adet S5, 278 adet S6, 377 adet materyal S7 kademesine ulaşılmıştır.
MelezlemeÇalışmaları:
2012-2013 yetiştirme döneminde, 61 kombinasyonda toplam 5346 adet melez yapılmıştır. Toplamda 1622
adet melez tutmuştur. Melez tutma oranı % 2.5-92,38 arasında değişim göstermiştir.
Yeni Teklif
Proje No
Proje Başlığı
Ülkesel Kolza Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama ve
Eğitim Projesi
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Şahin GİZLENCİ,
Proje Yürütücüsü
Mustafa ACAR Emel KARACA ÖNER Dr Hüseyin ÖZÇELİK
Yardımcı Araştırmacılar
01.01.2014 / 31.12.2019
Başlama – Bitiş Tarihleri
2015: 46.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2016: 46.000 TL
2017: 40.000 TL
2018: 38.500 TL
2019: 41.500 TL
Yağlı tohumlu bitkiler, gıda sanayinde kullanımı ve yenilenebilir enerji tarımı içerisinde kullanım
olanakları ile teknoloji ve endüstri sektörlerinin giderek artan çok sayıda çalışma alanında araştırma ve
yeni ürünlerin geliştirilmesi için önemli girdi sağlarlar. Bu nedenle yağlı tohumlu bitkiler, uluslararası
politika geliştirmede son yıllarda önemi giderek artan bir konu haline gelmektedir. Bütün göstergeler
önümüzdeki yılların gündeminin yenilenebilir enerji kaynakları ve gıda amaçlı üretilen yağlı tohumlu
bitkiler olacağını göstermektedir.
Ülkemizde geleneksel yağ bitkilerinden ayçiçeği ve soya fasulyesi yetiştiriciliğinde en önemli etken
sulamadır. Dolayısıyla bu iki ürünün üretimi sadece sulamanın mümkün olduğu hallerde veya yağışların
sulama yerine geçebildiği yerlerde yapılabilmektedir. Oysa Ülkemizde bu özelliğe sahip üretim alanları
32
az olduğundan, üretim artışını sağlamak ancak birim alana düşen verimi arttırmakla mümkün olabilir.
Burada sağlanacak verim artışı bu kadar büyük bir yağ açığını kapatmaktan çok uzaktır. Önemli olan
ülke kaynaklarının en ekonomik olarak değerlendirilmesidir.. Ülkemizin tarım politikası açısından kritik
olan unsur ülke topraklarının en verimli bir şekilde kullanılarak ülke ekonomisine katkısının arttırılması
ve üreticilerin gelirinin yükseltilmesidir. Bu da olaya akılcı ve dinamik yaklaşımlarla mümkün olabilir.
Değişik yaklaşımlar arasında en önemli alternatif ülke şartlarına uygun yeni tohumlar bulmak ve onların
tarımını özendirmektir. Konuya bu gözle bakıldığında Bu konuda akla gelen yağlı tohumlu bitkilerin
başında da kolza gelmektedir. Bugün ülkemizde 330.000 da alanda kolza üretimi yapılmakta olup
kullanılan tohumluğun tamamı yabancı orjinlidir. Ülkemizde 21 adet tescilli 5 adet üretim izinli kolza
çeşidi mevcut olup;. Bunların tamamı yurt dışı kökenlidir.,2011 yılı içerisinde Süzer adlı ilk milli
çeşidimiz üretim izni almış olup; ülke tohumluk ihtiyacını karşılamaktan oldukça uzaktır.
Bu proje ile bölge şartlarına adapte olabilen, hastalık ve zararlılara dayanıklı, yüksek verimli, yağ oranı
yüksek, Erüsik asit miktarı sıfır, glikosinolat oranı sıfır olan sentetik/hibrit kolza çeşitleri geliştirmek
amaçlanmıştır.Proje 60 ay olarak planlanmış olup; Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün Samsun
/ Gelemen mevkisindeki arazisinde sürdürülecektir.
Ara Sonuç
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
TAGEM/TA/05/02/01/001
Trakya Bölgesi Kolza Adaptasyon ve Islahı Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Karadeniz ve Merkez Tarımsal Araştırma Enstitüleri, M.K.Ü.
Ziraat Fakültesi, Trakya'daki Tarım İl Müdürlükleri, Önder Çiftçi
Birliği
Dr. Sami SÜZER (Proje Lideri)
Proje Yürütücüleri
Ebru ÇULHACI M.Sc. (Toprak Su Kaynk. Böl.)
Dr. İrfan ÖZTÜRK (Ser. İk. Tah. Şub.), Dr.Turhan
Yardımcı Araştırıcılar
KAHRAMAN, Işın Aydın M.Sc. ve O.Onur AŞKIN M.Sc.
(Tekn.. Böl.)
2010-2014
Başlama - Bitiş Tarihi
2010: 20.000 TL, 2011: 20.500 TL, 2012: 21.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2013: 21.500 TL, 2014: 22.000 TL Toplam: 109.000 TL
Proje Özeti: Projenin amacı; Trakya koşullarına uygun, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, kışa
dayanıklı, kapsülünde tane dökmeyen, verimi ve yağ oranı yüksek, yağında %2'nin altında erusik asit,
küspesinin her gramında 30 mikromolin(mmol) altında glukozinulat içeren hat ve çeşitleri modifiye bulk
ve sentetik çeşit geliştirme gibi ıslah yöntemleriyle geliştirilmesidir.
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsünde 2010-2013 yılları arasında ikinci beş yıllık dönemi yürütülen
“Trakya Bölgesi Kolza Adaptasyon Ve Islahı Araştırmaları” projesinde yurt içi ve yurt dışından temin
edilen genotiplerle gözlem ve açılan melezleme bahçeleri kurulmuştur. Her yıl ortalama 150'nin
üzerindeki kolza materyali gözlem ve melezleme bahçelerine ekilerek gerekli gözlem, ölçüm ve
değerlendirmeler yapılmıştır. Bu materyaller içerisinde uygun ebeveynler tespit edilerek melezleme
programına alınmıştır. Melezleme programında 2010-2013 yılları arasında yapılan toplam 129 melez
kombinasyonundan 92 adedi başarılı olmuştur. Melezlemelerden elde edilen açılan materyal
(populasyon) üzerinde çalışılarak, F5 kademesinden itibaren durulma gösteren hatlardan uygun tek bitki
seleksiyonları yapılmıştır. İleri kademelerdeki materyalden seçilen 10 hat ve 4 standart çeşit verim
denemelerine alınmıştır. İleri kademelerdeki materyaller arasında % 44.0 – 46.3 arasında yağ oranı ve
4.04 – 5.1 g arasında bin tane ağırlığına sahip umutvari bir hat 11.4.2012 tarihinde Süzer ismiyle tescil
ettirilmiş ve özel sektöre ihale yoluyla satılmıştır. Bu hatların yağında oleik asit (omega-9) %64.0-67.76,
linoleik asit (omega-6) %17.03-19.20, linolenik asit (omega-3) %6.54-7.96 ve erusik asit oranı standart
olarak kabul edilen yüzde ikinin (%2.0) çok altında binde oranında (% 0.22-%0.26) olduğu yapılan
analizler sonucu ortaya konulmuştur. Bu ıslah projesinin ilk iki 5 yıllık döneminde geliştirilen kolza gen
kaynağı materyal ve hatları III. 5 yıllık döneme (2015-2019) aktarılacaktır.
Anahtar Kelimeler : Kolza (Brassica napus L.), ıslah, verim, bitkisel yağ, Trakya
33
Yeni Teklif
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüleri
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama - Bitiş Tarihi
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TA/05/02/01/001
Trakya-Marmara Bölgesi Kolza Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, N.K.Ü. Ziraat Fakültesi,
Trakya'daki Tarım İl Müdürlükleri, Önder Çiftçi Birliği ve Ziraat Odaları
Dr. Sami SÜZER (Proje Lideri)
Ebru ÇULHACI M.Sc. (Toprak Su Kaynk. Böl.)
Dr. İrfan ÖZTÜRK (Ser. İk. Tah. Şub.), Dr.Turhan KAHRAMAN (Tekn.
Böl.), Işın Aydın M.Sc. (Tekn. Böl.)
2010-2014
2015: 24.500 TL, 2016: 25.000 TL, 2017: 30.000 TL
2018: 31.500 TL, 2019: 37.000 TL Toplam: 148.000 TL
Proje Özeti:
İki dönemdir, 2005 yılından bu yana Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsünde devam eden ve üçüncü 5
yıllık (2015-2019) dönemi için yeniden teklifi yapılan bu kolza ıslah projesinin amacı; Trakya
koşullarına uygun, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, kışa dayanıklı, kapsülünde tane dökmeyen,
verimi ve yağ oranı yüksek, yağında %2'nin altında erusik asit, küspesinin her gramında 30
mikromolin(mmol) altında glukozinulat içeren kolza çeşitleri geliştirmektir. Bu ıslah projesinin ilk iki 5
yıllık döneminde geliştirilen kolza gen kaynağı materyal ve hatları III. 5 yıllık döneme (2015-2019)
aktarılacaktır. Arzu edilen karakterleri taşıyan ebeveynler arasında melezleme, kısmi modifye bulk ıslah
metoduna göre yapılacak seleksiyonlarla ve uygun ebeveynler arasında karışımlarla sentetik çeşitler
geliştirmeye çalışılacaktır.
Ülke insanımızın yeterli ve dengeli beslenebilmesi için günlük olarak belirli bir miktarda vitamin,
mineral madde, protein, karbonhidrat ve yağ ihtiyaçları bulunmaktadır. Ülkemizde tüketilen yağın
tamamına yakını bitkisel kaynaklıdır. Ülke içinde üretmiş olduğumuz yağlı tohumlardan elde edilen yağ,
tüketimimizi karşılayamamaktadır. Bitkisel yağ üretim açığını azaltmak verimdeki artışlarla mümkün
olabilir. Halen yağlı tohum işleme kapasitesi 3 milyon tonun üzerinde olan ülkemizde fabrikalarımız
yaklaşık % 50 atıl kapasite ile çalışmaktadırlar. Bu durum Türkiye'de, alternatif yağlı tohumlu bitkilerin
devreye sokulmasını zorunlu kılmaktadır. Bu konuda da ilk akla gelen isimlerden birisi de kolzadır
(Brassica napus L.). Söz konusu bu proje ile Trakya’da önemli bir yağ bitkisi olan kolzanın bölgeye
uygun çeşitleri geliştirilerek, ekim alanlarının artması sağlanacaktır.
Anahtar Kelimeler : Kolza (Brassica napus L.), ıslah, verim, bitkisel yağ
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi Yürüten Kuruluş:
İşbirliği Yapılan Kuruluş:
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/04-1
Ege Bölgesi Kolza Araştırmaları Projesi
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü,
Menemen-İZMİR
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Ondokuz Mayıs
Üniv. Zir. Fak. (Yağ Analizleri, Yağ asitleri ve protein
analizleri).
TAGEM
Dr. A. Şemsettin TAN
Mehmet ALDEMİR ve Uzm. Ayşegül ALTUNOK
2009-2013 (2013 Yılı Çalışmaları)
23800 TL.
2900 TL
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
Proje Lideri:
Proje Yürütücüleri:
Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin Toplam Bütçesi:
Projenin 2013 Yılı Bütçesi:
Proje Özeti
Ülkemizde yıllık bir milyon tonu aşan bitkisel yağ açığının kapatılabilmesi için, halen üretimde bulunan
yağ bitkilerinin kalite ve kantitelerinin artırılması çalışmaları yanısıra, üretimde yeni yağ bitkilerinin yer
alması arayışı içine de girilmiştir. Kolza, 2012 yılında dünyada 34257051 ha alanda üretilerek,
64813233 ton üretim değerine ulaşılmıştır. Ülkemizde 2005 yılı verilerine göre 700 ha olan kolza ekiliş
alanı artış göstererek 2012’de 30000 ha’a ulaşmıştır. Buna bağlı olarak 2005 yılında 1200 ton olan
34
üretim, 2012 yılında 110000 tona ulaşmıştır. Son 3 yılın verilerine göre; dünya üretiminde ortalama
verim sırasıyla 186,5 kg/da, 185,9 kg/da ve 189,2 kg/da olarak saptanmıştır. Ülkemizde ise 2005 yılında
252 kg/da olan ortalama verim değerleri 2012 yılında 367 kg/da olarak dünya ortalamasının çok
üzerinde gerçekleşmiş, ancak üretim artışı beklenen düzeye ulaşamamıştır (Anonymous, 2013).
Yağ açığımızın kapatılmasına katkıda bulunmak; kolza üretimini artırmak amacıyla, yüksek verim
potansiyeline sahip çeşitlerin araştırılarak saptanması; başta yetiştirme teknikleri olmak üzere tüm
disiplinlerde çok yönlü olarak araştırmaların yürütülmesi, sorun olan hastalık etmenleri zararlılar ve
diğer stres koşullarına dayanıklı ya da toleranslı yüksek verimli çeşitlerin saptanması; kolza bitkisinin
Ege Bölgesi tarımındaki yerinin araştırılması ve elde edilecek araştırma bulgularının üreticilere hızlı bir
şekilde iletilmesini sağlamak projenin ana amacını oluşturmaktadır.
2010 – 2013 döneminde ETAE Kolza Araştırmaları Projesi kapsamında geliştirilen 9 çeşit/çeşit adayı
(ETAE-K-1.1, ETAE-K-2.1, ETAE-K-3.3, ETAE-K - 4 . 1, ETAE-K-5.1, ETAE-K-5-2-1, ETAE-K19.1, ETAE-K-23.1, ETAE-K-25.2) ve standart çeşitler Gladyatör, Heros, Licosmos ve Sary ile kurulan
denemenin yağ, yağ asitleri, protein ve glukozinolat analizleri gerçekleştirilmiştir. Denemede yer alan
çeşitlere ait yağ oranları en yüksek (% 46,5) olarak, ETAE-K-1.1’ elde edilmiştir. Yağ oranları en düşük
olarak (%39,6) standart çeşit Sary’den elde edilmiştir. Yağ verimi olarak yapılan değerlendirmede en
yüksek değer ETAE-K-2.1’den 161,1 kg/da olarak elde edilirken, en düşük değer 63,7 kg/da ile standart
çeşit Sary’den elde edilmiştir. Glikosinolat miktarı en düşük 21,30 µ mol/ g (Sary), en yüksek 40,11 µ
mol/ g (ETAE-K-1.1 ve ETAE-K-3.3) ve ortalama olarak 28,49 µ mol/ g olarak saptanmıştır (Çizelge 2).
Protein oranı en düşük %22,33 (ETAE-K-25.2), en yüksek % 25,59 (ETAE-K-19.1) ve ortalama olarak
%23,98 olarak saptanmıştır. Yağ asitleri bakımından yapılan değerlendirmede, çeşitlerin oleik asit
değerleri %67,15 (ETAE-K-25.2) ile %52,27 (Sary); linoleik asit değerleri %23,49 (Sary) ve %19,70
(Heros); linolenik asit değerleri %8,50 (ETAE-K-3.3) ve %7,41 (Gladyatör); palmitik asit değerleri
%5,36 (Licosmos) ve %4,16 (Heros); stearik asit değerleri ise %0,166 (ETAE-K-1.1) ve %1,64 (ETAEK-5.1) arasında değişim göstermiştir. Erusik asit değerleri ise %0,05 (ETAE-K-23.1) ve %0,35 (Heros)
arasında değişim göstermiştir. 2013-2014 döneminde çeşit adaylarının Bölge Verim Denemelerine
yetecek miktarda tohumluk üretimleri amacıyla, her materyal, 35 cm sıra arası mesafesi ile 4,9 m
genişliğinde 12 m uzunluğunda 14 sıralı 60 m2’ lik parsellerde 19.11.2013 tarihinde ekimleri yapılmıştır.
Materyallerin çıkışları 26.11.2013 tarihinde gerçekleşmiştir.
2.2.2. Ülkesel Kolza Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Sonuç
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı
Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre
Bütçesi
TAGEM/TA/08/05/01/002
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Koşullarına Uygun Kışlık ve Yazlık Kolza
Çeşitlerinin Saptanması
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Zir. Yük. Müh. Şerif KAHRAMAN
Doç. Dr. Davut KARAASLAN
05 Aralık 2007 - 04 Aralık 2012
2008-5000 TL, 2009 - 5000 TL, 2010 - 6000 TL, 2011 - 6000 TL, 2012
- 6000 TL
Proje Özeti: Dünya’da yağlı tohumlu bitkiler sırlamasında önemli bir yere sahip olan kolzanın ülkemizde
üretiminin çok düşük olması ülkemiz tarımı için önemli bir eksikliktir. Kolza tohumlarının ortalama % 45
yağ içermesi, küspesinin kıymetli bir hayvan yemi olması, tam mekanizasyona uygunluğu, kışlık ara ürün
olarak yetiştirilebilmesi, tahıllara oranla daha erken hasat olgunluğuna gelmesi ve ikinci ürün tarımına
gerekli olan zamanı temin etmesi gibi sebepler bu bitkinin değerini daha da arttırmaktadır. Diğer taraftan
kolzanın biodizel üretiminde kullanılması, fosil kökenli kaynaklardan elde edilen yakıtların yerini almasa
dahi, bu yakıtların %10’luk kısmını karşılayabileceği, çevreyi daha az kirletmesi ve nadasa bırakılan
alanlarda kolza üretimini teşvik etmesi açısından da önem arz etmektedir. Biodizel, doğal su
35
kaynaklarının ve toprağın daha iyi bir şekilde korunmasını ve ekolojik olarak hassas olan alanlara çevreyi
koruyucu yeni bir enerji sunmaktadır.
Kışlık ara ürün olarak alternatif bir bitki olan kolzanın bölgede yetiştirilmesi ile birlikte bölgeye
ekonomik bir canlılık sağlanmış olacaktır. Bütün bunlara ek olarak sürekli gündeme gelip çözülemeyen
bir sorun haline gelen bitkisel yağ açığımızda ancak kolza başta olmak üzere benzer alternatif yağ
bitkilerinin üretime sokulması ve gereken ilginin gösterilmesi ile çözümü mümkün olabilecektir. Bu
araştırmada Güneydoğu Anadolu Bölgesi ekolojisine uygun kolza çeşit ve hatlarının adaptasyon
kabiliyetlerinin belirlenmesi ve kültürel uygulamaların kolza bitkisinin tohum verimi ile yağ kalitesi
üzerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Bu araştırma kapsamında yürütülen denemeler sonucunda; Es Hydromel, Turan, Triston, H 607245,
Californium, Excoluber, Ability, Sitro, Elvis, Jura, Catalina, Expert, Labrador çeşitlerinin GAP
koşullarında uygun çeşitler ve TK-ED 3-5, TK-ED 3-9 ve TK-ED 3-15 hatlarının tescil için ümitvar
hatlar olduğu görülmüştür.
4.3. Ülkesel Soya Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama Ve Eğitim Projesi
4.3.1-Ülkesel Soya Islah Araştırmaları
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/06-1
Karadeniz Bölgesi Soya Islahı Araştırmaları
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Mehmet ERDOĞMUŞ
Meral ERGİN Serkan YILMAZ
01.01.2009 / 31.12.2013
2009: 8.900 TL
2010: 9.470 TL
2011: 10.000 TL
2012: 11.000 TL
2013: 12.000 TL
Bu projede sahil ve iç kesimlerinde soya üretim alanlarına adaptasyonu iyi, yüksek verimli ve yağ ve
protein oranı fazla olan soya çeşitlerini belirlemek, geliştirmek ve bölge çiftçisinin hizmetine sunmak
amaçlanmaktadır. Bu amaçla yapılan melezlemelerde ebeveyn seçimleri yapılırken yüksek verim,
yatmaya dayanıklılık, olum süreleri gibi birçok unsur göz önüne alınmakta ve bu özellikler bakımından iyi
olan çeşitler ebeveyn olarak kullanılmaktadır.
2013 yılı itibariyle 15 kombinasyonda melezlemeler yapılmış ve 827 tohum elde edilmiştir. F1
aşamasında kendilemeler iptal edildikten sonra toplam 15 kombinasyondan 216 adet melez tek bitki elde
edilmiştir. F2, F3 ve F4 kademesinde sırasıyla 9, 12 ve 2 kombinasyona Tek Bakla Nesli ve Bulk Metodu
uygulanmıştır. F5 materyaline ait kombinasyonda Tek Bitki Seleksiyon Metodu uygulanmış 269 adet tek
bitki seçilmiştir. F6 kademesinde, bu sene iyi özellikteki 26 hat seçilerek bir sonraki yılın ön verim
denemelerini oluşturmak üzere sıralar halinde harmanlanarak muhafazaları sağlanmıştır.
2013 yılı ön verim denemelerinde 16 hat ve verim denemelerinde 40 hat kontrol çeşitlerle birlikte
denemeye alınmıştır bu hatlardan ümitvar görülenler harmanlanarak muhafaza edilmiştir. Bölge verim
denemesi Çarşamba ve Bafra’da yürütülmüş, 12 çeşit adayından S02-19-06 kodlu hat denemede en
yüksek verimi elde etmiştir.
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştıcılar
Başlama ve Bitiş Tarihleri
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/06-6
Çukurova Bölgesi Soya Islah Araştırmaları
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Dr.Pınar ÇUBUKCU
2009-2013
36
Projenin Toplam Bütçesi
2009: 25.000 TL
2010: 27.000 TL
2011: 31.000TL
2012: 34.000TL
2013: 38.000 TL
Proje Özeti:. Soya, % 18-25 oranındaki yağ içeriğiyle dünyada tüketimi yapılan yemeklik bitkisel
yağların ve % 35-45 oranındaki yüksek protein içeriği dolayısıyla da hayvansal yemlerin ana kaynağı
durumundadır. Dünyada üretim ve tüketim yönünden hak ettiği yeri almasına rağmen, ülkemizde istenilen
seviyelere bir türlü gelemeyen soyanın; Türkiye'de, birinci ve ikinci ürün ekilişleri olarak geniş ekim alanı
potansiyeli mevcuttur. Bu alanlar, uygun soya çeşitleri ile değerlendirildiğinde, bitkisel yağ açığımızın
kapanmasına ilave olarak, kaliteli kesif yem üretimimizin artmasına da katkısı olacaktır.
2003-2007 yılları arasında ilk dilimi gerçekleştirilen projenin, 2009-2013 yıllarını içeren ikinci dilim
çalışmalarıyla; Türkiye soya üretiminin % 75-80’ini karşılayan Çukurova Bölgesinde soya çeşitlerini
geliştirmek üzere, melezleme programıyla elde edilen ileri hatlar, çeşitli verim ve kalite unsurları
bakımından test edilmek üzere verim denemelerine alınmıştır. Ümitvar görülen hatlar, tescil ettirilerek
bölge çiftçilerinin hizmetine sunulması sağlanacaktır.
Dönem Bulguları: Proje ile ilgili başlıca dönem bulguları aşağıda verilmiştir.
2013 yılı soya ıslah çalışmaları kapsamında yürütülen melezleme programında, 4 Ana ve 7 Baba hattın
kullanıldığı ve 15’şer gün arayla, 4 farklı ekim zamanında ekilen melez bahçesi kurulmuştur. 15 Haziran 10 Ağustos 2013 tarihleri arasında gerçekleşen çiçeklenme dönemi boyunca, melezleme yapılmıştır 21
adet melez bakla elde edilmiştir.
Açılan materyal olarak , bir önceki yıldan devreden materyallerin tohumları ekilip değerlendirilerek 32
adet tek bitki seçilmiştir.
Çeşit verim denemelerinde; I. üründe 16 hat test edilmiş ve ümitvar bulunan hatlar belirlenmiştir. Yine I.
ve II. üründe birer adet çeşit tescil denemesi kurulmuştur.
Tohumluk üretim programında yer alan Nazlıcan, Türksoy, Adasoy, Yeşilsoy ve Yemsoy çeşitlerinin
tohumluk üretimlerine de devam edilmiştir. 5 soya çeşidine ait ıslahçı materyali ve orjınal kademelerdeki
üretimlerden toplam 4.7 ton tohumluk üretilmiş olup, sertifikasyon çalışmalarının tamamlanmasından
sonra, 2014 yılı ekimleri için çiftçilerin hizmetine sunulacaktır.
Devam Eden
Proje No:
Proje Adı:
Yürütücü Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar:
Proje Yürütücüsü:
Yardımcı Araştırıcılar:
Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin Yıllara Göre Bütçesi:
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/06-7
Ege Bölgesi Soya Islah Araştırmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Dr. Eylem TUĞAY KARAGÜL
Uzm.Halil ÖZTARHAN
2009-2013
2009 Yılı: 4500
2012 Yılı: 8800
2010 Yılı: 6050
2013 Yılı: 9390
2011 Yılı: 7450
Proje Özeti:
İkinci ürün koşullarında bir bölge verim denemesi Menemen’de ve Diyarbakır’da kurulmuştur. On iki hat
ve 4 çeşit (Umut2002, Cinsoy, Ataem7, Arısoy) ile Menemen’de yürütülen denemede en yüksek tane
verimi dekara 259 kg ile ETA6 hattına ait olmuştur. Bu hattın yüz tane ağırlığı ise 22 g ile yüksek bir
değer vermiştir. Bu hattı dekara 246 g ile ETA 10 hattı izlemiştir. Diyarbakır’da yürütülen denemede ise
ETA 10 hattı ilk sırada yer alarak dekara 267 kg verim vermiştir. En yüksek protein oranı %39 ile bu hatta
ait olmuştur. Yağ oranı ise 20 g’dır. Sekiz hat ve 4 çeşit (Umut2002, Cinsoy, Ataem7, Arısoy) ile
Menemen’de yürütülen denemede ise standartların üzerinde iki hat dekara 230 ve 225 kg verimler ile ilk
sıralarda yer almıştır. Hat ve çeşitlerin yüz tane ağırlığı değerleri 21-25 g arasındadır.
Ana ürün koşullarında; denemelerde yer alan tohumların çoğaltımları, elit tohumluğu oluşturacak tek
bitkilerin üretimi ve orijinal tohumluk üretimleri gerçekleştirilmiştir. Umut2002 çeşidinin tohumluk
üretimi 1950 kg, Cinsoy çeşidinin de 1550 kg olmuştur.
37
Devam Eden
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Proje Yürütücüsü
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/06-4
Marmara Bölgesi Soya Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Dr. Metin BABAOĞLU (Proje Lideri - Islah)
Merve GÜZEL
(Islah - Ziraat Yük. Müh.)
Dr. Turhan KAHRAMAN (Lab. - Yağ Analizi)
Yardımcı Araştırıcılar
01.01.2009 - 31.12.2013
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2009
2010
2011
2012
2013
25000
2250
3000
3000
3000
Proje Özeti : Melez-Gözlem bahçesindeki toplam 202 materyalin üzerinde yapılan gözlemler
sonucunda, çiçeklenme sürelerinin 28-90 gün; olgunlaşma sürelerinin 90-166 gün; bitki boyunun 58-150
cm; bakla sayısının 21-104 adet; ilk bakla yüksekliğinin 7-23 cm; bin tane ağırlığının 111-312 g arasında
değiştiği belirlenmiştir. Materyallerin yağ oranları (kuru madde üzerinden) ise, % 11.0 ile 19.9 arasında
değişmiştir.
Bu dönemde 18 materyali kapsayan bir adet verim denemesi Edirne Merkezde kurulmuştur. Denemelerde
NOVA, İLKSOY, ARISOY ve ATAEM-7 çeşitleri kontrol olarak ekilmişlerdir. Havaların çok çok sıcak
ve kurak gitmesi nedeniyle, damla sulama yöntemi ile 7 kez sulama yapılmıştır. Denemeden alınan
verimler, 384-526 kg/da arasında değişim göstermiştir. En yüksek verimi 526 kg/da ile enstitümüz
tarafından tescil ettirilen İLKSOY isimli standart çeşit vermiştir. Denemede yer alan hat ve çeşitlerde
yapılan yağ analizlerinde ise, yağ oranlarının (kuru madde üzerinden) % 16.7 ile 19.3 arasında değiştiği
gözlenmiştir. Melezleme çalışmalarına bu yıl da devam edilmiş, toplam 8 adet melez kombinasyonu
yapılmış ancak, sadece 4 kombinasyondan tohum alınabilmiştir.
Bu yıl 9 adet F1 ekimi yapılmıştır. Sadece 5 kombinasyon ayrı ayrı bulk hasat edilmiştir. 3 adet de F2
populasyonu ekilmiş olup, toplam 17 adet tek bitki seçilmiştir. 21 adet F3 populasyonundan toplam 17
adet tek bitki seçilmiştir. 27 adet F4 populasyonundan toplam 22 adet tek bitki seleksiyonu yapılmıştır. 30
adet F5 populasyonundan, 20 adet tek bitki seçilmiştir. 26 adet F6 populasyonundan 19 adet tek bitki
seçilmiştir. Seçilen bu tek bitkiler bir sonraki yıl bir üst “F” kademesinde ekilmek üzere kayıt altına
alınmıştır. 8 adet F7 populasyonundan durulma gözlenen 8 hat bulk hasat yapılmış ve 5 tanesi bir sonraki
yıl soya ön verim denemesinde değerlendirilmek üzere kayıt altına alınmıştır.
Daha önce TRE-S10/02 kod no ile tescile teklif edilen hattımız, 10.04.2013 tarihinde “İLKSOY” ismiyle
tescil edilmiştir. Diğer bir hattımız ise, TRE-S12/12 kod no ile 29.01.2013 tarihinde üretim izni alarak,
tescil denemelerine alınmıştır.
Anahtar Kelimeler : Soya, Trakya-Marmara, Islah
Devam Eden
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/06-5
Proje No
Batı Akdeniz Soya Islah Araştırmaları
Proje Başlığı
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Mehmet KOCATÜRK
Proje Yürütücüsü
Abdullah KADİROĞLU
Yardımcı Araştırmacılar
2009-2013
Başlama-Bitiş Tarihleri
27.600 (2009:5.000 2010:5.470 2011:5.890 2012:5.410 2013:5.830)
Projenin Toplam Bütçesi (TL)
Proje Özeti:
İkinci ürüne uygun olan bölgemizde ikinci ürün ve/veya ana ürün olarak yetiştirilebilen üstün verimli,
erkenci, kaliteli ve hastalık-zararlılara dayanıklı soya (Gylcine max) çeşitleri geliştirmek ve bu çeşitlere
ait agronomik özellikleri belirlemektir. Ayrıca, çiftçi şartlarında demostrasyon ekimleri yaparak üreticilere
ıslah edilen soya çeşitlerini yerinde göstermek ve soya ekilişini arttırmaktır.
2013 yılında tesadüf blokları deneme desenine göre ana ürün ve ikinci ürün çeşit verim denemeleri ve
çeşit tescil denemeleri kurulmuştur. Ana ve ikinci ürün çeşit verim denemelerinde 55 adet soya hattı
değerlendirmeye alınmıştır. Yürütülen denemelerde ATAEM-7, Batem-Erensoy, Arısoy ve Umut-2002
38
çeşitleri kontrol çeşit olarak kullanılmıştır. Tohum yenileme ve materyal muhafazası için melez bahçesi ve
gözlem bahçesi kurulmuştur. Önceki yılların melezleme çalışmalarından elde edilen açılan materyallerde
seleksiyon çalışmaları yürütülmüştür. Elde edilen tohumlar zarflara konularak 2014’de ekilmek üzere
muhafaza altına alınmıştır. Ayrıca, tescilli ATAEM-7, Batem-Erensoy ve Mitchell çeşitlerinin elit ve
orijinal kademede tohumluk üretimleri yapılmış ve 2014 yılı elit tohumluk üretimi için 500 adet tek bitki
seçilmiştir.
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Orta Anadolu Bölgesi Soya Islah Araştırmaları
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
TAGEM
Gönül GÜMÜŞÇÜ
Dr. Hasan KOÇ, Rıza ÜLKER, Dr. Oğuz GÜNDÜZ, Hatice
ERMİŞ Berat DEMİR, Murat Nadi TAŞ
01.01.2013-31.12.2018
Başlama-Bitiş Tarihleri
110.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi (TL)
2013 yılında F8 kademesinde bu 27 hattın safiyeti açısından tek bitki sıraları oluşturulmuş. Ayrıca bu 27
hat 7 standart kullanılarak (Çetinbey, Ataem7, Nova, SA 88, Umut 2002, Arısoy ve Bravo) toplam 34
çeşitli tesadüf blokları deneme deseninde 4 sıra 4 tekrar olacak şekilde verim denemesi kurulmuştur. Bu
verim denemesinde verimler; 324,9 - 138,4 kg/da arasında değişmektedir. Deneme ortalaması 251,1
kg/da olup kontrol ortalaması 219,3 kg/da’dır. Denemede protein oranları; %37,4-29,7 arasında
değişmektedir deneme ortalaması % 33,1 olup kontrol ortalaması % 32,5 tir. . Bu verim denemesinde yağ
oranları % 15,4- % 19,2 arasında değişmiş Denemenin genel ortalaması ve kontrol ortalaması %17,7 dir.
Bin tohum ağırlığı 180,5-97,1 gr arasında değişmektedir. Deneme ortalaması 130,7 gr olup kontrol
ortalaması 119,7 gr dır. 2013 yılında seçilmiş 27 hat 7 standartlı verim denemesi sonucunda verim,
erkencilik, protein oranları ve yağ oranları dikkate alınarak 14 hat seçilmiştir. Seçilen bu 14 hat 2014
yılında standartlarla beraber ekimi yapılacak ve seçilecek hatlardan tohum yeterli olduğunda tescil
başvurusu yapılacaktır.
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsünden 2012 yılında F4 kademesinde 7 populasyon temin edilmiş.
Bu popülasyonlarda populasyon seleksiyonu ve tek bitki seleksiyonu yapılmış ve 130 tek bitki seçilmiştir.
50 adet tek bitki tübitak projesine aktarılmış. Geriye kalan 80 tek bitki 2013 yılında 5 blok oluşturularak
her blokta %20 standart (Nova, Umut, Arısoy ve Çetinbey) kullanılacak şekilde Augmented deneme
deseninde ekimi yapılmıştır. Yatma, bakla sayısı, olum müddeti, tane iriliği, hillum rengi ve standart
çeşitlerle mukayesesi göz önünde bulundurularak istatistik analiz ile seleksiyon sonucunda 28 hat
seçilmiştir. F6 kademesinde 2013 yılında seçilen 28 hat2014 yılında en az iki sıra 2 tekrar olacak şekilde
ekimi yapılacaktır.
2010 yılında tescil başvurusu yapılan BDS 27 numaralı hat 2012 yılında ÇETİNBEY adı ile tescil
edilmiştir. Çetinbey çeşidinin 5 da ekimi yapılarak elde edilen tohum ve ıslahçı materyali Tohum Üretim
Bölümüne aktarılmıştır.
Devam Eden
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/06-2
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Soya Islah Araştırmaları
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Zir. Yük. Müh. Uğur SEVİLMİŞ
Zir. Yük. Müh. Şerif KAHRAMAN
Doç. Dr. Davut KARAASLAN
01/ 01/ 2009 - 31/ 12 / 2013
Başlama-Bitiş Tarihleri
2009 - 5.000TL
2010 – 6.500TL
2011-8.000
Projenin Toplam Bütçesi
2012 – 10.500 TL 2013 – 15.000TL
Proje Özeti: Tohumlarında % 36-40 protein, % 18-24 yağ, % 26 karbonhidrat ve % 8 madensel maddeler
39
içeren soya fasulyesi insan ve hayvan beslenmesinde önemli bir yere sahip olup, sanayide geniş alanlarda
kullanılması, hayvan beslenmesinde çok önemli bir yer tutması, gıda maddesi olarak kullanılması ve ülke
tarımına yapabileceği katkılarda göz önüne alındığında tarla tarımı ekim nöbeti sistemi içerisinde yer
alması gereken vazgeçilmez bir bitki olarak karşımıza çıkmaktadır.
Türkiye'de birinci ve ikinci ürün olarak geniş ekim alanı potansiyeli mevcuttur. Bu alanlar uygun soya
çeşitleri ile değerlendirildiğinde bitkisel yağ açığımızın kapanmasına ilave olarak, kaliteli kesif yem
üretimimizin artmasına da katkısı olacaktır. Kuzey ve güney dilimleri olmak üzere iki ayrı bölümden
oluşan soya ıslah çalışmaları kapsamında Güney diliminde yürüteceğimiz bu proje kapsamında
Koordinatör enstitü ve diğer Tarımsal Araştırma Enstitülerinin ortak melezleme proğramları ile elde
edecekleri ileri hatların, çeşitli verim ve kalite unsurları bakımından test edilmek üzere verim
denemelerine alınması ve tescil ettirilerek bölgedeki üreticilerimizin hizmetine sunulması amacıyla
yürütülmüştür. 2013 yılı ikinci ürün denemesinde Eta 10, Eta 8, Eta 7, Eta 6, Eta 1, Eta 4, Eta 9, Eta 5
hatları en yüksek verimleri vermiş ve standart çeşitleri geride bırakmıştır.
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/06-3
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Şanlıurfa Yöresi Soya Islah Araştırmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Dr. Mehmet KARAKUŞ
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Halil HATİPOĞLU
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin ARSLAN
2009-2013 (2013 Yılı Gelişme Raporu özeti)
Projenin Toplam Bütçesi:
75.000-TL
2013 yılı soya ekim sezonunda Gündaş Araştırma İstasyonunda birisi ana ürün diğeri ikinci ürün olmak
üzere 2 deneme kurulmuştur. Ana ve ikinci ürün denemelerinin her ikisinde de 9 hat ve 2 kontrol çeşit
materyal olarak kullanıldı. Ana ürün soya denemesi 06.05.2013 tarihinde, ikinci ürün soya denemesi ise
23.06.2013 tarihinde tavlı toprağa ekildi. Denemeler; parsel boyu 6 m her parselde 4 sıra, sıra arası 70 cm
ve sıra üzeri ise 3 cm olarak tesadüf blokları deneme deseninde üç tekerrürlü olarak kuruldu. Denemelerde
taban gübresi olarak saf azot ve fosfor 7 kg/da hesabıyla 20-20 kompoze gübresi, üst gübre olarak da yine
saf azot 7 kg/da % 33 lük AN gübresi kullanılmıştır. Bu denemelerde ihtiyaç duyuldukça sulama,
çapalama vb. gibi bakım işleri yapıldı. Denemede bitki boyu, bitkide bakla sayısı, bitkide dal sayısı, yatma,
tane dökme, verim ve 1000 tane ağırlığı gibi bitkisel özelliklere ait gözlemler alınmıştır. Ana ürün
denemesinde hasatlar 05-10/10/2013 tarihleri arasında yapılmıştır. İkinci ürün denemesinde hasatlar 1326/10/2013 tarihleri arasında yapılmıştır. Hasat edilen parsellerde kurumalar tam olarak sağlandıktan sonra
patoz edilerek harmanlama işlemi tamamlanmıştır. Parsel verimleri alındıktan sonra nem düzeltmeleri
yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: GAP Bölgesi, Soya, Çeşit, Verim
Yeni Teklif
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Toprak İşlemesiz Tarım Yöntemiyle II. Ürün Olarak Yetiştirilecek Bazı
Soya Çeşitlerinin Verim ve Kalite Özelliklerinin Araştırılması
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
TAGEM
Uğur SEVİLMİŞ
Zir. Yük. Müh. Şerif KAHRAMAN
Doç. Dr. EMİNE KARADEMİR
01/01/2015-31/12/2016
34.950TL
40
Projeyle, ülkemizde soya yetiştiriciliğinde kullanılan geleneksel yöntemlere alternatif olarak toprak
işlemesiz şartlarda Diyarbakır ili ikinci ürün koşullarında, bazı soya çeşitlerinin verim ve kalite
özelliklerinin araştırılması amaçlanmaktadır. Bu amaçla soya çeşitleri buğday hasadından sonra doğrudan
anıza ekilecek ve hiçbir toprak işleme yapılmayacaktır. Bitkilerin sulanması damla sulama sistemi ile
yabancı ot mücadelesi ise herbisitle yapılacaktır. Verim, kalite ve maliyet / karlılık hesaplanacaktır.
Anahtar Kelimeler: soya, toprak işlemesiz, damla sulama
4.4. Ülkesel Susam Entegre Ürün Yönetimi Araştırma Uygulama Ve Eğitim Projesi
Araştırmaları
Devam Eden
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/08-2
Proje No:
Ege Bölgesi Susam Araştırmaları Projesi
Proje Başlığı:
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü,
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
İşbirliği Yapılan Kuruluş:
TAGEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
Dr. A. Şemsettin TAN
Proje lideri
Mehmet ALDEMİR ve Uzm. Ayşegül ALTUNOK
Proje Yürütücüleri:
2009-2013 (2013 Yılı Çalışmaları)
Başlama-Bitiş Tarihleri:
65300 TL
Projenin Toplam Bütçesi:
Proje Özeti
Uzun yıllardan beri Anadolu’da tarımı yapılan ve tohumlarında %50-60 yağ ve %25 protein bulunduran
susam kaliteli bir yağ bitkisidir. Ülkemizde 2005 yılında 424500 da alanda yapılan üretim 2006 yılında
399390 da, 2010 yılında 318040 da’a, 2011 yılında 266460 da’a ve 2012 yılında ise 292060 da’a
gerilemiş; bu yıllarda elde edilen üretim miktarları ise sırasıyla 2005’de 26000 ton, 2006’da 26545 ton,
2010’da 23460 ton, 2011’de 18000 ton ve 2012’de ise 17000 ton olarak gerçekleşmiştir. Ortalama verim
de oldukça düşük olup; 2005’de 61,24 kg/da, 2006’da 66,46 kg/da, 2010’da 73,89 kg/da ve 2011’de
67,6kg/da, 2012’de ise 58,2 kg/da olmuştur (FAO, 2010). Artan talep ithalat ile karşılanmakta olup, 2012
rakamlarına göre; Türkiye ihraç ettiği 1,45 ton susam yağı için 7800 ABD $ ve 2341,6 ton susam tohumu
için 6563322 ABD $’ı gelir elde etmiştir. Ancak, yetersiz üretim nedeniyle, ithal edilen 5,7 ton susam
yağı için 45891 ABD $ ve 115582,7 ton susam tohumu için 159933181 ABD $’ı ödenmiştir. Son 5 yıl
değerlendirildiğinde; Türkiye toplam olarak 3,6 ton susam yağı ve 13107 ton susam ihraç etmiş ve toplam
olarak 32654248 ABD $’ı gelir elde etmiştir. Buna mukabil üretim açığı nedeniyle, 82,5 ton susam yağı
ve 490948 ton susam ithal ederek toplam olarak 693872563 ABD $’ı ödemek zorunda kalmıştır
(Anonymous, 2013).
2012 yılında ETAE susam ıslah programı’nca geliştirilen bir adet saf sarı tohum renginde SARISU) ve
bir adet saf açık sarı tohum renginde TANAS) susam çeşidimiz tescil ettirilmiştir. Bu çeşitlerin ve tescilli
beyaz çeşitlerimiz; Kepsut 99, Cumhuriyet 99, Osmanlı 99, Tan 99 ve Orhangazi 99’un 2010 - 2013
yıllarında elit ve orijinal tohum üretimleri yapılmıştır.
Dönem Bulguları
Genetik - Islah Çalışmaları: Susam ıslah programında; tohum rengi olarak beyaz, açık sarı-sarı,
kahverengi, siyah ve diğer bitki özellikleri bakımından uzun ve çok uzun boylu; bol dallı ve dalsız; sık
tüylü ve normal tüylü; tek veya üç kapsüllü ile sık kapsüllü susam materyallerinde seleksiyon çalışmaları
ticari istekler dikkate alınarak sürdürülmüştür. Yüksek verim potansiyeline sahip, uzun ve çok uzun boylu
(2,0-2,5 m) dalsız veya 1-2 dallı, çok sık ve tüylü kapsüllü, koyu tohum rengindeki geççi materyalin başta
tohum olmak üzere bazı özelliklerinin geliştirilmesi amacıyla 2006 yılında yapılan resiproklu melezlere
(Orhangazi 99 x C47 ve C47 x Orhangazi 99) ait F5 generasyonunda seleksiyon ve kendileme
uygulanmıştır. Ayrıca, sık kapsüllü, dalsız, çok uzun boylu, kahverengi tane rengindeki materyal ile bol
dallı, beyaz taneli, uzun boylu materyal ile uygulanan melez programında (2003 yılında elde edilen
melezler) seleksiyon ve kendileme uygulanmıştır.
Düşük yağ oranı değerleri özellikle simitçilik ve
pastacılık için önem taşımaktadır. Yapılan gözlemlerde dallı ve dalsız materyallerin gerek verim gerekse
diğer verim kompenentleri bakımından ümitvar oldukları ve oldukça üniform ve sık tüylü oldukları
dikkati çekmiştir.
41
Susam Gözlem Bahçesi: Birinci ürün koşullarında yürütülen Gözlem Bahçesinde (GB) yer alan bu
materyal üzerinde verim, kalite ve erkencilik başta olmak üzere, materyalin dalsız, bol dallı, uzun ve çok
uzun boylu, bol kapsüllü, tüylü, beyaz, açık sarı, sarı ve kahverengi tane rengi (tohum kabuğu rengi)
dikkate alınarak seleksiyon çalışmaları uygulanmıştır. Kepsut 99, Cumhuriyet 99, Osmanlı 99, Tan 99,
Orhangazi 99, SARISU ve TANAS çeşitlerinin standart olarak yer aldığı GB’de gözlem bahçesinde (GB)
142 hat yer almıştır.
Ana Ürün Ön Verim Denemesi: Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre 4 tekerrürlü olarak 19.06.2013
tarihinde kurulan denemede 7 adet çeşit adayı ve 4 adet standart çeşit yer almıştır. Tane verimi
değerlerinin 86 kg/da ile 236 kg/da arasında değişim gösterdiği saptanmıştır.
Susam Demonstrasyonları: Bu yıl “Tarımsal Yeniliklerin Yaygınlaştırılması Projesi” kapsamında;
TANAS, SARISU, Tan 99 ve Kepsut 99 çeşitleri kullanılarak Balıkesir’de 2 lokasyonda ve Muğla’da 2
lokasyonda (Gökova ve Dalaman) susam demonstrasyon çalışması yürütülmüştür. Balıkesir’de beyaz
çeşitlerin, Muğla’da ise sarı çeşitlerin üreticilerce beğeni gördüğü tespit edilmiştir.
Devam Eden
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TA/00/02/02/01
Batı Akdeniz Susam Araştırmaları Projesi
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Şeymus FURAT
2009-2013
2009 : 5750 TL
2010 : 4750 TL
2011 : 4500 TL
2012 : 4250 TL
2013 : 4250 TL
Türkiye’nin değişik bölgelerinden toplanan susam populasyonlarından 2005 ve 2006 yıllarında
seleksiyonla seçilmiş olan genotipler ile kontrol olarak Muganlı-57, Batem-Uzun ve Betem-Aksu susam
çeşitleri ile ana ve ikinci ürün şartlarında çeşit verim denemeleri kurulmuştur. Verim denemeleri Tesadüf
Blokları Deneme Deseni’ne göre kurulmuş olup 20 çeşit denemeye alınmıştır. Ayrıca 23 çeşitlik çeşit ön
verim denemesi yine ana ve ikinci ürün şartlarında kurulmuştur. 2013 yılı itibari ile 2 adet çeşit bu proje
kapsamında tescil edilmiştir. Çeşitlere Batem-Aksu ve Batem-Uzun isimleri verilmiştir. 2013 yılında
melezleme çalışmalarına devam edilmiştir. Aynı zamanda, 2013 yılında Muganlı-57, Özberk-82,
Gölmarmara Batem-Aksu, Batem-Uzun ve Baydar-2001 susam çeşitlerinin elit tohumluk ekimleri
yapılmış ve 2013 yılı elit tohumluk üretimi için bu çeşitlerden yeteri kadar tek bitki seçilmiştir. Muganlı57 susam çeşidimizin sertifikalı tohumluk üretimi de yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sesamum indicum L., verim, genotip, kapsül, seleksiyon
4.5. Ülkesel Aspir Entegre Ürün Yönetimi Araştırmaları
4.5.1. Ülkesel Aspir Islah Araştırmaları
Devam Eden
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüleri
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/10-1
Marmara Bölgesi Aspir Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Dr. Metin BABAOĞLU (Proje Lideri - Islah)
Merve GÜZEL
(Islah - Ziraat Yük. Müh.)
Dr. Turhan KAHRAMAN (Lab. - Yağ Analizi)
Yardımcı Araştırıcılar
01.01.2009 - 31.12.2013
Başlama-Bitiş Tarihleri
2009
2010
2011
2012
2013
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
3900
4850
5200
4950
5000
Proje Özeti : Bu yıl, 58’i Oleik ve 215’i de Linoleik tip olmak üzere toplam 273 adet materyal,
gözlem-melez bahçesi olarak ekilmiş ve üzerinde gerekli gözlemler alınmıştır. Yapılan bu gözlemler
sonucunda; yağ oranlarının % 20.4-44.6 arasında değiştiği belirlenmiştir. Oleik ve Linoleik olmak üzere 2
42
adet Ön Verim denemesi kurulmuştur. Oleik ön verim denemesinde, verimler dekara 293-522 kg arasında
değişmiştir. Materyallere ait yağ oranları (kuru madde üzerinden) % 29.2-48.7 arasında değişmiştir.
Linoleik ön verim denemesinde ise, verimler dekara 300-541 kg arasında değişmiştir. Yağ oranları ise, %
29.2-48.1 arasında değişmiştir. Bölge verim denemelerinde ise; Tekirdağ lokasyonu iptal edilmiştir.
Edirne ve Kırklareli lokasyonlarının birleşik analizlerinde, tane verimleri 277-426 kg/da arasında
değişiklik göstermiştir. Yağ oranları ise, % 29.1-43.5 arasında değişiklik göstermiştir. Her yıl olduğu gibi,
standart çeşitler olan Remzibey-05 ve Dinçer yine her 2 lokasyonda da en düşük yağ oranlarına sahip
olmuşlardır. Oleik tipte 8 adet ve Linoleik tipte de 8 adet olmak üzere toplam 16 adet melez
kombinasyonu gerçekleştirilmiştir. Oleik tipte 5 adet F1 materyali ekilmiş ve bulk hasat yapılmıştır. “F”
populasyonlarından ise, toplam 129 adet tek bitki seçilmiştir. Ekilen 44 adet F7 populasyonu içerisinden
ise, durulma gösteren 23 hat bulk hasat yapılmıştır.
Linoleik tipte 7 adet F1 materyali ekilmiş ve bulk hasat yapılmıştır. “F” populasyonlarından ise, toplam
123 adet tek bitki seçilmiştir. Ayrıca, 2013 yılında; daha önce tescile teklif edilen linoleik tipteki, TREASL09/14 kod no’lu hattımız 10.04.2013 tarihinde “LİNAS” ismiyle tescil edilmiştir. Ayrıca, oleik
tipteki TRE-ASO12/08 kod no’lu hattımız 29.01.2013 tarihinde üretim izni almıştır ve tescil
denemelerine alınmıştır.
Anahtar Kelimeler : Aspir, Trakya-Marmara, Islah, Oleik, Linoleik
Proje No
Projenin Adı
TAGEM/TA/11/05/01/001
Mutasyon Islahı Yoluyla Kışa Dayanıklı Mutant Aspir
(Carthamus tinctorius L.) Hatlarının Geliştirilmesi
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Dr. Fatma KAYAÇETİN
Proje Yürütücüleri
Yardımcı Araştırıcılar
2012-2013
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Proje Özeti: Yürütülen bu projede aspir (Carthamus tinctorius L.) bitkisinde; Cobalt-60 ışınlaması
sonrasında elde edilecek genetik varyasyon içerisinden tohum verimi ve yağ içeriği bakımında ümitvar
bulunan mutantların seçimi hedeflenmektedir.
2012-13 yetiştirme sezonunda, M3 generasyonunda bitki boyu (cm), dal sayısı (adet/bitki), tabla sayısı
(adet), tabladaki tohum sayısı (adet/bitki), tabladaki tohum verimi (g), bitkinin tohum verimi (g), bin tane
ağırlığı (g) gibi kriterler esas alınarak 13 ümitvar görülen mutant, bir sonraki yıl M4 generasyonunu elde
etmek üzere seçilmiştir.
Anahtar Kelimeler :
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Proje Yürütücüsü Kuruluş
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/14/A04/P01/10-2
Orta Anadolu Bölgesi Aspir Islah Projesi
Dr. Hasan KOÇ
Bahri Dağdaş UTAE-Konya
Rıza ÜLKER, Gönül GÜMÜŞCÜ, Dr. Oğuz GÜNDÜZ, Dr.
Ahmet GÜNEŞ, Birol ERCAN, Hatice ERMİŞ, Hande ÖNMEZ
2014-2018
Başlama – Bitiş Tarihleri
80 000
Projenin Toplam Bütçesi
01/01//2013 ile 01/01/2014 arası
Raporun İlgili Olduğu Dönem
1.Seleksiyon Çalışmaları:Bu çalışmalarımız yurt içi ve yurt dışı kökenli popülasyonlardan seleksiyonla
hatları oluşturma ve bu hatlarda karakterizasyon çalışmalarını ihtiva etmektedir. 2007 yılında yerli ve
yabancı kaynaklardan temin edilen aspir hat ve populasyonları, birer sıra ve daha rahat seleksiyona imkân
vermesi açısından 60cm sıra arası ve 20cm sıra üzeri mesafesi olacak şekilde ekimi yapılmıştır. Bu
popülasyonlardan 245 adet tek bitki daha çok morfolojik özelliklerine göre seçilmiştir. 2008, ilkbaharda
43
ekilen yerli ve yabancı populasyonlar içerisinden üstünlük gösteren 245 adet tek bitki ayrı sıralar halinde
her 10 sırada bir sıra Remzi Bey çeşidi standart olarak ekilmiştir. Tohum verimi, yağ oranı, protein oranı,
bitki tipi gibi özellikler yönünden uygun bulunan 86 hat bir sonraki kademeye aktarılmıştır. 2009 yılında
bu 86 hat ve iki standart çeşit(Remzibey ve Dinçer) üç tekerrürlü olarak ön verim denemesi kurulmuştur.
2. Melezleme Çalışmaları : Soğuğa dayanıklı, yağ oranı yüksek olan hatlar ve tescilli çeşitler ebeveyn
olarak kullanılarak melez bahçesi oluşturulmuştur. 2013 yılı melezleme çalışmalarıyla 38 adet melez
tohum elde edilmiştir. Bir önceki yıldan elde edilen F1 tohumları ayrı ayrı ekilerek F2 bitkileri elde
edilmiştir. Pedigri ıslah metodunun gereği F2 den başlayarak tek bitkiler seçilmiş bir sonraki kademeye
aktarılmıştır. Açılan kademelerde (F2-F5) 65 adet materyal mevcuttur.
3. Soğuğa Dayanıklılık Çalışmaları: Kışa dayanıklı aspir hatları geliştirme çalışmaları kapsamında
elimizde bulunan hatlar kar örtüsüz -14 dereceye kadar dayanırken,tescilli çeşitler bu soğuklardan
tamamen zarar görmemiştir.
Kışa dayanıklılık çalışmaları kapsamında 2012 yılında ekilen 40 adet hat 2013 yılı kış aylarında minimum
sıcaklığın ancak – 10 dereceye kadar düşmesi sebebiyle seleksiyon yapılamamış, hatların hepsi aynı
şekilde bir sonraki yıla aktarılmıştır.
Önceki
yıllarda
soğuğa
dayanıklılığı
tespit
edilen
populasyonlardan seçilen 40 adet tek bitki tohumları 6 sıra olarak parsellere, kışlık olarak 10 Ekim
tarihinde ekilmiştir. Standart olarak Balcı, Remzibey, Dinçer,Linas çeşitleri kullanılmıştır.
Bugüne kadar yapılan çalışmalar neticesinde öne çıkan iki adet hattımız tescile sunulmuştur.
Ara Sonuç
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Geçit Bölgesi Aspir Islah Araştırmaları Projesi
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü -Eskişehir
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Dr. Arzu KÖSE
Proje Yürütücüsü
Ferda Ç. KOŞAR, Özlem BİLİR
Yardımcı Araştırmacılar
01/01/2010-31/12/2014
Başlama-Bitiş Tarihleri
56.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
Aspir farklı kullanım alanlarına sahip olan gerek dünyada gerekse ülkemizde ağırlıklı olarak tanesindeki
yağı için üretimi yapılan bir bitkidir. Özellikle son yıllarda artan bitkisel yağ açığı nedeni ile giderek
büyüyen döviz kaybı yağlı tohumlu bitkilerin önemini giderek artmıştır. Üretimi yapılan yağlı tohumlu
bitkilerin ekiliş alanlarının marjinal sınırlara gelmesi yeni yağlı tohumlu bitkilerin devreye girmesini
zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle kurağa dayanımı yüksek, mütevazi toprak ve iklim istekleri olan aspir
bitki ile ilgili araştırmaların devam etmesi bir zorunluluktur.
Bu projenin amacı üretici, tüketici, sanayici isteklerine uygun yeni çeşitler geliştirerek bunları üretim
zincirine katmaktır.
Araştırmada materyal olarak; kuruluşumuzda geçmiş yıllarda yürütülen aspir ıslah çalışmaları sonrasında
elde edilen stok materyal, yurt dışından gen bankası aracılığı ile temin edilen hat/çeşitler, çiftçi
populasyonları ve melezleme çalışmaları sonucunda elde edilen hatlar kullanılmaktadır. Proje kapsamında
yürütülen ıslah araştırmalarında seleksiyon, melezleme ve mutasyon ıslah metotları kullanılmaktadır.
Seleksiyon ıslahı metodu ile farklı genotipler arasından kalite ve verim kriterleri bakımından çevreye en
iyi uyumu gösteren bireyler seçilmeye çalışılmaktadır. Teksel seleksiyon yöntemi ile populasyondan
morfolojik yapıları bakımından birbirinden farklılık gösteren, ıslah hedeflerine uygun elit bitkiler
seçilerek her bitki bir sonraki sene tek bitki sıralarına alınmaktadır. Bitkilerin değişik gelişme
dönemlerinde yapılan gözlem ve değerlendirmelerine dayanarak arzu edilmeyen özelliğe sahip sıralar
elimine edilirken seçilen sıralar da ayrı ayrı hasat edilmektedir. Bu işlemlere ıslah hedeflerine uygun
bireyler elde edilene kadar devam edilmektedir. Proje dönemi boyunca gerek yurt dışından gerek yurt
içinden temin edilen hat/çeşit/ populasyonlarda tek bitki seleksiyon ıslahı yöntemi uygulanmıştır.
Melezleme (kombinasyon) ıslahı çalışmalarında bir yada birkaç birey ya da genotiplere dağılmış özelikleri
bir tek bireyde bir araya getirmek hedeflenmektedir. Bu amaçla özellikleri önceden belirlenmiş ıslah
hedeflerine uygun atalar melezleme işlemine alınır ve F2 generasyonundan itibaren açılmalar takip
edilerek elde edilen varyasyondan faydalanılmaya çalışılmaktadır. Kuruluşumuzda, aspir melez
çalışmalarına 2005 yılında başlanmıştır. Islah hedefleri doğrultusunda her yıl melezleme işlemleri devam
44
etmektedir. Projenin başladığı 2010 yılından itibaren 19, 41 (2011), 14 (2012) 19 (2013) adet
kombinasyonda melezleme işlemleri sürdürülmüştür. Elde edilen melez kombinasyonlar ise her yıl bir üst
kademeye alınmıştır. 2012-2013 yılını içine alan dönemde ise F5 kademesinde yer alan hatların soğuğa
dayanımlarının belirlenmesi amacı ile ekimler kışlık olarak yürütülmüş seçilen materyal ise F6
generasyonuna alınmıştır. 2011 yılında 78, 2012 yılında ise 34 hat gözlem bahçesine alınmıştır. Buradan
seçilen hatlar ön verim ve verim denemelerinde değerlendirilmiştir.
Mutasyon ıslahı çalışmalarına enstitümüzde bir önceki proje dönemini (2005-2009) içine alan 2007
yılında başlanmıştır. 2007 yılında 5 adet hat ve 3 farklı doz (200 GR, 300 GR, 400 GR) ile ışınlamaya
tabii tutulmuştur. Açılmaların takibine M2 (2008) ve M3 (2009) generasyonu boyunca takip edilmiştir.
2010-2014 yıllarını kapsayan ikinci proje diliminde ise M4 (2010) generasyonuna ait materyal projeye
konu olmuştur. 2010 yılında ekilen 1650 adet materyalden 204 adet materyalin seçimi gerçekleştirilmiştir.
Proje dönemi boyunca M5 (2011), M6 (2012), M7 (2012-2013) generasyonlarında seleksiyon işlemleri
devam etmiştir. 2012-2013 yılında yer alan M7 generasyonuna ait 151 adet materyal 2 standart çeşit ile
beraber kışlık performansları da belirlenmek üzere denemeye alınmıştır. Bu materyalde yapılan soğuğa
dayanım, hastalık gözlemleri dışında yağ oranları belirlenmiştir. Bu kriterler ışığında yapılan 35 materyal
2013-2014 ekiliş dönemini içine alan 2013 yılı ekim ayında kışlık olarak denemelere alınmıştır.
Islah araştırmaları sonucunda elde edilen ileri çıkmış hat ve standart çeşitlerden oluşan verim denemeleri
2010-2013 yılları arasında yürütülmüştür. Denemeler hat ve çeşit sayısına bağlı olarak tesadüf blokları ve
latis deneme desenine uygun olarak değerlendirilmiştir. Proje dönemi boyunca Tohumluk Tescil ve
Sertifikasyon Enstitüsü tarafından kuruluşumuza gönderilen kışlık ve yazlık olmak üzere tescil denemeleri
yürütülmüştür. Ayrıca Enstitünün tescilli çeşitlerinde tohumluk üretimleri de gerçekleştirilmiştir.
Yeni Teklif
Proje No:
Geçit Bölgesi Aspir Islah Araştırmaları Projesi
Proje Başlığı
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü -Eskişehir
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Dr. Arzu KÖSE
Proje Yürütücüsü
Ferda Ç. KOŞAR, Özlem BİLİR
Yardımcı Araştırmacılar
01/01/2015-31/12/2019
Başlama-Bitiş Tarihleri
182.500 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Ülkemiz, uzun yıllardan beri devam eden yağ açığı nedeni her yıl giderek artan döviz kaybına
uğramaktadır. Mevcut yağ bitkilerinin üretimi sınırlı kaldığı için, bu sorunu gidermede diğer yağlı
tohumlu bitkilerin üretiminin devreye girmesi zorunludur. Aspir, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip,
kurağa mukavemeti yüksek, kıraç alanlarda yetişebilen bir bitki olup; aspir yağı, insan beslenmesinde
önemli olduğu kadar biyodizel hammaddesi olarak da büyük öneme sahiptir. Bitkinin yetişme istekleri
dikkate alındığında, aspir diğer yağlı tohumlu bitkilerin yetişemeyeceği alanlarda rahatlıkla
yetişebilmekte, buğday ile ekim nöbetine rahatlıkla girebilmektedir. Bu özellikleri dikkate alındığında
aspir ükesel boyutta devam eden yağ açığını giderme noktasında önde gelen bir bitkidir. Aspir üretimini
artırmada devam eden ekonomik faaliyetlerin yanında farklı istek gruplarına uygun yeni çeşitlerin
geliştirilmesi bir zorunluluktur. Bu projenin amacı üretici, tüketici ve sanayici isteklerine uygun yeni
aspir çeşitlerini geliştirerek bunları üretim zincirine sokmak, ülkemizdeki aspir ekim alanlarını ve
üretimi artırmaya yönelik çalışmalara katkıda bulunmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda seleksiyon,
melezleme, mutasyon ıslah yöntemleri ile çalışmalar sürdürülmektedir.
Sonuç
Proje No
Proje Başlığı
Proje Başlığının İngilizcesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM/TA/13/A04/P01/10-001
Aspir (Carthamus tinctorius L.) Çeşitlerine Uygulanan Farklı Gama
Işını Dozlarının M1 ve M2 Bitkilerinin Bazı Tarımsal Özellikleri ve İn
vitro Adventif Sürgün Rejenerasyonu Üzerine Etkileri
The Effects of Different Gama Radiation Doses on The Agricultural
Characters of M1 and M2 Plants of Safflower (Carthamus tinctorius
L.) Cultivars and on in vitro Adventitious Shoot Regeneration
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
45
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar TAGEM
Yük.Zir.Müh. Hümeyra YAMAN
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
01.03.2012-01.03.2014
Başlama ve Bitiş Tarihleri
14,950
Proje Toplam Bütçesi
Bu çalışma Ankara koşullarında Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü arazisinde yürütülmüştür.
Remzibey-05, Dinçer ve Shifa (Tacikistan) aspir çeşitlerine 200,300,400,500 ve 600 Gry dozları
uygulanmış (Cs 137 doz hızı 0,549 kGy /saat)tır. Bu tohumlar ilk yıl ekilerek M 1 generasyonlarındaki
bitkilerin bazı tarımsal özelliklerine bakılmıştır. M2 yi oluşturmak amacıyla M1 bitkilerinden elde edilen
tohumlar ekilmiş ve bu bitkilerinde bazı tarımsal özelliklerine bakılmıştır. Uygun mutasyon frekansı
oluşturacak ve ıslah için yeterli düzeyde yeni varyasyonlar meydana getirecek olan en uygun gama dozları
her çeşit için ayrı ayrı incelenmiştir. Ayrıca farklı gama ışını dozlarının aspir çeşitlerinde in vitro, adventif
sürgün rejenerasyonu etkileri araştırılmıştır. Bu proje çalışması ile somatik mutasyonlar teşvik edilerek
mutasyon uygulamasının rejenerasyon frekansı üzerine etkilerini belirlenmeye çalışılmıştır. Sterilizasyon
koşulları belirlenmiş ve farklı ortamların her çeşit için farklı explantlarda adventif sürgün rejenerasyonu
üzerine etkisine bakılmıştır. Doku Kültürü çalışmaları sonlanmıştır. Raporlar düzenlenmektedir.
Anahtar Kelimeler:aspir,mutasyon,gama ışını,in vitro,adventif sürgün rejenerasyonu
4.5.2. Ülkesel Aspir Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Sonuç
Proje No
Proje Adı
TAGEM/TA/10/05/01/002
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Koşullarında Aspir İçin En Uygun
Ekim Zamanının Belirlenmesi
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Zir. Yük. Müh. Şerif KAHRAMAN
Proje Yürütücüsü
Doç. Dr. Davut KARAASLAN
Yardımcı Araştırmacılar
01 Eylül 2009 - 31 Aralık 2012
Başlama-Bitiş Tarihleri
2010 -7500 TL 2011- 11000 TL 2012- 13000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti: Aspir tohumlarının bünyesinde ortalama %35 yağ ihtiva etmesi, küspesinin değerli bir
hayvan yemi olması, tam mekanizasyona uygunluğu, kışlık ara ürün olarak yetiştirilebilmesi bu bitkinin
önemini daha da artmaktadır. Ayrıca kolzanın biodizel üretiminde kullanılması tarıma yeni bir perspektif
kazandıracaktır. Fosil kökenli kaynaklardan elde edilen yakıtların yerini almasa dahi, bu yakıtların %510’luk kısmını karşılayabileceği, çevreyi daha az kirletmesi ve nadasa bırakılan alanlarda aspir üretimini
teşvik etmesi açısından da önem arz etmektedir. Biodizel, doğal su kaynaklarının ve toprağın daha iyi bir
şekilde korunmasını ve ekolojik olarak hassas olan alanlara çevreyi koruyucu yeni bir enerji sunmaktadır.
Kışlık ara ürün olarak alternatif bir bitki olan aspirin bölgede yetiştirilmesi ile birlikte bölgeye ekonomik
bir canlılık sağlanmış olacaktır. Ayrıca kronik bir problem haline gelmiş olan bitkisel yağ açığımızda
ancak aspir gibi alternatif yağ bitkilerinin üretime sokulması ve gereken ilginin gösterilmesi ile çözümü
mümkün olabilecektir.
Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak kurulan denemenin
neticesinde Güneydoğu Anadolu Bölgesinde aspir için en uygun ekim zamanı tespit edilmiş ve alternatif
ürün açığına önemli bir bitkinin devreye sokulması ile cevap verilmesi düşünülmüştür. Bu araştırmanın
amacı giderek önem kazanan ve stratejik olarak gündeme gelen yağ bitkileri yetiştiriciliğini, özelliklede
Aspir bitkisinin yetiştiriciliğini Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yaygınlaştırmaktır. Bölgemiz için kışlık
ekimlerin daha iyi sonuç verdiği ve ekimlerin 1 Kasım-15 Aralık tarihleri arasında Remzibey çeşidi
kullanılarak yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.
46
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
TAGEM/TA/11/05/01/002
Orta Karadeniz Geçit Bölgesinde Aspir (Carthamus tinctorius L.)
Ekim Zamanının ve Ekim Sıklığının Belirlenmesi
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Mehmet ERDOĞMUŞ
Proje Yürütücüsü
Meral ERGİN Mustafa ACAR Şahin GİZLENCİ
Yardımcı Araştırmacılar
01.01.2011 / 31.12.2013
Başlama – Bitiş Tarihleri
2011: 5.200 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2012: 6.250 TL
2013: 6.500 TL
Çalışma kapsamında denemeler, Samsun (Kavak) ve Amasya (Suluova) olmak üzere iki lokasyonda
kurulmuştur. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak ana
parsellere ekim zamanları, alt parsellere tohum miktarları getirilmiştir. Denemeler kışlık 4 ekim zamanı
(10 Ekim, 20 Ekim, 30 Ekim, 10 Kasım) ve yazlık 4 ekim zamanı (1 Mart, 11 Mart, 21 Mart , 31 Mart) ve
tohum miktarları 4 uygulama (40, 80, 120 ve 160 tohum/m2) olacak şekilde kurulmuştur.
Suluova Kışlık Denemede en yüksek verim değeri ortalaması 3. ekim zamanından (265.2 kg/da) elde
edilmiştir. Tohum miktarı ortalamaları incelendiğinde ise en yüksek verim değerinin 273,2 kg/da ile 160
tohum/ m2 den elde edildiği görülmektedir. Yazlık Denemede ise en yüksek verim değeri ortalaması 2.
ekim zamanından (325,8 kg/da) elde edilmiştir. Tohum miktarı ortalamaları incelendiğinde ise en yüksek
verim değerinin (299,4) kg/da ile 120 tohum/ m2 den elde edilmiştir.
Kavak Kışlık Denemesinde soğuk zararından dolayı sonuç alınamamış ve deneme değerlendirilememiştir.
Yazlık denemede ise en yüksek verim değeri ortalaması 1. ekim zamanından (120,9 kg/da) elde edilmiştir.
Tohum miktarı ortalamaları incelendiğinde ise en yüksek verim değerinin 120,6 kg/da ile 160 tohum/ m2
den elde edildiği görülmektedir.
4.6. Ülkesel Yerfıstığı Entegre Ürün Yönetimi Araştırmaları
4.6.2. Ülkesel Yerfıstığı Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi:
TAGEM/TA/09/05/01/004
Batı Akdeniz Yerfıstığı Araştırmaları
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Dr. Abdullah KADİROĞLU
Mehmet KOCATÜRK
2009-2013
2009: 7.800 TL 2010: 8.200 TL
2011: 8.600 TL 2012: 9.000 TL 2013: 9.400 TL
Toplam: 43.000 TL
Proje Özeti
2011 ve 2012’de tescil denemeleri kurulan ICGV-88378 hattımız, 10.04.2013’de yapılan tescil komitesince
BATEM CİHANGİR adıyla tescili edildi. Çeşit Verim Denemesi-1’de; 2011’deki çeşit verim
denemesinden seçilerek geçen yıl kurulan 6 çeşit ve 3 şahitli deneme bu yıl tekrar kurulmuştur. Sonuç
olarak; 75/1073-A ve ICGV-88426 hatları geçen yılda olduğu gibi bu yılda da meyve ve tohum verimi
bakımından öne çıkmıştır. Çeşit Verim Denemesi-2’de; 2011’de ABD’den getirtilen 263 hat içinden
seçilerek 2012’de 27 hatla kurulan çeşit ön verim denemesinden seçilen hatlarla kurulmuştur. Sonuç olarak;
9 hat standart NC-7’yi verim bakımından geçerek sonraki çalışmalar için ümitvar görülmüştür. Çeşit Ön
Verim Denemesinde; 2012’de materyal tazelemek için ekilen gözlem bahçesinden seçilerek kuruldu. Sonuç
olarak; 3 adet hat NC-7’yi geçerek sonraki çalışmalar için ümitvar görülmüştür. Melezleme çalışmalarında;
Halisbey X Florispan, Halisbey X 75/1073-A, Halisbey X Georgia Green kombinasyonlarında
47
melezlemeler yapıldı. Açılan materyallerde Tek Tohum Soyu yöntemine göre ekimler ve seleksiyonlar
yapılmıştır. F5 kademede olanlardan 2-3 adet farklı seleksiyon yapıldı. Gözlem Bahçelerinde; 2011’de
ABD’den getirtilen 276 hattın (şahitler dahil) materyal yenileme ve gözlem alma kapsamında 1’er sıralık
gözlem bahçesi kuruldu. 2010’da Hindistan’dan getirilen 25 hattın materyal yenileme ve gözlem alma
kapsamında 1’er sıralık gözlem bahçesi kuruldu. Gözlem bahçelerinde vejetatif, generatif organların
gözlemleri alındı, bitki ve tohum resimleri çekildi.
Yeni Teklif
Proje No:
Yerfıstığı Gen Kaynaklarının Zenginleştirilmesi ve Morfolojik,
Tarımsal ve Teknolojik Karakterizasyonu
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Dr. Abdullah KADİROĞLU
Proje Yürütücüsü
Mehmet KOCATÜRK, Dr. Muharrem GÖLÜKÇÜ
Yardımcı Araştırmacılar
01/01/2015-31/12/2017
Başlama- Bitiş Tarihleri
37.075
Projenin Toplam Bütçesi:
Proje Özeti: Yerfıstığı baklagiller familyasından tek yıllık, yazlık bir bitki olup tohumları insan, sapları ise
hayvanlar için iyi bir besin kaynağıdır. Tohumları %45-55 yağ içerir ve yağın stabilitesini etkileyen oleik
asit içeriği bakımından zengindir ve yerfıstığı sanayisi için daha yüksek oleik asit içeriğine sahip çeşitler
önem kazanmaktadır. Yerfıstığının anavatanı Güney Amerika olup ülkemizde 100 yıllık geçmişi vardır.
Ülkemizde çiftçiler genellikle kendi tohumluğunu kullandıkları için yıllar içinde birçok yerel populasyonlar
ortaya çıkmıştır ve bu populasyonların tespit edilerek koruma altına alınması genetik çeşitliliğin korunması
ve ıslah çalışmaları için önemlidir. Enstitümüzde 1950 yılından itibaren başlayan yerfıstığı araştırmalarında
yurtdışından getirtilerek, yurtiçi populasyonlarından toplanarak, melezlemeler sonucunda ve mutasyon
çalışmalarıyla farklı pazar tiplerine ait yaklaşık 660 adet hat toplanmıştır. Ancak bu hatlarla ilgili şimdiye
kadar yapılan çalışmalarda sadece verimsel özellikler dikkate alınmış detaylı bir karakterizasyon
yapılmamıştır. Bu proje ile elimizdeki genetik çeşitliliği arttırabilmek, yurtiçi genetik çeşitliliğin
toplanması ve muhafazası için yaygın ekimi yapılan Adana, Mersin, Osmaniye, Kahramanmaraş, Antalya,
Muğla ve Aydın İllerinde hasata yakın dönemdeki survey çalışmalarıyla tarlalardan, yerel pazarlardan,
çiftçi ambarlarından, tohumculardan mümkün olduğunca yeni genetik materyaller toplanacaktır.
Toplanacak olan ve elimizdeki mevcut materyaller, tarlada gözlem bahçelerine ekilerek UPOV kriterlerine
göre ayrıntılı morfolojik ve tarımsal özellikleri belirlenecektir. Genetik çeşitlilik için elde edilen verilere
kümeleme ve temel bileşen analizleri yapılacaktır. Bu çalışmalar sonucunda morfolojik olarak farklı, verim
ve verim unsurlarınca üstün olanlar belirlenecek ve bu hatların yağ ve yağ asitleri içerikleri belirlenecektir.
Böylece ıslah çalışmalarında bu kalite özelliklerine göre de çeşit geliştirilmesi sağlanabilecektir. Yurtiçi
genetik materyal toplama sırasında görüşebildiğimiz üreticiler, tüccarlar ve tarım teşkilatlarıyla yerfıstığı
tarımı ve ticaretinin mevcut durumu ve sorunları belirlenecektir.
Anahtar Kelimeler: Yerfıstığı, genetik çeşitlilik, karakterizasyon, yağ, yağ asitleri
Proje Başlığı
Devam Eden
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Çukurova Bölgesi Yerfıstığı Islah Çalışmaları
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Ayşe Nuran ÇİL
Dr. Abdullah ÇİL, Vakas ŞAHİN, Dr. Murat R. AKKAYA, Hatice
YÜCEL
2013-2017
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Projede gözlem bahçesi ve çeşit verim denemesi ve bölge verim denemeleri kurularak mevcut materyalin
48
performansı test edilmektedir. Yurt içi ve yurtdışı kaynaklardan materyal temin yoluna gidilmekte aynı
zamanda melezleme programı başlatılmıştır. Seçimleri yapılmış olan hat ve materyallerin ekimleri
yapılarak, ıslah süreci projede öngörüldüğü şekliyle, çalışma takvimine uygun olarak sürdürülecektir.
Projede, tohumları çoğaltılan bir önceki yıl ön verim denemesine alınan hatlardan 39 adet hat, 3 adet çeşit
verim denemesi şeklinde ekilmiştir. Ayrıca daha önceki yıllarda çeşit verim denemesine alınarak üstün
performans gösteren hatlar Adana ve Osmaniye olmak üzere iki lokasyonda denenmiştir.
Bütün denemeler Tesadüf Blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü, parsel uzunluğu 5 m, sıra arası
mesafe 70 cm ve sıra üzeri mesafe 20 cm olacak şekilde Nisan ayı içerisinde ekimleri yapılmıştır.
Denemelerde, NC-7, Çom, Sultan ve Halis Bey çeşitleri kontrol olarak kullanılmıştır.
Denemeler Eylül ayı sonu ve Ekim ayı başlangıcında hasat edilerek gerekli gözlemler alınmıştır.
4.6.2. Ülkesel Yerfıstığı Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Devam Eden
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM/TBAD/13/A04/P01/03
Şanlıurfa Koşullarında Yerfıstığı (Arachis hypogaea L.) Bitkisinin Uygun
Ekim Zamanının Belirlenmesi
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü-Şanlıurfa
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM
Halil HATİPOĞLU
Dr.Mehmet KARAKUŞ, Yrd.Doç.Dr.Hüseyin ARSLAN,
Prof.Dr.M.Atilla GÜR
2013-2014 (2013 Yılı Gelişme Raporu Özeti)
Başlama- Bitiş Tarihleri
4.027 TL
Projenin Toplam Bütçesi:
Proje Özeti : Şanlıurfa koşullarında yerfıstığı için uygun ekim zamanını belirlemek amacı ile iki yerfıstığı
çeşidi (NC-7, Halisbey) ve sekiz farklı ekim zamanı (15 Nisan, 25 Nisan, 5 Mayıs, 15 Mayıs, 25 Mayıs, 5
Haziran, 15 Haziran, 25 Haziran) 2013 yılında GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Talat Demirören
Araştırma istasyonunda belirtilen zamanlarda ekilmiştir. Deneme tesadüf blokları bölünmüş parseller
deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak, ekim zamanları ana parselleri çeşitler ise alt parselleri
oluşturmuştur. Hasatlar sırasıyla; 7 Ekim, 21 Ekim, 4 Kasım, 12 Kasım, 19 Kasım, 25 Kasım, 28 Kasım ve
2 Aralık tarihlerinde yapılmıştır. Araştırmada, Ginofor Oluşum Gün Sayısı, Bitki Boyu, Bitki Başına Dal
Sayısı, Bitki Başına Meyve Sayısı, Bitki Başına Meyve Ağırlığı, Meyvedeki Tane Sayısı, 100 Tohum
Ağırlığı, İç Oranı, Meyve Verimi, Protein Oranı, Yağ Oranı ve Yağ Verimi değerleri incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Yerfıstığı, Ekim Zamanı, Çeşit, Verim ve Verim Unsurları
49
ENDÜSTRİ BİTKİLERİ (TIBBİ VE AROMATİK BİTKİLER ) ARAŞTIRMALARI
PROGRAM DEĞERLENDİRME TOPLANTISI
(10-12 Şubat 2014)
10 Şubat 2014
Pazartesi
Ortak Açılış Programı
09:00-12:30
Yemek Arası
12:30-14:00
I. OTURUM
14:00-15:30
Projeni
n
Proje Lideri/Sunan Proje Sunum Adı
Kurum
Durum
u
Başkanlık Divanının Oluşturulması
Mehmet
ALTUNKAYA
Grup koordinatörü Sunusu
TAGEM
Sunu
Ahmet Bircan
TINMAZ
Proje Koordinatörü Sunusu
ABKMAE
Sunu
1-Ege Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Dr. Ünal KARIK
Ege Bölgesi Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Çeşit Geliştirme
Çalışmaları
ETAE
Yeni
Fatih ÇİÇEK
Kuşburnu (Rosa spp.) seleksiyon ıslahı
ETAE
Devam
Ara
15:30-15:50
II. OTURUM
15:50-18:00
Fatih ÇİÇEK
Anadolu Adaçayı (Salvia spp.) Seleksiyon Islahı
ETAE
Devam
Fatih ÇİÇEK
Defne (Laurus nobilis L.) Seleksiyon Islahı
ETAE
Devam
Mehmet TUTAR
Sakız (Pistacia lentiscus var. Chia Duham.) İçin Uygun
Pistacia Anaçlarının Belirlenmesi
ETAE
Devam
50
Dr. Ünal KARIK
Marmara Bölgesindeki Anadolu Adaçayı (Salvia
fruticosa Mill.) Populasyonlarının Morfolojik ve Kalite
Özelliklerinin
Belirlenmesi,
Kültüre
Alınma
Olanaklarının Araştırılması
ETAE
Devam
TBMAE
Yeni
2-İçanadolu Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Nurettin ÇİNKAYA Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.) Islahı Araştırmaları
11 Şubat 2014
Salı
I. OTURUM
09:00-10:30
Özlem BİLİR
Ülkesel Haşhaş Islah Projesi
GKTAE
Devam
İsmail KARA
Kuzey Batı Geçit Bölgesi Önemli Bazı Baharat Bitkileri
Çalışmaları
GKTAE
Devam
İsmail KARA
Anason Islah Projesi
GKTAE
Devam
İsmail KARA
Ülkesel Kimyon Islah Çalışmaları
GKTAE
Devam
Ara
10:30-10:20
II. OTURUM
10:20-12:30
Dr. Ahmet GÜNEŞ
Karabuğday Islah Projesi
BDUTAE Devam
3-Marmara Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Ahmet B. TINMAZ Lavanta Türlerinde Adaptasyon Çalışmaları
ABKMAE Sonuç
Salep Üretiminde Kullanılan Orkidelere Alternatif Olan
Ahmet B. TINMAZ Konyak Bitkisinde (Amorphophallus konjac) Adaptasyon ABKMAE Devam
Çalışmaları
4-Karadeniz Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Başak ÖZYILMAZ
Farklı Dikim Normlarının Lippia citriodora (Limon OKGKTA
otu)’nın Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisi
İ
Yeni
Yemek Arası
12:30-14:00
51
Başak ÖZYILMAZ
III. OTURUM
14:00-15:30
Türkiye’nin Farklı Bölgelerinden Temin Edilen Tatlı
OKGKTA
Rezene ve Çörekotu Hat ve Populasyonlarının
Devam
İ
İncelenerek Ümitvar Hatların Belirlenmesi
5-Akdeniz Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Fatma UYSAL
Orçun ÇINAR
Fulya YÜCEOL
Antalya Florasında Yetişen Bazı Adaçayı (Salvia spp.)
Türlerinde Seleksiyon Islahı
Farklı Depolama Koşullarının ve Depolama Süresinin
Bazı Tıbbi ve Aromatik Bitki Yağlarının Kalite
Özellikleri Üzerine Etkisi
Ara
15:30-15:50
IV. OTURUM
15:50-18:00
Orthurus heterocarpus (Boiss.) Juz Bitkisinin Bazı
Morfolojik ve Kimyasal Özelliklerinin Belirlenmesi,
Kültüre Alma Olanaklarının Araştırılması
Esra BULUNUZ
PALAZ
Bazı Salep Orkidelerinin In Vitro Çoğaltımı ve
Aklimatizasyonu
Hasan ASLANCAN
Lavandula angustifolia Mill. Çeşit ve Tiplerinin Farklı
Bölge Koşullarındaki Performanslarının Belirlenmesi
Dr. Saadet
TUĞRUL AY
Kadriye YÜKSEL
Ahu ÇINAR
Muslime
TANRİSEVEN
Muzaffer
ÖZDEMİR
Antalya Florasında Yaygın Olarak Bulunan Dağ çayı
(Sideritis spp.) Türlerinin Agronomik ve Kalite
Değerlerinin Belirlenmesi
12 Şubat 2014
Çarşamba
I. OTURUM
09:00-10:30
Bazı Ticari Tıbbi ve Aromatik Bitki Yağlarının Kalite
Özelliklerinin Araştırılması
BATAE
Sonuç
BATAE
Yeni
BATAE
Yeni
DAGKTA
İ
Yeni
MAİ
Yeni
BATAE
Devam
BATAE
Devam
Antalya Koşullarında Stevia rebaudiana Bertoni
Bitkisinin Kültüre Alınması ve Adaptasyonu Üzerine Bir BATAE Devam
Araştırma
Antalya Doğal Florasında Yayılış Gösteren Bazı Thymus
ve Origanum Türlerine Ait Uçucu Yağların BATAE Devam
Antibakteriyal ve Antifungal Etkilerinin Belirlenmesi
Doğu Akdeniz de Bulunan "Origanum" türü Kekiklerin
DAGKTA
Kahramanmaraş
Koşullarında
Adaptasyonunun
Devam
İ
Belirlenmesi
Ara
10:30-10:20
52
II. OTURUM
10:20-12:30
Rafet SARIBAŞ
Farklı Gül Anaçlarının Yağ Gülü (Rosa Damascena
Mill.)’nde Kullanılabilirliğinin Araştırılması
Yeni Tesis Edilmiş Yağ Gülü (Rosa damascena Mill.)
Rafet SARIBAŞ
Bahçeleri İçin En Uygun Çırpma Budama Yüksekliğinin
Belirlenmesi
Endemik Olarak Yetişen Çöven (Gypsophila arrostii
Hasan ASLANCAN Guss, var nubulosa Boiss. Et Heldr) Bitkisi İçin Bazı
Yetiştirme Tekniği Uygulamaları
MAİ
Devam
MAİ
Devam
MAİ
Devam
GAPTAE
Yeni
6 – Güney Doğu Anadolu Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
İslim KOŞAR
GAP Bölgesi Çörekotu (Nigella sativa L.) Islah Projesi
Yemek Arası
12:30-14:00
III. OTURUM
14:00-15:30
Dr. Fethullah
TEKİN
Bazı Boya Bitkilerinin Agronomik ve Teknolojik GAPUTA
Devam
Özelliklerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma
EM
Dr. Fethullah
TEKİN
GAP Yöresi Kapari (Capparis sp.) Geliştirme Projesi
Dr. Fethullah
TEKİN
Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Meyan Bitkisinin
GAPUTA
(Glycyrrhiza glabra L.)
Kültüre Alınması ve
Devam
EM
Değerlendirilmesi
Dr. Hüseyin
AKDEMİR
Bazı Tıbbi-Aromatik Bitkilerin Önemi, Tarımı ve
İhracata Kadar Geçen Süreç
GAPUTA
Devam
EM
KÜTAŞ
Sunu
Ara
15:30-15:50
IV. OTURUM
15:50-18:00
Endüstri Bitkileri Araştırma Programlarında Genel Değerlendirme ve Program Hedeflerine Uygun
Yeni Araştırma Konularının ve İşbirliği İmkânlarının Görüşülmesi
Sertifika Töreni
Dilek ve Temenniler
Kapanış
53
10 Şubat 2014
Pazartesi
1-Ege Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Yeni
Proje No :
Proje Adı: Ege Bölgesi Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Çeşit Geliştirme Çalışmaları
Yürütücü Kuruluş: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
İşbirliği Yapılan Kuruluş:
Proje Başlama ve Bitiş Tarihi : 01.01.2015/31.12.2019
Projenin Yıllara Göre Bütçesi (TL):
2015
2016
2017
2018
2019
38.000
35.000
34.000 19.000
20.000
Proje Yürütücüleri: Dr. Ünal KARIK, Fatih ÇİÇEK, Uzm.Erdinç OĞUR, Uzm.Ramazan
GENCER
Proje Özeti:
Türkiye Florası yaklaşık 10.000 bitki türü içermektedir ve bu sayı Avrupa’nın tamamının
sahip olduğu bitki türüne (12.000) oldukça yakındır. Floradaki bitkilerin 1/3’ünü tıbbi ve
aromatik bitkiler oluşturmaktadır ve ülkemiz bu bitkiler açısından oldukça zengindir. Aynı
zamanda ülkemiz tıbbi ve aromatik bitkilerde önemli sayılabilecek miktarda üretim ve
ihracat yapmakta olup, birkaç tür hariç iç tüketimde kullanılan ve ihraç edilen bitkisel
drogların önemli bir kısmı doğadan toplanmaktadır. Tıbbi ve aromatik bitkilerin doğadan
toplanması kültüre alınmalarını sınırlandırmış, ancak son yıllarda yapılan kültüre alma ve
ıslah çalışmaları ile bazı türlerde (kekik, adaçayı, lavanta) tarla üretimine geçilmiştir. Elde
edilen sonuçlar tıbbi ve aromatik bitkilerde tarla üretiminin diğer bitkilere alternatif
olabileceğini göstermiştir. Bu veriler ışığında, ekonomik önemi olan ve dünyada pazarı
bulunan diğer tıbbi ve aromatik bitki türlerinde de adaptasyon ve seleksiyon çalışmaları
başlatılmış ve mevcut materyallerde belirli bir aşamaya gelinmiştir. Ancak bu türlerde
projelerin sona ermesi nedeniyle çeşit geliştirme çalışmaları yapılamamış, bu nedenle eldeki
materyaller tescil ettirilerek bölge çiftçisine farklı alternatif türler olarak sunulamamıştır.
Ege Bölgesi tıbbi ve aromatik bitki tarımı açısından oldukça uygun olup, bölgedeki
çiftçilerin bu bitkilere olan ilgisi de oldukça yüksektir. Ancak bölgede tıbbi ve aromatik bitki
üretimi açısından en büyük problem tescilli çeşit bulunmamasıdır. Yapılması düşünülen
çalışmanın amacı; daha önce Enstitümüzde adaptasyon, verim, kalite ve seleksiyon
çalışmaları yürütülmüş ancak tescil ettirilmemiş bazı tıbbi ve aromatik bitki türlerinde çeşit
geliştirmeye yönelik çalışmaların yürütülmesidir. Çalışmada ele alınacak olan türler şevketi
bostan (Scolymus hispanicus), dağçayı (Sideritis perfoliata), oğulotu (Melissa officinalis),
ekinezya (Echinacea purpurea) ve salep orkideleri (Serapias vomeracea, Orchis sancta)’dir.
Çalışma devamlı bir proje şeklinde öngörülmekte olup, yürütmekte olduğumuz diğer
adaptasyon ve ıslah çalışmalarında öne çıkan ve ekonomik önemi olan türler de zamanla bu
projeye dahil edilecektir. Böylece hem bölge hem de ülke çiftçisine tıbbi ve aromatik
bitkilerde tarla üretimi için elzem olan standart üretim materyali sağlanarak, ülkemizin bu
konudaki eksiğinin kapanmasına katkı sağlanacaktır.
54
Devam
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
Proje Yürütücüsü:
Yardımcı Araştırıcılar:
TAGEM/TBAD/12/A04/PO6/006
Kuşburnu (Rosa spp.) Seleksiyon Islahı
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Fatih ÇİÇEK
Mehmet TUTAR, Ünal KARIK, Nihan Baş
ZEYBEKOĞLU
01.01.2012-31.12.2016 (2.Dilim)
49.650 TL
Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin Toplam Bütçesi:
Proje Özeti :
Ege ve Marmara Bölgelerinde yapılan surveyler esnasında belirlenen bitkilerin çelik ve
tohumla üretimleri gerçekleştirilmiştir. Üretilen bitkilerle Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
arazisinde toplam 850 bitkilik bir plantasyon kurulmuş olup, bakım işlerine devam
edilmektedir. Kurulan tesis iki kademelidir. İlk dikilen 300 bitki 4, sonra dikilen 550 bitki
yerlerinde 2 yılı tamamlamışlardır. İlk oluşturulan parselde seleksiyona esas olacak ölçüm,
gözlem ve analizler 2 yıldır sürmektedir.
Yıl içerisinde kuşburnu seleksiyon bahçesinin bakım işleri gerçekleştirilmiştir. Verim başta
olmak üzere, irilik renk ve gelişme durumlarına bakılarak bir önceki yılda seçilen 10 bitkiye
ilave olarak 10 bitki daha belirlenmiştir. Diğer taraftan kurulan ikinci parsel içinde de meyve
gösteren ve ümitvar görünen 3 bitki seçilmiştir. Bu bitkilere ait verim değerleri, C vitamini
miktarları, meyve irilikleri gibi özelliklere bakılmıştır.
Devam
Proje No : TAGEM/TBAD/12/A04/PO6/005
Proje Adı: Anadolu Adaçayı (Salvia spp.) Seleksiyon Islahı
Yürütücü Kuruluş: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
İşbirliği Yapılan Kuruluş: Proje Başlama ve Bitiş Tarihi : 01.01.2012-31.12.2016
Projenin Toplam Bütçesi (TL): 40.000
2013 Bütçesi: 10.000 TL
Proje Yürütücüleri:
Fatih ÇİÇEK (Proje Yürütücüsü), Dr. Mehmet TUTAR, Dr. Ünal KARIK, Sıdıka EKREN
(Ege Üniversitesi), Çiğdem SÖNMEZ (Ege Üniversitesi)
Proje özeti:
Projenin 1. diliminde Ulusal Gen Bankasından alınan ve gerçekleştirilen bir toplama
programından sağlanan tohumlar kullanılarak oluşturulan plantasyondan gerek verim,
gerekse uçucu yağ oranı bakımından en iyi bitkiler seçilmiş ve kendi aralarında
tozlaştırılmıştır. Buradan alınan tohumlar ise 2. dilimin başlangıç materyalini oluşturmuştur.
2012 yılı içinde bu tohumlar kullanılarak 300 kadar fide üretilmiş olup seleksiyona bu
materyal üzerinden devam edilmiştir. 2013 yılı içinde bu fideler araziye dikilerek gerekli
bakım ve gözlemlere devam edilmiştir. 2014 yılında diğerlerine göre üstün özellik gösteren
bitkiler belirlenerek projeye bu bitkilerden elde edilecek tohumlar ile devam edilecektir.
Anahtar Kelimeler: Anadolu Adaçayı , Salvia, Seleksiyon
55
Devam
Proje No : TAGEM/TBAD/13/A04/PO6/004
Proje Adı: Defne (Laurus nobilis L.) Seleksiyon Islahı
Yürütücü Kuruluş: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
İşbirliği Yapılan Kuruluş: Proje Başlama ve Bitiş Tarihi : 01.01.2013-31.12.2017
Projenin Toplam Bütçesi (TL): 50.000
2013 Bütçesi: 10.000 TL
Proje Yürütücüleri:
Fatih ÇİÇEK (Proje Yürütücüsü), Dr. Mehmet TUTAR, Dr. Ünal KARIK, Erdinç OĞUR
Proje özeti:
Bu proje ile ülkemizin Akdeniz, Ege ve Karadeniz kıyılarından defneye ait meyve, yaprak ve
tohum örneklerinin toplanması, kalite ve morfolojik karakterlerinin ortaya konulması
amaçlanmıştır. Toplanan tohumlardan fidanlar yetiştirilerek Ege Tarımsal Araştırma
Enstitüsü arazisinde bir defne plantasyonu kurulacaktır. Kurulan bu plantasyonda verim ve
kalite özelliklerine göre defne seleksiyonu gerçekleştirilecektir.
Bu amaçla 2012 yılında Akdeniz ve Güney Ege Bölgelerine yönelik bir toplama programı
gerçekleştirilmiştir. 23 noktadan meyve ve yaprak örnekleri toplanmıştır. Toplanan yaprak
ve meyveler üzerinde gerekli ölçümler yapılmıştır. Toplanan meyve örneklerinden elde
edilen tohumların ekimleri gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında Karadeniz, Marmara ve Kuzey
Ege Bölgelerine yönelik bir toplama program gerçekleştirilmiştir. 77 noktadan meyve ve
yaprak örnekleri toplanmıştır. Toplanan yaprak ve meyveler üzerinde gerekli ölçümler
yapılmıştır. Toplamalardan elde edilen 100 farklı noktaya aityaprakların uçucu yağ %
oranlarına bakılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Defne, Laurus nobilis, Seleksiyon
Devam
Proje No:
Proje Başlığı:
TAGEM/TA/11/05/04/004
Sakız (Pistacia lentiscus var. Chia Duham.) İçin Uygun
Pistacia Anaçlarının Belirlenmesi
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluş: Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Mehmet TUTAR
Proje Yürütücüsü:
Andaç ÇAVDAR, Fatih ÇİÇEK, Ünal KARIK
Yardımcı Araştırıcılar:
01.01.2011-31.12.2015 (1.Dilim)
Başlama-Bitiş Tarihleri:
42.500 TL
Projenin Toplam Bütçesi:
Proje Özeti (200 kelimeyi geçmeyecek şekilde):
Projenin başlangıç yılı olan 2011 içerisinde Ege Bölgesinde doğal yayılış gösteren P.
atlantica, P. terabinthus ve P. lentiscus türlerinden çok miktarda tohum toplanmıştır. P.
atlantica tohumları İzmir Urla’dan, P. terabinthus tohumları Manisa Demirci’den, P.
lentiscus tohumları ise İzmir Çeşme’den toplanmıştır. Enstitü’ye getirilen taze meyveler
birkaç gün suda bekletilip meyve etinin yumuşaması sağlandıktan sonra çiğnenip yıkanarak
tohumlar ayrılmıştır. 10 gün kadar kurutulan tohumlar çuvallara alınarak depolamaya
alınmıştır. Ege Bölgesinde bulunmayan P. vera ve P. khinjuk tohumları ise Siirt ilinden
temin edilmiştir.
Projenin asıl materyali 2012 yılında çöğür yetiştirme aşamasında olmakla birlikte ön çalışma
56
niteliğinde yapılan aşılama çalışmalarında kültür sakızının anaç olarak kullanılan bütün
türlerin üzerinde tutabildiği görülmüştür. Aşı tutma oranları ve fidanların gelişme durumları
gelecek yıllarda tespit edilecektir. Diğer taraftan daha önce vatandaşlar tarafından aşılanan
ve ağaç haline gelen bitkilerden alınan sakız örneklerinde kalite analizleri devam etmektedir.
2012 ve 2013 yıllarında yapılan analizler anaca dayalı bir kalite farkının bulunmadığı
izlenimini vermektedir.
2013 yılında gerçekleştirilen aşılama çalışmalarından tatminkâr sonuçlar alınamayınca
devam edilmemiş, aşılama programı 2014 yılına bırakılmıştır. Çelikle çoğaltma çalışmaları
da benzer şekilde olumsuz sonuçlar vermiş, ancak havai daldırma uygulaması başarıya
ulaşmıştır.
Devam
Proje No : TAGEM/TA/11/05/04/001
Proje Adı: Marmara Bölgesindeki Anadolu Adaçayı (Salvia fruticosa Mill.)
Populasyonlarının Morfolojik ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi, Kültüre Alınma
Olanaklarının Araştırılması.
Yürütücü Kuruluş: Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü-Yalova
İşbirliği Yapılan Kuruluş: Proje Başlama ve Bitiş Tarihi : 01.01.2011-30.06.2014
Projenin Toplam Bütçesi (TL): 44.000
2013 Bütçesi: 10.000 TL
Proje Yürütücüleri: Dr. Ünal KARIK
Proje özeti:
Bu çalışmanın amacı Marmara Bölgesi florasında yayılış gösteren Anadolu adaçayı (Salvia
fruticosa Mill.) populasyonlarının doğal ortamdaki kalite özelliklerinin belirlenmesi,
bitkilerin kültür ortamına alınması ile kalite özelliklerinde meydana gelen değişimlerin
ortaya konulmasıdır. Bunun yanında doğadan toplanacak populasyonlar arasında yapılacak
gözlemler ve ölçümler sonucunda uçucu yağ ve drog yaprak verimleri ileri çıkan
populasyonlar belirlenerek bu bitkilerin denemeye alınması amaçlanmıştır. Bu çalışma ile
uçucu yağ oranı ve drog yaprak verimi yüksek populasyonların kültüre alınarak
değerlendirilmesi, daha sonra yapılacak ıslah çalışmalarına materyal oluşturulması ve
genetik kaynak olarak muhafazası hedeflenmiştir.
Proje kapsamında 2013 yılı içerisinde eylül ayında hasat gerçekleştirilmiş ve bu hasata
ilişkin istatistiki değerlendirmeler yapılmıştır. Yapılan değerlendirme sonucunda bitki boyu,
dal sayısı, yaprak boyu, yaprak eni ve gövde kalınlığı bakımından populasyonlar arasında
önemli bir farkın oluşmadığı belrilenmiştir. Verim değerlerine ilişkin veriler
değerlendirildiğinde bütün populasyonlarda bir önceki yıla göre verim değerlerinin düştüğü
gözlemlenirken, en yüksek drog yaprak verimine önceki yıllarda olduğu gibi 648 kg/da ile
13 nolu populasyon ulaşmıştır. Uçucu yağ oranı bakımından populasyonlar arasında önemli
fark oluşmazken, uçucu yağ veriminde 19,08 l/da ile yine 13 nolu populasyon ilk sırada yer
almıştır.
Proje kapsamında uçucu yağ örneklerinin kimyasal bileşimini belirlemeye yönelik GC/MS
analizleri devam etmekte olup, bu analizler tamamlandığında 2014 yılı içerisinde proje
sonuçlandırılacaktır. 2014 yılı içerisinde aynı zamanda 13 nolu populasyondan çelikler
alınarak çoğaltılması ve bu populasyonun Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsünde yapılan
Adaçayı Islahı projesine dahil edilmesi düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Anadolu adaçayı, Salvia fruticosa, Marmara Bölgesi, morfoloji, verim,
kalite
57
2-İçanadolu Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Yeni
Proje No:
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.) Islahı Araştırmaları
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Ankara Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü Müdürlüğü
Dr. Reyhan BAHTİYARCA BAĞDAT
Gıda Müh. Nurettin ÇİNKAYA, Zir. Yük. Müh. Çiğdem
BOZDEMİR, Zir Yük Müh Emel ÇAKIR, Kimyager Kadriye
YÜKSEL
01/01/2015 - 31/12/2018
1. Yıl : 37.500 2. Yıl : 26.500 3. Yıl : 24.9004. Yıl : 21.100
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Proje Özeti
Anadolu florasında 90 farklı adaçayı (Salvia spp.) türü bulunduğu kaydedilmekle birlikte, dünyada
ekonomik öneme sahip olan türlerin S. officinalis ve S. fruticosa olduğu bildirilmektedir. Adaçayı
türleri içerdikleri terpenoidler, tanen, acı madde, uçucu yağ (%1-2.5) nedeniyle tıbbi açıdan dünyada
ve ülkemizde yaygın olarak kullanılmaktadırlar. Doğal floradan toplamalar Salvia alanlarının giderek
azalmasının yanında Phlomis spp. gibi bazı türlerin adaçayı yerine kullanılmalarına yol açmaktadır.
Son yıllarda gıda sanayinde kullanım alanlarının artması Avrupa ülkelerinden ülkemize olan talebi
arttırmış dolayısıyla üretimle bunu karşılayamayan ülkemiz ithalatla (Arnavutluk gibi) dış ülkelerden
bu talebi karşılamaya çalışmıştır. İhracattaki artış ve doğal floraya olan baskı ekonomik Salvia
türlerinin kültüre alınması ve kültüre alınanların ise üretimine geçilmesi gerekliliğini ortaya
çıkartmaktadır. Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis)’nın kültüre alınması ile ilgili Orta Anadolu
Bölgesi’nde yapılmış sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Araştırmada, Tarla Bitkileri Merkez
Araştırma Enstitüsü Haymana lokasyonunda 2005-2006 yılları arasında oluşturulmuş gözlem
bahçesindeki spontan melez F1 populasyonundan seçilen hatlar kullanılacaktır. Bu populasyondan
seçilen -fusarium spp.’a toleranslı, yüksek drog ve uçucu yağ verimine sahip- 30 civarında tıbbi
adaçayı hattı (Salvia officinalis L.) klonlama ile 2013 yılında augmented-desing deneme desenine
göre oluşturulacak yeni plantasyonda değerlendirilecektir. Deneme Tarla Bitkileri Merkez Araştırma
Enstitüsü İkizce (Haymana) Araştırma ve Uygulama Çiftliği’nde, üç farklı standart çeşit kullanılarak
yürütülecektir. Denemelere ilişkin gözlem ve analizler 2014 ve 2015 yıllarında alınacaktır. Hatların
fusarium spp.’a toleranslılık testleri Ankara Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü’nde
yürütülecektir. Ön verim denemelerine alınan hatlarda uçucu yağ bileşenleri ise Batı Akdeniz
Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Gıda, Tıbbi ve Süs Bitkileri Bölümü’nce
(Antalya) tespit edilecektir. Deneme sonucunda verim ve uçucu yağ oranları yüksek, fusarium spp.’a
toleranslı hatlar tespit edilerek tescil denemelerinde kullanılmak üzere değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Tıbbi adaçayı (Salvia officinalis L.), hat, yeşil herba verimi, drog herba verimi,
yeşil yaprak verimi, drog yaprak verimi, fusarium spp.’ a toleraslılık, uçucu yağ oranı, uçucu yağ
verimi, uçucu yağ bileşenleri.
58
11 Şubat 2014
Salı
Devam
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/14/A04/P06/01
Ülkesel Haşhaş Islah Projesi
National Opium Poppy Breeding Project
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Eskişehir
Ferda Ç. KOŞAR
Dr. Arzu KÖSE, Özlem BİLİR
2014-2018
2014 2015
2016
2017 2018 Toplam
15.000 16.000 17.000 18.000 19.000 85.000
Proje Özeti:
Enstitümüzde yürütülen haşhaş ıslah çalışmalarının kışlık ekilişler Eylül ve Ekim ayları
içerisinde gerçekleştirilmiştir. 2012–2013 büyüme ve gelişme döneminde gerçekleştirilmesi
planlanan melez programına ait seçilen materyal (40hat/çeşit) farklı iki ekim zamanında
ekilmiştir. Ekimlerde açılan materyal, gözlem bahçesi, mutasyon ıslah çalışması materyali ve
verim denemeleri kurulmuştur.
Melez döneminde 82 kombinasyon oluşturulmuştur. Bu materyale ait hasat 08/07-16/07/2013
tarihinde gerçekleştirilmiş olup 81 F1, 118 F2, 248 F3, 307 F4, 267 F5 ve 28 adet gözlem
bahçesi hasadı yapılmış olup, yüksek morfin oranı gösteren hatlar verim denemelerine
alınmıştır.
2006-2007 yılında 18 hat ve çeşit Atom Enerjisi Kurumunda 3 doz (0, 200,400 gray)
ışın uygulanarak mutasyon çalışması başlatılmıştır. Mutasyona uğratılan hatlar 2007-2008
yılında da tarlaya ekilmiş ve her doza ait parseldeki kendilenmiş bitkiler bulk edilmiştir.
2008-2009 yılından itibaren her yıl çok sayıda tek bitki seçilerek seçilen tek bitkilerin morfin
analizleri yapılarak yüksek morfin oranı gösterenler tek sıralar halinde ekilmiştir. 2012–2013
hasat döneminde de çok sayıda tek bitki seçilmiş ve bu bitkilerin morfin analizleri
yapıldıktan sonra seçilenler tek sıralar halinde tarlaya ekilmiştir. Bunlardan yüksek morfin
oranı gösteren 51 adet tek bitki bir sonraki yetiştirme dönemi için tarlaya ekiliştir. Morfin
yüzdeleri % 0,702-1,202 arasında değişmektedir.
Toprak su yönetimi arazisindeki denemelerde yeterli bitki sıkılığı olmadığından tohum ve
kapsül verimi bakımından değerlendirme yapılamamış sadece parsellere ait morfin analizleri
yapılmıştır.
Enstitü arazisinde 7 adet beyaz tohum rengine sahip hat ve çeşitle 3 tekerrürlü olarak haşhaş
verim denemesi kurulmuştur. Yürütülen denemede tohum verimi, kapsül verimi, morfin
oranı ve morfin verimi bakımından hat ve çeşitler arasındaki fark istatistiki olarak önemli
bulunmuştur. Tohum verimi 78-110 kg/da, kapsül verimi 63-97 kg/da, morfin oranı (%)
0,55-0,73, morfin verimi 511-630 g/da arasında değişmiştir.
12 adet mavi tohum rengine sahip hat ve çeşitle 3 tekerrürlü olarak Enstitü arazisinde
deneme yürütülmüştür. Denemede sonuçları incelendiğinde ele alınan tüm kompanentler
arasında istatistiki önemli fark bulunmuştur. Tohum verimi 73-97 kg/da, kapsül verimi 5884 kg/da, morfin oranı (%) 0.64-0.87, morfin verimi 389-698 g/da arasında değişmiştir.
Tohum verimi ve kapsül verimi bakımından 5 nolu hat en yüksek 97 kg/da ve 84 kg/da
verim verirken, mofin oranı ve morfin verimi 9 nolu hatta en yüksek % 0,87 ve 698 g/da
değer vermiştir.
12 adet sarı tohum rengine sahip hat ve çeşitle 3 tekerrürlü olarak (Enstitü arazisinde)
deneme yürütülmüştür. Yürütülen denemede ele alınan tüm kompanentlerde çeşitler ve hatlar
arasında fark istatistiki bakımından önemli bulunmuştur. Tohum verimi 86-112 kg/da, kapsül
59
verimi 72-96 kg/da, morfin oranı (%)0.43 -0,80, morfin verimi 310-692 g/da arasında
değişmiştir. En yüksek tohum verimi ve kapsül verimi bakımından 4 nolu hat 112 kg/da ve
96 kg/da, morfin oranı bakımından 10 nolu hat %0,80, morfin verimi bakımından 4 nolu hat
692 g/da değer vermiştir.
Enstitümüz arazisinde TMO tarafından hazırlanan 17 hat/çeşit’ den oluşan ortak bölge
verim denemesi kurulmuştur. Denemede Toprak Mahsulleri Ofisine ait 3 hat, Ankara
Üniversitesine ait 3 hat, Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsüne ait 8 hat ve standart
olarak Ofis 3, Ofis 8 ve Ofis 96 kullanılmıştır. Tohum ve Kapsül verimi bakımından
GKTAE 2 nolu hattı 113.5 kg/da ve 98.5 kg/da en yüksek verim verirken, morfin (%) oranı
ve morfin verimi bakımından AAF4 nolu hat % 1,41 ve 762 g/da en yüksek verimi
vermiştir.
Anahtar Kelimeler: Haşhaş, Tohum Verimi (kg/da), Kapsul Verimi (kg/da), Morfin, Morfin
verimi(g/da)
Devam
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/10/05/04/001
Kuzey Batı Geçit Bölgesi Önemli Bazı Baharat Bitkileri
Çalışmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü-ESKİŞEHİR
TAGEM
İsmail KARA
Nejla ÇALIŞKAN, Aysel YORGANCILAR, Prof. Dr.
Neşet ARSLAN, Prof.Dr.Fatih DEMİRCİ
01.01.2010-31.12.2014
2010
2011
2012
2013
2014
15 000
16 000
17 000
18 000
19 000
Başlama Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
85 000 TL.
Proje Özeti :
1.Çemen (Trigonella foenum-graceum L.) 2010 yılında seçilen tek bitkilerden 15 hat ve 1
standart çeşit tesadüf blokları deneme deseninde Verim Denemesi olarak ekilmiştir. Gerekli
gözlemler sonucu elde edilen veriler;
Biyolojik verimler 319 kg/da ile 410 kg/da., tane verimleri 93 kg/da. ile 104 kg/da arasında
değişmektedir. Bin tane ağırlığı 17 - 23 gram, bitki boyu 32 - 41 cm, bitkide dal sayısı 4,7 –
6,4 adet, ilk bakla yüksekliği 14,8 – 19,2 cm., bitkide bakla sayısı 20- 30 adet, bakla
uzunluğu 12,3 – 16,4 cm., baklada tane sayısı 11 - 13 adet arasında değiştiği belirlenmiştir.
Üç yıllık deneme ortalamalarına göre yapılan değerlendirmede 8 no.lu hat ÇİFTÇİ adı
verilerek tescile sunulmuştur.
2.Çörekotu (Nigella sativa L.) Tescile sunulan hat ve yerel çeşitlerin tescil denemesi
ekilerek gerekli bakım ve gözlemler yapılmıştır.
3.Safran (Crocus sativus L.) KARAARSLAN adı verilen aday hattın tescil denemesi
ekilerek gerekli bakım ve gözlemleri yapılmıştır.
60
Devam
Proje No
Proje Başlığı
Proje İngilizce Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/12/A04/P06/003
Anason Islah Projesi
Anise Breeding Project
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü-ESKİŞEHİR
TAGEM
İsmail KARA
Nejla ÇALIŞKAN, Aysel YORGANCILAR,
Doç.Dr.Fikret DEMİRCİ, Prof. Dr. Neşet ARSLAN
01.01.2012-31.12.2016
2012
2013
2015
2016
2014
8 000
8 000
9 000
10 000
8 500
Proje Özeti :
2012 yılında yetiştiricilerden elde edilen anason populasyonlarından seçilen 36 hat gözlem
bahçesine ekilerek gerekli gözlemler alınmıştır.Tane verimi 50-133 kg/da.,Uçucu yağ oranı
% 2,4-3,1 ve bin tane ağırlığı 2,5-3,1 gr arasında değişmektedir.
Gen bankasından temin edilen anasonlardan tohum çoğaltması yapılan 37 populasyon
parsellere ekilerek gerekli bakımları yapıldıktan sonra parseller ikiye bölünüp yarısından
bitki seçimi yapılmış diğer yarısının da hasat ve harmanı yapılmıştır.
2014 yılında mevcut hatlara yeni seçilen hatlarda ilave edilerek gözlem bahçesine ekilip
gerekli gözlemler alınacaktır.
Anahtar Kelimeler: Anise, Anason, Anethol,
Devam
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A04/P06/01
Ülkesel Kimyon Islah Çalışmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü-ESKİŞEHİR
TAGEM
İsmail KARA
Nejla ÇALIŞKAN, Dr. Erdinç SAVAŞLI, Aysel
YORGANCILAR, Prof. Dr. Neşet ARSLAN,
Doç.Dr.Fikret DEMİRCİ
01.01.2013-31.12.2017
40 000 TL
2013
2015
2016
2017
2014
7 000
8 000
8 500
9 000
7 500
Başlama Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Projenin Yıllara Göre
Bütçesi
Proje Özeti :
2012 yılında çoğaltılan kimyon hatlarından 36 sı tesadüf blokları deneme deseninde ekilerek
parsellerin etrafı yazlık arpa ile izole edilmiştir.
Gerekli bakım ve gözlemler yapılmıştır. Tane verimleri 3 kg/da ile 43 kg/da arasında
belirlenmiştir.
2014 yılında hatların gözlem bahçesine ekimi yapılarak gerekli gözlemler alınarak
çalışmalara devam edilecektir.
Anahtar Kelimeler: Kimyon, Uçucu yağ, Kök çürüklüğü, Alternaria.
61
Devam
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Proje Yürütücüsü Kuruluş
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Proje No
Projenin Toplam Bütçesi
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TA/11/05/04/003
Karabuğday Islah Projesi
Dr. Ahmet GÜNEŞ
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Dr.Hasan KOÇ, Gazi ÖZCAN, İlker TOPAL, Dr.Aysun GÖÇMEN
AKÇACIK, Şaban IŞIK, Dr. Şeref AKSOYAK, Mehmet TEZEL
2010 - 2015
TAGEM/TA/11/05/04/003
40 000 TL
2011 – 19.500 TL, 2012 – 19.000 TL, 2013 – 19.500 TL,
2014 - 20.250 TL, 2015- 23.000 TL
Proje Özeti :
Projede, 2010 yılında Çeşit geliştirmede kaynak materyal olarak ABD Tarım Bakanlığı Gen
Bankasından temin edilen 220 tane (41 tane Fagopyrum tataricum, 179 tane Fagopyrum
esculentum) ekotip kullanılmıştır.
ABD Tarım Bakanlığı Gen Bankasından temin edilen kara buğday ekotipleri (her ekotipin
tohumlarının yarısı) 2010 yılında tohum çoğaltmak için birer sıra 45 cm sıra arası mesafesi
olacak şekilde Mayıs ayında ekilmiştir. 26 Ağustos 2010 tarihinde de hasat vaktine ulaşan
bitkiler ayrı ayrı hasat edilmiştir.Bu bitkiler kese kağıtları içerisinde kurutulmuş ve her
bitkinin tohumları ayrı ayrı harmanlanmıştır. 2011 yılı itibariyle elde edilen 23 adet
Fagopyrum tataricum tek bitki tohumları ve 295 adet Fagopyrum esculentum tek bitki
tohumları ekilmiş ve tohum alınabilenler hasat edilmişlerdir. 2012 yılında tek bitki sıraları
Mayıs ayında oluşturulmuştur.2012 yılı sonu itibariyle elimizde 23 adet Fagopyrum
tataricum ile 83 adet Fagopyrum esculentum tek bitki tohumları kalmıştır. 2013 yılı Nisan
ayında 23 adet Fagopyrum tataricum ile 83 adet Fagopyrum esculentum tek bitki tohumları
ekilmiş ve Temmuz ayında 13 adet Fagopyrum tataricum ile 33 adet Fagopyrum esculentum
hattından tohum alınabilmiştir. 2013 yılında Nisan, Mayıs ayları çok az yağış almıştır ve kuş
zararı meydana gelmiştir. 2014 yılında tohum çoğaltma işlemleri ne yeniden devam
edilecektir.
Ayrıca iki hattımızda(BDKB 100-2 ve BDKB 102-5) gerekli denemeler yürütülerek
Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğüne tescil için başvurulmuş olup, Bu
hatlara GÜNEŞ ve AKTAŞ isimleri verilerek üretim izinleri alınmıştır. 2012 ve 2013 yılında
tescil denemeleri yürütülmüş ve üretim izinli olan bu çeşitlerimizin 2014 yılında tescil
komitesinde ele alınarak tescil edilmesi beklenmektedir. Enstitümüzde Güneş ve Aktaş
karabuğday çeşitlerinin tohumluk satışları başlamıştır
Önerilen Değişiklikler: Projede görev alan Gazi ÖZCAN’ın çıkarılması, Ramazan Çağatay
ARICI’nın dahil edilmesi
62
3-Marmara Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Sonuç
TAGEM/TA/08/05/04/004
Proje No
Lavanta Türlerinde Adaptasyon Çalışmaları
Proje Başlığı
Adaptation Studies of Lavander (Lavandula angustifolia,
Projenin İngilizce Başlığı
Lavandulax intermedia)Species
Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş/lar TAGEM
Ahmet B. TINMAZ
Proje Yürütücüsü
Hasan ASLANCAN, Celal DAĞISTANLIOĞLU, Mustafa
Yardımcı Araştırmacılar
ÖZTÜRK, Ayşe YAZLIK, Rafet SARIBAŞ, Ünal KARİK ,
Doğan ARSLAN
4 yıl (Ocak 2008-Aralık 2012)
Başlama- Bitiş Tarihleri
38 000TL
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Yapılan çalışma ile Lavandula angustifolia ve Lavandulaxintermedia’ nın farklı ticari varyetelerinin
Marmara ve Göller bölgesinde verim ve kalite özellikleri araştırılmıştır.
On ticari çeşit ile Isparta Eğridir Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü ve Atatürk Bahçe Kültürleri
Merkez Araştırma Enstitüsünde eş zamanlı adaptasyon denemesi oluşturulmuştur. Yapılan
çalışmada; Genelde yıllara bağlı değişmekle birlikte Eğirdir lokasyonu Yalova lokasyonundan daha
erken çiçeklenmiştir. Bitki boyu ve çiçek sap uzunlukları yönünden yalova lokasyonu, kanopi çapı
yönünden Eğirdir lokasyonu diğerine üstünlük sağlamıştır. Her iki lokasyandada İntermedia
türlerinden Grosso çeşidi verim (uçucu yağ ve kuru çiçek) yönünden öne çıkmış, bölgemizde
yetiştirilen süper A çeşidi yerine, bu çeşidinde yetiştiriciliği yapılabilir olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Lavanta, İntermedia, L. Officinalis
Devam
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM/TBAD/12/A04/P06/002
Salep Üretiminde Kullanılan Orkidelere Alternatif Olan Konyak
Bitkisinde (Amorphophallus konjac) Adaptasyon Çalışmaları
Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
TAGEM
Ahmet B. TINMAZ
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Ekrem SEZİK, Gürsel ÇETİN, Zühtü POLAT, Ünal KARİK,
Mehmet TUTAR, Aslan UZUN, Şule KISAKÜREK, Doğan
ASLAN
01. 01.2012 - 31.12.2016
Projenin Toplam Bütçesi:
40.000 TL
Proje Özeti
Proje kapsamında çoğaltım amaçlı proje ortaklarına (İzmir, Tokat, Kahraman maraş, Samsun) bitki
materyali gönderilmiştir. Tarla şartlarında bitkinin gölgeleme isteğini belirlemek üzere deneme
kurulmuş, sonuçlar gözlenmiştir. Yumruda glukomannan eldesi amaçlı çalışmalar başlatılmıştır.
Çiçeklenme gözlenmediğinden çiçek ve tohum ile ilgili gözlemler alınamamıştır.
Proje planlanan şekliyle yürütülmektedir.
63
4-Karadeniz Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Yeni
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Farklı Dikim Normlarının Lippia citriodora (Limon otu)’nın
Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisi
Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü – Tokat
TAGEM
Başlama- Bitiş Tarihleri
Başak ÖZYILMAZ Zir. Y. Müh.
Prof. Dr. Güngör YILMAZ, Zir. Y. Müh. Rahime KARATAŞ,
Zir. Y. Müh. Özge KOYUTÜRK, Zir. Müh. Kaya ASTAN
2015 – 2017
Projenin Toplam Bütçesi:
17.570,00
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Proje Özeti :
Ülkemizin zengin bitki çeşitliliği içerisinde payı büyük olan tıbbi ve aromatik bitkiler; gıda,
kozmetik, vücut bakımı, koku ve ilaç gibi çeşitli şekillerde asırlardan beri kullanılmaktadır. Son
yıllarda insanların bu bitkilere olan eğilimlerinin ve bu bitkilerin endüstriyel kullanımlarının her
geçen gün arttığı da bilinen bir gerçektir. Bu bağlamda, hem insanların talebi hem de endüstriyel
kullanımının zenginliği tıbbi ve aromatik bitkilerin üretimini arttırmıştır.
Tıbbi ve aromatik bitkiler grubu içerisinde bulunan Lippia citriodora’nın yaprakları sakinleştirici,
spazm giderici ve solunum rahatsızlıklarında uzun yıllardan beri kullanılmaktadır. Yapraklarında
ortalama %4 uçucu yağ taşımakla beraber uçucu yağın en önemli bileşenlerini geranial, neral ve
limonen oluşturmaktadır. Özellikle bünyesinde ihtiva ettiği limonenden kaynaklanan limon benzeri
aroması ile bitkisel çay preparatlarında yer alması bitkinin endüstriyel anlamda kullanımını ve bu
yönde talebini artıran bir faktördür.
Artan bu talebe karşılık verecek Lippia üretimi, ülkemizde çok sınırlıdır. Endüstriyel anlamda bu
açığın kapatılması, her geçen gün artan tıbbi ve aromatik bitkiler ürün deseninde alternatif kapılar
açılmasıyla çiftçiye yeni bir ürün sunulması bakımından, bu bitkinin yüksek verim elde edebilecek
şekilde yetiştiriciliğinin yapılabilirliğinin belirlenmesi önem taşımaktadır. OKTAM tarafından Tokat
şartlarında daha önce demonstratif olarak bu bitkinin yetiştiriciliği yapılmış ve tatminkar yaprak
verimi elde edilmiştir. Bu ön çalışmaya ilaveten Lippia’nın Tokat şartlarındaki performansı hakkında
daha fazla bilgi üretilmesi ve birim alandaki bitki yoğunluğunun ne olması gerektiği hakkında daha
detaylı bir çalışmaya ihtiyaç bulunmaktadır.
Bu projede Lippia citriodora’nın iki farklı sıra arası (40 ve 60 cm) ile 4 farklı sıra üzeri (10, 20, 30 ve
40 cm) olmak üzere sekiz farklı dikim sıklığı Tokat-Kazova, Tokat-Erbaa ve Samsun olmak üzere üç
lokasyonda incelenecektir. Bitkinin tohumlarının çok küçük olması tohumla üretimi zorlaştırmakta ve
fide ile üretimi zorunlu kılmaktadır. Üç yıl yürütülecek olan projede de birinci yıl Atatürk Bahçe
Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nden çelikler temin edilecek ve OKTAM ‘da fide
üretimi yapılacaktır. Çok yıllık olan Lippia citriodora’da ikinci ve üçüncü yıl verim ve kalite ile ilgili
özellikler belirlenecektir.
64
Devam
Proje No:
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM/TBAD/12/A04/P06/001
Türkiye’nin Farklı Bölgelerinden Temin Edilen Tatlı Rezene ve
Çörekotu Hat ve Populasyonlarının İncelenerek Ümitvar
Hatların Belirlenmesi
Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü – Tokat
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Başak ÖZYILMAZ Zir. Y. Müh.
Yardımcı Araştırmacılar
Prof. Dr. Güngör YILMAZ, Zir. Y. Müh. Rahime KARATAŞ
Başlama- Bitiş Tarihleri
2012 – 2016
2012: 10 000 TL
2013: 4 000 TL
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projenin Toplam Bütçesi:
2014: 4 500 TL
2015: 5 000 TL
2016: 5 000 TL
Proje Özeti
Her geçen gün önemi ve buna paralel olarak talebi artan tıbbi ve aromatik bitkilerle yapılan
çalışmalar hız kazanmıştır. Ancak üretici ve tüketici isteklerine cevap verecek, istenen özelliklere
sahip ürün elde edilememektedir. Ülkemiz florasında doğal olarak bulunan ve gıda, baharat,
eczacılık, bitkisel içecekler ve çeşitli droglarda kullanılan rezene ve çörekotu bitkilerinde istenilen
özelliklerin geliştirilerek piyasaya sunulması hem verimlilik ve kaliteyi arttıracak hem de ekonomiye
katkı sağlayacaktır.
Bu amaçla Tokat – Kazova şartlarında 2012 – 2016 yılları arasında yürütülecek olan araştırmada;
2013 vejetasyon yılında Türkiye’nin farklı bölgelerinden temin edilen 31 rezene ve 40 çörekotu
populasyonu tarla denemelerine alınmıştır. Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre yürütülen
çalışmada bölgenin iklim faktörlerine bağlı olarak çörekotu populasyonları Mart, rezene
populasyonları ise Nisan ayında ekilmiştir. Her iki bitki için 30 cm sıra arası mesafe uygulanmış, sıra
üzeri bitki yoğunluğu belirlenirken, rezene için 250 adet tohum/m², çörekotu için ise 1000 adet
tohum/m² esas alınarak ekim yapılmıştır. Çörekotu bitkileri Ağustos, rezene bitkileri ise Eylül ve
Ekim ayında hasat edilmişlerdir. Bu dönem içerisinde bitkilerde fenolojik, morfolojik, verim ve
kaliteyle ilgili gözlem ve ölçümler yapılmıştır. Çörekotu bitkilerinde ortalama 116 kg/da, rezene
bitkilerinde ise ortalama 147 kg/da tohum verimi elde edilmiştir.
5-Akdeniz Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Sonuç
Proje No
Proje Başlığı
Projenin İngilizce Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM/ TA/09/05/04/003
Antalya Florasında Yetişen Bazı Adaçayı (Salvia spp.)
Türlerinde Seleksiyon Islahı
Selection Breeding of Some Salvia spp. in Antalya
BATEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş/lar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM
Fatma UYSAL
Nurtaç ÇINAR, Ramazan TOKER, Dr. Saadet TUĞRUL AY
2009-2013
26.550 TL
65
Proje Özeti
Ülkemiz florasında yaygın olarak bulunan adaçayı türleri (Salvia spp.) ekonomik değer taşıyan tıbbi
aromatik bitkiler arasında yer almaktadır. Salvia türlerinin ekonomik değere sahip olması ve üretim
miktarının azlığı, bilinçsiz olarak doğadan toplamalara ve tahribata neden olmaktadır. Adaçayında
doğadan toplama baskısını azaltmak ve aynı zamanda ihracat miktarını arttırmak için ıslah
çalışmalarına ihtiyaç vardır.
Salvia türlerinde, klon seleksiyonu ile verim ve kalite özellikleri yüksek çeşit elde etmek amacıyla
2009 yılında başlatılan projede, 4 lakosyon, 15 farklı popülasyondan 284 genotip toplanmış ve tek
sıralara dikim yapılmıştır. Verim ve kalite değerleri belirlenen genotipler Tartılı Derecelendirme
Yöntemi ile değerlendirilmiş ve seleksiyon yapılmıştır. Seçilen üstün özellikli 18 genotip Tesadüf
Blokları Deneme Desenine göre 3 tekerrürlü olarak denemeye alınarak verim ve kalite değerleri
belirlenmiştir. Alınan sonuçlara göre en yüksek kuru herba verimi 1357,93 kg/da ile FD2-9 nolu
genotipten elde edilirken en yüksek uçucu yağ oranı % 3,8 ile FK4-9 nolu genotipten elde edilmiştir.
İçereik analizleri sonucunda 1,8- cineole değerleri % 34,51-73,49 arasında değişim gösterirken
rosmarinik asit miktarı % 2,68-8,89 arasında değişim gösterdiği saptanmıştır.
Yeni
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Farklı Depolama Koşullarının ve Depolama Süresinin Bazı
Tıbbi ve Aromatik Bitki Yağlarının Kalite Özellikleri Üzerine
Etkisi
BATEM
TAGEM
Orçun ÇINAR
Dr. Fatih Alpay VURAN, Kadriye DEMİRAY, Fırat AYAS, Dr.
Muharrem GÖLÜKCÜ
01/01/2015-01/10/2017
2015:10.000 TL 2016:7000 TL 2017: 3000 TL
Projenin yıllara Göre Bütçesi
Proje Özeti
Tıbbi bitkilerden elde edilen uçucu yağlar başta ilaç sanayi olmak üzere, kozmetik ve gıda
endüstrisinde, temizlik endüstrisinde ve diğer endüstrilerde önemli ölçüde kullanılmaya başlanmıştır.
Tıbbi ve aromatik bitkilerden elde edilen yağların içerdikleri kimyasal bileşikler sayesinde
antioksidan, antifungal ve antimikrobiyal özelliklere sahip olduğu yapılan birçok çalışmayla
kanıtlanmıştır. Tıbbi ve aromatik bitki yağlarının içeriğindeki maddelerdeki kompozisyonun
depolama sırasında zamanla değiştiği yapılan bazı çalışmalarda gözlemlenmiştir. Tıbbi ve aromatik
bitki yağlarının içerisindeki bileşenlerin çok önemli etkilere sahip olmasından dolayı
kompozisyonlarındaki değişmelerin oldukça önemli olduğu düşünülmektedir. Kompozisyondaki bu
değişimleri minimum seviyeye indirecek optimum depolama koşullarının belirlenmesinin hem üretici
hem de tüketici açısından faydalı olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada farklı depolama
koşullarının bazı tıbbi ve aromatik bitki yağlarının kalite özellikleri üzerine etkileri incelenmeye
çalışılacaktır. Çalışmada, farklı sıcaklıklarda depolama gerçekleştirilecek ve atmosfer basıncında
depolama ve içerisinden azot gazı geçirmek suretiyle yapılacak olan depolama işlemleri ayrı ayrı
uygulanacaktır. Analizler her ay yeni şişe açılarak numune almak suretiyle gerçekleştirilecektir.
Ayrıca açılmış şişelerde 2 ayda bir analizler yapılmak suretiyle ürünlerin kullanıma başlanmasından
sonra da ürünlerdeki değişimler incelenecektir. Tıbbi ve aromatik bitki yağlarında uçucu yağ
bileşimi, yağ asitleri bileşimi, kırılma indisi, optik çevirme, peroksit sayısı gibi kalite özellikleri
incelenecektir.
66
Anahtar Kelimeler: Tıbbi aromatik bitkiler, uçucu ve sabit yağlar, depolama, kalite parametreleri
Yeni
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Orthurus heterocarpus (Boiss.) Juz Bitkisinin Bazı Morfolojik ve
Kimyasal Özelliklerinin Belirlenmesi, Kültüre Alma Olanaklarının
Araştırılması
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş TAGEM
Fulya YÜCEOL,
Proje Yürütücüsü
Dr. Saadet TUĞRUL AY, Kerem Yüksel, Orçun ÇINAR
Yardımcı Araştırmacılar
01.01.2015- 31.12.2019
Başlama- Bitiş Tarihleri
2015: 20000 TL 2016: 21000 TL 2017: 4000 TL 2018: 3000 TL
Projenin yıllara Göre
2019: 4000 TL
Bütçesi
Proje Özeti
Bu proje ile Güney Anadolu’da bulunan ve halk arasında "karanfil", "karafil kökü" gibi isimlerle
tanınan Orthurus heterocarpus (Boiss.) Juz. bitkisi ve toprakaltı kısımları morfolojik açıdan
incelenecek, uçucu yağ bileşimi, toplam fenolik madde miktarı ve antioksidant aktiviteleri
belirlenerek rizom, tohum ve çelikle çoğaltım olanakları araştırılarak kültüre alınması sağlanacaktır.
Analizler Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Türkiye Tıbbi Aromatik Bitkiler
Laboratuvarı’nda yürütülecektir.
Anahtar Kelimeler: Orthurus heterocarpus (Boiss.)Juz, kültüre alma, antioksidant, fenolik madde.
Yeni
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Bazı Salep Orkidelerinin In Vitro Çoğaltımı ve Aklimatizasyonu
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Esra BULUNUZ PALAZ
Yalçın KAYA, Cafer Hakan YILMAZ, Alaaddin ÖZDEMİR,
Prof Dr. Hüseyin DİKİCİ, Yrd. Doç. Dr. Şule KISAKÜREK,
Yrd. Doç. Dr. Bekir Bülent ARPACI
01/01/2015- 31/12/2017
2015: 390.592,00 TL 2016: 8.410,00TL 2017: 8.410,00TL
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi:
Proje Özeti
Doğal flora da bulunan salep orkidelerinin kültüre alınması amacıyla yürütülecek olan çalışmada
Dactylorhiza romana, Orchis anatolica, Serapias vomeraceae üzerinde çalışılacak türler olarak
belirlenmiştir. Başlangıç materyali olarak kullanılan ve olgunlaşmış embriyo taşıyan tohumlar EBP
besi ortamı üzerinde in vitro kültüre alınacaktır.
In vitro’da EBP besi ortamı çimlendirme ve bitki gelişim ortamı olarak kullanılacaktır. Bitkiciklerin
dış ortama aktarma başarısı belirlenecektir. Dış koşullara aktarmada torf, zeolit, perlit, kızılçam
kabuğu, hindistan cevizi torfu ve toprak kullanılacaktır. Kültüre alınan alınan salep orkidelerine ait
toprakların analizi yapılacaktır. Salep orkidelerinin toprağa alınması sırasında, doğal floradaki
koşullarına uygun bir ortam sağlamak için analiz sonuçlarına göre fideler tam otomasyonlu seralarda
kimyasal gübreleme yapılmış uygun saksılara dikilerek gelişimleri izlenecektir. Bu çalışmada hem
67
bu bitkilere olan talepler karşılanmış olacak, hem de ekonomik önemi olan salep orkidelerinin
doğadan aşırı sökümleri neticesinde nesillerinin tehlike altına girmesi engellenecektir.
Anahtar Kelimeler: Salep Orkideleri, In vitro, Aklimatizasyon, Çimlenme
Yeni
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Lavandula angustıfolia Mill. Çeşit ve Tiplerinin Farklı
Bölge Koşullarındaki Performanslarının Belirlenmesi
Meyvecilik Araştırma İstasyonu Müdürlüğü Eğirdir /
Isparta
TAGEM
Hasan ASLANCAN
Rafet SARIBAŞ, Ahmet B. TINMAZ, Başak
ÖZYILMAZ, Ramazan TOKER
01.01.2015 – 31.12.2019
158.000
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Proje 2008-2013 yılları arasında yürütüp sonuçlandırdığımız, “Lavanta Adaptasyon Çalışmaları”
isimli projemizin ikinci kısmıdır. Ülkemizde yetiştirilen Lavantalar içeriğindeki “camphor”
maddesinin yüksekliğinden dolayı dünya parfümeri sektöründe rağbet görmeyen Lavandula X
intermedia lavanta çeşitleridir. Bu projede dünya piyasalarında aranan ve birim fiyat olarak daha
yüksek fiyatlarda alıcı bulabilen, Uçucu yağının bileşeninde çok az miktarda ya da hiç “camphor”
bulunmayan, Lavandula angustifolia türü lavantaların performansları belirlenecektir.
Deneme parselleri altı tip dört çeşit toplam on çeşit/tip ile (sayı değişebilir) Eğirdir Meyvecilik
Araştırma İstasyonu Müdürlüğü, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü ve Tokat
Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu Müdürlüğünde eş zamanlı
oluşturulacaktır. Deneme Tesadüf bloklarında deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak
planlanacaktır ve 5 yıl süre ile yürütülecektir (2015-2019).
Anahtar Kelimeler: Lavanta, uçucu yağ, Lavandula angustifolia Mill.
Devam
Proje No:
Proje Adı
Yürütücü Kuruluş
TAGEM/TA/11/05/04/006
Antalya Florasında Yaygın Olarak Bulunan Dağ çayı (Sideritis
spp.) Türlerinin Agronomik ve Kalite Değerlerinin Belirlenmesi
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
İşbirliği Yapılan Kuruluş
Akdeniz Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü
Proje Yürütücüsü
Proje Yürütücüleri
Başlama- Bitiş Tarihleri
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü, BGK Bölümü
Dr. Saadet TUĞRUL AY
Ahu ÇINAR, Nurtaç ÇINAR, Yrd.Doç. Dr. S. Ramazan GÖKTÜRK
2011-2014
68
Projenin Toplam Bütçesi: 29.700 2011: 12.000 TL 2012: 2700 TL 2013: 15.000 TL 2014: TL
Proje Özeti
Antalya Florasında yaygın olarak bulunan Dağ çayı (Sideritis spp.) türlerinin agronomik ve kalite
değerleri belirlenerek karakterizasyonunun yapılması amaçlanmaktadır. Arazi çalışmalarımızın ön
çalışmaları; P.H. Davis’e ait Flora of Turkey kitabından Labiatae (Lamiaceae) familyasına ait Dağ
çayı (Sideritis spp.) türlerinin Antalya Bölgesinde bulunanları lokal olarak yerleri tespit edilmiş
tohum ve çelik ve toplama (bitki köklenip toprak içerisinde getirilmektedir) çalışmaları büyük
tamamlanmıştır. Ancak bazı türlerin üretim ve analiz materyalinin toplanmasına devam edilecektir.
Uçucu yağ tayini için gerekli miktarda bitki kısımları toplanmış ve % olarak uçucu yağ belirleme
işlemleri doğadan toplananlar için tamamlanmıştır. Dağ çayı (Sideritis spp.) türlerinin tür teşhişleri
çiçeklenme durumlarına göre gerçekleştirilmiştir. Doğadan toplanan Dağ çayı (Sideritis spp.)
türlerinin çiçeklenme öncesi, çiçeklenme ve çiçeklenme sonrası dönemlerinde alınan örneklerde
uçucu yağ miktarının tespit edilmiş ve içerik analizinin Gaz Kromotografisi (GC-MS) ile yapılmıştır.
Yabani ve farklı türlerle çalışıldığından çoğaltılan türlerden 10 adet tür tarla denemesine aktarılmış
ancak 5 adet tür çiçeklenmiş bu türlerin tüm gözlemleri tamamlanmış ve analiz için örnekler
alınmıştır. Dağ çayı (Sideritis spp.) tesadüf blokları deneme desenine göre kurulan tarla nemesi 2014
Nisan-Ağustos aylarında kalan beş türün gözlemleri yapılıp, çiçeklenme öncesi, çiçeklenme ve
çiçeklenme sonrası dönemlerinde alınan tüm örneklerde uçucu yağ miktarının tespit edilmesi ve
içerik analizinin Gaz Kromotografisi (GC-MS) ile yapılarak tamamlanacaktır.
12 Şubat 2014
Çarşamba
Devam
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A04/P06/03
Bazı Ticari Tıbbi ve Aromatik Bitki Yağlarının Kalite
Özelliklerinin Araştırılması
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Kadriye YÜKSEL
Orçun ÇINAR, Muslime TANRİSEVEN, Dr. Saadet TUĞRUL
AY, Dr. Muharrem GÖLÜKÇÜ
Başlama- Bitiş Tarihleri
01.01.2013 - 01.01.2015
Projenin Toplam Bütçesi:
2013:7000 TL
2014:5000 TL
69
Proje Özeti
Tıbbi ve aromatik bitkilere ait uçucu yağlar uzun yıllardan beri değişik amaçlara yönelik, özellikle
bilimsel ve ticari olarak birçok alanda kullanılmaktadır. Bu kullanım alanlarının başında kozmetik,
ilaç, gıda sanayi, aromaterapi ve fitoterapi gelmektedir. Uçucu yağlar geniş bir kullanım alanına
sahip olduğu için son zamanlarda birçok bilim adamının ilgisini çekmiş ve bu uçucu yağların
kimyasal yapıları ve biyolojik aktiviteleri merak konusu olmuştur. Ülkemizde de uçucu yağların
kullanımı günden güne artmaktadır. Bu çalışma ile artan talep doğrultusunda piyasada satılan bazı
tıbbi ve aromatik bitki yağlarının kalite parametreleri incelenecektir.
Proje kapsamında 2013 yılı içerisinde,
- Firmalardan kuru bitki materyalleri temin edilerek referans olarak kullanılacak olan uçucu ve sabit
yağlar elde edilmiştir.
- Projedeki bazı analizlerde uygulanacak olan TSE ye ait metot ve standartlar temin edilmiştir.
- Piyasadan farklı markalarda 20 tıbbi ve aromatik bitkiye ait 187 adet yağ satın alınmıştır.
Elde edilen referans uçucu ve sabit yağlarla, piyasadan alınan yağların özgül ağırlık, refraktif indeks,
optik çevirme, alkolde çözünürlük, antioksidan aktivite, uçucu yağ bileşen analizi ve yağ asitleri
bileşen analizi gerçekleştirilmektedir. 2014 yılında, piyasadan marka çeşitliliğini artırmak adına
uçucu ve sabit yağ satın alma ve projede yer alan analizlere devam edilecektir. Elde edilen verilerin
istatistiksel analizi yapılacaktır.
Devam
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM / TBAD / 12 / A04 / P06 / 004
Antalya Koşullarında Stevia rebaudiana Bertoni Bitkisinin
Kültüre Alınması ve Adaptasyonu Üzerine Bir Araştırma
BATEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
TAGEM
Ahu ÇINAR
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Saadet TUĞRUL AY, Arzu BAYIR, Safinaz ELMASULU, İ.
Gökhan DENİZ
Ocak 2012 – Aralık 2014
Projenin Toplam Bütçesi:
2012: 8 000 TL
2013: 8 500 TL 2014: 5 000 TL
70
Proje Özeti
Ocak 2012 itibariyle başlayan projenin ilk yılında Stevia rebaudiana, Stevia rebaudiana Candy ve
Stevia rebaudiana Organik olmak üzere üç çeşide ait tohumlar yurtdışından temin edilmiş ve bu
tohumlardan elde edilen bireylerden bir anaç parseli oluşturulmuştur.
Projenin ikinci yılında anaç olarak kullanılması planlanan bitkiler sağlıklı bir şekilde korunmuşlardır.
Tarla ve sera denemeleri için gerekli fide üretiminin sağlanması amacıyla tohum ve çelikle fide
üretim çalışmaları yapılmıştır. İlk yıla ait tohumların çimlenme oranının serada torf-perlit ortamında
oldukça düşük olması nedeniyle çelikle fide üretimine ağırlık verilmiştir. Tarla ve sera denemeleri
için arazi hazırlıkları tamamlanmıştır. Bitkilerden herba ve tohum hasadı gerçekleştirilmiştir. Yaz
döneminde havanın normalden geç ısınmasına bağlı olarak anaç bitkilerin çiçeklenmesi Eylül ayına,
tohum oluşturarak olgunlaştırması ise Kasım ayına kadar uzamıştır. Her üç çeşide ait fideler saksılara
şaşırtılarak serada muhafaza altına alınmıştır. 2014 ilkbaharının sonlarında veya yaz başında uygun
hava sıcaklığına erişilince bitkiler tarlada ve serada hazırlanan deneme parsellerine şaşırtılacaktır.
Şeker analizleri için HPLC ve LC-MS/MS’de metod geliştirilmesiyle ilgili olarak çalışmalar devam
etmektedir. Analiz için alınan yaprak örnekleri hasattan hemen sonra etüvde kurutularak vakumlu
poşetlere alınmıştır. Analiz metodu geliştirildikten sonra çeşitlere ait şeker içerik analizleri
gerçekleştirilecektir.
Devam
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A04/P06/02
Antalya Doğal Florasında Yayılış Gösteren Bazı Thymus ve
Origanum Türlerine Ait Uçucu Yağların Antibakteriyal ve
Antifungal Etkilerinin Belirlenmesi
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Başlama- Bitiş Tarihleri
TAGEM
Muslime TANRİSEVEN
Gıda Yük. Müh. Fırat AYAS, Dr. Saadet TUĞRUL AY, Dr.
Ahu ÇINAR, Dr. Muharrem GÖLÜKÇÜ, Gıda Yük. Müh.
Ramazan TOKER, Zir. Müh. Haluk TOKGÖZ
01.01. 2013-01.01.2015
Projenin Toplam Bütçesi:
2013:15000 TL 2014:10000TL
71
Proje Özeti
Yapılan bu çalışmada Antalya florasında doğal olarak yetişen bazı Thymus ve Origanum türlerinden
elde edilen uçucu yağların antibakteriyal ve antifungal etkinlikleri araştırılmaktadır. Bu amaçla altısı
endemik, biri lokal endemik olmak üzere toplam dokuz Origanum türü, üçü endemik olan dokuz
Thymus türü, Thymbra spicata var. spicata ve Satureja thymbra doğal floradan çiçeklenme dönemi
başlangıcında planlanan tarihlerde, yapılan arazi çalışmaları ile toplanmış ve gölgede kurumaları
sağlanmıştır. Türk Standartları Enstitüsü, Baharat, Çeşni Veren ve Tıbbi Bitkiler- Uçucu Yağ Tayini
(TS 8882) metodu kullanılarak bitkilerin toprak üstü kısımlarından uçucu yağlar elde edilmiştir. Bitki
materyalinde nem oranı da belirlenmiş ve yağ verimleri susuz materyal üzerinden hesaplanmıştır.
Elde edilen uçucu yağların içerik analizleri enstitümüz bünyesinde bulunan GC ve GC-MS sistemi
ile belirlenmiştir. Bu uçucu yağların, fungal hastalık etmenlerinden Penicillium digitatum, Penicillum
italicum, Penicillum expansum ve Aspergillus flavus üzerine antifungal etkileri, gıdalarda üreme
gösteren ve aynı zamanda insan patojeni olan Proteus vulgaris ATCC 13315, Pseudomonas
aeruginosa ATTC 27853, Staphylococcus aureus ATTC 43300, Salmonella typhimuirium ATTC
14028, Escherichia coli ATCC 25922, Escherichia coli ATCC 35218 bakteri suşları üzerine ise
antibakteriyal etkilerini belirlemek üzere ön denemelere başlanmıştır.
Devam
Proje No
-
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Doğu Akdeniz de Bulunan "Origanum " türü Kekiklerin
Kahramanmaraş Koşullarında Adaptasyonunun Belirlenmesi
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Muzaffer ÖZDEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
Kerim KARATAŞ
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
01/01/2011 – 31/12/2013
Başlama ve Bitiş Tarihi
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti :
Proje 2012 ve 2013 yıllarında yürütüldü ve değerlendirildi. Bu dönemde Bitkilerin fenoloik gözlemleri alındı.
Bitkilerin Uçucu yağları su disitlasyonu metoduyla elde edildikten sonra Uçucu yağ bileşenlerine bakıldı.
Bitki boyu bakımından sıralama kısadan uzuna doğru Origanum majarona en kısa kalırken bunu Origanum
onites, Origanum syriacum ve Origanum vulgare’ler izlemiştir.
Yaş herba verimi bakımından Origanum syriacum ilk sırada yer alırken bunu Origanum vulgare (1) takip
etmiştir. Origanum onites ise üçüncü sırada yer almıştır. O. onites ten sonraki sıralama ise Origanum vulgare
(3), Origanum vulgare (2) ve Origanum majarona şeklinde olmuştur.
Kuru herba verimi bakımından Origanum vulgare (1) ilk sırada yer alırken Origanum syriacum ikinci sırada
Origanum onites ise üçüncü sırada yer almıştır. Origanum vulgare (3), Origanum vulgare (2) ve Origanum
majarona kuru herba verimi bakından birbirlerini izlemişlerdir.
Kuru yaprak+çiçek verimi bakımından Origanum vulgare (1) ilk sırada yer alırken Origanum syriacum
ikinci sırada yer almıştır. Origanum onites üçüncü sırada yer alırken, bunu Origanum vulgare (3), Origanum
majarona ve Origanum vulgare (2) izlemişlerdir.
Kuru herba / Yaş herba oranı bakımından (%51) ile Origanum vulgare (1) ilk sırada yer alırken Origanum
majarona (%49) ile ikinci sırada yer almış, Origanum onites yine (%49) ile üçüncü sırada yer almıştır. Bu
72
türden sonra sıralama Origanum vulgare (2) (%48), Origanum syriacum (%43) ve Origanum vulgare (3)
(%41) şeklinde oluşmuştur.
Kuru herba / Kuru yaprak oranı bakımından (%61) ile Origanum majarona ilk sırada yer alırken
Origanum syriacum (%59) ile ikinci sırada yer almış, Origanum vulgare (1) ise üçüncü sırada yer almıştır.
Origanum onites (%50) ile dördüncü sırada yer alırken Origanum vulgare (2) (%49) ve Origanum vulgare
(3) (%46) şeklinde sıralanmışlardır.
Yüzde uçucu yağ oranı bakımından (%5,67) ile Origanum majarona ilk sırada yer alırken Origanum
vulgare (1) (%5,37) uçucu yağ oranıyla ikinci sırada yer almıştır. Origanum onites (%4,77) yağ oranı ile
üçüncü sırada yer almıştır. Origanum syriacum (%4,03) ile dördüncü Origanum vulgare (2) (%2,70) ile
beşinci Origanum vulgare (3) (%2,33) ile altıncı sırada yer almışlardır.
Su distilasyonu neticesinde elde edilen kekik yağlarının bileşen analizleri HP-Agilent 5973 N GC-FID ve
GCMS (Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi) 6890 GC sistemi kullanılarak yapılmıştır. DB-5 MS kolon
(30mx0,25 mm iç çaplı 0,25μm) kullanılmıştır. Taşıyıcı gaz olarak Helyum gazı kullanılmış, enjektör
sıcaklığı 250 ºc split akış hızı 1 ml/dk GC (Gaz Kromatografisi)’nin sıcaklığı 60 ºc 2dk ve 10 ºc/dk artışla 150
ºc’de tutulmuş daha sonra 15 dk aralıkla 240 ºc varımış ve 5 ºc/dk bekletlmiştir. Uçucu yağların
karakterizasyonu cihazın hafızasında kayıtlı olan (WILEY, NIST ) elektronik kütüphanesi kullanılarak
yapılmıştır.
Devam
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TA/10/05/04/002
Farklı Gül Anaçlarının Yağ Gülü (Rosa Damascena
Mill.)’nde Kullanılabilirliğinin Araştırılması
Meyvecilik Araştırma İstasyonu Müdürlüğü Eğirdir / Isparta
TAGEM
Rafet SARIBAŞ
Hasan ASLANCAN, Mesut ALTINDAL
01.01.2010 – 31.12.2014
50.600 TL.
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Gül, süs bitkisi, kesme çiçek ve yağ gülü olarak yetiştiriciliği yapılan önemli bir kültür bitkisidir. Yağ gülü
yetiştiriciliğinde aşıyla üretim yerine çelikle üretim kullanılmaktadır. Halbuki çelikle üretim, her nekadar ana
bitkiye benzer nitelikte yeni bitki üretimine imkan tanısa da, bitkinin verim ve kalitesi aşı ile üretime göre
düşük kalmaktadır. Kesme gül yetiştiriciliğinde büyük oranda aşı ile üretime geçilmiş olsa da, yağ gülü
yetiştiriciliğinde hala geleneksel yöntem olan çelikle üretim kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Rosa
damascena Mill. gül türünün farklı gül anaçları üzerinde yetiştirilebilirliği ile bu anaçların gülyağı verim ve
kalitesine etkilerinin araştırılması planlanmıştır.
2013 yılı Mart ayında fidan üretim parsellerinden sökülen aşılı fidanlar (Rosa multiflora ve Rosa canina
anaçları üzerine aşılı) 3 m sıra arası ve 50 cm sıra üzeri mesafede tesadüf blokları deneme desenine göre 3
tekerrürlü ve her tekerrürde 30 bitki olacak şekilde araziye dikilmiştir. Kontrol parselleri için 2011 yılı Kasım
ayında yağ gülü (Rosa damascena Mill.) bitkisi çeliklerinin toprak altına yatırılıp köklendirilmesiyle elde
edilen 15 m uzunluğundaki parseller kullanılacaktır. Aşılı bitkilerin ilk dikim yılı olması sebebiyle herhangi
bir veri alınmamıştır. 2014 yılı Mart ayı itibariyle projede öngörülen fenolojik gözlemler ve morfolojik
ölçümler kaydedilmeye başlanacaktır.
Anahtar Kelimeler: Yağ Gülü (Rosa Damascena Mill.), Anaç, Aşılama, Verim
73
Devam
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/09/05/04/004
Yeni Tesis Edilmiş Yağ Gülü (Rosa damascena Mill.)
Bahçeleri İçin En Uygun Çırpma Budama Yüksekliğinin
Belirlenmesi
Meyvecilik Araştırma İstasyonu Müdürlüğü Eğirdir / Isparta
TAGEM
Rafet SARIBAŞ
Hasan ASLANCAN, Dr. Kadir UÇGUN, Mesut İŞCİ, Dilek
KARAMÜRSEL
01.10.2010 – 01.10.2014
32.907 TL.
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Gül yağı, dünyada parfüm, kozmetik, ilaç ve gıda sanayinin temel hammaddelerinden birisidir. Bölgemizde
yağ gülü üreticileri klasik olarak her yıl Kasım-Mart ayları arasında ve çoğunlukla Şubat ayında, dal
uçlarından sürgün üzerindeki göz sayılarını dikkate almadan rastgele çırpma budama yapmaktadırlar. Oysa
yağ gülünde verim ve kaliteyi etkileyen en önemli faktörlerden biri budamadır. Bölgemizde bilinçsizce
yapılan budamalar önemli oranda taze gül çiçeği ve yağ verimi kayıplarına yol açmaktadır.
Bu çalışmada, bölgemiz ve dünya tarımında önemli bir yere sahip olan Yağ Gülü (Rosa damascena Mill)
bitkisi için en uygun çırpma budama yüksekliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Müdürlüğümüze ait
araştırma parsellerinde tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Çalışmada 5
farklı budama yüksekliği (10, 20, 30, 40, 50 cm) ve hiç budama yapılmayan bir uygulamadan oluşan toplam 6
konu yer almıştır.
Yağ gülü bahçesi 2008 yılı Kasım ayında tesis edilmiş olup, yağ gülü bitkileri 2009-2013 yılları arasında, her
yıl Şubat Mart döneminde olmak üzere projede öngörüldüğü şekilde 5 farklı yükseklikten budanmış ve bir
uygulama da budama yapılmadan bırakılmıştır. 2010-2013 yılları arasında Mayıs ayı ortalarında başlayan
hasat, yıllara göre değişmekle birlikte ortalama 25 gün sürmüş ve Haziran ayı başlarında sona ermiştir. Proje
süresince ilk yapraklanma, günlük parsele gül verimi, dekara gül verimi, yüzde yağ oranı, dekara yağ verimi,
dekara budama artığı ve gonca ağırlığı gibi fenolojik gözlemler ve morfolojik ölçümler yapılmıştır. Elde
edilen uçucu yağlar Antalya BATEM’de bulunan Tıbbi Bitkiler Araştırma Merkezindeki gaz kromotografisi
(GC/MS) cihazında analize tabi tutulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Yağ gülü, Rosa damascena Mill., Budama, verim, kalite
74
6 – Güney Doğu Anadolu Bölgesi Tıbbi Aromatik Bitkiler Araştırmaları
Yeni
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Danışman
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin yıllara Göre Bütçesi
GAP Bölgesi Çörekotu (Nigella sativa L.) Islah Projesi
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü / ŞANLIURFA
TAGEM
Zir. Yük. Müh. İslim KOŞAR
Zir. Yük. Müh. Halil HATİPOĞLU
Doç. Dr. Abdulhabip ÖZEL
01.01.2015-31.12.2019
2015-24.600, 2016-14.150, 2017-10.510, 2018-9.820, 20199.520
Proje Özeti:
Günümüzde tıbbi ve aromatik bitkilere olan talep her geçen gün artmaktadır. Dünya genelinde artan
bu talebe karşılık teşvik çalışmalarıyla birlikte istenilen özellikleri taşıyan kaliteli bitkiler elde etmek
adına ıslah programları da geliştirilmektedir. Üretim potansiyelinin artması, kaliteli-standart üretim
ve üretimde devamlılık ancak sertifikalı tohumluk kullanımıyla mümkün olabilir. Bu araştırmaya
konu olan çörekotu’nun yurtiçi ve yurtdışı pazarda yerini alabilmesi için çeşit geliştirilmesi, istenilen
verim ve kalitede ürün eldesinin ön koşuludur. Bu araştırma GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü’nün Koruklu Talat Demirören Araştırma İstasyonunda kurulacaktır. Çalışmada,
Çörekotu’nun Nigella sativa türü populasyonları materyal olarak kullanılacaktır. Araştırmanın ilk
yılında yurtiçi ve yurtdışı araştırma merkezlerinden temin edilecek populasyonlar ve varsa hatlar
kullanılacaktır.
Tüm materyal numaralandırılarak her bir populasyondan 200 bitki olacak şekilde toplu olarak
ekilerek fenolojik ve morfolojik gözlemler yapılacaktır. Seleksiyon aşamasında materyalin saflığı göz
önünde bulundurulacaktır. Materyal saf değilse saflaştırılacaktır. Seçilen bitkiler saf olmayan
materyalden seçilmiş ise kendileme yapılarak saflaştırılacaktır. Ancak orjinal tohumlar sonraki
dilimlerde kullanılmak üzere saklanacaktır. Seleksiyon ile birlikte mevcut materyallerimizin saf olup
olmadığı belli olmadığından ayrıca homojenlik testi yapılacaktır. Homojenlik testinde % 95 ve üzeri
homojen çıkan hatlardan oluşan denemede morfolojik karekterizasyon yapılacaktır aynı zamanda
deneme tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak yürütülecektir. Araştırmada
Fenolojik gözlemler: çıkış, dallanma, çiçeklenme, tohum oluşumu ve olgunlaşma tarihleri ile ekimçıkış, çıkış-dallanma, çıkış-çiçeklenme başlangıcı, çıkış-tohum oluşum başlangıcı, çıkış-olgunlaşma
süreleri, Morfolojik ve Verimle İlgili gözlemler; Bitki Boyu (cm), Dal Sayısı (adet/bitki), Kapsül
Sayısı (adet/bitki), Ana Kapsüldeki Tohum Sayısı (adet/bitki), Dekara Tohum Verimi (kg/da),
Kaliteyle İlgili Özellikler; 1000 Tohum Ağırlığı (g), Sabit Yağ Oranı (%), bit Yağ Verimi (kg/da)
değerleri incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: GAP bölgesi, Çörekotu, Islah, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler
75
Devam
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama ve Bitiş Tarihi
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TA/11/05/04/005
Bazı Boya Bitkilerinin Agronomik ve Teknolojik Özelliklerinin
Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
TAGEM
Dr. Fethullah TEKİN
Ersin KILINÇ
2011-2015
Yıllar
2011
2012
2013
2014
2015
Toplam
Bütçe(TL) 22500 16330 17220 18020 18120 92190
Proje Özeti2012:
Boya bitkilerinden Cehri (Rhamnus sp.) bitkisinin doğadan tohum ve çelikleri toplanarak kültüre
alınmıştır. Daha önce kültüre alınan İsatis tinctoria L. (çivit otu), Rubia tinctoria L. (kökboya) ve
Datisca cannabina (sarı kendir)’nin arazi koşullarında rutin bakım işleri devam etmektedir. Doğal ve
kültür ortamında yetişen boya bitkilerindeki boya etken maddelerinden alizarin, indigo ve quarsetin
için HPLC de analiz metotları geliştirilmiştir. Çalışmaya dahil edilen boya bitkilerinden elde edilen
materyal ile mordanlı ve mordansız boyama teknikleri, boyaların haslık analizleri ve boya
bitkilerindeki boya etken maddelerinin analiz tekniklerini geliştirme konusunda, çalışmalar rutin
olarak devam etmektedir.
Devam
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama ve Bitiş Tarihi
Yıllara göre proje bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A04/P06/06
GAP Yöresi Kapari (Capparis sp.) Geliştirme Projesi
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
TAGEM
Dr. Fethullah TEKİN
İslim KOŞAR, Ersin KILINÇ, Özlem ÖZBERK
2012-2016
201
Yıllar
2013
2014 2015 2016
7
Toplam
Bütçe
650
(TL) 14000 5000 5500 6000
0
37000
Proje Özeti
Bu proje bir ıslah projesi olduğu için 5 yıllık dilimler halinde yürütülmektedir. Birinci 5 yıllık dilimi
bittiği için ikinci 5 yıllık dilimine, aynı materyal ve metotla 2013 yılından beri devam etmektedir.
2013 yılında da rutin bakım işlerinden budama, kök boğazı çapası, yabancı ot kontrolü, hastalık ve
zararlı Kontrolü uygun zamanlarda gerçekleştirilmiştir. Sıra arası ve sıra üzeri mesafeler ise traktör
ile çapalanmıştır. Kültüre alınan 376 adet bitkiden 74 bitki seçilerek tomurcuk sayısı(adet/bitki),
tomurcuk verimi (gr/bitki), Çiçek rengi, İlk filiz, İlk Tomurcuk, İlk çiçekleme, İlk meyvelenme,
Tomurcuk sayısı, Tomurcuk ağırlığı, ve Tohumda Canlılık Testi gözlemleri alınmıştır. Buna göre
2013 yılında en yüksek tipin tomurcuk sayısı 9602 adet/bitki, en düşük tipin tomurcuk sayısı 1253
adet/bitki, 74 tipin ortalama tomurcuk sayısı ise 2975 adet/bitki olarak tespit edilmiştir. Tomurcuk
verimi bakımından ise en yüksek tomurcuk verimi 3387 gr/bitki, en düşük tomurcuk verimi 271
gr/bitki, ortalama tomurcuk verimi ise 930 gr/bitki olarak tespit edilmiştir. 74 bitkiden elde edilen
toplam tomurcuk sayısı ise 220222 adettir.
76
I. Hasat
II. Hasat
IV. Hasat
V. Hasat
VI. Hasat
VII. Hasat
VII. Hasat
27.582
30.754
34.743
45.603
45.420
35.936
26.170
Devam
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama ve Bitiş Tarihi
Yıllar itibarı ile bütçe
TAGEM/TBAD/13/A04/P06/05
Güneydoğu
Anadolu
Bölgesinde
Meyan
Bitkisinin
(Glycyrrhiza glabra L.) Kültüre Alınması ve Değerlendirilmesi
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Dr. Fethullah TEKİN
Belgizar Çam, Ersin KILINÇ
2012-2016
Yıllar
2013
2014 2015 2016 201 Toplam
7
Bütçe(TL)
650
14000 5000 5500 6000
0
37000
Proje Özeti
Meyan bitkisine ait kök ve tohum materyali toplam 11 ilden ve 29 lokasyondan toplanmıştır.
Materyalin toplandığı iller, toplandığı rakım ve lokalite isimleri kayıt altına alınmıştır. 2013 Yılında
sadece Van ilinden, 2 lokasyondan materyal toplanmıştır. Bu lokasyonlara ait bilgiler aşağıdaki
tabloda verilmiştir. Lokalitelerden toplanan toprak ve bitki örneklerinin mikro ve makro analizleri
kurumun ve Dicle Üniversitesinin ilgili laboratuarlarında yapılmıştır. Meyan kökü örneklerinin
toplam fenolik ve antioksidan analizleri ise Antalya’daki Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Araştırma
Merkezi laboratuarda yaptırılmıştır. Doğadan toplanan kök ve tohumlar kültür ortamında
çoğaltılmıştır. Tohumlar çimlendirirken üç farklı muamele ve tekerrürlü uygulanmıştır. Kökle
çoğaltmada her parselde iki sıra ve her sırada da 5 bitki olacak şekilde dikim gerçekleştirilmiştir.
Elde edilen sonuçlar istatiski olarak değerlendirilip yorumlanmıştır.
Tablo 1
No
29
Lokasyon
Van - Gevaş
Kayıt
19.11.2013
Rakım N
(m)
o
Lokasyon
1.672 30 Van - Edremit
Kayıt
19.11.2013
Rakım
(m)
1.673
77
ENDÜSTRİ BİTKİLERİ (PAMUK ) ARAŞTIRMALARI PROGRAM DEĞERLENDİRME
TOPLANTISI
(10-12 Şubat 2014)
10 Şubat 2014 Pazartesi
Ortak Açılış Programı
09:00-12:30
Yemek Arası
12:30-14:00
I. OTURUM
14:00-15:30
Proje Lideri / Sunan
Proje / Sunum Adı
Kurum
Başkanlık Divanının Oluşturulması
Birnur İLHAN
Grup Koordinatörü Sunusu
TAGEM
Ülkesel Pamuk EÜY Araştırma, Uygulama Ve Eğitim Projesi
PAİ
M. Koray Şimşek
Proje Koordinatörü Sunumu
1.Ülkesel Pamuk Islahı ve Biyoteknoloji Alt Projesi
1.1.Ege Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
Özlem
Farklı Ekim Alanlarına Uygun Yerli Pamuk
PAİ
YILDIRANCAN
Hatlarının Geliştirilmesi
Özlem
YILDIRANCAN
Kuraklığa
Dayanıklı
Pamuk
Çeşitlerinin
Belirlenmesi ve Bu Genotiplerden Kuraklığa
Dayanıklı Yerli Pamuk Çeşitlerinin Geliştirilmesi.
Ara
15:30-15:50
II. OTURUM
15:50-18:00
Resiproksuz Diallel Melez Popülasyonlarında
Verim, Verim Unsurları ve Lif Kalite
Özelliklerinin İncelenmesi
Projenin
Durumu
Sunu
Sunu
Yeni
PAİ
Yeni
PAİ
Devam
Süleyman ÇİÇEK
Lif Kalite Özellikleri Üstün Pamuk Çeşitleri
Geliştirilmesinde Diallel Melezleme Yönteminin
Kullanılması
PAİ
Devam
Süleyman ÇİÇEK
Ege Bölgesi Standart
Muhafaza Islah
PAİ
Devam
PAİ
Devam
PAİ
Devam
PAİ
Devam
Mehmet ÇOBAN
Mehmet ÇOBAN
Mehmet ÇOBAN
Fatih KÜÇÜKTABAN
Pamuk
Çeşitlerinin
Bazı Pamuk (Gossypium hirsutum L. X
Gossypium barbadense L.) Melezlerinde Lif
Kalite Özelliklerinin İncelenmesi
Pamukta (Gossypium hirsutum L.) In Vitro Kültür
Tiplerinin Farklı Eksplant Kaynaklarından Tam
Bitki Rejenerasyonlarının Sağlanması Üzerine
Etkileri
Bazı Pamuk Çeşitlerinde Gamma Işınlamasının
(Cobalt-60) Mutasyon Etkilerinin Saptanması
78
11 Şubat 2014 SALI
I.OTURUM
9:00-10:30
Lif Kalite Özellikleri Üstün Pamuk Çeşitlerinin
Geliştirilmesinde Line X Tester Yönteminin
Kullanılması
Pamukta Genetik Stok ve İntrodüksiyon Materyali
ile Çeşit Geliştirme Araştırmaları.
PAİ
Devam
PAİ
Ara
Sonuç
PAİ
Devam
PAİ
Devam
PAİ
Ara
Sonuç
PAİ
Devam
B.S.ÖZBEK
Çukurova ve Harran Ovası Koşullarında Bazı Jüt
(Corchorus capsularis L. ve Corchorus olitorius
L.) Genotiplerinin Adaptasyon ve Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
DATAE
Devam
Hacer KAYA
KOCATÜRK
Çukurova Bölgesinde Melezleme Islahı ile Lif
Kalitesi Yüksek ve Verimli Yeni Pamuk
Çeşitlerinin Geliştirilmesi ve Saf Hatların
Oluşturulmasında Biyoteknolojik Yöntemlerin
Kullanılması
DATAE
Devam
DATAE
Devam
DATAE
Devam
BATEM
Devam
Dr. Volkan SEZENER
Dr. Volkan SEZENER
Dr. Volkan SEZENER
Dr. Volkan SEZENER
Sergül ÇOPUR
Sergül ÇOPUR
Pamukta Genetik Stok ve İntrodüksiyon Materyali
ile Çeşit Geliştirme Araştırmaları.
Pamuk Islahında, Moleküler Teknolojileri
Kullanarak Vertillicium Solgunluğuna Dayanıklı
Hatların Geliştirilmesi
Bazı Pamuk Çeşit Adaylarının Verticillium
Solgunluk Hastalığı Etmeni (Verticillium dahliae
Kleb.)’ne Karşı Reaksiyonlarının Belirlenmesi
Bazı Pamuk Çeşit Adaylarının Verticillium
Solgunluk Hastalığı Etmeni (Verticillium dahliae
Kleb.)’ne Karşı Reaksiyonlarının Belirlenmesi
II.OTURUM
10:50-12:30
1.2.Çukurova-Akdeniz Bölgesi Pamuk Islah
Çalışmaları
Sedat SÜLLÜ
Ayten DOLANÇAY
Dr. Metin Durmuş
ÇETİN
Çukurova Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
Melezleme Islahı ile Çeşit Geliştirme ve
Adaptasyon Araştırmaları
Antalya Yöresi Pamuk Ekim Alanlarında Görülen
Solgunluk Hastalığı (Verticillium dahliae Kleb)’na
Dayanıklı Pamuk Islahı
YemekArası
12:30-14:00
III.OTURUM
14:00-15:30
1.3.GAP Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
79
Doç.Dr. Emine
KARADEMİR
Doç.Dr. Emine
KARADEMİR
Doç.Dr. Emine
KARADEMİR
Doç.Dr. Çetin
KARADEMİR
Doç.Dr. Emine
KARADEMİR
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah
Araştırmaları: Bazı İleri Pamuk Hat/Çeşitlerinin
Diyarbakır ve Mardin Koşullarına Adaptasyonu
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah
Araştırmaları:
Yüksek Sıcaklık Stresine
Tolerant Pamuk Islahı
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah
Araştırmaları:
Yüksek Sıcaklık Stresine
Tolerant Pamuk Islahı
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah
Araştırmaları: (II. Aşama) Line x Tester Analiz
Yöntemi ile GAP Bölgesine Uygun Pamuk
Çeşitlerinin Geliştirilmesi
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah
Çalışmaları (III. Aşama)Verimli ve Lif Kalite
Özellikleri
Üstün
Pamuk
Çeşitlerinin
Geliştirilmesi
GAP
UTAEM
GAP
UTAEM
Devam
Ara
Sonuç
GAP
UTAEM
Devam
GAP
UTAEM
Devam
GAP
UTAEM
Devam
GAP
UTAEM
Devam
GAP
UTAEM
Devam
GAP TAE
Devam
Ara
15:30-15:50
IV. OTURUM
15:50-18:00
Doç.Dr. Emine
KARADEMİR
Doç.Dr. Emine
KARADEMİR
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah
Çalışmaları : (III. Aşama) Verimli ve II. Ürüne
Uygun Erkenci Pamuk Çeşitlerinin Geliştirilmesi
GAP Bölgesine Uygun Pamuk Çeşitlerinin Çift
Melez Yöntemi ile Geliştirilmesi
Nazife ÖZKAN OGUR GAP Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
Serhan CANDEMİR
Hatice Mehtap
KODAZ
Betül KOLAY
Doğal Renkli Life Sahip Pamuk Genotiplerinin
DAGKTAİ Devam
Geliştirilmesi
Pamuk Bitkisinde (G. hirsutum L. G. Barbadense
L.)
EthylMethaneSulphonate Mutageninin,
DAGKTAİ Devam
Etkisiyle Belirlenen Hatlar İçerisinden Yeni
Tiplerin Seçilmesi
Diyarbakır İli Koşullarında Farklı Toprak İşleme
Yöntemleri Kullanılarak Yeşil Gübrelemenin Ana
GAP
Bilgi
Ürün Pamuk ve Mısırda Verim, Verim Unsurları UTAEM
ile Toprak Özelliklerine Etkisinin Belirlenmesi
12 Şubat 2014 ÇARŞAMBA
I.
Güven BORZAN
OTURUM
09:00-10:30
Maraş-92 ve Erşan-92 Pamuk Çeşitleri Muhafaza
DAGKTAİ Devam
Islahı
80
Doğan GÖZCÜ
Doğan GÖZCÜ
Adem TEMUR
Kahramanmaraş’ta Bazı Pamuk Çeşitlerinin
Ara
Solgunluk Hastalığı (VerticilliumdahliaeKleb.)’na DAGKTAİ
Sonuç
Duyarlılıklarının Belirlenmesi
Kahramanmaraş’ta Bazı Pamuk Çeşitlerinin
Solgunluk Hastalığı (VerticilliumdahliaeKleb.)’na DAGKTAİ Devam
Duyarlılıklarının Belirlenmesi
Pamukta 2013 Yılı Tescil Denemelerinin ve
TTSM
Sunu
Tohumluk Sertifikasyon Sisteminin Sunulması
10.30-10.50 Ara
II.OTURUM
10.50-12.30
Dr. Feride ÖNCAN
SÜMER
Dr. Nedim ÖZBEK
Dr. Nedim ÖZBEK
Dr.Nedim
ÖZBEK
M.Koray ŞİMŞEK
M.Koray ŞİMŞEK
Dr. Metin Durmuş
ÇETİN
2.Pamuk Lif Teknolojisi Araştırmaları
Ege Bölgesinde Pamuk Üretim Havzalarında
Pamuk Lif Kalite Dağılımları ve Havzalar
Arasındaki Farklılıkların Araştırılması
Türkiye Lif Kalitesi Veri Tabanının Oluşturulması
3.Pamuk Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Geç Ekilen Pamukta (Gossypiumhirsutum
L.)Düşük Sıcaklıklarda Uygulanan Farklı Hasat
Yardımcılarının Uygulama Başarısı ve Lif Kalitesi
Üzerine Etkileri
Ege Bölgesinde Makine ile Toplanan Pamuklarda
Başlıca Kontaminantların Belirlenmesi ve
Kontaminasyonsuz Pamuk Üretim Olanaklarının
Araştırılması
Ege Bölgesinde İkinci Ürün Pamuk Üretiminde
Farklı Toprak İşleme Ve Ekim Sistemlerinin
Karşılaştırılmaları
Salisilik Asidin Pamukta (Gossypium hirsutum L.)
Kuraklığa Bağlı Fizyolojik Parametreler ve Lif
Kalitesi Üzerine Etkisi
Yemek Arası
14:00-15:50
III. OTURUM
14:00-15:50
Antalya’da
İkinci
Ürün
Olanaklarının Araştırılması
Pamuk
Tarımı
PAİ
Devam
PAİ
Sonuç
PAİ
Devam
PAİ
Devam
PAİ
Sonuç
PAİ
Devam
BATEM
Devam
Şerife BALCI
Pamukta Hasat Zamanında Gerçekleşen Yağışın
Verim ve Kalite Üzerine Etkilerinin Belirlenmesi
PAİ
Devam
M. Niyazi KIVILCIM
Büyük Menderes ve Gediz Havzalarının Organik
Doğal Renkli Bazı Pamuk Çeşitlerinde Verim ve
PAİ
Devam
81
Lif Kalitesi Üzerine Etkisinin Araştırılması.
İlknur YALVAÇ
Dr.Ramazan Şaadet
GÜVERCİN
Islahcı Hakları
BÜGEM
Kahramanmaraş ve Elbistan Ova Koşullarına
Uygun Erkenci Pamuk (Gossypium hirsutum L.)
Çeşitlerinin Belirlenmesi ve Çoklu Dizi
DAGKTAİ
(LinexTester)
Yöntemince
Elde
Edilecek
Melezlerden Yeni Genotiplerin Geliştirilmesi
(TÜBİTAK)
Ara
15:30-15:50
IV. OTURUM
15:30-18:00
Sunu
Bilgi
Endüstri Bitkileri Araştırma Programlarında Genel Değerlendirme ve Program Hedeflerine Uygun
Yeni Araştırma Konularının ve İşbirliği İmkânlarının Görüşülmesi
Sertifika Töreni
Dilek ve Temenniler
Kapanış
82
YENİ
YENİ TEKLİF PROJELER
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
Farklı Ekim Alanlarına Uygun Yerli Pamuk Hatlarının Geliştirilmesi
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü- Nazilli /AYDIN
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Özlem Yıldırancan
Yardımcı
Araştırmacılar
Dr. Volkan Sezener – Pamuk Araştırma İstasyonu Yardımcı Araştırmac
Mehmet Çoban – Pamuk Araştırma İstasyonu –Yardımcı Araştırmacı
Fatih Küçüktaban– Pamuk Araştırma İstasyonu Yardımcı Araştırmacı
Güven BORZAN-DAGKTAİ- Yardımcı Araştırmacı
Başlama- Bitiş
Tarihleri
Projenin Toplam
Bütçesi:
01.01.2015- 30.12.2019
110.900,00
PROJE ÖZETİ: Bu çalışmada Ege Bölgesi (Nazilli) ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne
(Kahramanmaraş) uygun; lif kalitesi iyileştirilmiş ve yüksek verimli yerli pamuk çeşitlerinin
geliştirilebilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma 2015-2019 yılları arasında gerçekleştirilecektir. Proje
kapsamında ön hazırlık olarak 2013 yılında Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
deneme tarlasında belirlenen 6 ebeveyn ile 6*6 Yarım Diallel Melezleme çalışması
gerçekleştirilmiştir.
Çalışma kapsamında 2014 yılında F1 generasyonları Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
deneme tarlalarına, ebeveyn çeşitleri ile birlikte ekilecek ve tüm gözlemleri alınacaktır. F 1-F3
generasynlarındaki denemeler Augmented Deneme Dizaynında kurulacak ve gerekli gözlemler
alınacaktır. Tek bitki seleksiyonuna F4 generasyonunda başlanacak 2 yıl süresince tek bitki seçimi
yapılacaktır.
Çalışmanın son yılında Ege ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde mikroverim denemeleri
kurulacaktır. Çalışmanın sonucundan elde edilen veriler ışığında her lokasyona ait lif kalitesi ve
verimi bölgenin standart çeşitlerini geçen pamuk ileri hatları elde edilmesi amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Augmented Deneme Dizaynı, Melezleme, Seleksiyon
83
YENİ
YENİ TEKLİF PROJELER
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı
Araştırmacılar
Başlama- Bitiş
Tarihleri
Projenin Toplam
Bütçesi:
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
Kuraklığa Dayanıklı Pamuk Çeşitlerinin Belirlenmesi ve Bu
Genotiplerden Kuraklığa Dayanıklı Yerli Pamuk Çeşitlerinin
Geliştirilmesi
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü- Nazilli /AYDIN
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Özlem Yıldırancan– Pamuk Araştırma İstasyonu
Dr. Volkan Sezener – Pamuk Araştırma İstasyonu –Yardımcı Araştırmacı
Prof.Dr. Hüseyin BAŞAL Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi
01.01.2015- 30.12.2019
117.900,00
PROJE ÖZETİ: Kuraklık günümüzde tarımsal üretimi tehdit eden ve gelecekte daha da
büyük boyutlarda tarım sektörünü ve dolayısıyla ülke ekonomisini önemli ölçüde etkileme
potansiyeli olan bir felakettir. Tarımsal üretim ve verimliliğin sürdürülmesi için suyu etkin
kullanan ve kurak koşullara toleransı yüksek çeşitlerin ıslahı, kuraklıkla mücadelenin en etkin
yollarından biridir. Yapılan birçok araştırma ve inceleme sonucunda Türkiye'nin birçok bölgesinde
1970'lerden günümüze kuraklaşma eğiliminin arttığı ve gelecekte günümüze kıyasla daha sık, daha
şiddetli ve uzun süreli kuraklık olaylarının görülmesinin kuvvetle muhtemel olduğu belirlenmiştir
(Topçu 2012, Sen ve ark., 2012). Sulama giderlerinde gözlenen artışlar, üretim maliyetini de
olumsuz etkilemekle birlikte, pamuk üretim alanlarında ciddi azalmalara neden olmaktadır. Bunun
sonucu olarak kurağa dayanıklı çeşit geliştirilmesi gerekmektedir. Ülkemizde kuraklık stresine
karşı geliştirilmiş çeşit sayısı sınırlı olup, yabancı orjinli çeşitlerin sayısı her geçen gün
artmaktadır. Dolayısıyla, pamuk tohumluğu bakımından Türkiye büyük ölçüde dışarıya bağımlı
bulunmaktadır. Yerli sermayenin pamuk tarımındaki rekabet gücünün artırılabilmesi ve yerli
endüstrinin taleplerinin karşılanabilmesi için ülkemizde gerek kamu gerekse özel kuruluşların
oluşturduğu güçlü bir pamuk ıslahı sektörüne ve bunun sonucunda oluşacak rekabet gücü yüksek,
üstün özellikler içeren yerli pamuk çeşitlerine ihtiyaç duyulmaktadır.Bu proje ile artan sulama
girdilerinin yanında gelecekte olası iklim değişikliği ve su kaynaklarındaki azalmanın da dikkate
alınarak ülkemiz şartlarına adapte olacak, su kullanım etkinliği ve kuraklık stresine toleransı
yüksek yerli pamuk çeşitlerinin ıslah edilmesi amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Kuraklık, Su Kullanım İndeksi, İklim Değişikliği, Yerli Çeşit.
84
DEVAM:
AFA ADI: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
PROGRAM ADI: PAMUK- P 02
Proje No :
TAGEM/TBAD/14/A04/P02/04-1
Proje Adı: Resiproksuz Diallel Melez Popülasyonlarında Verim, Verim Unsurları ve Lif
Kalite Özelliklerinin İncelenmesi
Yürütücü Kuruluş: Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
İşbirliği Yapılan Kuruluş:Proje Başlama ve Bitiş Tarihi : 01.01.2014-31.12.2018
Projenin Yıllara Göre Bütçesi (TL):
2014: 6.900
2015: 7.400
2016: 7.900
2017:8.400 2018: 8.900
Proje Yürütücüleri:
Mehmet ÇOBAN - Ziraat Yüksek Mühendisi
Süleyman ÇİÇEK - Ziraat Yüksek Mühendisi
Projeden Beklenen Faydalar:
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğünde yürütülen bu araştırmaya GSN-12, Şahin
2000, Claudia, BA 308, Lider ve Delcerro çeşitlerinin resiproksuz diallel analiz yöntemine
uygun olarak 2011 yılında melezlenmesi ile başlanmıştır.
2012 yılında ebeveynler ve 20 adet F1 melez kombinasyonu 1 sıra 6 m uzunluğunda ve 4
tekerrürlü olarak tesadüf blokları deneme desenine uygun olarak ekilmiştir.
Melez popülasyonların F1 generasyonundaki verim ve lif kalite özellikleri birlikte
değerlendirildiğinde GSN-12 x Şahin 2000, GSN-12 x BA 308, GSN-12 x Lider, Şahin 2000
x Lider, Şahin 2000 x Delcerro, BA 308 x Lider, Lider x Delcerro, Claudia x BA 308, Claudia
x Naz 07, Claudia x Şahin 2000, Şahin 2000 x Naz 07, Şahin 2000 x BA 308, BA 308 x Naz
07, BA 308 x Şahin 2000 ve Lider x Şahin 2000 melezlerinde uygulanacak tek bitki
seleksiyonu ile kabul edilebilir verim potansiyeli ve iyileştirilmiş lif uzunluğuna sahip pamuk
hatlarının geliştirilebileceği sonucuna varılmıştır.
Değerlendirmelerde; kütlü pamuk verimi(kg/da), çırçır randımanı (%), koza sayısı, tek
koza kütlü ağırlığı gibi bazı tarımsal özelliklerle lif inceliği (mic.) , lif uzunluğu ve lif
mukavemeti gibi bazı lif teknolojik özellikleri, F2 ve F3 generasyonlarında kendileme
deprasyonları da dikkate alınarak tek bitki seleksiyonunlarına devam edilecektir.
85
DEVAM
AFA ADI: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
PROGRAM ADI: PAMUK- P 02
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A04/P02/05
Lif Kalite Özellikleri Üstün Pamuk Çeşitleri
Geliştirilmesinde Diallel Melezleme Yönteminin
Kullanılması
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Süleyman ÇİÇEK-Ziraat Yüksek Mühendisi
Eyyüp HAREM-Ziraat Yüksek Mühendisi
01.01.2013-31.12.2017
2013: 5.000 TL
2014: 5.500 TL
2015: 6.000 TL
2016: 6.500 TL
2017: 7.000 TL
Proje Özeti
Çalışmada, Diallel melezleme tekniği ile oluşturulan populasyondan, lif verimi bölge
standart çeşitleri ile eşdeğer, lif kalitesi standart çeşitlerden daha yüksek yeni pamuk çeşitleri
geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Proje materyalini bu projenin ilk ayağını oluşturan ve 2007 ile 2011 yılları arasında
yürütülmüş olan projeden elde edilen tek bitki ve bulk sıraları oluşturmaktadır.
2013 yılında proje materyalini oluşturan F7 kademesindeki Diallel melez
kombinasyonları ve Geri melez (GM1F6) kombinasyonları ile bu kombinasyonların
ebeveynleri olan ( Carmen, Nazilli 84 S, Gürelbey, Delcerro, Aşkabat 100) çeşitleri kontrol
olmak üzere 16.05.2013 tarihinde tekerrürsüz 2’şer sıralı olarak ekilmiştir.
Diğer geri melez (GM2F5 ) kombinasyonları ise aynı tarihte mevcut tohumların tamamı
ile düz sıralar halinde ekilmiştir. 64 adet F7 kademesindeki diallel düz melez sıralar ile 69
adet geri melez (GM1F6) kombinasyonlarından bunlarla beraber ekilmiş olan ebeveynlerin
verim ve lif kalite durumları da dikkate alınarak her kombinasyondan uygun sıra seçimleri
yapılmıştır.
Proje başlangıcından beri bulk metodu ile gelen (GM2F5 ) kombinasyonlarından 2013
yılından itibaren tek bitki seçimlerine başlanmış ve bu kombinasyonlardan toplam 61 adet
tek bitki seçimi yapılmıştır.
2014 yılında düz melez F7 ve Geri melez (GM1F6) kombinasyonlarından seçilen sıralar
ve kontrol çeşitler ile tesadüf blokları deneme deseninde 4 tekerrürlü olarak hat denemesi
kurulacaktır. Geri melez (GM2F5 ) kombinasyonundan seçilen tek bitkiler ise tekerrürsüz
2’şer sıralı olarak ekilerek en iyi sıralar belirlenecektir.
86
DEVAM
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
TAGEM/TA/00.03.01.03
Ege Bölgesi Standart Pamuk Çeşitlerinin Muhafaza Islahı
Projeyi Yürüten Kuruluş Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Süleyman ÇİÇEK-Ziraat Yüksek Mühendisi
Yardımcı Araştırmacılar Eyyüp HAREM-Ziraat Yüksek Mühendisi
Mehmet ÇOBAN -Ziraat Yüksek Mühendisi
Başlama- Bitiş Tarihleri 01.01.2010-31.12.2014
Projenin Toplam Bütçesi: 2010: 5.000 TL
2011: 5.000 TL
2012: 5.000 TL
2013: 5.000 TL
2014: 5.000 TL
Proje Özeti
Proje materyalini Pamuk Araştırma İstasyonu tarafından geliştirilen çeşitlerden, GSN-12,
Barut 2005 ve İpek 607 çeşitleri oluşturmuştur. Materyalde belirtilen çeşitlerden, çeşidin
morfolojik özelliklerini taşıyan, hastalıklı olmayan bitkiler seçilerek bazı agronomik ve lif
teknolojik özellikleri tespit edilmekte ve bu özellikler yönünden iyi durumda olan ve çeşidin
özelliklerini temsil eden bitkiler, her bir bitki bir döl sırası oluşturacak şekilde ekilmektedir.
Sıralar 12 m uzunluğunda, her 10 sırada bir bu çeşitlerin kontrolleri konularak ve hasat
zamanına yakın, döl sıraları içinden ELİT tohumluk üretmek amacıyla, solgunluk (Verticillium
dahliae Kleb.) hastalığına yakalanmamış, normal gelişme periyodunu devam ettiren, aşırı
boylanmayan ya da çok kısa olmayan, bitki standı iyi, çeşit özelliklerini temsil eden döl sıraları
seçilmektedir.
Seçilen döl sıraları çırçır randımanı ve lif teknolojik özellikleri yönünden de irdelenerek,
bu özellikleri en iyi olan döl sıraları bulk yapılmak üzere tekrar gözden geçirilmektedir.
Materyal ve metod kısmında anlatılan işlemler yerine getirilmiş ve yeterli miktarda elit
tohumluk her çeşit için üretilmiştir. 2014 yılında döl sıralarını oluşturacak olan tek bitkiler her
çeşitten yeterli miktarda ve çeşit özellik belgesindeki değerlerine uygun olarak seçilmiştir.
Diğer seçilen döl sıraları ise gelecek yıllar için gerekli olan elit tohumluk üretiminde
kullanılmak üzere bulk edilerek hazırlanmıştır. Projenin 2014 yılındaki materyalini oluşturacak
olan çeşitler Enstitü kurulunca tohumluk ihtiyacına göre daha sonra belirlenecektir.
87
DEVAM
AFA ADI
PROGRAM ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
Proje No:
TAGEM/TBAD/12/A04/P02/02-001
Proje Başlığı
Bazı Pamuk (Gossypium hirsutum L. X Gossypium barbadense L.)
Melezlerinde Lif Kalite Özelliklerinin İncelenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
Projeyi Destekleyen
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Mehmet ÇOBAN-Ziraat Yüksek Mühendisi
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
01.01.2012-31.12.2014
Projenin Toplam Bütçesi: 2012: 4.500 TL
2013: 5.000 TL
2014: 5.500 TL
PROJE ÖZETİ:
Bu çalışmada materyal olarak Gossypium hirsutum L. türüne ait altı genotip,
Claudia, Candia, Şahin 2000, BA 308, Naz 07 ve Fantom ana ebeveyn, Gossypium barbadense L.
türüne ait iki çeşit Giza 45 ve Avesto baba ebeveyn olarak kullanılarak 2012 yılında
melezlenmiştir.
12 adet F1 ve ebeveynler tesadüf blokları deneme desenine göre ekilmiştir. Poehlman
(1959)’ın belirttiği teknikler uygulanarak F1 bitkilerinde ana ebeveynler ile geri melezleme
yapılmış, 2012 yılında yeteri kadar F1 stok tohumluğu elde edilemeyen kombinasyonlarda da
melezlemeye devam edilmiştir.
Ertesi yılın anaç tohumlarını elde etmek amacıyla melez bahçesindeki 20 bitkide kendileme
yapılmıştır. Melez kombinasyonlarda heterosis, ekonomik heterosis, heterobeltiosis, genel
kombinasyon gücü, özel kombinasyon gücü ve varyans analizleri yapılarak kombinasyonlar bir ön
değerlendirmeye tabii tutulmuştur.
88
DEVAM
AFA ADI
PROGRAM ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
Proje No:
TAGEM/TBAD/13/A04/P02/03
Pamukta (Gossypium hirsutum L.) In Vitro Kültür Tiplerinin Farklı
Eksplant Kaynaklarından Tam Bitki Rejenerasyonlarının Sağlanması
Üzerine Etkileri
Projeyi Yürüten Kuruluş Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
Proje Başlığı
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Mehmet ÇOBAN- Ziraat Yüksek Mühendisi
Yardımcı Araştırmacılar Prof.Dr.Aynur GÜREL
Dr. Volkan SEZENER
Dr.Şadiye HAYTA
Dr. Meltem BAYRAKTAR
Tülay EMREBAŞ
Begüm AKYOL
Alpaslan Şevket ACAR
Başlama- Bitiş Tarihleri 01.01.2013-31.12.2014
Projenin Toplam Bütçesi: 2013: 45.000 TL
2014: 40.000 TL
PROJE ÖZETİ:
Nazilli 143 ve Özbek 100 çeşitleri, daha uzun dönemde tarakların elde edilebilmesi
amacıyla; 22.05.2013, 06.06.2013 ve 05.08.2013 tarihlerinde olmak üzere üç farklı dönemde
ekilmiştir. Böylelikle 19.11.2013 tarihine kadar tarla koşullarından laboratuvar çalışmaları için
materyal temini sağlanabilmiştir. Ege Üniversitesi Biyomühendislik Bölümü Bitki Doku Kültürü
laboratuvarında anter ve kallus kültürü çalışmalarına başlanmıştır. Anter ve izole mikrospor
kültürleri için uygun tarak boyutu 4-6 mm olarak tespit edilmiştir. Tarladan elde ettiğimiz
materyaller için uygun sterilizasyon protokolleri belirlenmiştir. Hücre süspansiyonlarının
kurulmasında kullanılacak olan iyi gelişmiş kalluslar, uygun boyuttaki taraklara ait anterlerden in
vitro koşullarda elde edilmiştir. Nazilli 143 ve Özbek 100 çeşitlerine ait tohumların yüzey
sterilizasyonları yapılarak ½ MS ortamında çimlendirilerek elde edilen ve kültüre alınan hipokotil
eksplantları, kallus teşviki için altkültüre alınmışlardır. 2013 yılında ödenek olmaması sebebiyle
laboratuvar çalışmalarında kullanılacak kimyasallar ve cihazlar alınamadığından, Pamuk
Araştırma İstasyonu Müdürlüğündeki Laboratuvar çalışmaları yapılamamıştır.
89
DEVAM
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
TAGEM/TBAD/13/A04/P02/04
Pamuk Bitkisinde (Gossypium hirsutum L.) Gama Işınının (Cobalt
60) Mutasyon Etkisinin Araştırılması.
Projeyi Yürüten Kuruluş Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Fatih KÜÇÜKTABAN (Ziraat Mühendisi)
Yardımcı Araştırmacılar Prof. Dr. Mehmet MERT(Danışman)
Yrd. Doç. Dr. Nina TUNCEL (Danışman)
Levent YAZİCİ (Ziraat Yük. Müh.)
Eyyüp HAREM (Ziraat Yük. Müh.)
Süleyman ÇİÇEK(Ziraat Yük. Müh.)
Başlama- Bitiş Tarihleri 01.01. 2013 31.12. 2017
Projenin Toplam Bütçesi: 30.000,00
PROJE ÖZETİ:
Bu çalışmada Pamuk Bitkisinde (Gossypium hirsutum L.) türüne ait Nazilli 663 ve İpek
107 çeşitlerine farklı dozlarda mutagen Gama Işınını (Cobalt 60) uygulanmıştır.
İlk aşamada; çeşitlere özgü tohumlar 8 farklı dozda Akdeniz Üniversitesinde ışınlanmış
(0,150,250,350,450,550,650,750 gray) ve tesadüf parselleri deneme deseninde kontrollü
koşullarda 3 tekerrürlü olarak, kurumumuz iklim odasında plastik saksılara ekilmiştir.
Denemede çimlenme süresi, çimlenme yüzdesi, hipokotil boyu, epikotil boyu, fide boyu, yaş
ve kuru ağırlık ölçümleri ile ilgili veri toplanarak ve varyans analizleri yapılmıştır. Bitkilerde
ölçülen değerlerin kontrol bitkisine göre %50 azaltmış dozu etkili doz olarak hesaplanarak ve
çeşitlere uygun radyasyon dozu belirlenmiştir.
İkinci aşamada; 5 ayrı doz (200, 250, 300, 350, 400 gray) gama ışını uygulanmış tohumlar
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü deneme arazisinde ekilmiştir. Çalışma esnasında normal
kültürel işlemler yapılarak mutasyonun etkisi gözlemlenmiştir.
Ertesi yıl için gerekli sağlıklı materyal temini için kendileme yapılmıştır. Vejetasyon dönemi
sonunda hasat gerçekleştirilmiştir.
2014 yılında, bir önceki yıl her bitkiden alınan tohumlar M2 olarak ekilecektir. Fenolojik
gözlemeler yapılacak ve analiz sonuçlarına göre bitki seçimine başlanacaktır.
90
11 Şubat 2014 Salı
DEVAM:
AFA ADI
PROGRAM ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
Proje No:
TAGEM/TA/07/05/02/001
Proje Başlığı
Lif Kalite Özellikleri Üstün Pamuk Çeşitlerinin Geliştirilmesinde
Line X Tester Yönteminin Kullanılması
Projeyi Yürüten Kuruluş
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü- Nazilli /AYDIN
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Dr. Volkan Sezener – Pamuk Araştırma İstasyonu
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
01.01.2007- 30.12.2015
Projenin Toplam Bütçesi:
Ek Bütçe Talebi: 5000 TL
PROJE ÖZETİ:
Türkiye ekonomisinde önemli bir yere sahip olan pamuk; Ege, Çukurova, Güney Doğu
Anadolu ve Antalya olmak üzere dört bölgede yoğun olarak üretilmektedir. Türkiye’de Ege,
Çukurova ve Antalya bölgelerinde pamuk tarımının geçmişi oldukça eski olmasına rağmen,
Güneydoğu Anadolu Bölgesi sulama olanaklarının arttırılması ile pamuk üretiminde ön plana
çıkmıştır. Türkiye sahip olduğu özgün ekolojisi ile pamuk için oldukça uygun bir konumdadır.
Ancak gerek kamu gerekse yerli özel firmaların ıslah çalışmalarının yetersiz kalması üretimi
yapılan yerli çeşitlerin azalmasına, diğer birçok üründe olduğu gibi pamuk tohumluğu bakımından
da bizi dışarıya bağımlı hale getirmek üzeredir. Bu yüzden yerli pamuk çeşidi çalışmalarına ağırlık
verilmesi ve yeni ve üstün özellikli yerli çeşitlerin ülke ekonomisine kazandırılması
gerekmektedir. Projenin başlangıç aşamasındaki ilk amaç üstün özellikli yerli pamuk çeşitlerinin
geliştirilmesidir.
Bu amaç doğrultusunda Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü tarafından 2003 – 2007
yılları arasında “Pamuk Melez Populasyonlarında Verim Bileşenlerinin Kalıtımı ve Genetik
Korelasyonların Saptanması” adlı bir proje yürütülmüş ve bazı üstün özelliklere sahip hatlar elde
edilmiştir. Bu projeden sağlanan materyal ile yeni projemiz başlamış ve yerli ve üstün özelliklere
sahip yerli çeşit geliştirme çalışmalarına devam edilmiştir.
2013 yılında proje kapsamında oluşturulan populasyon içerisinden F 9 generasyonuna
getirilen 95 no’ lu Deltapine x Carmen melezi ile 155 no’ lu SG125 x Carmen melezleri, Nazilli ve
Sarayköy Lokasyonlarında, 4 tekerrürlü, 12 metre uzunluğunda 4’ er sıra olarak tesadüf blokları
deneme deseninde mikro verim denemelerine alınmıştır. Yetiştirme dönemi boyunca kültürel
işlemler zamanında ve tekniğine göre yapılmış ve gerekli gözlemler zamanında alınmıştır. Hasat
öncesi bitkide koza sayısı (adet), bitki boyu (cm), tek koza kütlü ağırlığı (g), odun dalı sayısı(adet),
meyve dalı sayısı (adet) gibi fenolojik gözlemlerin tamamı alınmış, hasat sonrasında Kütlü ve lif
verimi (kg/da), çırçır randımanı (%), erkencilik oranı (%) ve lif kalite özelliklerinin tamamı
saptanmıştır. Yapılan analizler ve elde edilen veriler ışığında 95 numaralı hattın kütlü verimi
potansiyelinin yüksek olduğu saptanmıştır. Ancak geniş alanlara yapılan ekimlerde açılma
gözlendiği için ruging çalışmasına 2 yıl daha devam edilmesine karar verilmiştir.
91
ARA_SONUÇ
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı
Araştırmacılar
Başlama- Bitiş
Tarihleri
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
TAGEM/TBAD/13/01/02
Pamukta Genetik Stok ve İntrodüksiyon Materyali ile Çeşit Geliştirme
Araştırmaları.
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü- Nazilli /AYDIN
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Dr. Volkan Sezener – Pamuk Araştırma İstasyonu
Mehmet Çoban – Pamuk Araştırma İstasyonu Yardımcı Araştırmacı
01.01.2009- 30.12.2013
PROJE ÖZETİ:
Bu çalışma, Genetik Stok çeşitlerinin muhafazası ve geliştirilen yeni çeşit adaylarının
Pamuk Çeşit Tescil Denemelerine alınmasından önce yapılan ön eleme çalışmaları olan Bölge
Adaptasyon Çeşit Verim Denemeleri olmak üzere iki ana başlık altında toplanmaktadır.
Islah çalışmalarının başarısı eldeki materyalinin iyi tanınabilmesine bağlıdır. Islah
çalışmalarında önce hedefler belirlenmekte daha sonra bu hedeflere uygun ebeveynler
seçilmektedir. Bu sebeple ıslah çalışmalarına başlamadan önce kullanılacak olan bitki materyalinin
tanınması ve bölgedeki performansının tanınması zaman almaktadır.
Ülkemizde en fazla pamuk genetik-stok materyali Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonun’da'
bulunmaktadır. Pamuk Araştırma İstasyonu’na yurt dışındaki germplasm merkezlerinden, ticari
şirketlerden, yurt içindeki çeşitli üniversite ve araştırma kuruluşlarından devamlı olarak yeni
pamuk tohumlukları gelmektedir. Elde bulunan ve yeni gelen pamuk genetik stok materyali,
canlılığının muhafazası ve özelliklerini belirlemek için belli periyotlarda yeniden ekilmektedir.
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü genetik stoğunda yaklaşık 550 adet germplasm
bulunmaktadır. Eldeki germplasm 2-3 yıllık periyotlarla ekilerek canlılığı sağlanmakta, ayrıca yeni
eklenen germplasmların agronomik ve teknolojik özellikleri kayıt altına alınmaktadır.
Bir çeşidin verim veya herhangi bir özelliği, yetiştirildiği çevreye (iklim, toprak, bakım vb.)
genetik yapısına ve genotip x çevre interaksiyonununa bağlıdır. Proje kapsamında 2009 ve 2013
yılları arasında gerçekleştirilen çeşit verim denemeleri 4 tekerrürlü, parseller 12 metre
uzunluğunda ve 4 sıra olacak şekilde, 1 yıl en az 2 lokasyonda kurulmuştur.
Çeşit verim denemelerinden elde edilen sonuçlara göre 2009 yılında Nazilli ve Söke
Lokasyonlarında kurulan denemelerden 1 adet uzun elyaflı hat (İpek 607) , 2010 yılında Nazilli,
Çakmar ve Söke lokasyonlarında kurulan denemelerden 1 adet ileri hat, 2012 yılında Nazilli ve
Söke lokasyonlarında kurulan denemelerden 2 adet ileri hattın (NAZ 07 ve SEZENER76) çeşit
tescil denemelerine gönderilmesine karar verilmiştir. 2013 yılında kurulan denemelerden 2 adet
ileri hat ön plana çıkmış, ancak istasyonumuz bilim kurulu tarafından bir sene daha incelenmesine
karar verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Genetik stok, İntrodüksiyon, Adaptasyon, Stabilite
92
DEVAM:
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
TAGEM/TBAD/13/01/02
Pamukta Genetik Stok ve İntrodüksiyon Materyali ile Çeşit Geliştirme
Araştırmaları (Sürekli Proje).
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü- Nazilli /AYDIN
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Dr. Volkan Sezener – Pamuk Araştırma İstasyonu
Yardımcı
Araştırmacılar
Başlama- Bitiş
Tarihleri
Projenin Toplam
Bütçesi:
Özlem Yıldırancan – Pamuk Araştırma İstasyonu Yardımcı Araştırmacı
Mehmet Çoban – Pamuk Araştırma İstasyonu –Yardımcı Araştırmacı
01.01.2014- 30.12.2018
73.200,00
PROJE ÖZETİ:
Genetik çeşitlilik, ıslah programlarında başarıya ulaşmak için gereklidir. Genotipler arası genetik
çeşitliliğin değerlendirilmesi kalitatif ve kantitatif özellikler temeli üzerine bağlıdır (Spagnoletti-Zeuli and
Qualset, 1978; Souza and Sorrels, 1991; Van Beuningen and Busch, 1997).
Ülkemizde en fazla pamuk genetik-stok materyali enstitümüzde bulunmaktadır (550 adet pamuk
germplasm). İstasyonumuza yurt dışındaki germplasm merkezlerinden, ticari şirketlerden, yurt içindeki
çeşitli üniversite ve araştırma kuruluşlarından devamlı olarak yeni pamuk genotipleri gelmektedir.
İstasyonuma gelen yeni genotipler ekilerek gözlemleri alınıp kaydedilmektedir. Genetik stokta bulunan
çeşit yada hatlar isteğe bağlı olarak ülkemiz ve dünya üzerindeki tüm ıslahçılara gönderilir. Ege bölgesi
pamuk üretim koşullarında yetiştirilen genetik stok çalışmasından; homojenlik durumu, bitkide koza sayısı
(adet/bitki), bitki boyu (cm), erkencilik (%), ilk koza açma gün sayısı (gün), koza açma gün derecesi (gün
derece), tek koza kütlü ağırlığı (g), yüz tohum ağırlığı (g), randıman (%), lif uzunluğu (mm), lif inceliği
(mic) ve lif mukavemeti (g/tex) özellikleri alınmaktadır.
Çalışmanın diğer ayağı olan çeşit verim denemeleri her yıl 2- 3 lokasyonda ve toplam 10-20 çeşit ve
aday çeşit arasında yürütülmektedir. . İleri hatlar Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonu’nun ıslah
programlarından, diğer araştırma enstitülerinden, ziraat fakültelerinden ve Ar-Ge belgesi olmayan özel
firmalar tarafından sağlanmaktadır. Bir çeşidin verim veya herhangi bir özelliği, yetiştirildiği çevreye
(iklim, toprak, bakım vb.) genetik yapısına ve genotip x çevre interaksiyonununa bağlıdır. Islahçı ıslah
ettiği çeşit açısından lokasyonları kıyaslama kısmınla ilgilenmez. Aslında ıslah çalışması yapılan
lokasyonun bölgeyi temsil edecek şekilde seçilmesi gerekmektedir. Projenin çeşit verim denemeleri
kısmında, çalışmalardan gelen bu durulmuş hatları 1 yıl en az 2 lokasyonda yada 2 yıl en az 1 lokasyonda
denenecek hedeflenen bölgedeki durumunu belirlenecektir. Elde edilen sonuçlara göre denemeye alınan
genotiplerin tescil denemelerine gönderilmesine ilgili kurum tarafından karar verilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Genetik Stok, Adaptasyon, Genetip x Çevre İntraksiyonu
93
DEVAM
AFA ADI
PROGRAM ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
: PAMUK- P 02
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM /TBAD/13/A04/P02/02
Pamuk Islahında, Moleküler Teknolojileri Kullanarak Verticillium
Solgunluğuna Dayanıklı Hatların Geliştirilmesi
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü- Nazilli /AYDIN
Proje Yürütücüsü
Dr. Volkan Sezener – Pamuk Araştırma İstasyonu
Yardımcı
Araştırmacılar
Mehmet Çoban – Pamuk Araştırma İstasyonu –Yardımcı Araştırmacı
Tülay Özdemir – Pamuk Araştırma İstasyonu –Yardımcı Araştırmacı
Özlem Yıldırancan – Pamuk Araştırma İstasyonu Yardımcı Araştırmacı
Sergül Çopul– Pamuk Araştırma İstasyonu - Yardımcı Araştırmacı
Orhan Arpacı – Pamuk Araştırma İstasyonu- Yardımcı Araştırmacı
Prof. Dr. Bahattin Tanyolaç – EBİLTEM -Danışman
01.01.2013- 30.12.2017
2013:183.250TL- 2014:75.700TL- 2015:82.450TL 2016:58.650 TL2017:56.050TL
Başlama- Bitiş Tarih.
Projenin Toplam
Bütçesi:
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
E.Ü. Bilim Teknoloji Uygulamaları Araştırma Merkezi (EBİLTEM)
PROJE ÖZETİ:
Pamuk üretimini sınırlayan en önemli faktörlerden biri verticillium solgunluğudur. Etmenin toprak
kökenli bir patojen olması ve toprak sterilizasyonunun geniş alanlarda pratik ve ucuz olmaması nedeniyle
ekonomik bir mücadelesi yoktur. Verticillium Solgunluğu ile mücadelede en önemli yöntemlerden bir
tanesi hastalık etmenine karşı dayanıklı pamuk çeşit kullanmaktır.Klasik ıslah yöntemleri ile dayanıklılık
çalışmalarında günümüze kadar belirli seviyelerde sonuçlar elde edilebilmiştir. Ancak gen havuzunun
daralması ve fenotipe dayalı seleksiyon çalışmaları ile klasik ıslahta yeni ve çarpıcı gelişmeler elde
edilememektedir..
Günümüzde geliştirilen moleküler işaretleyicilerin ve genom haritalarının bitki ıslahında ve genetiğinde
kullanılması bitki ıslahçılarına yeni ufuklar ve imkânlar sunmuştur. Verticillium Solgunluğuna dayanıklılık
sağlayan genlerin generasyonlar boyunca takibinde ve işaretlenmesinde DNA markörleri çok faydalı
olacaktır. Dolayısıyla, bu projenin esas çalışma konusu, moleküler pamuk ıslahını verticillium dayanıklılığı
için gerçekleştirmektir.
Bu amaçla 2012 yılında Giza 45 ile Nazilli 84 pamuk çeşitleri arasında melezleme çalışmaları
yapılmıştır. 2012 yılının Kasım ayında F1 tohumları elde edilmiş ve bu tohumlar Ege Üniversitesi’nin
kontrollü sera koşullarına ekilmiştir. 2013 yılının Mayıs ayında generasyon atlatma işlemi başarı ile
tamamlanmış ve F2 melez tohumları elde edilmiştir. 2013 yılının Mayıs ayında her F2 bitkisi düz sıralar
halinde Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü deneme alanlarına ekilmiştir. Ekilen her sıra çiçeklenme
döneminden sonra etiketlenerek, DNA analizleri için yaprak örneği alınmıştır. 2013 yılı Ekim ve Kasım
aylarında 100 adet F2 sırası ve bu sıralardan 10’ar tek bitki seçilmiştir. Yaprak örnekleri alınan ve seçilen
tek bitkilerin tohumlarının bir kısmı Pamuk Araştırma İstasyonu’nun iklim odasına ekilmiştir. Kontrollü
koşullarda saksı denemesine alınan F2 tohumları, konidi süspansiyon yöntemi ile V.dahliae Kleb.’e karşı
duyarlılıklarının tespiti amacıyla testlenmeye başlanmıştır. Proje kapsamında 2014 yılından itibaren; tarla
koşullarında hastalık gözlemlerine ve laboratuar koşullarında DNA çalışmalarına başlanacaktır.
Anahtar Kelimeler: Gossypium hirsutum, Gossypium barbadanse, SSRs, SNPs, AFLPs, MAS, QTL,
Verticillium dahliae kleb.
94
ARA –SONUÇ
AFA ADI
: A 04 ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI : P-02 Pamuk
Proje No : TAGEM-BS-10/05–02/02-11
Projenin Adı : Bazı Pamuk Çeşit Adaylarının Verticillium Solgunluk Hastalığı
Etmeni(VerticilliumdahliaeKleb.)’ne Karşı Reaksiyonlarının Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş : Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar :
Proje Yürütücüsü: Sergül ÇOPUL (Ziraat Yüksek Mühendisi)
Yardımcı Araştırıcılar: Halil DÜNDAR (Ziraat Yüksek Mühendisi)
Dr. Oktay ERDOĞAN (Ziraat Yüksek Mühendisi )
Başlama-Bitiş Tarihleri : 01.01.2010 - 31.12.2013
Projenin Yıllara Göre Bütçesi :
1. Yıl (2010)
2. Yıl (2011)
3. Yıl (2012)
4. Yıl(2013)
İstasyon imkânları
6700,00 TL
7500,00 TL
8500,00 TL
Proje Özeti:
Çalışmada; Pamuk Araştırma İstasyonu tarafından geliştirilen yeni pamuk çeşit
adaylarının doğal olarak hastalık etmeniyle bulaşık bir alanda Verticillium solgunluğuna karşı
reaksiyonları saptanmıştır. Bu amaçla hastalıkla doğal olarak bulaşık deneme alanına; 3’ü
kontrol çeşit olmak üzere toplam 11 adet pamuk genotipi ekilmiş, hastalık şiddeti, bazı verim
ve lif teknolojik özellikleri ile ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca iklim odasında aynı
genotipler ile saksı denemesi kurularak hastalık şiddeti ile ilgili sonuçlarda
değerlendirilmiştir.
Çalışma 2010 ve 2011 yıllarında, hastalıkla doğal olarak bulaşık olan deneme alanına;
3’ü kontrol çeşit olmak üzere toplam 13 adet pamuk genotipi, 2012 ve 2013 yıllarında ise 3’ü
kontrol çeşit olmak üzere toplam 8 adet pamuk genotipi ile yürütülmüştür. Hastalık şiddeti
gözlemleri bitkilerin %5-%10 ,%50-%60 koza açımı döneminde yapraktan 1.el hasattan sonra
ise gövde kesitinden yapılmıştır. Ayrıca iklim odasında aynı pamuk genotipleri ile saksı
denemesi kurularak hastalık şiddeti ile ilgili sonuçlarda değerlendirilmiştir. Denemeye alınan
çeşit ve genotiplerin
bazı lif teknolojik özellikleri ile ilgili değerlendirmeler lif
laboratuvarında yürütülmüştür.
2010 ve 2011 yıllarında denenen ve Pamuk Solgunluk Hastalığına karşı tolerant olduğu
belirlenen erkenci, verimli ve lif teknolojik özellikleri yüksek olan NCCH-10 genotipi
ÖZBEK 105 adıyla tescil edilip üretime sunulmuştur.2012 ve 2013 yıllarında denemeye
alınan genotiplerden 83 ve 109 no’lu hatlarda tescil denemelerine alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Solgunluk, VerticilliumdahliaeKleb. dayanıklılık
95
DEVAM
AFA ADI
: A 04 ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI : P-02 Pamuk
Proje No : TAGEM-BS-10/05–02/02-11
Projenin Adı : Bazı Pamuk Çeşit Adaylarının Verticillium Solgunluk Hastalığı
Etmeni(VerticilliumdahliaeKleb.)’ne Karşı Reaksiyonlarının Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş : Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar :
Proje Yürütücüsü: Sergül ÇOPUL (Ziraat Yüksek Mühendisi)
Yardımcı Araştırıcılar: Halil DÜNDAR (Ziraat Yüksek Mühendisi)
Başlama-Bitiş Tarihleri : 01.01.2014 - 31.12.2017
Projenin Yıllara Göre Bütçesi :
1. Yıl (2014)
2. Yıl (2015)
3. Yıl (2016)
4. Yıl(2017)
5000,00 TL.
5500,00 TL
6250,00 TL
7250,00 TL
Proje Özeti:
Bu çalışma ile Büyük Menderes Havzasında Verticillium solgunluğu ile doğal olarak
bulaşık bir alanda, Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonu Islah-Genetik Birimi tarafından
geliştirilen verimli, üstün teknolojik özellikleri olan çeşit adaylarının hastalığa karşı
duyarlılıkları test edilecektir. Ayrıca çalışmada, lif kalite özellikleri iyi, verimi yüksek ve
solgunluk hastalığına karşı tolerant olarak saptanan çeşit adaylarının tescil ettirilerek ülke
pamukçuluğuna kazandırılması da amaçlanmaktadır. Bu sayede ülke ekonomisine artı değer
kazandırılmış olacaktır.Çalışmada; Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonu Islah-Genetik Birimi
tarafından geliştirilen çeşit adayları, 1 tolerant çeşit ve 1 duyarlı çeşit olmak üzere pamuk
çeşitleri deneme materyali olarak kullanılacaktır. Ayrıca pamuktan izole edilen, virulenslikleri
yüksek olan Vd11 (NPAE-yaprak dökmeyen patotip) ve PYDV6 (yaprak döken patotip)
izolatları suni inokulasyonlarda kullanılacaktır.Saksı denemesinde pamuk çeşitlerinin
V.dahliaeKleb.’e
karşı
duyarlılıkları
konidi
süspansiyon
yöntemi
ile
belirlenecektir.Değerlendirmelerde her bitkideki yüzde hastalık şiddeti, bitkinin tüm gerçek
yapraklarındaki lezyon alanları aşağıdaki skalaya göre her yaprak için ayrı ayrı hesaplanıp
ortalaması alınarak yapılacaktır.Tarla denemeleriVerticillium solgunluğu ile doğal olarak
bulaşık (yaprak dökmeyen patotip) olan enstitü tarlasında yürütülecektir. Deneme tesadüf
blokları deneme deseninde ve 4 tekerrürlü olarak, parsel büyüklükleri 4 sırax0,7 m x 12
m=33,6 m2 olacak şekilde kurulacaktır. Bitkiler yaklaşık % 5-10 ve % 50-60 koza açımına
ulaştığında her parselin ortasındaki 2 sırada yer alan tüm bitkilerde yapraktan solgunluk
hastalığı belirtilerine göre 0-4 solgunluk skalası,gövde kesitine göre solgunluk hastalığı
şiddeti ise hasat sonrasında her parselin ortasındaki 2 sırada yer alan tüm bitkilerde kök
boğazı toprak seviyesinden 10 cm yukarıdan kesilerek iletim demetlerinin renk değişikliğine
göre 0-3 skalası kullanılarak sayımlar yapılacaktır. Ayrıca denemede yer alan çeşit
adaylarının lif teknolojik özellikler de incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Solgunluk, VerticilliumdahliaeKleb. Dayanıklılık
96
DEVAM
1.2.Çukurova-Akdeniz Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
AFA ADI
PROGRAM ADI
: Endüstri Bitkileri
: JÜT ADAPTASYON
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM/TA/11/05/02/2011
Çukurova ve Harran Ovası Koşullarında Bazı Jüt
(Corchorus capsularis L. ve Corchorus olitorius L.)
Genotiplerinin Adaptasyon ve Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Ens. Müd./
ADANA
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Bekir Sıtkı ÖZBEK
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Sedat SÜLLÜ , Bülent ÇETİN, Nazife ÖZKAN
OGUR, Ömer KÜÇÜK, Abuş YILDIRIM
2013-2015
10500TL.
Proje Özeti:
Bu çalışma, bazı jüt genotiplerinin Çukurova ve Harran Ovası koşullarında adaptasyonu ve kalite
özelliklerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiş olup; Adana lokasyonu Doğu Akdeniz Tarımsal
Araştırma Enstitisü arazisinde,Şanlıurfa lokasyonu, GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü (GAPTAEM) Talat
Demirören İstasyonu’nda yürütülmüştür.
Deneme Tesadüf Blokları Deneme deseninde; dört tekerrürlü, parseller 8 sıralı, sıra arası 30 cm,
sıra üzeri 8 cm ve sıra uzunluğu 5 m olarak kurulmuştur.
Denemede çizi kullanılarak sıralar ve bloklar oluşturulduktan sonra ekim işlemi 14 04.2013 ve 28
Mayıs 2013 tarihinde elle yapılmıştır.
Araştırmada; 10 tane jüt çeşidinin teknik özellikleri, lif verim durumu ve kalite değerleri
üzerinde durulmuştur.
Denemede dönemsel olarak Kırmızıörümcek (Tetranychus spp.) ve Yaprakpiresi (Empoasca
spp.) görülmüş olup, iki ilaçlama yapılmıştır. Dönem boyunca 8 sulama yapılmıştır.
Hasat işlemine geçilirken iplerle belirlenen hatlardaki bitkiler orakla kesilip ,yaprak ve dalları
temizlendikten sonra çubuk haline getirilerek; 30 bitkinin numune hasat ağırlığı, bitki boyu, teknik sap
uzunluğu, sap kalınlığı ölçüldükten sonra demet halinde bağlanıp, yaklaşık 15 günlük kurumaya
bırakılmıştır. Kurutulan demetlerin tartımları yapılarak, bitki saplarındaki kabukların gövdeden
ayrılması için 15 gün sürecek olan havuzlama işlemine alınmıştır. Havuzdan çıkarılan demetler suyla
yıkanıp temizlendikten sonra, kabukların sıyrılması gerçekleştirilmiştir. Sıyrılan kabuklar kurumaya
bırakılmıştır. Kurutulan kabuklar dövülerek lifler tel tel olacak şekle getirilmiştir. Taraklama işlemi
yapıldıktan sonra rulo halinde kalite analizlerine gönderilecektir.
Elde edilen sonuçlar JMP paket programı ile istatistik analize tabi tutulmuştur.
97
DEVAM :
AFA ADI
PROGRAM ADI
: Endüstri Bitkileri
:Pamukta Verimliliğin ve Kalitenin Artırılması
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TA/11/05/02/001
Çukurova Bölgesinde Melezleme Islahı ile Lif
Kalitesi Yüksek ve Verimli Yeni Pamuk Çeşitlerinin
Geliştirilmesi ve Saf Hatların Oluşturulmasında
Biyoteknolojik Yöntemlerin Kullanılması
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Ensti. Müd.
ADANA
TAGEM
Hacer KAYA KOCATÜRK
Dr. Şaire Ramiz TÜRKOĞLU, Ayten DOLANÇAY,
Sedat SÜLLÜ, Bekir Sıtkı ÖZBEK
2011-2015
2011: 5500 TL; 2012:5300 TL
2013:6250 TL; 2014:7250 TL
Proje Özeti:
Proje temel olarak, her yıl yapılan melezlemelerle sürekli yeni kombinasyonların
oluşturulduğu ve gelecekte her yıl yeni çeşit adaylarının elde edilebileceği sürekli bir Klasik
Pamuk Islah Programı olarak planlanmıştır. Bu çalışmanın öncelikli amacı Çukurova Bölgesi
için verimli ve yüksek lif kalitesine sahip pamuk çeşitleri elde etmektir. Projede melezleme
ıslahı, haploidi tekniği ve mutasyon ıslahı olmak üzere üç çalışma yürütülmektedir.
Melezleme Islahı çalışmalarında sürekliliğin sağlanması amacıyla her yıl yapılan
melezlemelerle yeni kombinasyonlar oluşturulmaktadır. Elde edilmiş olan F1,F2,F3,F4,F5,F6,F7
döl kuşağındaki hatlar kendi kademesine uygun yöntemler uyarınca değerlendirilmektedir.
2012 yılından itibaren ıslah programının sürekliliği başlamış olup, her yıl Enstitümüzce
Tescil başvurusu yapılabilecek yeni çeşit adaylarının elde edilebileceği döngü sağlanmıştır.
2012 yılında tescile sunlan iki adet, 2013 yılında 3 adet hat tescil denemelerinde yer almış
2014 yılında 1 adet melez hattın tescil başvurusunun yapılması kararlaştırılmıştır.Işınlanmış
Polen ile Tozlama tekniğinin kullanıldığı haploidi çalışmasında 10 farklı ışın dozu ve 5 farklı
embriyo yaşı denenmiş ve sağlıklı embriyoların elde edildiği en uygun ışın dozu ve embriyo
yaşı saptanmıştır. Bundan sonraki yapılacak çalışmalarda öncelikle elde edilen materyali in
vitro kültürde sağlıklı olarak çoğaltma ve ploidi düzeyi belirlemeye yönelik araştırmaların
yapılması önerilmektedir. Mutasyon çalışmasında havsız tohumlu bitkiler elde edilmiş olup
havsız tohum özelliğinin kalıtımı ve sürdürülebilmesi ile ilgili çalışmalar devam etmektedir.
98
DEVAM:
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No
: Endüstri Bitkileri
:Pamukta Verimliliğin ve Kalitenin Artırılması
TAGEM/TA/01//02/02/011
Proje Başlığı
Çukurova Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
ADANA
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Sedat SÜLLÜ
Yardımcı Araştırıcılar
Bekir S. ÖZBEK, Ayten DOLANÇAY, Hacer KAYA
2011-2015
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
Bölge Çeşit Verim 1, 2 ve 3 (Adana) denemeleri, F6, F8,,F10 denemelerinin, kuraklık
denemesinin ekimleri ve melez bahçesinin ekimleri ; müessese deneme alanında 29.04.2013
ve Bölge Çeşit Verim 1,2ve 3 (Hatay) Hatay’da 03.05.2013 tarihinde yapılmıştır.
Müessese deneme alanındaki denemelerinin çıkışları ve Hatay’daki denemelerin
çıkışları düzenli olmuş, 10.05.2013 tarihinde tüm çıkışlar sağlanmış,10-22-25/05/2013
tarihlerinde traktör ve el çapaları yapılmıştır. 13-14-15-16-17/05/2013 tarihlerinde
denemelerin seyreltmeleri yapılmıştır. 19-20/06/2013 tarihlerinde üst gübreleme yapılmıştır.
Gerekli kültürel ve bakım işlemleri zamanında gerçekleşmiştir.
Enstitümüz deneme alanında ekimi yapılan denemelerinin hasatları 20.09.201328.10.2013 tarihleri arasında ve Hatay denemelerinin hasatları 11.10.2013 tarihinde
gerçekleştirilmiştir. Mevcut denemelere ait kütlülerin ve koza numunelerinin çırçırlanmaları
tamamlanmıştır. Denemelere ait numuneler Nazilli Pamuk Araştırma Enstitüsü Müdürlüğüne
gönderilmiştir.
1.Bölge Çeşit Verim Denemeleri ve İleri Hatlar:
Bölge Çeşit Verim Denemesi (1) Adana Doğankent lokasyonunda kütlü verimleri
340-566 Kgda-1 , çırçır randımanları % 38-41, lif verimleri 133-233 Kgda-1 , lif incelikleri
4,7-5,2mic., lif uzunlukları 28-31 mm., lif mukavemetleri 30-32 grteks-1arasında değişmiştir.
Bölge Çeşit Verim Denemesi (1) Hatay lokasyonunda kütlü verimleri 307-390 Kgda-1 , çırçır
randımanları % 38-41, lif verimleri 122-162 Kgda-1 , lif incelikleri 4,5-5,3 mic., lif
uzunlukları 28-31 mm., lif mukavemetleri 28-31 grteks-1arasında değişmiştir.
Bölge Çeşit Verim Denemesi (2) Adana Doğankent lokasyonunda kütlü verimleri
403-551 Kgda-1 , çırçır randımanları % 35-41, lif verimleri 162-214 Kgda-1 , lif incelikleri
3,2-5,2 mic., lif uzunlukları 28-31 mm., lif mukavemetleri 29-33 grteks-1arasında ; Bölge
Çeşit Verim Denemesi (2) Hatay lokasyonunda kütlü verimleri 407-282 Kgda-1 , çırçır
randımanları %34-41 , lif verimleri 115-158 Kgda-1 lif incelikleri 3,9-5,1 mic., lif uzunlukları
29-32 mm., lif mukavemetleri 28-33 grteks-1arasında değişmiştir.
Bölge Çeşit Verim Denemesi (3) Adana Doğankent lokasyonunda kütlü verimleri
483-674 Kgda-1 , çırçır randımanları % 39-42, lif verimleri 195-287 Kgda-1 , arasında ; Bölge
Çeşit Verim Denemesi (3) Hatay lokasyonunda kütlü verimleri 478-739 Kgda-1 , çırçır
randımanları %39-43 , lif verimleri 187-311 Kgda-1 arasında değişmiştir.
F10 ileri hat denemesinde kütlü verimleri 400-667 Kgda-1 , çırçır randımanları % 3742, lif verimleri 170-269 Kgda-1 , lif incelikleri 4,5-5,7 mic., lif uzunlukları 28-32 mm., lif
mukavemetleri 32-38 grteks-1arasında değişmiştir.
99
F8 ileri hat denemesinde kütlü verimleri 508-644 Kgda-1 , çırçır randımanları % 39-43,
lif verimleri 203-269 Kgda-1 , lif incelikleri 4,7-5,6 mic., lif uzunlukları 29-32 mm., lif
mukavemetleri 35-39 grteks-1arasında değişmiştir.
F6 ileri hat denemesinde kütlü verimleri 470-621 Kgda-1 , çırçır randımanları % 40-43,
lif verimleri 188-268 Kgda-1 , lif incelikleri 4,2-5,5 mic., lif uzunlukları 29-32 mm., lif
mukavemetleri 32-37 grteks-1arasında değişmiştir.
2. Melez Kombinasyonları:
Melezleme Programı: F3 döl sıralarının hasadı yapılmış olup her kombinasyondan 15
adet tek bitki seçimi yapılmıştır. 2012 yılında melezlemeleri yapılan 52 kombinasyona ait F 2
hatlarından da 15’şer adet tek bitki seçimi yapılmış olup; F3 ve F2hatlarından lif ve kalite
değerlerine göre ebebeynlerden üstün olan hatlar bir sonra ki yıla aktarılacaktır.
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
: Endüstri Bitkileri
: Pamukta Verimliliğin ve Kalitenin Artırılması
TAGEM/TA/003/01/10
Melezleme Islahı ile Çeşit Geliştirme ve Adaptasyon
Araştırmaları
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Koordinatör Kuruluş
Mayagro Tohumculuk A.Ş. BURSA, Doğu Akdeniz
Yürütücü Kuruluşlar
Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Müdürlüğü ADANA, Pamuk
Araştırma İstasyonu Müdürlüğü Nazilli/AYDIN, GAP
Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Müdürlüğü DİYARBAKIR, GAP Tarımsal Araştırma
Enstitüsü Müdürlüğü ŞANLIURFA, Doğu Akdeniz Geçit
Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu Müdürlüğü K.ARAŞ
TAGEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Ayten DOLANÇAY
Proje Yürütücüsü
Zeki NASIRCI, Levent ULUBAŞ, Yusuf AKTAY, Hacer
Yardımcı Araştırıcılar
KAYA, Sedat SÜLLÜ, Bekir S. ÖZBEK, Süleyman
ÇİÇEK, Eyüp HAREM, Emine KARADEMİR, Çetin
KARADEMİR, Nazife ÖZKAN OGUR, , Ömer KÜÇÜK,
Bülent ÇETİN, Abuş YILDIRIM, Güven BORZAN,
Ramazan Ş. GÜVERCİN
01.04.2008-31.03.2013
Başlama-Bitiş Tarihleri
2009: 112.300 TL 2010:133.900 TL 2011: 120.500 TL 2012:
Projenin Toplam Bütçesi
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No
Proje Başlığı
131.200 TL 2013: 120.100 TL
Proje Özeti
: 2008 ile 2013 yıllarında 5 yıl süreyle yürütülecek bu projenin tarla çalışmaları,
yurdışından sağlanan 68 genetik stok materyalinin Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsünde
ekilmesi ile başlatılmıştır. Yine aynı yıl Nazilli, Adana, Kahramanmaraş ve Diyarbakır’da yeni bir
melezleme programı oluşturulmuş ve oluşturulan program çerçevesinde 4 ayrı enstitüde 85 yeni
melez kombinasyon elde edilmiştir. 85 melez kombinasyona ait tohumluklar zıt sezonda F1 üretimi
için Kosta Rika’ya gönderilmiştir. Kış sezonunda Kosta Rika’da yetiştirilen F2 tohumlukları, 2009
yılı ekim döneminde Kosta Rika’dan Türkiye’ye getirilmiş ve her bir kombinasyona ait F2
tohumlukları, proje yürütücüsü enstitülerde ekilmiştir. 2009 yılı yetiştirme sezonunda, deneme
alanlarında ekilen F2 populasyonlarından hasat öncesi teksel bitki seleksiyonları yapılmıştır. 2010
yılı ekim sezonunda F3 döl sıralarının ekimleri gerçekleştirilmiş, F4’e aktarılacak Döl Sıralar
belirlenerek hasat işlemleri gerçekleştirilmiştir. Hasat sonrası Kütlü Verimi, Çırçır Randımanı ve Lif
100
Kalite özellikleri baz alınarak Kosta Rika’ya zıt sezon üretimi için gönderilecek F4 generasyonuna
ait materyal belirlenmiştir. 2009 yılında ayrıca 2008 yılı Genetik Stok gözlem ve lif kalite
sonuçları doğrultusunda 40 yeni melez kombinasyon oluşturulmuştur. Bu melezler 2010 yılında F1
generasyonu olarak Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Entitüsünde yetiştirilmiştir. Ayrıca 2010
yılında 60 yeni melez kombinasyon yapılmış olup bu kombinasyonlar F1 generasyonu olarak zıt
sezon üretimi için Kosta Rika’ya gönderilmiştir.
2011 yılı Ekim sezonundan önce Kosta Rika’dan gelen toplam 384 F5 tohumlukları her bir
enstitüde Augmented Deneme Deseninde ekilmişlerdir. 60 F2 melez populasyonları ise 2009
yılında yapılan 40 yeni melez populasyonu ile birlikte toplam 100 F2 populasyonu; Doğu Akdeniz
Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Şanlıurfa GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Diyarbakır GAP
Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi’nde ekilmişlerdir.
Hasat öncesi F2
populasyonlarından teksel bitki seleksiyonları yapılmıştır. Seçilen tek bitkilerin çırçır randımanları
ve lif kalite özellikleri dikkate alınarak 2012 yılında F3 generasyonuna aktarılacak olanlar
belrlenmiştir.
2011 yılında projede yer alan Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Nazilli Pamuk
Araştırma İstasyonu, GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi, GAP Tarımsal
Araştırma Enstitüsü ve Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu’nda F5 döl
sıralarının ekimleri gerçekleştirilmiştir. Hasat sezonunda her lokasyonda ümitvar döl sıraları ve
F6’ya aktarılacak tek bitkiler belirlenerek hasat işlemleri gerçekleştirilmiştir. Sıra verimleri, Çırçır
Randımanı lif kalite özellikleri ve tarla gözlemleri dikkate alınarak Porto Riko’ya zıt sezon üretimi
için gönderilecek materyal belirlenmiştir. 2011-2012 kış üretim sezonunda Porto Riko’ya gönderilen
F6 materyali 23.11.2011 tarihinde ekilmiştir.
2011-2012 kış üretim (zıt sezonda) sezonunda Porto Rika’da yetiştirilen F6 materyalinin,
2012 pamuk sezonunda F7 generasyonundaki materyalin ekimleri projede yer alan 5 enstitü
deneme alanlarında yapılmıştır. 2010 yılında MAY AGRO tohumculuk A.Ş ile yapılan ek protokol
çerçevesinde oluşturulan 100 melez kombinasyondan seçilen F2 populasyonundan seçilen tek bitki
seleksiyonu sonucunda ise Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, GAP Uluslararası Tarımsal
Araştırma ve Eğitim Merkezi ve GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü F3 döl sıralarının ekimleri
gerçekleştirilmiştir.
2012 pamuk sezonunda F7 generasyonundaki materyalin ekimleri projede yer alan 5
enstitü deneme alanlarında yapılmıştır. Denemeler sonucunda elde edilen; kütlü verimleri, çırçır
randımanı lif kalite özellikleri ve tarla gözlemleri dikkate alınarak her bir lokasyonda ümitvar
görülen hatlar (her bir lokasyonda yaklaşık 10 hat) 2013 yılında Çok Lokasyonlu Adaptasyon
Denemelerinde değerlendirilecek olup, 2013 yılı sonuçlarına göre tescil ve üretim izinleri için
TTSM’ye başvurulacaktır.
2013 Yılında Yetiştirilen F5 – F8 Melez Populasyon Sayısı
Lokasyonlar 2012 Ekilen
P.Riko’ya
2012 Yılında
2013 Yılında Denemeye
F3 Döl Sıra
Gönderilen F4 Denemeye
alınan F8
Sayısı
Döl SıraSayısı Alınan F7
Yeni Soy Sayısı
Yeni Soy Sayısı
Adana
249
119
35
14
Nazilli
21
14
K.Maraş
23
19
Şanlıurfa
223
143
24
17
Diyarbakır
129
56
26
13
Toplam
601
318
129
77
2013 yılında, her bir enstitü F8 soyları, biri enstitü tarlasında diğeri çiftçi şartlarında olmak
üzere iki lokasyonlu adaptasyon denemeleri kurularak denemelerin hasadı yapılmıştır. Sezon içinde
yapılan tarla ziyaretleri sırasında gerekli bitki gözlemleri alınmış, verim, çırçır randıman ve lif
analizlerinin değerlendirilmesi sonucunda TMN 16 pamuk hattının Ege Bölgesi için TTSM’ye tescil
101
ve üretim izni için başvurulmasına karar verilmiştir.Her lokasyondaümitvar görülen toplan 27 TM
F8 soyunun 2014 yılında da 5 lokasyonda Adaptasyon Denemelere alınmasına karar verilmiştir.
Sadece ,Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma
ve Eğitim Merkezi ve GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde ekimleri yapılan, F3 döl sıralarının
hasatları yapılmıştır. Sıra verimleri, Çırçır Randımanı lif kalite özellikleri ve tarla gözlemleri dikkate
alınarak yapılan seleksiyon sonucunda 318 adet F3 döl kuşağında seçilen tek bitkilerin tohumları
Porto Rika’ya gönderilmiş ve 3 Aralık 2012 tarihinde F4 generasyonu yetiştirilmek üzere ekimleri
yapılmıştır.
Porto Rikoda yetiştirilme sezonunda yaşanan olumsuzluklar (geciken ekim tarihi,
sulama,zararlı kontrolü vs.) hasatlar gecikmiş olup, gümrük problemlerinin de etkisi ile tohumlar
koordinatör enstitüye 3 Temmuz 2013 tarihinde ulaşabilmiştir. 5.07.2013 tarihinde ise Adana ve
Ş.Urfada ekim işleri tamamlanmıştır. DATAEM’de ekimleri yapılan 119 TMA F5 pamuk soylarının
tek bitki ve sıra hasatları 21.11.2013 ve 25.12.2013 tarihlerinde tamamlanmıştır. Geç ekimden
dolayı herhangi bir seleksiyon yapılamamış olup 2014 yılında 119 F5 soyu tümü F6 generasyonunda
test edilecektir. Aynı tarihte GAP TAEM’de ekimleri yapılan 199 TMS ve TMD F5 pamuk soyları
bütün gelişme dönemi boyunca yoğun zararlı etkisi sebebiyle koza oluşumlarını tamamlayamamış,
oluşan kozalar ise don zararına maruz kalmış olup, F6 döl kuşağı için tohum elde edilememiştir.
2014 yılında stok tohumlar kullanılarak 199 F5 soyu yeniden değerlendirilecektir.
2. İş paketi olarak sürdürülen Çeşit Adaptasyon Denemeleri 2009, 2010, 2011 ve 2012
yılında kamu enstitülerinden sağlanan tescil edilmiş veya tescil aşamasında olan yeni pamuk çeşit ve
hatları ile Aydın, Adana, Hatay, Şanlıurfa ve Diyarbakır da adaptasyon çalışmaları yürütülmüştür.
2012 yılında Adana, Hatay, Şanlıurfa ve Diyarbakır’da yürütülen Pamuk Çeşit Adaptasyon
denemelerinde, Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden tescile aday gösterilen 3 pamuk
çeşit adayı da (ADN 123,ADN 811 ve ÇD 69 ) yer almıştır.
Her yıl olduğu gibi 2013 yılında da May Agro tarafından 3 lokasyonda yürütülen
Adaptasyon Denemelerinin hasatları tamamlanmış olup, denemede DATAEM’e ait 6 yeni çeşit
adayı ( ADN 413, ADN 710, ADN 712, ADN 811, ADN SS 01) da test edilmiştir. verim, çırçır
randımanı ve lif özellikleri baz alınarak değerlendirilmeleri tamamlanmıştır.
DEVAM
AFA ADI
: Endüstri Bitkileri (A 04)
PROGRAM ADI
: Pamuk (P-02)
Proje No:
TAGEM/TA/11/05//02/004
Proje Başlığı
Antalya Yöresi Pamuk Ekim Alanlarında Görülen Solgunluk
Hastalığı (Verticillium dahliae Kleb)’na Dayanıklı Pamuk Islahı
Projeyi Yürüten Kuruluş Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü/ ANTALYA
Projeyi Destekleyen
TAGEM
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
İbrahim ÇELİK
Yardımcı Araştırmacılar Metin Durmuş ÇETİN, Oktay ERDOĞAN
Başlama- Bitiş Tarihleri
2010 - 2014
102
Projenin Toplam
2011:8400 TL 2012: 8400 TL
Bütçesi:
2013: 9900 TL 2014:14.300 TL
Proje Özeti
2013 yılında pamuk denemesi 20 adet hat ve 4 adet kontrol çeşitle (Ç-1518, CARMEN,
SG 125, ST 373) birlikte 4 sıralı 12 m uzunluğunda 3 tekerrürlü olarak ekilmiştir. Ekim, sulama,
gübreleme, çapalama, hastalık ve zararlılarla mücadele gibi kültürel uygulamalar zamanında
yapılmıştır.
Bu yıl hastalık gözlemleri, Bitki boyu, odun dalı, meyve dalı, 100 tohum ağırlığı, çırçır randımanı
ve bitki formu gözlemleri alınmıştır. Hasat öncesi 09 Ekimde % 50 koza açım döneminde, 0–4
skalasına göre yaprak hastalık gözlemleri, 20 Kasımda 0–4 skalasına göre 10 bitkide gövde
kesitindeki hastalık gözlemleri alınmıştır. Nazilli Pamuk Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde lif ve
lif teknolojisine ait kalite analizleri yapılmıştır.
2014 yılında 20 hat ve 4 kontrol çeşitle deneme yürütülecek Tohumluk Tescil ve
Sertifikasyon Merkezi’nin gözlemleri alınacaktır.
DEVAM:
1.3 GAP Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
AFA ADI
: Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI : Pamuk
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama - Bitiş Tarihler
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TA/01/02/02/010
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah Araştırmaları
Bazı İleri Pamuk Hat/Çeşitlerinin Diyarbakır ve
Mardin Koşullarına Adaptasyonu
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Merkezi Müdürlüğü, DİYARBAKIR
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Doç. Dr. Emine KARADEMİR
Doç. Dr. Çetin KARADEMİR
Nisan 2010- Aralık 2014
2010 :3.200 TL, 2011:4.500 TL, 2012:5.000 TL,
2013:7.100 TL
2014: 6.200
Proje Özeti :
103
Çalışma 2013 yılında Diyarbakır ve Mardin lokasyonunda 20 adet hat ve çeşit
kullanılarak yürütülmüştür. Denemeler tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekrarlamalı
olarak yürütülmüş, denemede 17 adet yeni hat ve 3 adet kontrol çeşit (Stoneville 468, ADN P
01 ve Teks) yer almıştır. Diyarbakır'da kütlü pamuk veriminin 274-410 kg/da arasında
değiştiği ve ortalama kütlü pamuk veriminin 363 kg/da olduğu, SST06-1-26 (410 kg/da),
STCD06-4-20 (394 kg/da) ve MSR06-2-1 (394 kg/da) hatlarının kontrol çeşit olan Stoneville
468 çeşidinden daha yüksek verime sahip oldukları belirlenmiştir. Mardin lokasyonunda ise
kütlü pamuk veriminin 252 ile 394 kg/da arasında değiştiği, ancak hat ve çeşitler arasındaki
farkın bu lokasyon için önemli olmadığı tespit edilmiştir. Çırçır randımanı özelliğinde hatlar
arasında Diyarbakır lokasyonunda %1 önem düzeyinde farklılıkların bulunduğu, en yüksek
çırçır randımanına Stoneville 468, SST06-3-24 ve SST063-3/2-22 hat/çeşitlerinin sahip
olduğu, Mardin lokasyonunda ise önemli bir farklılığın bulunmadığı belirlenmiştir.
Çalışmanın lif teknolojik analizleri devam etmekte olup, bu analizler tamamlandıktan sonra
değerlendirmeler yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Adaptasyon, Yüksek Verim, Lif Kalitesi
ARA-SONUÇ:
AFA ADI
: Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI : Pamuk
ARA SONUÇ RAPORU
TAGEM/TA/01/02/02/010
Proje No
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah Araştırmaları
Projenin Adı
Yüksek Sıcaklık Stresine Tolerant Pamuk Islahı
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Merkezi Müdürlüğü, DİYARBAKIR
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Doç. Dr. Emine KARADEMİR
Proje Yürütücüsü
Doç. Dr. Çetin KARADEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
Nisan 2010- Aralık 2014
Başlama - Bitiş Tarihleri
2010 :3.500 TL, 2011:4.350 TL, 2012:5.550 TL,
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2013:8.000 L
2014:7.100 T
Proje Özeti (200 kelimeyi geçmeyecek şekilde)Pamuk tarımında küresel ısınma ve yüksek
sıcaklık stresinin etkisini azaltabilmenin yolu yüksek sıcaklık stresine tolerant pamuk
çeşitlerini geliştirebilmektir. Bu amaç son yıllarda bir çok araştırmacının yakından
ilgilendiği bir konudur. Yüksek sıcaklık stresine tolerant pamuk çeşitlerini geliştirebilmek
amacıyla başlatılan bu ıslah projesi 2010- 2014 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada
ıslah amacına uygun olan 15 adet ebeveyn materyal olarak kullanılmıştır. 2010 yılında Line x
tester analiz yöntemine uygun olarak 54 adet kombinasyonda melezlemeler yapılmıştır. Elde
edilen melez hatlara ait tohumlar 2011 yılında ebeveynleri ile birlikte 3 tekrarlamalı
Projeyi Yürüten Kuruluş
104
denemelere alınmıştır. Kütlü pamuk verimi, çırçır randımanı, klorofil içeriği (SDAP değeri),
PAR (Photosynthetic Active Radiation), Yansıma (Fluorescence) ve Fotosentez Verimi
yönünden Ebeveynlerin Genel Uyuşma Yetenekleri (GUY), Melezlerin ise Özel Uyuşma
Yetenekleri (ÖUY) incelenmiştir. Ümitvar olan kombinasyonlar 2012 yılına aktarılmıştır.
2012 yılında 8 sıralı parsellere ekilen kombinasyonlarda amaca uygun, fenolojik görünümü
iyi, tarak ve koza kurumaları az veya olmayan, hastalık ve zararlılara toleranslı olan bitkiler
seçilmiştir. Tarla koşullarında seçilen 334 adet tek bitki verim ve çırçır randımanı yönü ile
değerlendirilmiştir, tek bitki verimi 90 g ve üzerinde, çırçır randımanı % 37.5 ve üzerinde
olan 200 adet tek bitki seçilmiştir. Seçilen 200 adet F2 tek bitki 2013 yılında 5 adet kontrol
çeşit ile test edilmek üzere Augmented deneme desenine göre 4 blok şeklinde ekilmiştir.
Denemede kütlü pamuk verimi 101.55 ile 542.50 kg/da arasında değişim göstermiş, ortalama
342.13 kg/da kütlü pamuk verimi elde edilmiştir. Standart çeşitlerin ortalaması 348.92 kg/da,
en yüksek standart çeşidin ortalaması ise 372.32 kg/da olarak belirlenmiştir. Denemede en
yüksek standart olan SJ-U86 çeşidini (372.32 kg/da) kütlü pamuk verimi yönü ile 64 adet F3
hattının geçtiği belirlenmiştir. F3 hatlarının lif verimi, çırçır randımanı ve lif kalite özellikleri
belirlenerek üstün bulunan hatlar 2014 yılına aktarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Yüksek Sıcaklık Stresi, Tolerans, Yüksek Verim, Lif Kalitesi
Devam:
AFA ADI
: Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI : Pamuk
Proje No
TAGEM/TA/01/02/02/010
Projenin Adı
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah Araştırmaları
Yüksek Sıcaklık Stresine Tolerant Pamuk Islahı
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Merkezi Müdürlüğü, DİYARBAKIR
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Doç. Dr. Emine KARADEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
Doç. Dr. Çetin KARADEMİR
Başlama - Bitiş Tarihleri
Nisan 2015- Aralık 2017
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
37500 TL
Projeyi Yürüten Kuruluş
Proje Özeti (200 kelimeyi geçmeyecek şekilde):
Yüksek Sıcaklık stresine tolerant pamuk ıslahı projesinin devamı niteliğinde bir proje
olup, çalışma kapsamında geliştirilen hatların kontrol çeşitlerle kıyaslanması ve verim, lif
kalite analiz sonuçlarına göre üstün olanlarının belirlenmesi ve çeşit adayı olarak sunulması
amacıyla yürütülecektir.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Yüksek Sıcaklık Stresi, Tolerans, Yüksek Verim, Lif Kalitesi
105
DEVAM :
AFA ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI : PAMUK
TAGEM/TA/11/05/02/003
Proje No
Projenin Adı
Line x Tester Analiz Yöntemi ile GAP Bölgesine
Uygun Pamuk Çeşitlerinin Geliştirilmesi
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Projeyi Yürüten Kuruluş
Merkezi
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Doç. Dr. Çetin KARADEMİR
Proje Yürütücüsü
Doç. Dr. Emine KARADEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
2011-2014
Başlama - Bitiş Tarihleri
2011: 3.000 TL, 2012: 3.600 TL , 2013: 4.000 TL,
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2014: 4.500 TL
Proje Özeti:
Türkiye pamuk ekim alanı ve üretiminde önemli bir yeri bulanan GAP bölgesi
koşullarına uygun yüksek verimli, üstün teknolojik özelliklere sahip, hastalık ve zararlılara
tolerant pamuk çeşitleri geliştirebilmek amacıyla bu çalışma yürütülmektedir. Genetik
çeşitliliğin ve ebeveynler arasındaki genetik uzaklığın çeşit geliştirme çalışmalarında önemli
olduğu, üstün özellikte çeşitlerin bu şekilde elde edildiği bilinmektedir. Bu çalışmada farklı
orijinlere sahip pamuk çeşitlerinin bölge standart çeşitleri ile melezlenerek, en iyi melez
kombinasyonun Çoklu Dizi (Line x tester) analiz yöntemi ile saptanması ve bu
kombinasyonlardan yeni verimli ve kaliteli pamuk çeşitlerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Melezlemelerde ebeveyn (anaç) olarak GAP Bölgesinin standart pamuk çeşitlerinden
Stoneville 453, Maraş 92 ve Sayar 314 çeşitleri ile farklı orijinlere ait Fibermax 832, Tam 94
L 25, Teks, Aşkabat 71, Giza 45, Bahar 14, Gedera 236 çeşitleri kullanılmıştır. 2013 yılında
11 adet ileri hat 2 adet kontrol çeşit ile birlikte tesadüf blokları deneme desenine göre 4
tekerrürlü ekilmiştir. Ekimde her parsel 12 m uzunluğunda 4 sıradan oluşmuştur. Denemede
kütlü pamuk verimi 227.23 ile 373.69 kg/da arasında değişmiş, 2, 4 ve 1 nolu hatlar en
yüksek verim değerini göstererek ilk sıralamada yer almışlardır. Denemenin verim
ortalaması 227.52 kg/da olup, kontrol çeşitlerden üstün bulunan hatlar belirlenmiştir.
Denemede 2013 yılı değerlendirme sonuçlarına göre kontrol çeşitlerden lif kalite yönü ile
üstünlük gösteren hatlar belirlenecektir.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Line x tester , Genel Uyum Yeteneği, Özel Uyum Yeteneği, Lif
Kalitesi
106
Devam:
AFA ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI : PAMUK
Proje No
TAGEM/TA/01/02/02/010
Projenin Adı
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
(III. Aşama
Verimli ve Lif Kalite Özellikleri Üstün
Pamuk Çeşitlerinin Geliştirilmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Merkezi
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Doç. Dr. Emine KARADEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
Doç. Dr. Çetin KARADEMİR
Başlama - Bitiş Tarihleri
2010-2014
Projenin Toplam Bütçesi
2009:........TL
2010 :.......TL
2011:........TL
2012:........TL
2013:........TL
2014:........TL
Proje Özeti
2012 yılında seçilen 6 adet ileri F8 hattı iki adet kontrol çeşit (Stoneville 468, GW Teks)
ile birlikte 2013 yılında tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak
denenmiştir. Denemede kütlü pamuk veriminin 326.40 kg/da ile 384.23 kg/da arasında
değiştiği, ortalama kütlü pamuk veriminin 352.14 kg/da olduğu belirlenmiştir. Lif verimi
143.21 ile 162.17 kg/da arasında değişim göstermiştir. Denemede kütlü pamuk verimi, lif
verimi ve ilk el kütlü oranı yönü ile önemli istatistiki bir farklılık belirlenmemiştir. Çırçır
randımanı % 40.94 ile 44.40 arasında değişim göstermiş olup, en yüksek değer 6 nolu hattan
(% 44.40) elde edilmiştir. Denemede lif teknolojik analizler tamamlandıktan sonra gerekli
değerlendirmeler yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Lif Kalitesi, Verim, Çırçır Randımanı
107
DEVAM
Devam :
AFA ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI : PAMUK
Proje No
TAGEM/TA/01/02/02/010
Projenin Adı
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
(III. Aşama
Verimli ve II. Ürüne Uygun Erkenci Pamuk
Çeşitlerinin Geliştirilmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Merkezi
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Doç. Dr. Emine KARADEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
Doç. Dr. Çetin KARADEMİR
Başlama - Bitiş Tarihleri
2010-2014
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2009:........TL
2010 :.......TL
2011:........TL
2012:........TL
2013:........TL
2014:........TL
Proje Özeti (200 kelimeyi geçmeyecek şekilde)
2013 yılında 5 adet ileri F8 hattı iki adet kontrol çeşit (Stoneville 468, Fantom) ile birlikte
tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak 33.6 m2 lik parsellere 12 m
uzunluğunda 4 sıra olarak ekilmiştir. Ekim 7 Mayıs 2013 tarihinde mibzerle yapılmıştır.
Denemede kütlü pamuk verimi 440.15 ile 451.59 kg/da arasında, lif verimi ise 178.96 ile
192.80 kg/da arasında değişim göstermiş olup, bu farklılık her iki özellik için de önemli
bulunmamıştır. Denemenin ortalama kütlü pamuk veriminin 441.14 kg/da, lif veriminin ise
186.61 kg/da olduğu belirlenmiştir. İlk el kütlü oranı yönünden hat/çeşitler arasında istatistiki
önem düzeyinde farklılıkların bulunduğu belirlenmiş, denemede % 96.69 ile 98.69 arasında
değişen oranda ilk el kütlü oranı değerleri elde edilmiştir. Çırçır randımanı ve lif kalite
parametreleri belirlendikten sonra gerekli değerlendirmeler yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Erkencilik, Verim
108
DEVAM:
AFA ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI : PAMUK
Proje No
TAGEM/TA/10/
Projenin Adı
GAP Bölgesine Uygun Pamuk Çeşitlerinin Çift Melez
Yöntemi ile Geliştirilmesi (2011-2014)
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Merkezi
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Doç. Dr. Emine KARADEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
Doç. Dr. Çetin KARADEMİR
Başlama - Bitiş Tarihleri
2010-2014
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2009:........TL
2010 :.......TL
2011:........TL
2012:........TL
2013:........TL
2014:........TL
Toplam
: 15.400 TL
Proje Özeti (200 kelimeyi geçmeyecek şekilde):
2011 yılında, çift melez (Double-Cross) metoduna uygun olarak yapılan melezlemeler
sonucunda elde edilen ve daha sonraki yıllarda 664 adet tek bitkiden gelen ve seleksiyon ile
ilerletilen F3 tek bitkileri 2013 yılında Augmented deneme desenine göre 4 blok şeklinde
ekilmiştir. Her parsel 12 m uzunluğunda 1'er sıralı parselden oluşmuştur. Denemede 5 adet
kontrol çeşit yer almış, 84 adet yeni hat kontrol çeşitler ile kıyaslanmıştır. Denemede verim,
çırçır randımanı ve lif teknolojik analizler yönü ile kontrol çeşitlere göre üstünlük gösteren
ileri F4 hatları seçilerek 2014 yılına aktarılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Çift Melez Yöntemi, Verim, Lif Kalitesi
109
DEVAM:
AFA ADI: Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI: Pamuk
Proje No:
TAGEM/TBAD/12/A04/P02/02-002
Proje Başlığı
GAP Bölgesi Pamuk Islah Çalışmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü-Şanlıurfa
Projeyi Destekleyen
TAGEM
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Nazife ÖZKAN OGUR
Yardımcı Araştırmacılar Ömer KÜÇÜK, Bülent ÇETİN, Abuş YILDIRIM
Başlama- Bitiş Tarihleri
2012-2016
Projenin Yıllara Göre
2012:10.000-TL, 2013:10.500-TL, 2014:11.00-TL , 2015:11.500-TL,
Bütçesi:
2016:12.000-T
Proje Özeti (200 kelimeyi geçmeyecek şekilde)
GAP bölgesinde yüksek verim potansiyeli yanında kaliteli elyaf özelliklerine sahip ve halen
üretim alanlarında ekilmekte olan Stoneville 468, BA-119, çeşitlerine alternatif yeni çeşitlerin
geliştirilmesi projenin temel amacıdır.
Deneme 1 Mayıs 2013’de ekildi. 1.el hasad 2 ekim
2013’de yapıldı. 2.el hasad 30-31 ekim 2013’de yapıldı.
Bu proje iki aşamadan oluşmaktadır.
2010 yılında melezleme çalışmaları yapılmıştır. Yapılan melezlerin ana ebeveyni Stoneville468 olmak üzere; kuraklığa dayanıklı, erkenci ve kaliteli çeşitler ise baba ebeveyn olarak
kullanılmıştır.
2011 yılında elde edilen F₁’ler ekildi ve geri melez bir (GM₁) melezleme
çalışması yapılmıştır.
2012 yılında geri melez-1 F₁’ler (GM₁F₁) tarlaya ekildi ve geri melez-2
(GM₂) melezleme çalışması yapıldı. F₂ popülasyonu ekilmiş ve F₂’den tek bitki seçimleri
yapılmıştır.
2013 yılında geri melez-1 F₂’ler (GM₁ F₂) tarlaya ekildi ve tek bitki seçimleri
yapıldı. Geri melez-2 F₁’ler (GM₂ F₁) tarlaya ekildi ve sıraları hasad edildi. F3 popülasyonundan
tek bitki ve tek sıra seçimleri yapılmıştır.
F7 kademesinde yer alan NÖ hatlarının, tekerrürlü
verim denemesi ve tek bitkileri ekilmiştir.
F7 kademesinde Ümitvar hatların adaptasyon
denemesinin verim sonuçları alınmıştır. En yüksek değer NÖ-2 hattında görülmüştür (426,9
kg/da). En düşük verim MÇ2 hattından elde edilmiştir 319,6 kg/da’dır.
Çırçır randımanı
değerlerini incelediğimiz zaman en yüksek randıman Çerdo45 hattında görülmüştür (%44,6) ve
çeşitler arasında istatiksel anlamda önemli bir fark görülmüştür. En düşük randıman ZN243
çeşidinde görülmüştür %38,5’dır.
Lif verimi değerleri arasında istatiksel anlamda önemli bir fark görülmüştür. En yüksek lif
verimi Çerdo45 hattında görülürken (178,1kg/da), en düşük lif verimi MÇ2 hattında görülmüştür
(115,9kg/da).
110
DEVAM:
AFA ADI: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI: PAMUK
Proje No
TAGEM/TA/10//01/02/02/007
Projenin Adı
Doğal Renkli Life Sahip Pamuk
Genotiplerinin Geliştirilmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal
Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel
Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Serhan CANDEMİR
Yardımcı Araştırmacılar
Dr. Ramazan GÜVERCİN
Güven BORZAN
Başlama - Bitiş Tarihleri
01.01.2011-31.12.2015
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Proje Özeti Bu araştırma Enstitümüz sorumluluğunda yürütülen “Pamukta Doğal
Renkli Lif Özelliğinin Kalıtımı, Verim, Verim Unsurları ve Teknolojik Özellikleri ile İlişkisi”
isimli projenin 3.dilimini kapsamaktadır.
2012 yılından deneme planına dahil edilen 4 kahve, 3 taba ve 2 yeşil hat, 2013 yılı
mayıs ayında 4 sıra, sıra üzeri 12 m, sıra arası 0,70 m olmak üzere 3 tekerrürlü olarak ekimi
yapıldı. Ayrıca 2012 yılında yapılan kendilemelerden elde edilen tohumlar 3m uzunluğunda
sıralara ekildi.
İzolasyon mesafesine dikkat edilerek, en yakın beyaz pamukla 30m mesafe bırakılmış
ve ayrıca deneme etrafına ve hatlar arasına mısır ekimi yapılarak tozlanmanın önüne
geçilmeye çalışılmıştır.
Taba, Yeşil ve Kahve renge sahip toplam 8 adet hat bir sonraki üretim dönemine
aktarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Renkli pamuk, doğal renkli lif, pamuk
111
DEVAM
AFA ADI: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI: PAMUK
Proje No
TAGEM/TA/04/02/02/012
Projenin Adı
Pamuk Bitkisinde (G. hirsutum L. G.
barbadense L.) Ethyl Methane Sulphonate
Mutageninin, Etkisiyle Belirlenen Hatlar
İçerisinden Yeni Tiplerin Seçilmesi.
Projeyi Yürüten Kuruluş
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal
Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel
Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Hatice Mehtap ERAYMAN
Yardımcı Araştırmacılar
Güven BORZAN
Başlama - Bitiş Tarihleri
01.01.2011-31.12.2015
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2010: 1000 TL, 2011:
2000TL,
2012:3000TL2013:4000 L
2014:4000TL
Toplam
: 14 000
TL
Proje Özeti :
Bu çalışma, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin standart çeşitlerinden
birisi
olan
Teks (Gossypium hirsutum L.) ile G. barbadense L. Türüne ait Aşkabad-100 pamuk
çeşitlerinin Ethyl Methane Sulphonate (EMS) mutageninin etkisi ile oluşturulan
populasyonlarında mutant tiplerini saptamak, bölge standart pamuk çeşidinden verim ve
kalite özellikleri yönünden üstün olan bazı hatları doğrudan seçmek; bu pamuk çeşitlerinden
farklı olup, istenilen morfolojik ve fizyolojik özelliklere sahip olan hatları, ileride çeşitli
melezleme çalışmalarında kullanabilmek üzere genetik stokta toplamak ve böylece bölge
pamuk tarımına ve daha sonra yapılacak pamuk ıslah çalışmalarına yardımcı olabilmek
amacıyla yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk,mutasyon, EMS
112
SONUÇ-BİLGİ
AFA ADI:Tahıllar
Proje No:
Proje Başlığı:
Diyarbakır İli Koşullarında Farklı Toprak
İşleme Yöntemleri Kullanılarak Yeşil
Gübrelemenin Ana Ürün Pamuk ve
Mısırda Verim, Verim Unsurları ile
Toprak
Özelliklerine
Etkisinin
Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş:
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve
Eğitim Merkezi Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
TAGEM
Proje Yürütücüsü:
Betül KOLAY
Yardımcı Araştırmacılar:
Özlem AVŞAR, Şeyhmus ATAKUL,
Dr.Emine KARADEMİR,Yrd.Doç.Dr.
Songül GÜRSOY (Danışman),
Yrd.Doç.Dr.Salih SAYAR
(Danışman)Doç.Dr. İlhan DORAN
(Danışman)
Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin Toplam Bütçesi
2009-2012 (1 yıl uzatılmıştır.)
37000
Proje özeti;
Pamuk bitkisinde kimyasal gübre kullanımı odun dalı sayısı, meyve dalı sayısı, koza
sayısı, bitki boyu ve ekimde yeşil gübre miktarını arttırmıştır. Çırçır randımanını ise
düşürmüştür. Sonbahar döneminde doğrudan ekim şeklinde yem bezelyesinin ekildiği ve
yem bezelyesinin pulluk+kültüvatör ile toprağa karıştırıldığı (YGE) uygulamadan en yüksek
kütlü verimi alınmıştır. Doğrudan ekim uygulamaları ilk yıllarda diğer uygulamalara oldukça
düşük verim verirken, denemenin 3. ve 4. yılında verim potansiyeli oldukça yükselmiştir.
Sonbahar döneminde doğrudan ekim şeklinde yem bezelyesinin ekildiği ve yem bezelyesinin
pulluk+kültüvatör ile toprağa karıştırıldığı (YGE) uygulamada ayrıca en yüksek odun dalı
sayısı, meyve dalı sayısı, koza sayısı ve yaprak klorofil içeriği ölçülmüştür. Sonbahar
döneminde pulluk+kültüvatör sonrası yem bezelyesinin ekildiği ve ilkbaharda doğrudan
ekim şeklinde pamuğun ekildiği (DE) uygulamada ekim öncesi tarlada yeşil gübre miktarının
daha yüksek olduğu görülmüştür. Hem yem bezelyesinin hem de pamuğun sırtlara doğrudan
ekildiği uygulamada (SDE) toprak neminin daha yüksek bulunmuştur.
113
12 Şubat 2014 ÇARŞAMBA
AFA ADI
PROGRAM ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
: PAMUK
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TA/00-03-01-13
Maraş-92 , Erşan-92 ve Furkan Pamuk Çeşitleri Muhafaza Islahı
Projeyi Yürüten Kuruluş Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Güven BORZAN
Yardımcı Araştırmacılar Ramazan Ş. GÜVERCİN
Başlama- Bitiş Tarihleri
Ocak 2010-Aralık 2014
Projenin Toplam
Bütçesi:
2010:
2013:
1560,00 TL
1870,00 TL
2011: 1650,00.TL
2014: 2000,00 TL
2012:
1760,00 TL
Proje Özeti :
Bu çalışmada; Maraş-92,
Erşan-92
sürdürmek ve dereceli tohumluğunu
ve Furkan pamuk çeşitlerinin soy arılığını
hazırlamak amaçlanmaktadır. Denemenin Materyali;
Maraş-92 , Erşan-92 ve Furkan pamuk çeşitleridir. 2013 yılında ; Maraş-92 çeşidinde talep
olmadığı ve Furkan çeşidinin ise Sertifikalı 2 kademesi oluşmadığından bu çeşitlerde deneme
kurulmamıştır. Erşan-92 çeşidinde ise, çeşide ait 36 soyla “Augmented” desenine göre 6
tekerrürlü olarak ve çeşidin orijinal, Sertifikalı-1 ve Sertifikalı-2 kademedeki tohumlukları
kontrol olarak kullanılmak suretiyle 07/05/2013 tarihinde ekilmiş ve 11/10/2013 tarihinde
hasat edilmiştir. Hasattan önce öncelikle sıra seçimi yapılmış daha sonra da bu sıralar
içerisinden tek bitki seçimleri yapılmıştır. Tek bitki seçimlerinde çeşit morfolojisine uygunluk,
solgunluğa dayanıklılık, verim v.b. durumları dikkate alınmıştır. Parseller tek sıralı; 70 cm.
sıra arası ve 12 m. boyundadır.
Elde edilen sonuçlara göre yapılacak değerlendirme sonucunda Elit tohumluğa
gönderilecek sıralar ile bir sonraki yılın döl sıralarını oluşturacak tek bitkilerin seçimi
yapılacaktır.
114
ARA-SONUÇ:
AFA ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
PROGRAM ADI
: PAMUK
Proje No:
Projenin Başlığı
Yürütücü Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama ve Bitiş Tarihi
Projenin Yıllara
Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/12/A04/P02/02-003
Kahramanmaraş’ta Bazı Pamuk Çeşitlerinin Solgunluk Hastalığı
(Verticillium dahliae Kleb.)’na Duyarlılıklarının Belirlenmesi.
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü -Kahramanmaraş
Özbuğday Tohumculuk A.Ş., Bayer Türk Kimya San. Ltd. Şti.,
Monsanto Gıda ve Tarım Tic. Ltd. Şti. ve May Tohum
Doğan GÖZCÜ
Dr.Hale GÜNAÇTI, Betül ÇAKMAK
01/01/2011 - 31/12/2012
2011: Kurum imkanları ile yürütülmektedir.
2012: 6.000
Proje Özeti:
Bu çalışma ile ülkemizde pamuk ıslah çalışmaları sonucu geliştirilen ve yurtdışından getirilip
ülkemizde tescil almış kamu ve özel sektör pamuk çeşitlerinin solgunluk hastalığı etmenine (Verticillium
dahliae Kleb.) karşı duyarlılıklarının belirlenmesi ve hastalığın verim ve lif kalite değerlerine olan etkisi
araştırılmıştır.
Kahramanmaraş Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonunun Verticillium
solgunluğuyla doğal olarak bulaşık deneme alanlarında 2011-2012 yılları arasında yürütülen çalışmada,
3’ü kontrol toplam 18 pamuk çeşidi materyal olarak kullanılmıştır. Deneme tesadüf blokları deneme
deseninde ve üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Parsel büyüklükleri 0,7m x 10m x 2 sıra= 14 m2 olacak
şekilde oluşturulmuştur. Ayrıca, pamuk çeşitleri ile iklim odasında tesadüf parselleri deneme deseninde
saksı denemesi kurulmuş ve suni inekulasyon ile hastalandırılan çeşitler hastalık şiddeti açısından
karşılaştırılmış ve ortalama hastalık şiddeti değerleri belirlenmiştir.Tarla denemesinde hastalık sayımları
parselde bulunan tüm bitkilerde yaprak belirtilerine göre % 5-10 ile % 50-60 koza açımı döneminde (04 skalası) ve hasat sonrası gövde kesiti iletim demetleri renk değişimine bakılarak (0-3 skalası) üç farklı
dönemde hastalık şiddeti belirlenmiştir. Ayrıca, pamuk çeşitlerinin, kütlü verimi, lif verimi, çırçır
randımanı, koza sayısı, 100 tohum ağırlığı ve bazı lif kalite kriterleri gibi özellikleri bakımından çeşitler
karşılaştırılmıştır. Çalışma sonucunda, İncelenen özellikler açısından çeşitler arasında önemli farklılıklar
gösterdikleri saptanmıştır. En tolerant Teks çeşidi bulunurken bunu DP 499, DP 396, Gloria, Flash ve
Claudia çeşitleri izlemiş ve en duyarlı olarak Çukurova-1518 kontrol çeşidi saptanırken, bunu Beren,
Uğur, Özkan ve Erşan 92 çeşitleri izlemiştir. Diğer çeşitler orta derecede duyarlı bulunmuştur. Hastalık
şiddetinin duyarlı çeşitlerde kütlü verim ve koza sayısında önemli düzeyde azaltıcı, çırçır randımanı, 100
tohum ağırlığı, lif uzunluğu ve inceliği üzerinde önemsiz düzeyde, lif mukavemeti, lif üniformitesi, lif
elastikiyetini azaltıcı ve kısa lif indeksini artırıcı etkisinin olduğu yapılan araştırma ile belirlenmiştir.
Çalışma ile duyarlı çeşitlerin hastalıktan yüksek oranda zarar gördüğünü ancak, hastalığa karşı
tolerant ve hastalığın geç dönemlerde görüldüğü çeşitlerde zararın daha az olduğu gözlenmiştir. Elde
edilen sonuçlardan pamukta Verticillium solgunluğuna karşı dayanıklı veya tolerant çeşit kullanımı ile
hastalıktan kaynaklanan verim ve kalite kayıplarının azaltılması bakımından önemli olduğu
düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Verticillium solgunluğu, duyarlılık, tolerans, Kahramanmaraş
115
DEVAM:
AFA ADI
PROGRAM ADI
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ
:
PAMUK
TAGEM/TBAD/12/A04/P02/02-003
Proje
No:
Projenin Başlığı
Kahramanmaraş’ta Bazı Pamuk Çeşitlerinin Solgunluk
Hastalığı (Verticillium dahliae Kleb.)’na Duyarlılıklarının
Belirlenmesi.
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Yürütücü Kuruluş
Müdürlüğü -Kahramanmaraş
Projeyi Destekleyen Kuruluş Özbuğday Tohumculuk A.Ş., May Tohumculuk Bayer Türk
Kimya San. Ltd. Şti. SET Tohumculuk ve Birlik Tarı
Doğan GÖZCÜ
Proje Yürütücüsü
Dr.Hale GÜNAÇTI, Betül ÇAKMAK
Yardımcı Araştırmacılar
01/01/2015 - 31/12/2016 ve 01/01/2017-31/12/2018
Başlama ve Bitiş Tarihi
2015: 11.000 TL-2016: 9,000 TL- 2017 : 11,000 TL-2018 :
Projenin Yıllara
10.000 TL
Göre Bütçesi
Proje Özeti: Bölgemizde pamuk tarımını olumsuz yönde etkileyen faktörlerin başında
Verticillium solgunluğu (Verticillium dahliae Kleb.) gelmektedir.
Hastalığın kontrolünde, kimyasallar ve sıcak su buharı uygulamaları yüksek maliyetleri
nedeniyle geniş alanlarda kullanılmamaktadır. Bu nedenle solgunluğa dayanıklı ve tolerant
ticari pamuk çeşitlerinin tespit edilmesi ve bunların kullanımı ile hastalıktan kaynaklanan
kayıpların en aza indirilmesi önem arz etmektedir.Çalışma Araştırma İstasyonunun Verticillium
solgunluğu ile doğal olarak bulaşık deneme arazisinde ve yapay inokulasyonla iklim odasında
saksı denemesi şeklinde 2015-2016 ve 2017-2018 yılları arasında iki yıl süreli olarak materyal
değiştirilerek dört yıl olarak planlanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde kurulacak deneme,
ülkemizde pamuk ıslah çalışmaları sonucu geliştirilen ve özel firmalar tarafından tescil almış
üçü kontrol olmak üzere toplam 18 pamuk çeşidi ve çeşit adayı ile tesadüf blokları deneme
deseninde dört tekerrürlü olarak kurulacaktır.Hastalık sayımları tarlada, % 5-10 ile % 50-60
koza açımı döneminde yaprak belirtilerine göre 0-4 ve hasat sonrası gövde kesitine bakılarak 03 skalasına göre; saksı denemesinde ise, 4-6 yapraklı dönemde kök bölgesine spor
süspansiyonu verilecek bitkiler hastalığın seyrine takiben yaklaşık 3-5 hafta sonra solgunluk
hastalığı belirtilerine göre 0-4 solgunluk skalası esas alınarak hastalık şiddetine göre
duyarlılıkları belirlenecektir.
Ayrıca, denemeye alınan pamuk çeşitlerinde, kütlü verim, çırçır randımanı, lif verimi koza
sayısı ve bazı lif kalite kriterleri üzerine solgunluk hastalığının etkisine bakılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Verticillium solgunluğu, duyarlı, tolerant, Kahramanmaraş.
116
DEVAM:
2.Pamuk Lif Teknolojisi Araştırmaları
AFA ADI: A 04 Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI: P-02 Pamuk
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/14/A04/P02/03-2
Ege Bölgesinde Pamuk Üretim Havzalarında Pamuk Lif
Kalite Dağılımları ve Havzalar Arasındaki Farklılıkların
Araştırılması
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
İzmir Ticaret Borsası
Söke Ziraat Odası
Dr. Feride ÖNCAN SÜMER
Dr. Nedim ÖZBEK
Şerife BALCI
Özkan TAŞAGİREN
01/01/2014-31/12/2016
2014 yılı:4.000
2015 yılı:5.000
2016 yılı:6.000
Proje Özeti:
Ülkemizde Ege Bölgesinde başlıca pamuk ekim alanları olan 4 farklı havzada
üretilen pamukların kalite açısından karşılaştırılmaları ve bölgede ekilen pamuk çeşitlerinin
kalite özellikleri açısından karşılaştırılması amacıyla yapılan bu çalışma çeşit performans
denemesi ve örnekleme çalışmaları olmak üzere 2 başlıktan oluşmaktadır.
2013 yılında örnekleme çalışmaları yapılmamış, sadece çeşit performans denemesi ön
çalışma şeklinde yürütülmüştür. Çeşit performans çalışmasında bölgede % 5 in üzerinde ekim
alanına sahip çeşitler arasından 13 tanesi Nazilli Pamuk Araştırma İstasyonu deneme
tarlalarında, tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekrarlamalı olarak ekilmiş, bu çeşitlerin
çırçır randımanı, verim ve lif kalite özellikleri belirlenmiştir.
Yapılan istatistik analizinde gerek verim, gerekse çırçır randımanı açısından çeşitler
arasındaki farklılıklar önemli bulunmuştur.
Diğer taraftan HVI ve AFIS cihazları ile ölçülen lif kalitesi özelliklerinde de birçok
özellik bakımından çeşitler arasındaki farklılıklar önemli bulunmuştur.
Bu çalışma sonucunda oluşturulacak veri tabanı elektronik ortamda iplik sektörünün
hizmetine sunulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Lif kalitesi, Veri tabanı, Ege Bölgesi.
117
SONUÇ:
AFA ADI: A 04 Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI: P-02 Pamuk
Proje No:
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama ve Bitiş Tarihi
Projenin yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TA/10/05/02/001
Türkiye Pamuk Lif Kalite Veri Tabanının Oluşturulması
Nazilli Pamuk İstasyonu, Doğu Akdeniz Tarımsal
Araştırma Enstitüsü, Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı
Tarımsal Araştırma İstasyonu, GAP Uluslar arası
Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi, GAP Toprak Su
Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsü
İzmir Ticaret Borsası, Söke Ticaret Borsası
Dr. Nedim ÖZBEK
Hacer KAYA KOCATÜRK, Nazife ÖZKAN OĞUR
Güven BORZAN, Dr. Çetin KARADEMİR
Dr.Emine KARADEMİR, Ayten DOLANÇAY
Özkan TAŞAGİREN
01/01/2010-31/12/2012
2010 yılı:30.000, 2011 yılı:33.700, 2013 yılı:37.500
Proje Özeti:
2010 yılı ile 2012 yılları arasında 3 yıllık olarak yürütülmüştür. Çalışma; Örnekleme
çalışmaları ve çeşit performans çalışmaları olmak üzere iki başlık altında yürütülmüştür.
Örnekleme Çalışmaları: Ülkemizde önemli oranda pamuk üretiminin yapılan 3 üretim
bölgesinde, önemli oranda pamuk üretimi yapılan 14 havza belirlenmiştir.
Ege Bölgesi; Bakırçay Havzası, Gediz Havzası, Küçük Menderes Havzası, Büyük Menderes
Havzası ve Söke Ovası,
Akdeniz Bölgesi; Ceyhan Havzası, Yüreğir Ovası, Amik Havzası ve Kahramanmaraş Ovası
ile çevresi,
Güney Doğu Anadolu Bölgesi; Harran Ovası, Hilvan-Silvan Ovaları ve Çevresi, Kızıltepe
Ovası ve çevresi, Diyarbakır Ovası ve çevresi, Bismil Ovası ve çevresi olarak belirlenmiştir.
Belirlenen 14 havzada, pamuk çırçırlama sezonu başlangıcından, bittiği tarihe kadar tüm
sezonu kapsayacak şekilde 25 adet makine ile, 25 adet el ile hasat edilmiş toplam 50 şer adet
elyaf örneği alınmıştır.
Çeşit Performans Denemelerinde; örnekleme yapılan havzalarda önemli oranda ekilen
çeşitler 3 üretim bölgesinde ekilerek lif kalitesi açısından karşılaştırılmışlardır.
Bölge ve havzalar açısından bazı lif kalite değerleri karşılaştırıldığında;
-Bazı havzalarda üretilen pamukların lif incelik değerlerinin yüksek olduğu,
-Birçok havzada üretilen pamuklarda tohum kabuğu nepsi probleminin olduğu, bu problemin
genellikle üretilen çeşitlerden kaynaklandığı,
-Yine birçok havzada elyaf içeririndeki toz ve çepel miktarlarının oldukça yüksek olduğu,
-Havzalarda üretimi yapılan çeşit sayısının genellikle fazla olduğu saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Lif kalitesi, Veri tabanı, Ege Bölgesi, Akdeniz Bölgesi, Güney
Doğu Anadolu Bölgesi.
118
DEVAM:
3.Pamuk Yetiştirme Tekniği Araştımaları
AFA ADI: A 04 Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI: P-02 Pamuk
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/14/A04/P02/04-2
Geç Ekilen Pamukta (Gossypium hirsutum L.) Düşük
Sıcaklıklarda Uygulanan Farklı Hasat Yardımcılarının
Uygulama Başarısı ve Lif Kalitesi Üzerine Etkileri
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
İzmir Ticaret Borsası,Söke Ziraat Odası
Dr. Nedim ÖZBEK
Dr. Feride ÖNCAN SÜMER, Şerife BALCI
Özkan TAŞAGİREN
Prof. Dr. Aydın ÜNAY
01/04/2013-31/12/2014
2014 yılı:12.000, 2015 yılı:12.000
Proje Özeti: Makinalı hasadın yaygınlaşması ile birlikte hasada yardımcı
kimyasalların kullanımı giderek önem kazanmıştır. Bu kimyasalların bazıları hormonal
etkiye sahipken, bazıları herbisidal etki göstermektedir. Kimyasalların etkili olduğu optimum
sıcaklıklar, kimyasalların yapılarına ve etki şekillerine göre değişmekle birlikte, hormonal
etkiye sahip olanlar uygulama sırasında ve uygulama sonrasındaki hava sıcaklıklarına karşı
daha hassastır.
Ege Bölgesinde, geç ekim yapılan tarlalarda veya normal zamanda ekimi yapılan geççi
çeşitlerde hasat yardımcıları uygulamaları Ekim ayının sonlarında uygulanmaktadır. Bunun
yanında son yıllarda yaygınlaşmaya başlayan 2. ürün pamuk alanlarında hasat Ekim ayı sonu
ile Kasım ayının ilk yarısında yapılmaktadır. Bu tarihlerde hava sıcaklıkları hasat
yardımcılarının etkinlik sınırlarının oldukça altında olmaktadır. Bu nedenle, bu gibi
durumlarda daha düşük sıcaklıklarda etkinlik gösteren hasat yardımcıların kullanımına
gereksinim bulunmaktadır Bu çalışmada, daha düşük sıcaklıklarda etkinlik gösterebilen hasat
yardımcı kimyasallar, farklı kombinasyonlarda kullanılarak, etkinliklerinin belirlenmesi
amaçlanmıştır. Bu amaçla deneme, 6 Haziran 2013 de tesadüf blokları deneme deseninde, 3
tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Kimyasal uygulamalarından 1.uygulama 13 Ekim tarihinde,
2.uygulama 22 Ekim tarihinde yapılmıştır. Kimyasal uygulamaları; en üst çatlamış koza
sayısı 5 olduğunda yapılmış, uygulamada; Ethephon+Clynacide, Thidiazuron+Diuron,
Carfentrazone, Pyraflufen-etyhl, Paraquat, Sodyum Klorat, Amonyum Sülfat ve Glyphosat
kimyasalları değişik kombinasyonlarda uygulanmıştır. Uygulama sonucu uygulama başarısı
yanında uygulamaların tohum ve lif kalitesi üzerine etkileri saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, hasat, yaprak döktürücü, koza açtırıcı, Herbisit, verim, lif
kalitesi, tohum kalitesi.
119
DEVAM :
AFA ADI: A 04 Endüstri Bitkileri
PROGRAM ADI: P-02 Pamuk
Proje No:
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama ve Bitiş Tarihi
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/14/A04/P02/03-1
Ege Bölgesinde Makine ile Toplanan Pamuklarda Başlıca
Kontaminantların Belirlenmesi ve Kontaminasyonsuz
Pamuk Üretim Olanaklarının Araştırılması
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Ege tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği
İzmir Ticaret Borsası
Söke Ticaret Borsası
Dr. Nedim ÖZBEK
Dr. Feride ÖNCAN SÜMER
Şerife BALCI
Özkan TAŞAGİREN
Kenan KESKİNKILIÇ
Ahmet AKKAYA
Serkant ÇALIK
01/04/2013-30/04/2015
2015 yılı:8000
2016 yılı:8000
Proje Özeti:
Bu çalışmada Ege Bölgesindeki mevcut kontaminantların belirlenmesi ve kontrollü üretim yolu
ile azaltılabilme olanaklarının araştırılması amaçlanmıştır. Çalışma Ege Bölgesinde en fazla pamuk
ekim alanına sahip, aynı zamanda makinalı hasadın en yoğun olarak yapıldığı üç alanda (Söke,
Menemen, Koçarlı) yürütülmektedir. Proje 3 yıl olarak planlanmış, 1. Yıl; kontaminasyon açısından
mevcut durumun saptanması, 2. Yıl eğitim çalışmaları, kontrollü üretim, hasat ve çırçırlama
faaliyetleri, 3.yıl; verilerin değerlendirilmesi şeklindedir.
1. yıl: Söke ilçesinde 3 adet, Menemen ve Koçarlı ilçelerinde 1’er adet olmak üzere belirlenen 5
çırçır işletmesinde kütlülerde, 5 iplik fabrikasında balyalardan kontaminantlar belirlenerek
gruplandırılmaktadır. 1. Yıl sonunda bölgede üretilen ve makine ile toplanmış pamukların içerdiği
kontaminantlar önemli oranda belirlenmiş olacaktır.
2.yıl: Bir önceki yıl belirlenmiş çırçır işletmelerinin alım yaptığı üreticiler belirlenecek ve bu
üreticilere yönelik eğitim çalışmalarına başlanacaktır. Birinci yıl yapılan survey çalışması sonucunda
saptanan bulaşma kaynaklarına göre üreticiler, makine operatörleri, çırçır ustaları ve nakliyeciler
yapılacak eğitim çalışmaları ile ayrı ayrı bilinçlendirilecektir. Hasat sezonu öncesi her bir çırçır
işletmesi için ayrı birer pamuk üretim sorumlusu (kontrolör) belirlenecektir. Tarla bazında üretim,
hasat yardımcı uygulaması, hasat ve nakliye faaliyetleri bu sorumlular nezaretinde
gerçekleştirilecektir.
3.yıl ise veriler değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Kontaminasyon, Çırçırlama
120
SONUÇ
AFA ADI: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
PROGRAM ADI: PAMUK- P 02
Proje No
TAGEM/TA/11/05/02/005
Proje Başlığı
Ege Bölgesinde İkinci Ürün Pamuk Üretiminde Farklı
Toprak İşleme Ve Ekim Sistemlerinin Karşılaştırılmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
M.Koray ŞİMŞEK-Ziraat Yüksek Mühendisi
Yardımcı Araştırmacılar
M. Niyazi KIVILCIM- Ziraat Yüksek Mühendisi
Mehmet DEMİRTAŞ-Ziraat Yüksek Mühendisi
Önder ERALP- Ziraat Yüksek Mühendisi
Aylin ALTINAY GÜNDOĞDU-Makine Mühendisi
Başlama-Bitiş Tarihleri
01.01.2011-31.12.2012
Projenin Yıllara Göre
2011:54.000 TL 2012:17.000 TL
Bütçesi
Proje Özeti
Bu çalışma 2011 ve 2012 yılarında Büyük Menderes havzası, Nazilli Ovasında,
sulanabilir koşullarda, buğday hasadı tamamlandıktan sonra, 70 cm sıra arası mesafede, 8
sıralı ve 40 m uzunluğunda tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak
kurulmuştur. Denemede Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğüne ait erkenci pamuk çeşidi
NP Özbek 100 materyal olarak kullanılmıştır.
Bu çalışmada buğday hasadı sonrası anız yakılmaksızın doğrudan ekim, azaltılmış
toprak işlemeli ekim, şeritvari toprak işlemeli ekim ve geleneksel ekim yöntemleriyle ikinci
ürün pamuk ekimi yapılmış ve bu yöntemlerin geleneksel ekim yöntemi ile bitki gelişimi ve
verim yönünden karşılaştırılarak, en uygun yöntemin belirlenmesi amaçlanmaktadır.
Materyal ve metoda bağlı olarak Tarla Filiz Çıkışı (%), İlk Çiçek Açma Süresi (gün), İlk
Koza Açma Süresi (gün), Koza Olgunluk Süresi (gün), Bitki Boyu (cm), Ortalama çıkış
süresi(Gün), Kütlü Pamuk Verimi (kg/da), iş gücü gereksinimi ile ilgili sayım ve ölçümler
zamanında yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında uygulanan yöntemler ekonomik analize
tabi tutulmuştur.
Anahtar Kelimeler: 2. ürün pamuk, azaltılmış toprak işleme, anıza ekim
121
Devam:
AFA ADI: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
PROGRAM ADI: PAMUK- P 02
Proje No
TAGEM/TBAD/14/A04/P02/04-3
Proje Başlığı
Salisilik
Asidin
Pamukta
(Gossypium
hirsutum
L.)
Kuraklığa Bağlı Fizyolojik Parametreler ve Lif Kalitesi
Üzerine Etkisi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
M.Koray ŞİMŞEK-Ziraat Yüksek Mühendisi
Yardımcı Araştırmacılar
Mehmet DEMİRTAŞ- Ziraat Yüksek Mühendisi
Nebi AKYOL- Ziraat Mühendisi
Halil DÜNDAR-Ziraat Yüksek Mühendisi
Başlama-Bitiş Tarihleri
01.01.2014-31.12.2016
Projenin Yıllara Göre
2014: 45.00 TL, 2015: 15.000 TL, 2016:15.000 TL
Bütçesi
Proje Özeti
Bu çalışma Büyük Menderes havzası Nazilli Ovasında sulanabilir koşullarda, 70 cm x
15 cm ekim sıklığında, 4 sıralı, 12 m uzunluğundaki parsellerde, bölünmüş parseller deneme
desenine göre 4 tekerrürlü kurulacaktır.
Çalışmada materyal olarak kullanılacak GSN 12 pamuk çeşidi ana parsellerde tarla
kapasitesinin % 100’ü, % 75’i, % 50’si, %25’i miktarlarında sulama yapılarak ve hiç
sulamadan kuraklık stresi oluşturulacak, alt parsellerde ise çiçeklenme başlangıcından
itibaren 10 gün ara ile 4 kez 0 mg/da, 50mg/da, 500 mg/da, 5g/da, 50g/da dozlarında salisilik
asit (SA) yapraktan uygulanacaktır.
Denemede farklı doz ve kuraklık seviyelerinde salisilik asit uygulaması ile kuraklığa
bağlı fizyolojik parametrelerde ortaya çıkabilecek değişikliklerin belirlenmesi, lif kalitesi
üzerine etkisi ve salisilik asidin kuraklığa töleranslık yönünden etkisinin belirlenmesi
amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Pamuk, Salisilik asit, kuraklık stresi
122
DEVAM:
AFA ADI
PROGRAM ADI
: Endüstri Bitkileri (A 04)
: Pamuk (P-02)
Proje No:
TAGEM/TBAD/14/A04/P02/03-3
Proje Başlığı
Antalya’da İkinci Ürün Pamuk Tarımı Olanaklarının Araştırılması
Projeyi Yürüten Kuruluş Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Antbirlik Pamuk Ve Narenciye Tarım Satış Kooperatifleri Birliği
Kuruluş
Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Dr. Metin Durmuş ÇETİN
Yardımcı Araştırmacılar İbrahim ÇELİK, Önder KABAŞ, Mehmet KOCATÜRK,
Musa KUZGUN, İmdat KESKİN
Başlama- Bitiş Tarihleri
01/05/2014 - 29/02/2016
Projenin Toplam
2014: 5.000 TL
Bütçesi:
2015: 5.000 TL
Proje Özeti
Projemizin başlangıç tarihi 2014 yılı gözükmesine karşın bu yıl (2013) bir ön deneme
kurulmuştur. Denemelerimiz 12 m uzunluğunda 3 m eninde parsel olacak şekilde ve toplam 10
çeşidin (özbek 100, famosa, flora, flash, beren, lydia, elsa, st 373, aksu erkenci ve yenisoy 6)
ekiminden oluşmuştur.
Denememiz, projemizde yer alan buğday sonrası ikinci ürün pamuğun; hasat sonrası
geleneksel işlenmiş alan ve anız üstüne ekimi şeklinde yapılmış. Ekim gerçekleşmeden önce
alanlar sulanmış ve tava gelince ekim gerçekleştirilmiştir.
Tohum yenileme ve çoğaltma, karşılaşılabilecek sorunların gözlemi amaçlı yapılan ön
denemede; en büyük sorunumuz yabancı ot kontrolü olduğu gözlemlenmiştir. Bu netice ile ön
deneme de tohum çoğaltma amacımız istenilen düzeyde olmamıştır.
123
DEVAM :
AFA ADI: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ- A 04
PROGRAM ADI: PAMUK- P 02
Proje No : TAGEM/TBAD/14/A04/P02/04-4
Proje Adı: Pamukta Hasat Zamanında Gerçekleşen Yağışın Verim ve Kalite Üzerine
Etkilerinin Belirlenmesi
Yürütücü Kuruluş: Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Nazilli/AYDIN
İşbirliği Yapılan Kuruluş: Proje Başlama ve Bitiş Tarihi : 01.01.2014-31.12.2015
Projenin Yıllara Göre Bütçesi (TL): 2014: 24.500
2015: 11.500
Proje Yürütücüleri: Şerife BALCI – Zir. Yük. Müh, Dr. Nedim ÖZBEK – Zir. Yük.Müh.
Doç. Dr. Ahmet KILIÇKAN – Dr. Feride ÖNCAN SÜMER – Zir. Yük. Müh.,
Özkan TAŞAGİREN-Tekniker
Projeden Beklenen Faydalar:
İklim koşullarından sıcaklık ve yağış pamuğun ekim alanlarını belirlerler. Üretim
sezonu başı ve sonundaki yağışlar üretim sezonunun sınırlanmasına neden olur. Hasat
zamanındaki yağışlar hasat zamanını geciktirir, maliyeti artırır, verim ve kalite kayıplarına
neden olur. Verim ve kalite kayıplarında çeşidin morfolojik özellikleri ile birlikte yağışın
miktarı, şiddeti, zamanı gibi birçok önemli etken rol oynar. Çeşitlerin yağış karşısında
etkilenme oranları farklıdır. Ege Bölgesinde 2012/2013 sezonunda yaklaşık 23 pamuk
çeşidinin üretimi gerçekleştirilmiştir. Bu çeşitlerden yaygın olarak ekilenler Flash, Baly-308,
Stonaville 373, Claudia ve Gloria çeşitleridir. Bu çeşitlerin bölge içerisindeki toplam ekim
oranları %70-80 olarak gerçekleşmiştir. Çeşitler, koza yapısı ve lif özellikleri bakımından
birbirinden farklıdır. Çalışmada, bölgede en çok ekilmekte olan 6 pamuk çeşidi materyal
olarak alınarak, tesadüf blokları deneme deseninde 4 tekrarlamalı tarla denemesi kurulacaktır.
Deneme tesadüf blokları deneme deseninde 4 tekrarlamalı deneme kurulacaktır. Çalışmada
çeşitlerin koza yapısı (çenet açısı, koza açıklığı, çenet derinliği) ve lüle kopma kuvveti gibi
fiziko-mekanik özellikleri belirlenecektir. Daha sonra gerçekleşen her yağış sonrası yere
döküm oranları, lif kalitesindeki değişim, tohum çimlenme oranındaki değişim ve serbest yağ
asidi değişimleri incelenecektir. Elde edilen veriler yağış miktarı ile ilişkilendirilerek
regresyon ve çoklu regresyon denklemleri ile özellikler arası ilişkiler ve yere döküm
bileşenleri belirlenecektir.
124
DEVAM
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
: ENDÜSTRİ BİTKİLERİ/A04
: ORGANİK TARIM PAMUK ARAŞTIRMALARI/
TBOT - 2011-03
Büyük Menderes ve Menemen Ekolojik Koşullarının Organik Doğal
Renkli Bazı pamuk Çeşitlerinde Verim ve Lif Kalitesi Üzerine
Etkilerinin Araştırılması.
Projeyi Yürüten Kuruluş Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü/ Nazilli
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
M. Niyazi KIVILCIM
Yardımcı Araştırmacılar Dr. Nedim ÖZBEK, Halil DÜNDAR, Ülfet ERDAL, Vural
KARAGÜL, Neslihan UZUN
Başlama- Bitiş Tarihleri 2012-2015
Projenin Yıllara Göre
2012:40.000 TL, 2013:40.000 TL, 2014:40.000 TL, 2015:40.000 TL.
Bütçesi
Proje Özeti :
Proje kapsamında Sarayköy ve Menemen’de tarla denemeleri kurulmuştur.
Denemelere Nazilli DT-15 renkli kontrol çeşit, Aydın-110, Nazilli-84 beyaz, Emirel ve Akdemir
renkli çeşitler alınmıştır. Denemeler tesadüf blokları deneme deseninde 4 tekerrürlü kurulmuştur.
Deneme parsel alanı ekimde 67,2 m² hasatta 33,6m² alınmıştır. Deneme alanlarına 13.11.2012
tarihinde pamuk ekimi öncesi yeşil gübreleme amacıyla 12,5 Kg/da adi fiğ+3 kg/da arpa
ekilmiştir. Yeşil gübre bitkileri çiçeklenme döneminde pamuk ekimi öncesi diskaro ile
parçalanarak toprağa karıştırılmıştır. Yeşil gübreleme ile birlikte %2 N içeren organik ticari
gübreden 350 Kg/da uygulanmıştır.Pamuk ekiminde 6-8 kg/da havlı tohum kullanılmıştır.
Tohumluklar çimlendirme testine tabi tutulmuş ve çimlenme oranları %90-%98 arasında tespit
edilmiştir.
Deneme alanından ekim öncesi ve hasat sonrası toprak örnekleri alınmış, ekim öncesi sonuçları
alınmış ve toprakların tınlı, killi-tınlı, organik madde miktarı %1,07-1,28 düzeyde ve düşük
bulunmuştur. Hasatta alınan örneklerin analiz sonuçları henüz alınmamıştır. Denemeler 2 kez
çapalanmış ve 1 kez seyreltilmiştir. Sulamalar bitki su isteği belirtileri dikkate alınarak,
Menemen’de 4, Sarayköy’de 3 kez yapılmıştır. Hasat Menemen’de 22.10.2013 ve 12.11.2013
tarihlerinde; Sarayköy’de 11.10.2013 ve 05.11.2013 tarihlerinde 2 kez yapılmıştır. Parsel
veriminden dekara verimler hesaplanmıştır. Ortalama verimler Sarayköy’de 260,0-361,4
Menemen’de 335,1-377,9 Kg/da bulunmuştur. 100 tohum ağırlığı, lif kalite, elyaf renk analizleri
henüz alınmamıştır.
Anahtar Kelimeler: Organik doğal renkli pamuk, renk, verim, Büyükmen. havzası, Menemen
Havzası
125
BİLGİ :
TUBİTAK 1001
Proje Başlığı
Kahramanmaraş ve Elbistan Ova Koşullarına Uygun Erkenci Pamuk
(Gossypium hirsutum L.) Çeşitlerinin Belirlenmesi ve Çoklu Dizi
(LinexTester) Yöntemince Elde Edilecek Melezlerden Yeni
Genotiplerin Geliştirilmesi
Proje Lideri
Dr. Ramazan Şadet GÜVERCİN
Projeyi Yürüten Kuruluş
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü, Kahramanmaraş.
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
TUBİTAK
Proje Yürütücüleri
Dr. Ramazan Şadet GÜVERCİN
Araştırmacılar
Güven BOZAN
Prof. Dr. Fatih KILLI
Prof. Dr.Mustafa OĞLAKÇI (Danışman)
Başlama- Bitiş Tarihleri
01.01.2011-31.12.2013
Projenin Toplam Bütçesi:
123.500 TL
Proje Özeti:
Bu çalışmada, erkenci pamuk yetiştiriciliğinin sağladığı avantajlardan faydalanmak amacıyla,
Kahramanmaraş ve Elbistan koşullarında yetiştirilebilecek, erkenci pamuk çeşitlerinin belirlenmesi
ve çoklu dizi (Line x Tester) yöntemine göre elde edilen melezlerden, yeni erkenci çeşitlerinin
geliştirilmesi hedeflenmiştir. Çalışmada 1 adet geççi, 2 adet orta erkenci ve 5 adet erkenci pamuk
çeşitlerinin yanı sıra, bu çeşitlerin çoklu dizi (Line x Tester) analiz yöntemine göre 2011 yılında
melezlenmesinden elde edilen 15 adet F1 kombinasyonu, bitkisel materyal olarak kullanılmaktadır.
2012 yılında, Elbistan koşullarında pamuk yetiştirilmesi ve hasat yapılması başarılmıştır.
2013 yılı değerlendirmesi ve sonuç raporu yazımı devam etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kahramanmaraş-Elbistan, Pamuk, Erkencilik, Çoklu dizi, Heterosis ve
Heterobeltiosis
126
T.C.
TARIM ve KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
SERİN İKLİM TAHILLARI ARAŞTIRMALARI
PROGRAM DEĞERLENDİRME TOPLANTISI
Program ve Proje Özetleri
10-14 Şubat 2014
127
SERİN İKLİM TAHILLARI ARAŞTIRMALARI PROGRAM DEĞERLENDİRME TOPLANTISI
10 - 14 Şubat 2014
10 Şubat 2014 Pazartesi
I. OTURUM
14.00 – 15.40
Proje Lideri/
Sunan
Proje /Sunum Adı
Kurum
Projenin
Durumu
Başkanlık Divanının Oluşturulması ve Gündem Hakkında Görüşmeler
Dr. Semra ACER
Açılış Konuşması (Grup sorumlusu)
TAGEM
İlknur YALVAÇ
Islahçı Hakları Uygulamaları
BÜGEM
Bilgi
Ali KOÇ
TİGEM Faaliyetleri
TİGEM
Bilgi
Özel Sektör ve Üniversite Sunuları
Sunu
ARA
15.40-16.00
II. OTURUM
16.00-18.00
Ülkesel Serin İklim Tahılları EÜY Araştırmaları
Ülkesel Yulaf Islah Araştırmaları
Sait ÇERİ
Aydın
İMAMOĞLU
Mustafa
ÇAKMAK
Dr. Turhan
KAHRAMAN
Mehmet ŞAHİN
Ülkesel Yulaf Islah Araştırmaları
BDUTAE
Devam
Ege Bölgesi Yulaf Islah Araştırmaları
ETAE
Devam
Geçit Bölgesi Yulaf Islah Araştırmaları
(başlama yılı 2014- sunum yapılmayacak)
GKTAE
Devam
Trakya-Marmara Bölgesi Yulaf Islah Araştırmaları
TTAE
Devam
Yeni
Yulaf Islah Materyalinin Bazı Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
(başlama yılı 2014- sunum yapılmayacak)
BDUTAE
Devam
BDUTAE
Devam
Ülkesel Çavdar Islah Araştırmaları
Şah İsmail
CERİT
Çavdar Çeşit Geliştirme Projesi
128
Ülkesel Tritikale Islah Araştırmaları
Dr. Emel ÖZER
Ümran
KÜÇÜKÖZDEM
İR
Mustafa
ÇAKMAK
1- Ülkesel Tritikale Islah Araştırmaları
2- Tritikale Islah Materyalinin Bazı Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
BDUTAE
1. Devam
2. Devam
Doğu Anadolu Bölgesi Tritikale Islah Araştırmaları
DATAE
Devam
Geçit Bölgesi Tritikale Islah Araştırmaları (başlama yılı 2014sunum yapılmayacak)
GKTAE
Devam
KKTC
TAE
Bilgi
11 Şubat 2014 Salı
I. OTURUM
09.00-10.30
Ülkesel Kışlık Dilim Arpa Islah Araştırmaları
Dr. Reşat
DEĞİRMENCİ
Rahime
KARATAŞ
Namuk ERGÜN
Ümran
KÜÇÜKÖZDEM
İR
Soner YÜKSEL
Arzu AKIN
İbrahim KARA
Dr. İrfan
ÖZTÜRK
Dr. Turhan
KAHRAMAN
Rahime
KARATAŞ
KKTC Koşullarına Uygun Arpa Çeşitlerinin Geliştirilmesi,
Yetiştiriciliği ve Kademeli Tohumluk Üretim Sisteminin
Oluşturulması
Maltlık Arpa Çeşitlerinin Kuraklığa Tolerans Seviyelerinin İn
Vitro Koşullarda Biyokimyasal Parametreler Kullanarak
Belirlenmesi
Orta Anadolu Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
OAGKTAİ Yeni
TARM
Devam
Doğu Anadolu Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
DATAE
Devam
Geçit Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
ARA
10.30-10.50
II. OTURUM
10.50-12.30
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Arpa Kalite
Çalışmaları
1- Arpa Islah Araştırmaları
2- Arpa Islah Materyalinin Bazı Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
GKTAE
Devam
GKTAE
Devam
BDUTAE
Devam
Devam
Trakya-Marmara Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
TTAE
Devam
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Arpa Islah Materyalinin
Kalite Özellikleri Belirlenmesi
Maltlık Arpalarda Diallel F1 Melez Döllerinde Agronomik ve
Bazı Fiziksel Malt Kalite Karakterlerinin Belirlenmesi
YEMEK ARASI
12.30-14.00
III. OTURUM
14.00-15.40
TTAE
Devam
OAGKTAİ Devam
129
Ülkesel Yazlık Dilim Arpa Islah Araştırmaları
Enver KENDAL
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
Ali İLKHAN
Dr. Hasan AY
Aydın
İMAMOĞLU
Dr. Safure
GÜLER
GAP Bölgesi Arpa Islah Çalışmaları
Çukurova Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
GAP
UTAE
GAP TAE
DATAE
Ege Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
ETAE
Devam
TARM
Devam
Ülkesel Kışlık Dilim Arpa Kalite Araştırmaları
Ülkesel Yazlık Dilim Arpa Kalite Araştırmaları
ARA
15.40– 16.00
IV. OTURUM
16.00 – 18.00
Devam
Devam
Devam
Ülkesel Kışlık Dilim Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Berrin DUMLU
Ümran
KÜÇÜKÖZDEM
İR
Dr. Ayten
SALANTUR
Mustafa
ÇAKMAK
Soğuğa Dayanıklı Buğday Genotipleri Geliştirmek İçin Anter
Kültürü (Double Haploidi) Yönteminin Uygulanması
Doğu Anadolu Yerel Buğday Çeşitlerinin Erzurum
Koşullarındaki Performansının İzlenmesi ve Soğuğa
Dayanıklılık Derecelerinin Belirlenmesi
DATAE
Yeni
DATAE
Yeni
Orta Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
TARM
Devam
Geçit Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
GKTAE
Devam
TARM
Bilgi
BDUTAE
Devam
Doğu Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
DATAE
Devam
Trakya-Marmara Bölgesi Buğday Islah Araştırmaları
TTAE
Devam
BDUTAE
Devam
12 Şubat 2014 Çarşamba
Dr. Ayten
SALANTUR
Dr. Seyfi TANER
Ümran
KÜÇÜKÖZDEM
İR
Dr.İrfan
ÖZTÜRK
Enes YAKIŞIR
I. OTURUM
09.00 – 10.30
Sanayici, Çiftçi ve Tüketici İstekleri Doğrultusunda Yeni
Ekmeklik ve Makarnalık Buğday Hat ve Çeşitlerinin
Geliştirilmesi
(TÜBİTAK 1003)
Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Kışlık Ekmeklik Buğday Melez Bahçesinin Kuraklığa,
Hastalıklara Tolerans ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
ARA
10.30 - 10.50
II. OTURUM
11.00 -12.30
130
Ülkesel Yazlık Dilim Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Çetin
SAYILGAN
Nihan BAŞ
ZEYBEKOĞLU
Dr. İrfan
ERDEMCİ
Rıza ÜNSAL
Seda PELİT
Hasan Orhan
BAYRAMOĞLU
Dr. M. Nazım
DİNÇER
Ali İLKHAN
Ali KOÇ
Hasan GEZGİNÇ
Hüsnü AKTAŞ
M. Erkan
BAYRAM
M. Erkan
BAYRAM
Batı Akdeniz’de Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum)
Genotiplerinin Yüksek Sıcaklık Tolerans Durumlarının
Tespiti
İzmir ve Sahil Kuşağı Yufka Üretimine Uygun Buğday Çeşit
ve Hatlarının Saptanması ve Bazı Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi (Doktora)
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah
Araştırmaları
Alt proje: Güneydoğu Anadolu Geçit Bölgesi Fakültatif
Buğday Islah Çalışmaları
YEMEK ARASI
12.30-14.00
III. OTURUM
14.00-15.40
Ege Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Yazlık Dilim Serin İklim Tahıllarında Anter Kültür
Yönteminin Uygulanması Çalışmaları
(başlama yılı 2014-Sunum yapılmayacak)
BATAE
Yeni
ETAE
Yeni
GAP
UTAE
Yeni
(Ön
çalışma)
ETAE
Devam
ETAE
Devam
Karadeniz Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
KTAE
Devam
Doğu Akdeniz Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
DATAE
Devam
GAP Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Çalışmaları
GAP TAE
BATAE
Devam
Devam
DAGKAİ
Devam
GAP
UTAE
Devam
MAİ
Sonuç
Devam
MAİ
Devam
Batı Akdeniz Bölgesi Sahil Kuşağı Adaptasyon Çalışmaları
Güneydoğu Geçit Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah
Araştırmaları
ARA
15.40-16.00
IV. OTURUM
16.00-18.00
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah
Araştırmaları
Güney Marmara Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah
Araştırmaları
Yüksek ve Düşük Moleküler Ağırlıklı Gluten AltBirimlerinden Yararlanılarak Ekmeklik Buğdayda Kalitenin
Belirlenmesi
Ülkesel Kışlık Dilim Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
Bayram
ÖZDEMİR
Mustafa
ÇAKMAK
Musa TÜRKÖZ
Orta Anadolu Bölgesi Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
TARM
Devam
Geçit Bölgesi Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
GKTAE
Devam
Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
BDUTAE
Devam
131
13 Şubat 2014 Perşembe
I. OTURUM
09.00-10.30
Ülkesel Yazlık Dilim Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
Ali KOÇ
Rıza ÜNSAL
Dr. M. Nazım
DİNÇER
Sertaç TEKDAL
Ali İLKHAN
Batı Akdeniz Bölgesi Serin İklim Tahılları Adaptasyon
Çalışmaları (Makarnalık Buğday Islah Alt Projesi)
Ege Bölgesi Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
BATAE
Yeni
ETAE
Devam
Doğu Akdeniz Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
DATAE
Devam
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Makarnalık Buğday Islah
Araştırmaları
GAP Bölgesi Makarnalık Buğday Islah Çalışmaları
ARA
10.30-10.50
II. OTURUM
10.50-12.30
GAP
UTAE
GAP TAE
Devam
Devam
Ülkesel Buğday Kalite Araştırmaları
Vedat
BEDİRHANOĞL
U
Yaşar
KARADUMAN
Dr. Turhan
KAHRAMAN
Seydi
AYDOĞAN
Dr. Alaettin
KEÇELİ
Yaşar
KARADUMAN
Dr. Aysun
GÖÇMEN
AKÇACIK
Asuman
K.EVLİCE
Turgay ŞANAL
Arzu AKIN
Kışlık Ekmeklik Buğday Islah Materyalinin Bazı Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Kışlık Ekmeklik Islah
Materyalinin Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Ekmeklik Buğday Islah
Materyalinin Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Ekmeklik Buğday Islah Materyalinin Bazı Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
YEMEK ARASI
12.30-14.00
III. OTURUM
14.00-15.40
Ülkesel Kışlık Dilim Ekmeklik Buğday Kalite Araştırmaları
Ülkesel Yazlık Dilim Ekmeklik Buğday Kalite Araştırmaları
Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Kışlık Makarnalık
Buğday Islah Materyalinin Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Makarnalık Buğday Islah Materyalinin Bazı Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Bulgurun Fonksiyonel Özellikleri ve Teknolojik Kalitesine
Buğday Çeşidi Ve Üretim Yönteminin Etkisi (Doktora)
Ülkesel Kışlık Dilim Makarnalık Buğday Kalite Araştırmaları
Ülkesel Yazlık Dilim Makarnalık Buğday Kalite Araştırmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Kalite
ve Biyoteknoloji Altyapısının Geliştirilmesi Projesi
DATAE
Yeni
GKTAE
Devam
TTAE
Devam
BDUTAE
Devam
TARM
Devam
Devam
GKTAE
Devam
BDUTAE
Devam
TARM
Devam
TARM
Devam
Devam
GKTAE
Bilgi
132
ARA
15.40 – 16.00
IV. OTURUM
16.00 – 18.00
Ülkesel Serin İklim Tahılları Hastalık ve Zararlı Araştırmaları
Hatice CENGİZ
Buğday ve Tritikalede İleri Kademe Hatların Bazı Fungal
Hastalıklara (Pas, Sürme ve Rastık) Karşı Test Edilmesi
DATAE
Yeni
Dr. Kadir AKAN
Ülkesel Serin İklim Tahılları Hastalık Araştırmaları Projesi
TARM
Sonuç
Devam
GKTAE
Devam
BDUTAE
Sonuç
Devam
MAİ
Devam
GKTAE
Yeni
BDUTAE
Yeni
DATAE
Sonuç
TARM
Sonuç
GKTAE
Sonuç
GKTAE
Devam
GKTAE
Devam
GAP
UTAE
Devam
Buğday Kök ve Kök Boğazı Çürüklüğü Hastalığı ile Buğday
Aysel
Kist ve Lezyon Nematodlarına Dayanıklılık Kaynaklarının
YORGANCILAR
Geliştirilmesi
Buğday ve Arpada İleri Çıkmış Hatların Hastalıklara (Pas,
Birol ERCAN
Sürme, Rastık ve Arpa Yaprak Hastalıkları) Karşı Test
Edilmesi
Doğu ve Güney Marmara Serin İklim Tahıl Hastalıkları
Vesile URİN
Araştırmaları Projesi (başlama yılı 2014-Sunum
yapılmayacak)
14 Şubat 2014 Cuma
I. OTURUM
09.00 – 10.30
Ülkesel Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Oğuz ÖNDER
Yüksel KAYA
Dr. Abdulkadir
AVÇİN
Dr. Muzaffer
AVCI
Dr. Erdinç
SAVAŞLI
Dr. Erdinç
SAVAŞLI
Oğuz ÖNDER
Hüsnü AKTAŞ
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Kışlık Ekmeklik
Buğday Islah Materyalinin Morfolojik ve Fizyolojik
Özelliklerinin Belirlenmesi
Ekmeklik Buğdayda Tuza Tolerans Düzeyinin Belirlenmesi
Çukurova Şartlarında Ekmeklik ve Makarnalık Buğdayların
Yüksek Sıcaklığa Toleranslarının Araştırılması
Orta Anadolu Ekim Nöbeti Araştırmaları
ARA
10.30-10.50
II. OTURUM
10.50-12.30
Ekmeklik Buğday Islahında Kullanılabilecek Fizyolojik
Parametrelerin Belirlenmesi
Eskişehir Koşullarında Buğdayda Azotlu Gübre Kalibrasyonu
Değişik Dozlarda Uygulanan Azotun Bazı Ekmeklik Buğday
Çeşitlerinin Karbonhidrat Translokasyonuna Etkisinin
Belirlenmesi (Doktora)
Güneydoğu Anadolu Şartlarında Bazı Ekmeklik Buğday
Çeşitlerinin Kalite Yönüyle Stabilite Yetenekleri ve Mikro
Element İçeriklerinin Araştırılması (Doktora)
133
Mehmet
KARAMAN
Fevzi
PARTİGÖÇ
Dr. Erdinç
SAVAŞLI
İzzet ÖZSEVEN
Dr. Nur
KOYUNCU
Dr. Kadir AKAN
Recep KODAŞ
Dr. Bekir
AKTAŞ
Bazı Ekmeklik Buğday Çeşitlerinin Fizyolojik ve Morfolojik
Özelliklerinin Araştırılması (Y. Lisans)
YEMEK ARASI
12.30-14.00
III. OTURUM
14.00-15.40
Konya İlinde Kuru Koşullarda Geleneksel ve Doğrudan Ekim
Yöntemlerinde Farklı Münavebe Sistemlerinin
Karşılaştırılması
Derine Azot Uygulamasının Ekmeklik Buğdayın Tane
Proteini Kapsamı Üzerine Etkisi
Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Genotiplerinin
Su Baskınlarına Toleranslarının Belirlenmesi. (Doktora)
Buğday ve arpada anter kültürü için en uygun yetiştirme
koşullarının belirlenmesi ve anterlerin ultra soğuk koşullarda
muhafazasının optimizasyonu
Bazı Ekmeklik ve Makarnalık Buğday Çeşitlerinde Ekin Sap
Arılarına (Cephidae. Hymenoptera) Dayanıklılık Sağlayan
Sap Sertlik Genlerinin Moleküler Markörlerle Taranması ve
Zararlıya Karşı Çeşit Reaksiyonlarının Belirlenmesi
Ankara Ekolojik Koşullarında Organik Olarak Yetiştirilen
Ekmeklik Buğday Çeşitlerinin Verim ve Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
GAP
UTAE
Devam
BDUTAE
Devam
GKTAE
Devam
MAİ
Devam
TARM
Devam
TARM
Devam
TARM
Devam
Serin İklim Tahılları Tescil Denemelerinin Sunulması
TTSM
Sunu
ARA
15.40-16.00
III. OTURUM
16.00-18.00
Yeni Araştırma Konuları ve Projelerin Belirlenmesi
Sertifika Töreni
Dilek ve Temenniler
Kapanış
134
Ülkesel Serin İklim Tahılları EÜY Araştırmaları
Ülkesel Yulaf Islah Araştırmaları
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI
: Diğer Serin İklim Tahılları
TAGEM/TBAD/13/A12/P09/001
Proje No:
Ülkesel Yulaf Islah Araştırmaları
Proje Başlığı
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Kuruluş
Sait ÇERİ
Yürütücüsü
Dr. Talat YILDIRIM, Enes YAKIŞIR, Dr. Emel ÖZER, Dr.
Ramazan AYRANCI, Dr. Seyfi TANER, İbrahim Kara, Musa
TÜRKÖZ, Yüksel KAYA, Şah İsmail CERİT, Melek
Yardımcı Araştırıcılar
BAYRAKTAROĞLU, Meltem YAŞAR, Fatih ÖZDEMİR,
Mehmet ŞAHİN, Seydi AYDOĞAN
2013-2017
Başlama-Bitiş Tarihleri
50.000 TL
2016:
2013 :
2017:
Projenin Toplam Bütçesi
2014:
2015:
Dönem Bulguları:2012-13 yetiştirme döneminde denenen hatlar soğuğa, kurağa, hastalığa
dayanıklılık, dane özellikleri iyi olup olmadığına, yatmaya dayanıklılık, kılçıklılık durumu, tane
verimi… gibi özellikleri ve standartlarla olan farklarına bakılarak bir üst kademeye aktarılmışlar
yada tekrar gözlemlenmek üzere seçilmişlerdir.
Verim Denemesi Kademelerinde Yapılan Çalışmalar
2012-2013 Yetiştirme Döneminde Konya-Merkez ve İçeri Çumra lokasyonlarına ekilen ve 56
hat ve çeşitten oluşan Yulaf Ön Verim Denemesi-1 kademesindeki hatlardan 11 materyal 201314 Yulaf Ön Verim Denemesi kademesinde tutulmuş; 25 materyal 2013-14 Yulaf Verim
Kademesine ve 9 materyalde Yulaf Bölge Verim Kademesine alınmıştır.
2012-2013 Yetiştirme Döneminde Konya-Merkez ve İçeri Çumra lokasyonlarına
ekilen ve 56 hat ve çeşitten oluşan Yulaf Ön Verim Denemesi-2 kademesindeki hatlardan 5
materyal 2013-14 Yulaf Ön Verim Denemesi kademesinde tutulmuş; 17 materyal 2013-14
Yulaf Verim Kademesine ve 3 materyalde Yulaf Bölge Verim Kademesine alınmıştır.
2012-13 Yetiştirme Döneminde Konya-Merkez, İçeri Çumra ve Karaman lokasyonlarına ekilen
ve 42 hat ve çeşitten oluşan Yulaf Verim Denemesinden 10 hat 2013-2014 Yulaf Bölge Verim
kademesine aktarılmıştır.
2012-13 Yetiştirme Döneminde Konya-Merkez, İçeri Çumra, Gözlü, Koçaş ve Eskişehir
lokasyonlarına ekilen ve 30 hat çeşitten oluşan Yulaf Bölge Verim kademesindeki hatlardan 16
hat tekrar gözlemlenilmeleri amacıyla 2013-2014 Yulaf Bölge Verim Kademesinde
tutulmuştur.İki yetiştirme döneminde uygulanan Elit Verim Kademe uygulaması bu dönem
kaldırılmış, kademeler yine bölge verime kadar uygulanacaktır.
Projede Önerilen Değişiklikler
Dr. Ramazan AYRANCI, Fatih ÖZDEMİR, Mehmet ŞAHİN ve Seydi AYDOĞAN’ın projeden
çıkarılması önerilmektedir.
135
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten kuruluş
TAGEM/TA/09/07/08/001
Ege Bölgesi Yulaf Islah Araştırmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Uzm.Aydın İMAMOĞLU
Uzm.Seda PELİT, Dr. Hakan HEKİMHAN, Dr. Ceylan
BÜYÜKKİLECİ, Uzm.Özge YILDIZ
01/01/2014-31/12/2018
2014: 27000 TL
2017: 34950 TL
2015: 28600 TL
2018: 38600 TL
2016: 32250 TL
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti: 2012-2013 ekim döneminde 2007 Quaker International Oat Nursery seti içerisinde yer alan
36 adet materyal F6, 47 adet materyal F7 olarak ekilmiştir. Bu materyalde gerekli gözlem ve ölçümler
yapılmış olup, uygun görülenler üst kademeye aktarılmıştır. Ayrıca 2 adet yulaf verim denemesi
hazırlanmış olup, bu denemeler 24.11.2012 tarihinde Menemen lokasyonunda ekilmiştir. Verim
denemelerinde tane verimi, hektolitre ağırlığı, 1000 tane ağırlığı, tane iriliği, protein, βglukan, bitki boyu,
salkımların çıkma zamanı, olgunlaşma gün sayısı ve yatma oranına bakılmıştır.
YBVD-1 de kalite değerlerinden hektolitre ağırlığı, 1000 tane ağırlığı, tane iriliği, protein, βglukan
analizleri yapılmıştır. 2012-2013 üretim döneminde üzerinde çalışılan materyal listesi Çizelge 1’de,
verilmiştir.
Çizelge 2. Yulaf Islah Materyali -2012/2013.
Kaynağı
Ekilen çeşit veya hat sayısı
Yulaf F5 Materyali
36 X5
Yulaf F6 Materyali
47X5
Yulaf Verim Denemeleri 1, Menemen
25
Yulaf Bölge Verim Denemeleri Menemen, Karacabey
50
TOPLAM
490
Verim açısından değerlendirecek olursak; YVD-1’de ortalama tane verimi 364,4504,6
kg/da olurken, denemede yer alan hatların tane verimi 148-521 kg/da arasında gerçekleşmiş ve en
düşük verim Standart Seydişehir çeşidinden, en yüksek verim 20 numaralı hattan elde edilmiştir.
Tane verimi bakımından 12 hat deneme ortalaması değerini geçmiştir. Denemede yer alan
standart çeşitlerin verim değerleri 138-479 kg/da arasında gerçekleşmiş olup, en düşük değer
Seydişehir, en yüksek değer Sarı çeşidinden alınmıştır
YBVD-1’ de ortalama tane verimi 451,2 kg/da olurken, denemede yer alan hatların tane
verimi 209,1-601,9 kg/da arasında gerçekleşmiş ve en düşük verim Standart Faikbey çeşidinden,
en yüksek verim 14 numaralı hattan elde edilmiştir. Tane verimi bakımından 14 hat deneme
ortalaması değerini geçmiştir. Denemede yer alan standart çeşitlerin verim değerleri 209,1-525,8
kg/da arasında gerçekleşmiş olup, en düşük değer Faikbey, en yüksek değer Sarı çeşidinden
alınmıştır (Çizelge 5 ).
YVD-1 ve YBVD-1’de; kalite değerleri açısından oldukça ümitvar sonuçlar alınmış olup,
sonuçlarda deneme ortalamasını geçen oldukça fazla hat olduğu görülmüştür.
136
Proje No
Projenin Adı
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/14/A12/P08/002
Geçit Bölgesi Yulaf Islah Araştırmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü / Eskişehir
TAGEM
Mustafa ÇAKMAK
Savaş Belen (ıslah), Z. Şaban Tunca (ıslah), Soner
Yüksel (ıslah), A.Cevat Sönmez (ıslah), Yaşar
Karaduman (kalite)
2014-2018
2014:5000, 2015:8000, 2016:10000, 2017:14000,
2018:15000
Toplam: 52000 TL.
Proje Özeti :
2014 yılından itibaren başlayan proje kapsamında Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesinden
(Yard.Doç.Dr. Ziya Dumlupınar) temin edilen ülkemizin değişik bölgelerinden toplanmış 98 tane
yerel yulaf popülasyonları Ekim ayında ekilmiştir. 2014 üretim sezonunda bu popülasyonlardan
salkım toplanarak salkım sıraları olarak ekilecektir.
Anahtar Kelimeler: Kışlık yulaf, Islah, Kaba yem, fonksiyonel gıda
TAGEM/TA/10/07/01/005
Trakya-Marmara Bölgesi Yulaf Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü-EDİRNE
Dr. Turhan KAHRAMAN (Islahçı)
Remzi AVCI (Islahçı) , Dr. İrfan ÖZTÜRK (Islahçı)
01.01.2010-31.12.2014
2010: 7.000 TL
2011: 7.500 TL
2012: 7.900 TL
2013: 8.500 TL
2014: 8.500 TL
Toplam: 39.400 TL
Proje Özeti : Trakya-Marmara bölgesi için geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, yüksek
verimli, soğuğa, kurağa, yatmaya ve bölgede yaygın olan bazı hastalıklara dayanıklı insan
beslenmesi ve hayvan yemine uygun alternatif-kışlık çeşitler geliştirmektir. Islah çalışmasında
melezleme, saf hat, seleksiyon ve introdüksiyon metotları kullanılmaktadır. 2011 yılında 7, 2012
yılında 24 ve 2013 yılında ise 10 tekli melez yapılmıştır. 2010 yılında 2, 2011 yılında 3, 2012
yılında 3 2013 yılında 4 yulaf denemesi yürütülmüştür. 2010 yılında iki deneme kurulmuş,
YBVD’deki genotiplerin tane verimi 534,6-772,5 kg/da, 1000 tane ağırlığı 22,7 – 37,0 g,
hektolitre ağırlığı 49,6–60,6 kg arasında, YVD’de genotiplerin tane verimi 531,2-748,9 kg/da,
1000 tane ağırlığı 22,9 – 36,4 g, hektolitre ağırlığı 50,0–54,7 kg arası değişim göstermiştir.
2011 yılında, genotiplerin tane verimi 158,0-817,5 kg/da, 1000 tane ağırlığı 19,1-40,3 g,
hektolitre ağırlığı ise 42,8 – 62,3 kg arasında olmuştur.
YÖVD 24 ve YÖVD 30 genotiplerinin tane verimi standart çeşitlerden % 25-80 daha
yüksek olmuştur. Her iki genotipte soğuğa ve yatmaya dayanıklı olup bisküvilik özellikleriyle de
öne çıkmışlardır.
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
137
2012 yılında genotiplerin tane verimi 210,5-674,4 kg/da, protein oranı % 9,7-17,6, 1000 tane
ağırlığı 21,8-45,0 g, hektolitre ağırlığı ise 46,5-63,6 kg arasında değişmiştir.
2013 yılında, genotiplerin tane verimi 198,9-726,8 8 kg/da, 1000 tane ağırlığı 17,8-39,6 g,
hektolitre ağırlığı ise 42,3-58,9 kg arasında değişmiştir.
2011 yılında YÖVD 24 ve YÖVD 30 genotiplerin tesciline başvuruldu, aynı zamanda bu iki
aday çeşit için üretim izni alınmıştır. 2010-11 yılında YÖVD 30 çeşidinden 1150 kg, YÖVD 24
çeşidinden ise 350 kg ıslahçı materyali üretimi yapılmıştır. 2011-12 yılında YÖVD 24 çeşidinden
2600 kg elit, YÖVD 30 çeşidinden ise 5500 kg elit tohumluk üretilmiştir. 2012-13 yılında ise
YÖVD 24 çeşidinden 385 kg elit, 3340 kg sertifikasız tohum üretilirken, YÖVD 30 çeşidinden
ise 900 kg elit, 5100 kg orijinal-1 kademesinde tohum üretilmiştir.
Anahtar Kelimeler : Yulaf, ıslah, genotip, çeşit, kalite
DEVAM EDEN PROJELER (YENİ TEKLİF)
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Trakya-Marmara Bölgesi Yulaf Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü-EDİRNE
Dr. Turhan KAHRAMAN (Islahçı)
Cengiz KURT (Islahçı)
2015
2015: 40.000 TL
2016: 20.000 TL
2017: 25.000 TL
2018: 30.000 TL
2019: 35.000 TL
Toplam: 150.000 TL
Proje Özeti : Trakya-Marmara bölgesi için geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, yüksek
verimli, soğuğa, kurağa, yatmaya ve bölgede yaygın olan bazı hastalıklara ( taç pası ve kara pas)
dayanıklı insan beslenmesi ve hayvan yemine uygun alternatif-kışlık çeşitler geliştirmektir.
Ülkemizde yulafta geliştirilen çeşit sayısının buğday ve arpa göre düşüktür. Üretilen yulaf çeşit
sayısının yetersiz, verim ve kalitenin ise düşük olmasından dolayı hayvan yetiştiricileri ve gıda
sanayinin ihtiyacı olan tohumluk ve ürün karşılanamamaktadır. Geliştirilen çeşitlerin yatmaya
hassas olmasından dolayı üretimde bazı problemlerle karşılaşılmaktadır. Gıda sanayinin ihtiyacı
olan insan beslenmesinde kullanılan 1000 tane ve hektolitre ağırlığı yüksek, kavuz oranı düşük
çeşitlerin olmaması nedeniyle yurt dışından ithal edilmektedir. Geliştirilen yulaf çeşit sayısının ve
sertifikalı tohum üretiminin düşük olmasından dolayı üreticilerin sertifikalı tohumluk talepleri
karşılanamamaktadır.
Yulaf ıslah çalışmalarında melezleme, saf hat, seleksiyon ve introdüksiyon metotları
kullanılacaktır. Yaptığımız melezler ile koordinatör kuruluş, diğer araştırma enstitüleri ve
yurtdışından sağlanacak materyal üzerinde çalışmalar yapılacaktır. Islah çalışmalarında
materyalin seçiminde modifiye bulk yöntemi kullanılacaktır. F5’e kadar positif seleksiyon ile
bulk yapılacak, F5’ten sonra tek salkımlar seçilecektir. Seçilen tek salkımlar 1m x 2 sıra olarak
tohum çoğaltma ve gözlem amacıyla ekilecektir. Bunlar arasında yapılacak gözlem ve ölçümler
sonucunda üstün bulunanlar bir üst kademeye aktarılacaktır. Gözlem ve değerlendirmeler
sonucunda öne çıkan hatlar verim denemelerine alınacaktır. Denemeler materyal sayısına göre
triple (üçlü) latis yada tesadüf blokları deneme desenine göre kurulacaktır. Verim denemeleri, ön
verim, verim ve bölge verim denemelerinden oluşmaktadır. Denemelerde parsel büyüklüğü
ekimde 7 m x 1m = 7m2, hasatta ise 6m x 1m = 6 m2 olacak şekilde ekilecektir.
Anahtar Kelimeler : Yulaf, ıslah, genotip, çeşit, kalite
138
Proje No
TAGEM/TBAD/14/A12/P08/004
Projenin Adı
Yulaf Islah Materyalinin Bazı Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma
Enstitüsü
TAGEM
Mehmet ŞAHİN
Seydi AYDOĞAN, Aysun GÖÇMEN AKÇACIK,
Berat DEMİR, Sümerya HAMZAOĞLU, Sait ÇERİ
2014-2018
35.500 TL
Dönem Bulguları: Proje 2014 itibariyle başlayacaktır.
2012-2013 yılı Sulu Yulaf Elit Verim denemesinde yer alan genotiplerin özelliklerine ait
ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Yulaf Bölge Verim denemesinde yer alan genotiplerin
özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Yulaf Elit Verim denemesinde yer alan
genotiplerin özelliklerine ait ortalama değerler yapılan analizler sonucu elde edilerek
değerlendirmelere dahil edilmiştir.
Projede Önerilen Değişiklikler
Projede yer alan kimyager Hande ÖNMEZ kurum değişikliği sebebiyle projeden çıkarılmıştır.
Anahtar Kelimeler : Yulaf, ıslah, genotip, çeşit, kalite
Ülkesel Çavdar Islah Araştırmaları
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A12/P09/003
Çavdar Islah Araştırmaları
İbrahim KARA
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma
Enstitüsü Müdürlüğü
Şah İsmail CERİT, Enes YAKIŞIR, Musa
TÜRKÖZ, Dr. Seyfi TANER, Dr. Ramazan
AYRANCI, Dr. Emel ÖZER, Sait ÇERİ, Yüksel
KAYA, Dr. Talat YILDIRIM, Melek
BAYRAKTAROĞLU, Meltem YAŞAR, Aysun G.
AKÇACIK
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Raporun İlgili Olduğu Dönem
2013-2017
67.500 TL
01/10/2012 ile 30/09/2013 arası
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Proje Yürütücüsü Kuruluş
139
Dönem Bulguları:
Çavdar Islah Araştırmaları projesi 2012 güz döneminde Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
gen merkezinden temin edilen 50 adet, Enstitünün yürütmekte olduğu diğer çalışmalar esnasında
toplanan “Çanakkale Çavdar” kodlu 30 adet, “Yerel Çavdar” kodlu 172 adet ve “Ordu Çavdar”
kodlu 9 adet ile Türkiye genelinden toplanan 562 adet Çavdar materyalinin Enstitü deneme
alanına 1s x 1m olarak ekimlerinin yapılmasıyla başlanmıştır.
Ekilen çavdarlarda çıkıştan itibaren çıkış gözlemiyle beraber çeşitli gözlem, ölçüm ve
değerlendirmeler yapılmıştır. Ege Gen Bankasından temin edilen 50 adet materyalin sadece 18
adedi çıkış yapmıştır. Çavdarlarda saflaştırma amacıyla 46 materyale ait 326 adet başakta
kendileme yapılmıştır. Kendileme yapılan 326 başaktan 54’ünde başarı sağlanmış ve dane elde
edilmiştir. Ekilen materyalden yapılan gözlemler sonucu mükerrer olarak ekilmiş olanlar tespit
edilerek eleme yapıldı.
2013-14 sezonu için; 2012-13 sezonunda ekilen çavdarlardan seçilen 209 materyal 13-14 YÇ
koduyla, Ankara Gen Bankasından gelen 16 materyal 13-14 AnGB koduyla, Amerika Gen
Bankasından gelen 50 materyal ÇAGB koduyla ve kendileme sonucu elde edilen 54 materyal 1314 YÇK1 koduyla denenmek üzere 1s x 1m olarak deneme alanına ekilmiştir.
Proje Lideri İbrahim KARA’nın proje liderliğinden ayrılması, görevine proje yürütücüsü olarak
devam etmesi; yerine proje lideri olarak Şah İsmail CERİT’in getirilmesi; Projeye Zir.Yük.Müh.
Oktay OKUR’un dahil edilmesi, Projede yer alan yardımcı araştırmacılardan Dr Ramazan
AYRANCI VE Murat Nadi TAŞ’ın projeden çıkarılması; önerilmektedir.
Ülkesel Tritikale Islah Araştırmaları
AFA ADI
: Tahıllar
PROĞRAM ADI
: Diğer Serin İklim Tahılları
TAGEM/TBAD/13/A12/P09/002
Proje No
Ülkesel Tritikale Islah Araştırmaları
Proje Başlığı
Dr. Emel ÖZER
Proje Lideri
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Proje Yürütücüsü Kuruluş
Zir. Müh. Şah İsmail ÇERİT, Dr. Seyfi TANER, Zir. Müh.
Yardımcı Araştırmacılar
Enes YAKIŞIR, Zir. Müh. Sait ÇERİ, Dr. Ramazan
AYRANCI, Zir. Müh. Musa TÜRKÖZ, Zir. Yük. Müh.
Yüksel KAYA, Dr. Telat YILDIRIM, Zir. Yük. Müh.
İbrahim KARA, Zir. Yük. Müh. Melek
BAYRAKTAROĞLU, Zir. Yük. Müh. Meltem YAŞAR,
Dr. Aysun GÖÇMEN AKCAÇIK, Zir. Yük. Müh. Murat
Nadi TAŞ
2013-2018
Başlama – Bitiş Tarihleri
71,000
Projenin Toplam Bütçesi
30/10/2012 ile 30/10/2013 arası
Raporun İlgili Olduğu Dönem
140
Dönem Bulguları: 2002 yılından beri çalışmaları devam eden Ülkesel tritikale Islah
Araştırmaları sonucunda bugüne kadar 4 çeşit tescil ettirilmiştir: TATLICAK-97, MELEZ-2001,
MİKHAM-2002 VE ALPERBEY. Devam eden projenin 2012-2013 sezonuna ait genel
değerlendirmesi ve 2013-2014 yılı çalışmaları hakkında bilgiler; 2012-2013 yılında TMB sinde
64 adet hat ve çeşit kullanılmıştır. Yapılan melezleme çalışmaları sonucunda 96 adet F1
materyali 2013-2014 ekim sezonu için 2Sx1M şeklinde Konya-Merkez arazisine ekimi
gerçekleştirilmiştir. 58 adet TF1 elle ekimi gerçekleştirilmiştir. 20 adet TF2, 50 adet TF3, 70 adet
TF4, 32 popülasyon toplam 768 adet TF5, 150 adet TGB 6Sx7M makine ile ekimi yapılmıştır. 49
hat-7 çeşit toplam 56 materyal 3 tekerrürlü TÖVD Merkez ve Çumra deneme tarlalarına
ekilmiştir. 20 hat-5 çeşit 4 tekerrürlü olarak TVD (Merkez-Çumra)-TBVD (Merkez, Çumra
Gözlü, Karaman, İzmir, Eskişehir, Erzurum, Sakarya ve Kahramanmaraş) deneme setleri 6Sx7M
makine ile ekimleri gerçekleştirilmiştir. 5 çeşit 4 tekerrürlü olarak Tritikale Tescil Denemesi
Merkez arazisine makine ile ekilmiştir. Toplamda 1662 materyalde çalışmalar yürütülmüştür.
2013-2014 ekim sezonunda toplamda 2011 materyalde çalışmalar yürütülecektir.
Personel: Dr. Ramazan AYRANCI Enstitüden ayrıldığı için projeden çıkarılması. Dr. Aysun G.
AKCACIK ve Zir. Yük Müh. Murat Nadi TAŞ ’ın projeden çıkartılması. Zir. Yük. Müh. Oktay
OKUR ’un Projeye dahil edilmesi; önerilmektedir.
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TA/11/07/08/001
Tritikale
Islah
Materyalinin
Bazı
Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma
Enstitüsü
-Dr. Aysun GÖÇMEN AKÇACIK
Mehmet ŞAHİN, Seydi AYDOĞAN, Berat DEMİR,
Sümerya HAMZAOĞLU, Dr. Emel ÖZER
01.01.2011 – 01.01.2016
12.250 TL
Proje Özeti: Bu projede gerek sanayici gerekse çiftçilerin ve tüketicilerin kalite isteklerine cevap
verecek şekilde çeşit geliştirilmesine katkıda bulunmak, yeni ve mevcut çeşitlerin kalite
özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Ön verim 56 (50 hat+ 6 standart), verim ve bölge
verim denemelerinin her birinde toplam hat ve çeşit sayısı 25 ( 20 hat+ 5 standart çeşit) olup
Merkez ve Çumra lokasyonlarında yetiştirilen kuru şartlara ait materyallerin analizleri 2
tekerrürlü olarak yapılmıştır. Islah bölümü ile birlikte verim ve kalite özelliklerine ait değerler
dikkate alınarak uygun olan hatların seçimleri yapılmıştır. Bu proje kapsamında elde edilen
verilerin varyans analizleri ve gruplandırma yapılarak sonuçlar ıslah materyallerinin seçiminde
kullanılmıştır. 2012-2013 yılı tritikale materyallerinin verim ve bölge verim kademelerine ait
örnekler alınarak bu örneklerde nem, protein, hektolitre ve bin tane olmak üzere kalite ve
istatistik analizleri yapılmıştır. Ön verim, verim ve bölge verim denemelerindeki ortalama protein
oranları; KTÖVD’de % 13.28, KTVD-1’de % 12.87, KTVD-2’de % 13.90, KTBVD’de % 11.64
141
ve STBVD’de % 10.95 olduğu tespit edilmiştir. Bin tane ağırlıkları ise KTÖVD’de 35.68 g,
KTVD-1’de 33.27 g KTVD-2’de 35.19 g, KTBVD’de 32.90 g ve STBVD’de 46.56 g olduğu
belirlenmiştir.
Projede Öngörülen Değişiklikler: Projede yer alan kimyager Hande Önmez kurum değişikliği
sebebiyle projeden çıkarılmıştır.
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/01-006
Doğu Anadolu Buğday Islah Projesi
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Ümran KÜÇÜKÖZDEMİR
Berrin DUMLU, Vedat BEDİRHANOĞLU, Hatice
CENGİZ, Ramazan SELÇUK
2012-2016
Başlama ve Bitiş Tarihleri
2012: 20.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2013: 20.000 TL
2014: 20.000 TL
2015: 25.000 TL
2016: 25.000 TL
Proje Özeti: Eylül ayı başında ekimlerini tamamlayan çiftçiler Eylül Ekim ayı boyunca yağan
yağmurlardan iyi bir şekilde faydalanmış, % 90-100 oranında kış öncesi çıkış elde etmişlerdir.
Mayıs ayı sonu itibariyle bölge genelinde yetersiz yağışlar ve düşük gece sıcaklıkları nedeniyle
bitki gelişimi yavaş seyretmiş dolayısıyla vejetasyon süresi uzamış ve hasat tarihi 10-15 gün
ileriye kaymıştır. Elde edilen bilgilere ve kurulan deneme sonuçlarına göre kuru şartlarda 300-400
kg/da; sulu şartlarda 500-650 kg/da verim alınmıştır.
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
2011’de F4 kademesindeki 29 hattan bulk yapılarak seçilen 15 hat; 21 hattan oluşan F5’ten tek
başak seleksiyonu yapılarak 87 başak seçilmiş ve 2013 Eylül ayında Merkez lokasyonuna
ekilmiştir.
23 hat ve çeşitten oluşan TVD-2 denemesinde ümitvar hat görülen 6 hat Bölge Verim
Denemesine çıkarılmış, bu denemenin ortalama verimi 348,5 kg/da olmuştur.
BDUTAE’den gelen Tritikale Bölge Verim Denemesinden 10 hat Verim Denemesi-2 olarak Ilıca
lokasyonuna ekilmiştir.
4 lokasyonda kurulan Bölge Verim Denemesinde 6 hat/çeşit gözlenmiş, tescile aday olabilecek bir
hat tespit edilmemiş ancak 4 ve 6 no’lu hatlar tekrar Bölge Verim Denemesine çıkarılmıştır. Bu
denemeden Ilıca’da 357,4, Pasinler’de 350,7, Erzincan’da 282,2, Muş’ta 538 kg/da verim elde
edilmiştir.
2010 yılında Enstitümüz tarafından tescil ettirilmiş ÜMRANHANIM tritikale çeşidinden kuru
şartlarda 500 kg verim elde edilmiştir. Bu çeşidin orijinal-1 ve 2 kademede 13750 kg tohumluk
üretimi yapılmış, orijinal-2 kademesindeki tohumluklar sözleşme yapılan 2 özel tohumculuk
şirketi ve TİGEM’e devredilmiştir. Sertifikalı-1 kademesinde üretilen tohum ise bölge çiftçisine
Enstitümüz tarafından satılmıştır.
142
Anahtar Kelimeler: Tritikale, ıslah
Proje No
Projenin Adı
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/14/A12/P08/001
Geçit Bölgesi Tritikale Islah Araştırmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü / Eskişehir
TAGEM
Mustafa ÇAKMAK
Savaş Belen (ıslah), Z. Şaban Tunca (ıslah), Soner Yüksel
(ıslah), A.Cevat Sönmez (ıslah), Yaşar Karaduman
(kalite), Serap Türkölmez (kalite)
2014-2018
2014:5000, 2015:8000, 2016:10000, 2017:12000,
2018:14000 Toplam: 49000 TL.
Proje Özeti:
2014 yılından itibaren başlayan proje kapsamında geçen sene koordinatör enstitüden (Bahri
Dağdaş UTAEM) gönderilen ve F3 olarak Enstitümüzde ekilmiş olan 50 tane tritikale
popülasyonlarından 47 tanesi F4 kademesi olarak 2013-14 üretim sezonu için ekim ayında
ekilmiştir. 2014 döneminde bu popülasyonlardan başak seçilerek tek başak sıralarına ekilecektir.
Anahtar Kelimeler: Kışlık tritikale, Islah, Kaba yem
Ülkesel Kışlık Dilim Arpa Islah Araştırmaları
YENİ TEKLİF PROJE
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
: Tahıllar
: Arpa
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Maltlık Arpa Çeşitlerinin Kuraklığa Tolerans Seviyelerinin
İn Vitro Koşullarda Biyokimyasal Parametreler Kullanarak
Belirlenmesi
Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü – Tokat
TAGEM
Başlama- Bitiş Tarihleri
Zir. Yük. Müh. Rahime KARATAŞ
Yrd.Doç.Dr.İlhami KARATAŞ
Zir. Yük. Müh. Başak ÖZYILMAZ
Zir. Yük. Müh. Özge KOYUTÜRK
Prof. Dr. Nejdet KANDEMİR
2015 – 2016
Projenin Toplam Bütçesi:
19.640,00 TL
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
143
Proje Özeti : Abiyotik stres kaynaklarından biri olan kuraklık, tarımsal alanlarda özellikle
de tahıl alanlarımızda verimliliği olumsuz yönde etkileyen önemli bir etmendir. Türkiye’deki
toplam tahıl ekim alanlarının % 25’ini arpa teşkil etmekte ve bu miktarın büyük kısmı
yemlik geri kalan kısmı da maltlık olarak kullanılmaktadır. Ekonomik getirisinin fazla ve
ihraç edilme potansiyelinin yüksek olması nedeniyle maltlık arpanın bu bağlamda
üretiminin arttırılması gerekmektedir. Ancak kuraklık neticesinde maltlık arpada oluşan
verim kaybı hammadde açığı meydana getirmektedir. Mevcut açığın kapatabilmesi için
stres altında bulunan bitkilerin aşırı olumsuz şartlara dayanabilen ya da bu stresleri tolere
edebilen kaliteli ve yüksek verimli çeşitlerin geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Kuraklık stresine dayanıklı çeşitlerin geliştirilebilmesi, varyasyon yaratma ve bu
varyasyondan doğru seçim yapmayla mümkündür. Melezleme programına alınacak
ebeveynlerin seçimi de bu doğrultuda önemlidir. Çünkü kullanılacak ebeveynlerin strese
dayanıklılık ve tolerans mekanizmasının bilinmesi gerekmektedir.
Günümüzde bitkilerin kuraklık stresine toleransın incelendiği birçok yöntem mevcuttur.
Bunlardan biri olan doku kültürü, kuraklığa toleransın fizyolojik ve biyokimyasal
temellerinin ortaya konulması için yapılan temel araştırmalarda sıkça kullanılmaktadır. İn
vitro koşullarda yapılan denemeler, tamamen kontrollü ve homojen materyal
kullanıldığında, pek çok avantaj sağlamaktadır. Ortaya çıkan farklılığın sadece
uygulamalar nedeniyle oluştuğundan emin olunmakta ve kısa sürede sonuç
alınabilmektedir.
Projede; Türkiye’de üretimi yapılan 12 adet maltlık arpa, dünyada maltlık arpa kalite standardı
olarak kabul edilen Harrington ve kurak şartlara adapte olmuş yemlik Tadmor çeşidi
kullanılacaktır. Belirtilen çeşitlerin embriyolarından kallus elde edilecek ve bu kalluslar su stresi
oluşturması amacıyla farklı dozlarda polietilen glikol (PEG) uygulanan ortamlara aktarılacaktır.
Araştırmada kallus oluşumu (%), kallus ağırlığı (g) ve rejenerasyon kapasitesi (%) parametreleri
dikkate alınacaktır. Ayrıca strese karşı bitkilerde savunma mekanizmasında rol oynayan
antioksidan (peroksidaz, katalaz ve süperoksit dismutaz, prolin ve MDA) enzimlerinin değişimleri
incelenecektir. Böylece çeşitlerin farklı kuraklık dozlarına verdiği tepkilerin karşılaştırılması, hangi
kuraklık dozunda daha etkin olduklarının in vitro koşullarda belirlenmesi sağlanmış olacaktır.
DEVAM EDEN PROJELER
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A12/P05/001
Orta Anadolu Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
İsmail SAYİM
Namuk ERGÜN, Sinan AYDOĞAN, Gülden ÇETİN
ÖZKAN
01.01.2013-31.12.2017
150.000 TL
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Proje Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
1. Yemlik Arpa Islah Çalışmaları
Yemlik Arpa Islahı çalışmalarında amaç, Orta Anadolu ve Geçit Bölgeleri için bölge şartlarında
geniş ölçüde uyum sağlayan, kışa, kurağa, hastalıklara, yatmaya dayanıklı, üstün verimli, iç ve dış
pazar isteklerine cevap verecek kaliteye sahip yemlik arpa çeşitleri geliştirmektir. 2012-2013
yetiştirme sezonunda, Melez Bahçesi, Tek Başak, Açılan Materyal ve Ön verim denemesi
kademesinde toplam 8594 adet materyalin İkizce (Gölbaşı-Ankara) lokasyonunda ekimi
144
yapılmıştır. 24 hat/çeşitten oluşan Yemlik Arpa Verim denemeleri (YAVD 1-8) İkizce
lokasyonunda, 24 hat/çeşitten oluşan Yemlik Bölge Verim denemeleri (YABVD 1,2,3 ve 4), kışlık
olarak İkizce, Gözlü, Altınova, Ulaş ve Malya lokasyonlarında ekilmiştir. Gelişme dönemi
boyunca gözlemleri alınan denemelerin hasadı, 2013 yılı Temmuz ayı içerisinde tamamlanmış ve
deneme materyali tartımlarının yapılması için ambara taşınmıştır. Tartımları tamamlanan deneme
materyalinden alınan veriler istatistiki analize tabi tutulmuş ve elde edilen verim sonuçları, hastalık
testlerinin sonuçları ve kalite sonuçları tescile teklif edilecek hatların belirlenmesi ve 2013-2014
yılı denemelerinin oluşturulması için kullanılmıştır.
2. Maltlık Arpa Islah Çalışmaları
Bu çalışmanın amacı Türkiye’de malt ve bira sanayinin iç ve dış pazar isteklerine uygun kalitede
maltlık arpa çeşitleri geliştirmektir. 2012-2013 yetiştirme sezonunda, önceki yılların verim ve
bölge verim denemelerinden fiziksel ve morfolojik gözlemler ışığında seçilen 24 hat/çeşitten
oluşan Maltlık Arpa Bölge Verim Denemesinin (MABVD) 5 seti İkizce, Gözlü, Altınova, Ulaş ve
Malya lokasyonlarında kışlık olarak ekilmiştir. 25’er hat/çeşitten oluşan Maltlık Arpa Verim
Denemeleri ise (MAVD 1 ve 2) İkizce lokasyonunda yine kışlık olarak ekilmiştir. Gelişme dönemi
boyunca gözlemleri alınan denemelerin hasadı, 2013 yılı Temmuz ayı içerisinde tamamlanmış ve
deneme materyali tartımlarının yapılması için ambara taşınmıştır. Tartımları tamamlanan deneme
materyalinden alınan veriler istatistiki analize tabi tutulmuş ve elde edilen verim sonuçları, hastalık
testlerinin sonuçları ve kalite sonuçları tescile teklif edilecek hatların belirlenmesi ve 2013-2014
yılı denemelerinin oluşturulması için kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Yemlik arpa, maltlık arpa, çeşit geliştirme, yüksek verim, kalite, arpa çizgili
yaprak lekesi ve yaprak lekesi hastalıklarına dayanıklılık.
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/01-006
Doğu Anadolu Buğday Islah Projesi
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Ümran KÜÇÜKÖZDEMİR
Berrin DUMLU, Vedat BEDİRHANOĞLU, Hatice
CENGİZ, Ramazan SELÇUK
2012-2016
2012: 20.000 TL
2013: 20.000 TL
2014: 20.000 TL
2015: 25.000 TL
2016: 25.000 TL
Proje Özeti:
Eylül ayı başında ekimlerini tamamlayan çiftçiler Eylül Ekim ayı boyunca yağan yağmurlardan iyi
bir şekilde faydalanmış, % 90-100 oranında kış öncesi çıkış elde etmişlerdir. Mayıs ayı sonu
itibariyle bölge genelinde yetersiz yağışlar ve düşük gece sıcaklıkları nedeniyle bitki gelişimi yavaş
seyretmiş dolayısıyla vejetasyon süresi uzamış ve hasat tarihi 10-15 gün ileriye kaymıştır. Bitki
boyları kısa kalmış, verim ise ortalama olarak yazlık arpalarda 150-180 kg/da, kışlık arpalarda ise
150-200 kg/da olmuştur. Olgun çeşidinin ekili olduğu tohumluk üretim tarlalarından 450-500 kg/da
145
verim alınmıştır.
2013 yılı itibariyle arpada melezleme çalışmaları başlatılmıştır. Soğuğa dayanıklı arpa çeşitleri
geliştirmek amacıyla yapılan melezlemelerde 6 kombinasyon oluşturulmuştur.
371 hattan, F3 kademesinden 132 hat bulk yapılarak F4 kademesine; F5 kademesinden 179 tek
başak seçilerek F6 kademesine çıkarılmıştır. Arpa Gözlem Bahçesinde bulunan 3 hat soğuktan
zarar görmüş ve elemine edilmiştir. Bu hatların seçiminde diğer verim unsurları ve hastalık
gözlemleri de dikkate alınarak seçimler yapılmıştır.
Kış ve soğuk zararı genellikle her yıl arpa denemelerinde ölüme yol açtığı için 2013 yılında verim
denemesi olarak yalnızca Arpa Bölge Verim Denemesi bulunmakta ve bu denemede 9 genotip yer
almaktadır. Bu deneme 2013-2014 yılında tekrar kurulmuştur. Bu denemeden alınan ortalama
verim Ilıca’da 344, Pasinler’de 712.7, Erzincan’da 287.7, Muş’ta 493.7 kg/da olmuştur.
OLGUN isimli kışlık arpa çeşidimizden kuru şartlarda dekara 520 kg verim alınmış, 350 kg elit,
4600 kg orijinal-1 kademesinde tohum üretilmiş ve orijinal kademede tohumluk, özel bir
tohumculuk şirketine sözleşme gereği devredilmiştir.
ICARDA ile kışlık arpa çalışmaları başlatılmış, materyalin soğuğa dayanıklılık seleksiyonu
Enstitümüzde yapılacaktır.
Anahtar kelimeler: Arpa, ıslah, soğuğa dayanıklılık
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
TAGEM/TBAD/13/A12/P05/005
Geçit Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Soner YÜKSEL
Yardımcı Araştırmacılar
Mustafa Çakmak (Islah), Savaş BELEN (Islah), Z.Şaban TUNCA
(Islah), A.Cevat SÖNMEZ (Islah), Yaşar KARADUMAN
(Kalite), Arzu AKIN (Kalite), Serap TÜRKÖLMEZ (Kalite),
Aysel YORGANCILAR (Hastalık), A.Taner KILINÇ (Hastalık),
Berkan YILMAZ (Hastalık), Aysun KETEN (Hastalık)
Başlama- Bitiş Tarihleri
01.01.2013 – 31.12. 2017
Projenin Yıllara Göre Bütçesi 2013: 10.000 TL
2014: 11.000 TL
2015: 14.000 TL
2016: 15.000 TL
2017: 16.000 TL
Proje Özeti: Melez bahçesinde bulunan 214 hat-çeşit, kombinasyon çalışmalarında kullanılmakta
ve ıslah metodu olarak modifiye bulk yöntemi uygulanmaktadır.
Melezleme de her kombinasyon için 3 başak kullanılmış olup 193 yeni melez kombinasyonu
yapılmıştır. 2012-2013 yılında F1 kademesinden 171 tanesi seçilmiş ve 2013-2014 yılı çalışmalarına
F2 kademesi olarak alınmış ve ekilmiştir. F2 kademesinde 58, F3 kademesinde 244 başak seçilmiş,
aynı kombinasyona ait başaklar bulk edilerek ekimleri yapılmıştır. F4 kademesindeki 196
kombinasyonun 194 tanesinden 2800 tek başak seçilerek gelecek yıl çalışmalarına alınmıştır. F5 tek-
146
başak kademesinde bulunan 155 kombinasyona ait 3875 tek başaktan 489 hat seçilerek önümüzdeki
yıl için gözlem bahçesine alınmıştır.
Verim denemeleri Eskişehir ve Hamidiye, bölge verim denemeleri bu lokasyonlara ilaveten Uşak,
Afyonkarahisar, Konya (Merkez), Konya (Çumra) ile Kütahya bölgelerinde kurulmuştur. 2012-2013
üretim yılında Batı Geçit Bölgesi illerinde genel olarak bir problemle karşılaşılmamış bu yüzden
verim ve kalite kayıpları da yaşanmamıştır. Kütahya, Uşak ve Konya (Merkez) lokasyonlarında
yürütülen denemelerde hata oranı yüksek olduğu için bu lokasyonlar değerlendirmeye
alınmamıştır. Bölgede verimler 236 - 587 kg/da arasında değişmiştir.
2012-2013 yılı ortak arpa bölge verim denemesinde bulunan 1, 3, 4, 19 ve 21 numaralı hatlar aynı
materyal ve deneme planı ile 2013-2014 yılında ikinci kez ekilmişlerdir. 2009 yılında melezleme
yöntemi ile ıslah edilen YEA 4442-1 kodlu çeşit adayımız 12.04.2013 tarihinde toplanan Serin
İklim Tahılları Tescil Komitesince “ÜNVER” ismi ile tescil edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Arpa, Islah, Çeşit, Hat, Lokasyon
Proje No:
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluşlar
TAGEM/TBAD/13/A12/P05/006
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Arpa
Araştırmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Kalite
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Arzu AKIN
Yardımcı Araştırmacılar
Yaşar KARADUMAN, Soner YÜKSEL, Oğuzhan ULUCAN,
Safure GÜLER, Dönüş ERMİŞER
Başlama-Bitiş Tarihleri
Ocak 2013 -Aralık 2017
2013=10.000 TL 2014= 11.000 TL 2015=14.000
TL
2016=15.000 TL 2017=16.000 TL
Proje Özeti: Bu projenin amacı Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Arpa Islah Birimi arpa
ıslah materyalinin verim ve hastalıklara dayanıklılık gibi özellikleri yanında yemlik ve maltlık
açısından kalite özelliklerinin durumu erken generasyonlardan, çeşit tescil aşamasına kadar
belirlenmektir. Bu amaçlarla; ÖVD kademesinden 640 örnekte 1000 tane ağırlığı, protein miktarı,
elek analizi, VD kademesinden 242 örnek ve BVD kademesinde 120 örnekte 1000 dane ağırlığı,
hektolitre ağırlığı, protein miktarı analizleri yapılmıştır. VD ve BVD kademsinde, elek
sınıflandırmasında 2,5+2,8 mm lik elekler üzerinde %75 den fazlası kalan numuneler TARM 'a
gönderilmiştir. Bu numunelerden malt üretilerek, üretilen maltlarda friabilite ye göre seçilenlerde
ince ve kalın extrakt oranı tayini analizleri yapılacaktır. Analizler devam etmektedir. Ayrıca VD ve
BVD örneklerinde beta glukan miktarı, ham selüloz oranı,kavuz oranı analizleri devam etmektedir.
Bütün analiz sonuçları Islah Bölümüne aktarılmıştır ve devam eden analiz sonuçları da
tamamlandığında aktarılacaktır.
Anahtar Kelimeler : Arpa, kalite, ıslah, Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü, protein, elek
analizi, beta glukan miktarı, ham selüloz oranı, kavuz oranı
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
147
TAGEM /TBAD/13/A12/P05/012
Arpa Islah Araştırmaları
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar TAGEM
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Proje Lideri
Dr. Ramazan AYRANCI
Yardımcı Araştırmacılar
Dr. Talat YILDIRIM, Enes YAKIŞIR, Dr. Emel ÖZER, Sait
ÇERİ, Dr. Seyfi TANER, İbrahim Kara, Musa TÜRKÖZ,
Yüksel KAYA, Şah İsmail CERİT, Melek
BAYRAKTAROĞLU, Meltem YAŞAR, Seydi AYDOĞAN,
İlker TOPAL
Başlama- Bitiş Tarihleri
2013-2017
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
68.000 TL
Dönem Bulguları:
2012-13 yetiştirme döneminde enstitümüzde geliştirilen 78 adet Kon.AF1 materyali 1 sıra x 1 m
parsel ebatlarında elle ekilerek denemeye alınmıştır. Popülasyon 8 standart çeşitle birlikte toplam
86 materyal augmented deneme deseninde Kon.AF2 olarak 2013-14 yetiştirme döneminde Konya
merkez lokasyonunda denemeye alınmıştır. 2012-13 deneme yılı için ortak programdan gelen
Ank.AF3 (80 pop) ve Esk
.AF3 (248 pop) olmak üzere toplam 328 materyal Konya-merkez lokasyonunda 2 sıra x 2
m parsel ebatlarında elle ekilerek denemeye alınmıştır. Vejetasyon süresinde yapılan gözlem,
ölçüm ve değerlendirmeler sonucunda Ank.AF3’den 53 ve Esk.AF3’den 201 olmak üzere toplam
254 popülasyon kuru şartlar için seçilmiştir. Seçilen bu 254 popülasyon 28 standart çeşitle birlikte
toplam 282 materyal augmented deneme deseninde KAF4 olarak 2013-14 yetiştirme döneminde
Konya merkez lokasyonunda denemeye alınmıştır. 2013-14 deneme yılı için ortak programdan
gelen Ank.AF3 (100 pop.) ve Esk.AF3 (58 pop) toplam 158 materyal Konya-merkez
lokasyonunda 2 sıra x 2 m parsel ebatlarında elle ekilerek denemeye alınmıştır. Ayrıca, aynı AF5
materyalinde açılma gösteren fakat ümitvar olan başak sıralarından 2736 başak seçilerek AF6
başak sırası generasyonuna ilerletilmiştir. F5 başak sırasından kuru şartlar için seçilen ve 2013-14
deneme yılı için Kuru Arpa Gözlem Bahçesine aktarılan 821 genotip ile Ank. AGB den seçilen 19
hat ve Esk. AGB den seçilen 42 hat ve yerel populasyonlardan (Selendi) teksel seçmeyle elde
edilen 10 hat (toplam 892 hat) ve 223 standart çeşitle beraber (toplam 1115 genotip) augmented
deneme deseninde, 6 sıra x 6 m parsel ebatlarında, mibzerle merkez lokasyonunda ekilmiştir.
Projede Önerilen Değişiklikler
Proje Lideri Dr. Ramazan AYRANCI’nın kurum değişikliği nedeniyle proje liderliğinden
ayrılması, yerine proje lideri olarak İbrahim KARA’nın getirilmesi; Projede yer alan yardımcı
araştırmacılardan Seydi AYDOĞAN ve İlker TOPAL’ın projeden çıkarılması; önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler:
148
Proje No
Projenin Adı
TAGEM/TA/11/07/05/001
Arpa Islah Materyalinin Bazı Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Yürüten Kuruluş
Müdürlüğü Konya
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar TAGEM
Proje Lideri
Seydi AYDOĞAN
Yardımcı Araştırmacılar
Mehmet ŞAHİN, Dr. Aysun GÖÇMEN AKÇACIK, Berat
DEMİR, Sümerya HAMZAOĞLU, İbrahim KARA
Başlama- Bitiş Tarihleri
01.01.2011 – 01.01.2016
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
12.250 TL
Dönem Bulguları:
2012-2013 yılı Kuru Arpa Ön Verim Denemesi 1’ den seçilen hatların ve standart çeşitlerin
özelliklerine ait ortalama değerler,2012-2013 yılı Kuru Arpa Ön Verim Denemesi 2’ den seçilen
hat ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Arpa Verim
Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler,
2012-2013 yılı Kuru Arpa Bölge Verim Denemesi 1’den seçilen hat ve standart çeşitlerin
özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Arpa Bölge Verim Denemes 2’den seçilen
hat ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler yapılan analizler sonucu elde edilerek
değerlendirmelere dahil edilmiştir.
Önerilen Değişiklikler: Projede yer alan Dr. Ramazan AYRANCI ve kimyager Hande Önmez
kurum değişikliği sebebiyle projeden çıkarılmıştır. Ziraat Yük. Müh. İbrahim KARA projeye
dahil edilmiştir
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama - Bitiş tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P05/009
Trakya-Marmara Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müd. EDİRNE
TAGEM
Dr. İrfan ÖZTÜRK
Remzi AVCI, Vedat Çağlar GİRGİN,
Dr. Bülent TUNA
Ekim 2012- Eylül 2017
2013: 15.000 TL, 2014: 17.000 TL, 2015: 18.000 TL,
2016: 18.500 TL, 2017: 18.500 TL
TOPLAM: 87.000 TL
Proje Özeti
Projenin amacı; arpada verimli, kalitesi iyi, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip biyotik
ve abiyotik strese dayanıklı çeşitler elde etmektir. Arpa ıslah çalışmalarında introdüksiyon ve
melezleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada; verim denemelerinde farklı deneme deseni
kullanılmakta (tesadüf blokları ve üçlü kare latis) ve ekimler 6 m2'lik parsellere yapılmaktadır.
Verim denemelerinde morfolojik, fizyolojik ve hastalık gözlemleri tarla koşullarında
yapılmaktadır. Açılan materyalde modifiye bulk metodu kullanılmaktadır.
149
2012-2013 ekim yılında 120 genotipten oluşan melez bahçesi ve diğer ıslah materyali
kullanılarak toplam 181 melezleme yapılmıştır. Açılan materyalde farklı kademelerde toplam
5771 popülasyon üzerinde çalışılmış olup yapılan seleksiyonu sonucunda toplam 410
populasyon bulk edilirken, F5A, F6A ve F7A kademelerinde yapılan seleksiyon sonucu 5222 tek
başak ve durulma gösteren 300 hattın toptan hasadı yapılarak tohum çoğaltma amacıyla gözlem
bahçesine alınmıştır. Toplam 11 verim denemesinde 373 genotip yer almış ve seleksiyon
özelliklerine göre değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, AÖVD’den 28,
AVD’den 16 ve ABVD’den 20 hat seçilmiştir. Açılan materyallerden bulk edilen hatların da yer
aldığı AGB’den 104 hat seçilerek verim denemeleri ve diğer ıslah çalışmalarına alınmıştır.
Verim denemelerinde toplam 168 genotip seçilmiştir. Hastalık ve diğer gözlem bahçesinde 257
genotip yer almış olup, verim denemeleri ve melez bahçesinde yer alan genotiplerin özellikle
yemlik kalite analizlerinin yapımına bu proje döneminde de devam edilmiştir. Proje döneminde
Sladoran, Bolayır, Martı ve Harman arpa çeşitlerinden elit ve orijinal kademelerde yaklaşık 12
ton tohumluk üretimi yapılmıştır. Bölgede üretimi yapılan çeşitlerle aday çeşitlerin tanıtımının
yapıldığı demonstrasyon çalışmaları, tarla günleri, çiftçi toplantıları ve panellere devam
edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Arpa, Islah, Çeşit, Malt, Yemlik, Verim
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/010
Trakya-Marmara Bölgesi Arpa Islah Materyalinin Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü- EDİRNE
Dr.Turhan KAHRAMAN ( Proje Lideri)
Işın AYDIN, Orhan Onur AŞKIN, Dr. İrfan ÖZTÜRK ve
Remzi AVCI
Ocak 20113- Aralık 2017
2013: 7.000 TL
2016: 6.000 TL
2014: 5.000 TL
2017: 6.500 TL
2015: 5.500 TL
Toplam: 30.000 TL
Proje Özeti:
Projenin amacı; yemlik ya da maltlık kaliteli çeşitlerin geliştirilmesine katkıda
bulunmaktır. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü arpa ıslah programındaki değişik
kademelerdeki materyalin kalite özellikleri erken generasyonlardan ( F5, F6 ve F7 ) başlayarak
çeşit tescil aşamasına kadar belirlenmektedir. Bölgemizde yemlik olarak ekilen Sladoran,
Bolayır, Epona ve Martı çeşitlerinden daha yüksek kaliteli çeşitlerin geliştirilmesine katkıda
bulunmaktır.
Arpa ıslah programından gelen farklı kademelerdeki materyalden; 64 adet AÖVD, 25 adet
AVD, 25 x 3 lok. = 75 adet ABVD, 67 adet AGB (Arpa Gözlem Bahçesi) ve 50 adet diğer
denemelerden toplam 281 genotipin 1000 tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, nem, protein oranı ve
elek analizleri yapılmıştır. Genotiplerin 1000 tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, 2,8+2,5 elek üstü
ve irilik sınıfı geçen yıllara göre daha yüksek olmuştur.
Durulmuş hatların 1000 tane ağırlığı; 21,2-54,2 g, hektolitre ağırlığı; 57,9-77,4 kg, protein
oranı; % 6,6-12,4, 2,8+2,5 elek üstü; % 2,9-98,2, irilik sınıfı ; 2-16 arasında olurken, standart
çeşitlerin 1000 tane ağırlığı; 27,1-50,8 g, hektolitre ağırlığı; 67,6-77,5 kg, protein oranı; % 8,211,5, 2,8+2,5 elek üstü; % 35,2-95,6, irilik sınıfı ; 2-15 arasında olmuştur. Durulmuş hatların; %
60,5’i 1000 tane ağırlığı yönünden, % 54,1’i hektolitre ağırlığı yönünden, % 49,3’ü protein oranı
yönünden, % 56,6’sı 2,8+2,5 elek üstü yönünden, % 61,5’i irilik sınıfı yönünden standart
çeşitlerin ortalamalarını geçmiştir.
150
TAGEM/TBAD/13/A12/PO5/011
Maltlık Arpalarda Diallel F1 Melez Döllerinde Agronomik ve Bazı
Projenin Adı
Fiziksel Malt Kalite Karakterlerinin Belirlenmesi
Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Projeyi Yürüten Kuruluş
Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
TAGEM
Kuruluşlar
Proje No:
Proje Yürütücüsü
Rahime KARATAŞ
Danışman
Prof. Dr. Nejdet KANDEMİR
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013-2015
Projenin Yıllara Göre
2013: 5.000,00 TL 2014: 3000,00 TL
Bütçesi
Proje Özeti: Yüksek verimli ve kaliteli maltlık arpa çeşidi geliştirmek amacıyla yürütülen projede,
Türkiye’de en fazla tercih edilen maltlık arpa çeşitleri Zeynelağa, Aydanhanım, Efes3, Tokak
157/37 ile Kuzey Amerika maltlık arpa çeşidi Harrington arasında yarım diallel melezleme metodu
kullanılarak 24/04/2013- 03/06/2013 tarihleri arasında melezleme yapılmıştır. Toplam 10
kombinasyondan her bir kombinasyona ait en az 2900 F1 tohumu olacak şekilde tarla ve sera
koşullarında F1 bitkileri elde edilmiştir.
Elde edilen melez tohumlar, agronomik ve bazı malt fiziksel kalite kriterlerini incelemek amacıyla
30/10/2013 tarihinde Tesadüf blokları Deneme Desenine göre üç tekerrürlü olarak her parselde 495
tohum olacak şekilde el ile ekilmişlerdir. Bölgenin iklim durumuna göre Mart ayı başlangıcında
ikinci ekim gerçekleştirilecektir. Böylece melezlerin en yüksek heterosis ve heterobeltiosis
değerleri belirlenerek bölge ekolojisine uyumunun tespiti yapılmış olup, sitoplazmik erkek kısırlığı
ve apomiksis tekniğinin yaygınlaşması halinde de hibrit tohum üretiminde kullanılması
sağlanabilecektir.
Anahtar Kelimeler
Arpa, Melez azmanlığı, Heterosis, Heterobeltiosis
Ülkesel Yazlık Dilim Arpa Islah Araştırmaları
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI
: Arpa
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Dr. Enver KENDAL
Sertaç TEKDAL, Hüsnü AKTAŞ, Mehmet KARAMAN
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013/2017
Proje Bütçesi
2013(15000), 2014(17000), 2015(18000), 2016(18500),
2017(18500) TL.
Projenin Özeti: Serin İklim Tahılları projesi çerçevesinde enstitünün kurulduğu 1962 yılından
beri çeşitli üretici ve tüketici gruplarının istekleri doğrultusunda, bölge ekolojisine uygun yüksek
verimli, kaliteli, hastalık ve zararlılara tolerant veya mukavim yemlik arpa çeşitlerinin
151
geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Enstitümüzde yürütülen arpa ıslahı programında kullanılan materyal (hat, çeşit, yerel köy
populasyonları) ulusal arpa genetik kaynakları ve uluslararası Araştırma Merkezlerinden temin
edilen materyalden oluşmaktadır.
2012-2013 sezonunda; farklı kademelerden oluşan (F3+F4+F5) toplam 685 adet hat
değerlendirilmiş olup F3 ten 208 hat seçilerek F4 ’e, F4’ten 174 hat bulk edilerek F5’ e aktarılmış
ve F5’ den 372 adet tek başak seçilerek tek başak sıralarına ekilmiştir. F7 kademesinde 430 tek
başak sırası ekilmiş bunlardan 179 adedi Gözlem Bahçesine aktarılmıştır. Gözlem bahçesinde
ekilen 91 hattan 57 hat ve ÖVD den belirlenen 3 adet hat ile toplamda 75 hat ve çeşitten oluşan
Ön Verim denemesi oluşturulmuştur. ICARDA’ dan her yıl gelen elle ve makinalı setler geç
geldiğinden dolayı 2012-13 yetiştirme sezonunda ekilememiştir. Ön verim denemesinde ekilen 80
hat üzerinde gerekli gözlemler ve kalite analizleri de yapıldıktan sonra öne çıkan 20 hat VD.1.1’e
aktarılmıştır. Verim denemesi 1-1 ve Verim Denemesi 2.1 bir yıl daha denenmek üzere verim
denemesi 1.2 ve 2.2 şeklinde tekrarlanmıştır. İkinci yılında olan Verim denemesinin iki yıllık
analizleri yapılarak değerlendirilmiş ve 10 hat seçilerek BVD’ ye aktarılmıştır. 12 hat ve çeşitten
oluşan Bölge Verim Denemesi tüm detayları ile analiz edilmiş ve Verim Denemesi 1.2 den
seçilen 10 hat ile birlikte 25 hat ve çeşitten oluşan yeni bir BVD oluşturulmuştur. Bunların
haricinde 6 genotipten oluşan Çeşit Tescil Denemesi Arpa ve 5 genotipten oluşan Çeşit Tescil
Tritikale denemesi 4 lokasyonda yürütülmüş alınan gözlemler zamanında Tohumluk Tescil ve
Sertifikasyon Müdürlüğüne gönderilmiştir. Tescilli çeşitlerimizden; Şahin 91, Sur 93, Altıkat ve
Samyeli çeşitlerinden toplam 1000 adet tek başak, ayrıca Şahin 91, Altıkat ve Samyeli
çeşitlerinden 500’er kg Sur 93 çeşidinden ise 200 kg elit tohumluk üretilmiştir.
2012/13 yetiştirme sezonunu arpa yetiştiriciliği açısından değerlendirdiğimizde Enstitü
arazisindeki denemeler nadasa ekilmiş ve ekimden sonra havaların yağışlı geçmesi ile çıkışlar
zamanında gerçekleşmiştir. Çıkışlardan sonra havaların serin geçmesi ile arpalar gelişmiş olup
ekstrem kış günlerinde soğuk zararı meydana gelmiştir. Gelişme döneminde mevsim şartları arpa
yetiştiriciliği için elverişli geçmiş ancak Mart ve Nisan ayları kısmen kurak geçmiş dolayısıyla
beklenen yüksek verim alınamamıştır. Adıyaman lokasyonu kısmen sıcaklık stresine, Hazro
lokasyonu soğuk zararına, Mardin lokasyonu ise kuş zararına maruz kalmıştır. Mardin
lokasyonunda kuş zararının yüksek olması denemelerin DK(%)’ nı yükseltmiş dolayısıyla
denemeler iptal edilmiştir. Merkez lokasyonda en iyi tane verimi elde edilirken dış lokasyonlar
geride kalmıştır. 2013 Mart ayında Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğünde
toplanan komitenin almış olduğu karar ile GATAE-02-A-2010 altı sıralı aday hattımız KENDAL
adıyla tescil edilmiştir.
2013/2014 Yılı Programı: Yurt içi, yurt dışından gelen ve eldeki mevcut materyal Enstitü
Arazisi, Hazro ilçesi Sarıçanak Köyü, Adıyaman / Merkez ve Ceylanpınar TİGEM işletmesinde
ekilerek arpa ıslah programı devam ettirilmiştir.
Projede Önerilen Değişiklik: Ziraat Yüksek Mühendisi Sinan BAYRAM ve kalite
laboratuarında çalışan iki elemanın projeye eklenmesi önerilmektedir.
152
Proje No:
TAGEM/TA/
Proje Başlığı
GAP Bölgesi Arpa Islah Çalışmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Ali İLKHAN
Yardımcı Araştırmacılar
İ.Halil CÖMERT, Cemile ADIYAMAN
Başlama- Bitiş Tarihleri
2010-2015
Projenin Toplam Bütçesi:
15.300 TL
Proje Özeti
Uzun yıllar lokasyon verimleri ve elde edilen kalite analiz sonuçları dikkate alınarak
yapılan değerlendirme ve bölge çiftçisinin istekleri doğrultusunda ileri hatlar bölge verim
denemeleri aşamasına gelmişlerdir.
Bu yıl çalışmaları:
2012-2013 Ekiliş sezonunda, 2 adet ÖVD, 2 adet GB ve 2 adet BVD kurulmuştur. Yapılan
analizler sonunda verim, agronomik ve kalite özellikleri öne çıkan hatlar seçilerek 2014
denemelerine alınmışlardır.
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama Ve Bitiş Tarihleri
Projenin Bütçesi
Çukurova Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü. ANKARA
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü İZMİR
Dr. Hasan AY
Sait AYKANAT (ıslah), Dr. Murat Reis AKKAYA (Kalite)
Ayşe ANAY (bitki koruma)
01/01/2012 31/12/2016
2012 : 7000-TL, 2013: 5000-TL, 2014 : 5000-TL, 2015:
5000-TL, 2016: 5000-TL
Proje Özeti
Çukurova bölgesinde üstün verimli, hastalıklara dayanıklı, yem kalitesi iyi, sağlam saplı,
yatmayan ve kuraklık ve soğuğa tolerant veya dayanıklı arpa çeşitlerinin geliştirilmesi
hedeflenmektedir.
2013 yılı için; 2012 yılında ICARDA ve 2012 ve 2013 yılında koordinatör kuruluş olan
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsünden gelen ve seçilen materyal ile 27-29/11/2012 tarihlerinde
denemeler kurulmuştur. 26 Mayıs ve 01 Haziran 2013 tarihlerinde hasad edilmiştir. Tarla
koşullarında ölçüm ve gözlemler tamamlanmıştır. Ocak Şubat aylarında yağan aşırı yağışlar
nedeniyle parsellerde su göllenmeleri olması, mart ayı içinde yağış azlığı nedeniyle kuraklık
olması materyal üzerinde olumsuz etkide bulunmuştur. Hasad edilen denemelerde materyal
temizliği yapılmış. Gerekli ölçüm ve tartımlar yapılmıştır.
153
Gözlem bahçesinden hasad edilen 1169 materyalden 147 adet materyal ön verim
denemesine, 200 adet materyalle kurulan ön verim denemesinden 50 adet materyal seçilmiş ve
verim denemesine aktarılmıştır. Ayrıca 75 materyalden oluşan verim denemesi aynı sayı ile tekrar
verim denemesine aktarılmıştır. Icarda ve Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü kaynaklı 498 adet F3
ve F4 kademesindeki materyalden 147 adet materyal seçilerek F4 ve F5 kademesine aktarılmıştır.
2013 yılında 1942 materyal değerlendirilmiş bu materyalden 419 materyal seçilmiştir.
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
TAGEM/TA/03/03/03/005
Ege Bölgesi Arpa Islah Araştırmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Uzm.Aydın İMAMOĞLU
Uzm.Seda PELİT, Dr.Hakan HEKİMHAN, Uzm.Özge
Yardımcı Araştırıcılar
YILDIZ
Dr.Ceylan BÜYÜKKİLECİ,
01/01/2013-31/12/2017
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013: 15000 TL
2016: 18500 TL
2014: 17000 TL
2017: 18500 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2015: 18000 TL
Proje Özeti: Arpa ıslah çalışmaları 1968 yılında başlamış olup bu çalışmalar introdüksiyon,
melezleme, gözlem bahçeleri, açılan materyal, verim denemeleri ve tohumluk üretimleri ana
başlıkları ile özetlenebilir.
2012-2013 üretim sezonunda Yürütülen ıslah programında 288 adet hat ve çeşitten oluşan
ETAE arpa melez bahçesi ve 85 adetlik maltlık melez bahçesi ve 160 adet hat ve çeşitten oluşan
gözlem bahçesi ekimleri yapılarak gerekli gözlemler alınmıştır.
Melez programında 211 adet kombinasyon yapılmıştır. Melezlemeler yazlık x yazlık,
yazlık x alternatif ve yazlık x kışlık kombinasyonlardan oluşmaktadır. Melezlemelerde verim
unsurları, erkencilik ve tane kalitesinin iyileştirilmesi üzerinde durulmuştur.
Islah programında kullanılan yöntem modifiye bulk yöntemidir. Açılan materyalde F2
kademesinden F7 kademesine kadar toplam 3604 adet materyal ekilerek gerekli gözlemler alınmış
olup, 1961 adedi bir ileri kademede ekilmek üzere seçilmiştir. Yürütülen verim denemelerinde ise;
Verim, 1000 tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, protein ve tane irilik sınıflamasına göre
değerlendirilmiş.
AÖVD (Menemen Lok.) 80 hat ve 5 standart ile augmented deneme desenine göre ekilerek
değerlendirilmiş,. yapılan değerlendirme sonucunda seçilen 40 hat verim denemelerine alınmıştır.
Verim denemelerinin değerlendirilmesi sonucunda da AVD-1’ den 110,123,114,106,108 ve 116
numaralı hatlar, AVD-2’den 221, 215, 219, 217 ve 207 numaralı hatlar seçilerek bir sonraki yıl
bölge verim denemelerine alınmış, ABVD-1 ise 4 hat seçilerek çeşit adayı olmak elit tohum
üretimine alınmıştır.
2011 yılında tescile sunulan iki adet arpa çeşit adayı için tescil denemeleri sonlanmış,
Bayrak ve Sancak isimleri ile üretim izni alınarak tohumluk üretim programına dahil olmuşlardır
KOD
META-A-1 (BAYRAK)
PEDİGRİLER
ARRAYAN/OLMO//LEOB/3/Lignee527/Aths//Aths/Lignee686
154
META-A-2 (SANCAK)
SEA-2000-68-0S-10S-0S-7S-1S-5S
1861112/ROBUR/7/ HLLA/EH
21B/6/MAN/HUIZ//M69.69/3/APAM/RL//H
272/4/CP/BRA/5/JOSO
SEA2000-114-0S-9S-0S-0S-9S-4S
Proje No
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/13/A12/P05/003
Ülkesel Kışlık Dilim Arpa Kalite Araştırmaları
Proje Başlığının İngilizcesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
National Winter Barley of Quality Researces
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Orta Anadolu Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma
Enstitüsü, Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Doğu
Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Karadeniz Tarımsal
Araştırma Enstitüsü, Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Proje Yürütücüsü
Dr. Safure GÜLER
Yardımcı Araştırmacılar
Turgay ŞANAL, Dönüş ERMİŞER, Kazım KARACA, Dr.
Tülin ÖZDEREN, Aliye PEHLİVAN, Asuman Kaplan
EVLİCE, Dr. Alaettin KEÇELİ, Ramazan AVCIOĞLU Asiye
Seis SUBAŞI, Oğuz ACAR, Seda ÖZBAY, Buket ÇETİNER,
Ferda ÜNSAL.
Başlama ve Bitiş Tarihleri
01/01/2013 - 31/12/2013
Proje Toplam Bütçesi
73.000 TL
Proje Özeti: Kışlık Dilim Ortak Arpa Bölge Verim Denemesi 10 lokasyondan materyal analize
gelmiştir. Gelen numunelerde fiziksel analizler (Hektolitre ağırlığı, bin tane ağırlığı, 2,5 mm elek
üstü,), protein ve nişasta oranı Afyon, Kütahya, Eskişehir, Uşak, İçeri Çumra, Konya ve Edirne
lokasyonlarında tamamlanmıştır. Diğer analizler devam etmektedir. En yüksek hektolitre ağırlığı
Eskişehir (68,8 kg/hlt) lokasyonunda elde edilmiş bunu sırası ile Edirne(67,4 kg/hlt), Afyon(66,7
kg/hlt), Kütahya(66,6 kg/hlt), İçeri Çumra(66,5 kg/hlt) ve Konya(66,5kg/hlt) izlemiştir. Eskişehir
lokasyonunda en yüksek hektolitre ağırlığı 17, Edirne lokasyonunda en yüksek hektolitre ağırlığı
19 ve 21, Afyon lokasyonunda en yüksek hektolitre ağırlığı 11, Kütahya lokasyonunda en yüksek
hektolitre 15,17 ve 20, İçeri Çumra lokasyonunda en yüksek hektolitre ağırlığı 7 ve Konya
lokasyonunda en yüksek hektolitre ağırlığı 18 nolu hatlarda edilmiştir. Ortalama bin tane ağırlığı
Kütahya, Afyon, Uşak, Eskişehir, İçeri Çumra, Konya ve Edirne de sırası ile 40,4 g, 41,2 g, 40,6 g,
45,6 g, 38,3 g, 34,1 g ve 36,3 g olarak belirlenmiştir. Kütahya lokasyonunda protein oranı % 8,311,1, Afyon lokasyonunda protein oranı % 12,5-17,2, Uşak lokasyonunda protein oranı % 7,814,2, Eskişehir lokasyonunda protein oranı % 10,2-15, İçeri Çumra lokasyonunda protein oranı %
7,8-9,9, Konya lokasyonunda protein oranı % 13,5-18,3, Edirne lokasyonunda protein oranı % 9,613,8, Afyon lokasyonunda protein oranı % 8,3-11,1 arasında değişim göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Arpa, Maltlık Arpa, Yemlik Arpa, Arpa Kavuz Oranı
Proje No
TAGEM/TBAD/13/A12/P05/007
155
Proje Başlığı
Ülkesel Yazlık Dilim Arpa Kalite Araştırmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Güneydoğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü,
EgeTarımsal Araştırma Enstitüsü
Dr. Safure GÜLER
Turgay ŞANAL, Dönüş ERMİŞER, Kazım KARACA, Dr.
Tülin ÖZDEREN, Aliye PEHLİVAN, Asuman Kaplan
EVLİCE, Dr. Alaettin KEÇELİ, Ramazan AVCIOĞLU
Asiye Seis SUBAŞI, Oğuz ACAR, Seda ÖZBAY, Buket
ÇETİNER, Ferda ÜNSAL.
01/01/2013 - 31/12/2013
116.000 TL
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Proje Toplam Bütçesi
Proje Özeti: Numune gelmemiştir.
Anahtar Kelimeler: Arpa, Maltlık Arpa, Yemlik Arpa, Arpa Kavuz Oranı
Ülkesel Kışlık Dilim Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
YENİ TEKLİF PROJE
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No:
Proje Başlığı
: Tahıllar
: Ekmeklik Buğday
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Soğuğa Dayanıklı Buğday Genotipleri Geliştirmek İçin
Anter Kültürü (Double Haploidi) Yönteminin Uygulanması
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Berrin DUMLU
Ümran KÜÇÜKÖZDEMİR, Dr. Canan KAYA, Vedat
BEDİRHANOĞLU, Hatice CENGİZ, Ramazan SELÇUK
2015-2019
50.000 TL
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
Araştırmanın amacı, Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü bünyesinde devam
eden buğday ıslah projesinin melez programında bulunan ve soğuğa dayanıklı özelliği test
çalışmaları ile tespit edilen buğday çeşitlerinden yapılan melezleri, F2 kademesinde anter kültürü
(double haploidi) yöntemi kullanarak durultmaktır. Bu sayede, ıslah süresini kısaltıp kaliteli,
verimli ve soğuğa dayanıklı hatlar geliştirmektir. Haploid çalışmalarında kullanılan
biyoteknolojik yöntemlerden biri de anter kültürüdür. Yapılan melezlerden sonra, elde edilmek
istenen öncelikli soğuğa dayanıklılık özelliğinin saflaştırılması amacı için klasik ıslah
yöntemlerinde 10-15 yıl gibi uzun bir süreç gerektirirken, anter kültürü yöntemi ile üretilen
doubled haploid bitkiler sayesinde bu süreyi 5-7 yıl kısaltmak amaçlanmıştır. Bitki türlerinin
çoğuna cevap verebilecek bir anter kültürü ortamı bulmak kolay değildir. Bu nedenle, istenen
gelişmeyi göstermeme durumunda sıvı besi ortamı değiştirilecektir. Rejenerasyon denemesi 3
tekrarlı olarak kurulacaktır. Gelişme gösteren genotiplerden elde edilen haploid bitkilerde
kolkisin uygulaması yapılacak ve meydana gelen tohumlar buğday ıslah programına dahil
edilecektir.
Anahtar Kelimeler: Buğday, melez, anter, haploidi.
156
Proje No:
Proje Başlığı
Doğu Anadolu Yerel Buğday Çeşitlerinin Erzurum
Koşullarındaki Performansının İzlenmesi ve Soğuğa Dayanıklılık
Derecelerinin Belirlenmesi
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Ümran KÜÇÜKÖZDEMİR
Proje Yürütücüsü
Prof. Dr. Metin TOSUN
Danışman
2015-2017
Başlama ve Bitiş Tarihleri
29.575 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti: Türkiye tarımında önemli bir yere sahip olan buğday ekim alanlarının yaklaşık
%10’u Doğu Anadolu Bölgesindedir. Bölgede tarım arazilerinin % 73 ü (1,03 milyon ha) hububat ekim
alanı oluşturmaktadır. Bu alanın yaklaşık 730 bin ha'ı buğday olup, dekara verim ise 150-170
kilogramdır (Anonim, 2012). Bu nedenle stabil tane verimi veren ve kalite özellikleri çok değişken
olmayan, yüksek verimli, hastalık, zararlı ve stres koşullarına toleranslı, buğday çeşitleri geliştirmek
için çalışmalar hızla devam etmektedir. Ülkemizin yerel buğday çeşitleri bu süreci hızlandıracak ve
katma değer sağlayacak olumsuz koşullara toleranslı, kaliteli ve tane verimleri stabil olan uygun
genetik materyali geliştirmede büyük bir potansiyeldir. Ancak bu gen kaynaklarının buğday ıslahında
kullanımı oldukça sınırlı kalmıştır. Özellikle bölgemiz için oldukça önemli olan soğuğa dayanıklılık
karakterinin, yeni çeşitlere aktarılması gerekmektedir. Bu nedenle henüz saflaştırması ve çoğaltılması
yapılmış Doğu Anadolu yerel materyalinin Erzurum koşullarındaki morfolojik, patolojik, agronomik
durumu ve soğuğa dayanıklılık dereceleri tespit edilerek, dayanıklı materyalin soğuğa dayanıklı çeşit
ıslahında kullanılması hedeflenmektedir. Bu çalışmada 180 adet buğday genotipi Erzurum Ilıca
lokasyonunda yetiştirilecek ve hem agro-morfolojik olarak hem de abiotik ve biotik stres faktörlerine
karşı doğal şartlar altında reaksiyonları gözlemlenecek, kontrollü şartlarda soğuğa dayanıklılık
dereceleri tespit edilecek ve bazı kalite özellikleri değerlendirilecektir. Elde edilecek veriler
doğrultusunda, materyal bölgesel ve ülkesel ıslah çalışmalarında kullanılabilecektir.
Anahtar Kelimeler: Yerel buğday çeşitleri, adaptasyon, soğuğa dayanıklılık
DEVAM EDEN PROJELER
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/002
Orta Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Selami Yazar
Dr. Emin Dönmez, Dr. Ayten Salantur, Zir.Yük.Müh. Bayram
Özdemir, Mehmet Emin Alyamaç Yard. Araşt.Cuma
KARAOĞLU
2013 - 2017
Başlama – Bitiş Tarihleri
2013…35.000
2014….25.000
Projenin Toplam Bütçesi
2015….28.000
2016 30.000.
2017… 32.000
Proje Özeti: Ekmeklik buğday ıslah araştırmalarında 2012-2013 döneminde çalışmalar iki
farklı program (kuru şartlarda ve destek sulu koşullarda) yürütülmüştür. Kuru şartlarda yürütülen
çalışmalarda 287 adet hat/çeşit, sulu koşullarda ise 96 adet hat/çeşit ile birlikte her iki programda
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
157
da ileri kademe hatları varyasyon kaynağı olarak kullanılmıştır. Açılan kademedeki materyal
13262 adet tek başak/populasyon ekilmiş ve seçilmiş, verim denemelerinde 1234 adet hat ve çeşit
bitkisel özellikler, verim, hastalık ve kalite yönüyle değerlendirilmiştir. Destek sulu koşullar için
yürütülen ıslah çalışmasında varyasyon kaynağı olarak 96 adet hat/çeşit kullanılmıştır. Açılan
kademedeki materyal 179 adet tek başak/populasyon ve verim denemelerinde 258 adet hat ve çeşit
değerlendirilmiştir. Açılan kademe F1, F2, F3, F4 ve F5 kademeleri populasyon olarak, F5’den tek
başak seçilerek F6’da tek başak sıraları şeklinde ekilmiştir. F6’da ekilen başak sıralarından
durulmuş ve istenen özelliklere sahip olanlar bitkisel özellikleri dikkate alınarak seçilmiş, bir
sonraki ıslah kademesi olan ön verim (ÖVD 694, SÖVD 350) denemesine aktarılmıştır. Ön verim
denemesinden seçilen hatlar ileri kademe verim denemesine aktarılmış, verim denemelerinin
ekimleri yapılmıştır. 2012-2013 yılında ekiliş üzerine düşen yağış geçen yıl ve uzun yıllar
ortalaması civarında bazı lokasyonlarda üzerinde gerçekleşmiştir. İlkbahar aylarının serin ve
yağışlı geçmesi nedeniyle denemelerde yer alan çeşit ve hatlar iyi verimler alınmıştır. Verimin
artması kalite paremetrelerini olumsuz etkilememiştir.
Orta Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Çalışmalarının yürütüldüğü yerler İkizce,
Altınova (TİM), Malya (TİM), Gözlü (TİM), Ulaş’ da (TİM) ve Edirne olup tüm hasatlar 25
Temmuz – 25 Ağustos 2013tarihleri arasında başarıyla tamamlanmıştır. Destek sulu koşullar için
yürütülen ıslah çalışması A.O.Ç. (Ankara Merkez) de yürütülmüş olup, hasat 15-30 Temmuz 2013
arasında yapılmıştır. Ekmeklik Bölge Verim Denemelerinin ve OBVD – KE ile OBVD – SE’nin
istatistik analizleri ve değerlendirmeleri 25 Ağustos-15 Eylül 2013 tarihleri arasında yapılmıştır.
Proje No
Projenin Adı
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/008
Geçit Kuşağı Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü/Eskişehir
TAGEM
Mustafa ÇAKMAK
Savaş Belen (ıslah), Z. Şaban Tunca (ıslah), Soner Yüksel
(ıslah), A.Cevat Sönmez (ıslah), Yaşar Karaduman (kalite),
Aysel Yorgancılar (hastalık), Aysun Keten (hastalık), Berkan
Yılmaz (hastalık), Özcan Yorgancılar (biyoteknoloji)
2013-2017
2013:20000, 2014:25000, 2015:25000, 2016:28000, 2017:30000,
Toplam: 128000 TL.
Proje Özeti:
Eskişehir’de 2012-13 yılında toplam yağış uzun yıllar ortalamasından 94,4 mm daha az
olmuştur (254,1 mm). Eylül-Kasım ve Mayıs-Temmuz gibi iki kritik dönemdeki yağışlar oldukça
düşük olmuştur. Eylül-Ağustos dönemi boyunca ortalama sıcaklıklar uzun yıllar ortalamasının
üzerinde seyretmiştir. Kış çok ılıman yaz ise kurak geçmiştir.
2012 Mayıs ayında toplam 221 melez yapılmıştır. F1-F3 kademesinde toplam 870 popülasyon
değerlendirilmiştir. 814 adet F4 popülasyondan yaklaşık 21000 başak seçilerek tek başak sıraları
olarak ekilmiştir. 14000 adet F5 tek başak sıralarından 1125 tane hat Gözlem Bahçelerine seçilmiştir.
Her kademede verim, kalite ve hastalık testleri yapılmıştır. Bu test sonuçları ile birlikte tarla
ve ambarda yapılan gözlemler de değerlendirilerek bir sonraki ıslah kademesine seçim yapılmıştır.
Denemelerde bölgede yaygın olarak ekilen çeşitler standart olarak kullanılmıştır.
Kuruda ve suluda ıslah kademeleri olarak sırasıyla Gözlem Bahçeleri, Ön verim Denemeleri,
Verim Denemeleri, Bölge Verim Denemeleri ve Ortak Bölge Verim Denemeleri kurulmuştur.
158
Değişik deneme desenleri ve 1-8 lokasyonda kurulan bu denemelerde toplam 1830 hat test edilmiş,
790 hat bir sonraki yılın denemelerine alınmıştır.
Son 3 yılda öne çıkmış hatlardan oluşan çeşit adayları verim denemesinde yer alan iki hat
ES13KE1 ve ES13KBİS-3 kod numarası ile tescile sunulmuştur.
Tescil denemeleri tamamlanan ES10KE-22 nolu hattımız MESUT adıyla tescil edilmiştir.
Anahtar Kelimeler : Kışlık ekmeklik buğday, Islah, Çeşit, Hat, Hastalık, Kalite
Proje No:
Proje Başlığı:
Tubitak 1003 113O115
Sanayici, Çiftçi ve Tüketici İstekleri Doğrultusunda Yeni
Ekmeklik ve Makarnalık Buğday Hat ve Çeşitlerinin
Geliştirilmesi
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TÜBİTAK
Dr. Ayten SALANTUR
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
1.341.020.00 TL
Türkiye’de gıda sanayiinin arzu ettiği kalitede ve yeterli miktarda hammadde üretimi için sanayiye
uygun çeşit ıslahı önem arz etmektedir. Rekabetçi olabilmenin ve gelecekte yeterli miktarda
hammadde temini için ıslah çalışmalarına ivme kazandırılmalı sanayici ve ıslahçı kuruluş birlikte
çalışmalıdır. Bu proje ile kurumlar arası işbirliği, bilgi ve deneyim akışı sağlanacak bu sayede
istenen özellikteki çeşitlerin ıslahı daha kısa sürede gerçekleştirilmiş olacaktır.
Projede yapılacak olan ön ıslah çalışmasıyla tuza dayanım, kurağa dayanım, sıcak toleransı; mikro
element içeriği farklı, protein oranı ve protein kalitesi yüksek, hastalıklara dayanıklı yeni ıslah
materyalinin geliştirilmesine çalışılacaktır. Anter kültürü yoluyla ıslah süresi kısalacak, MAS ile
etkili seleksiyon yapılacak, istenen kalitede ve verimli yeni buğday çeşit adayları belirlenecektir.
Dane mikro element içerikleri belirlenerek, ıslah amaçlarına uygun protein oranı ve mikro element
içeriği yüksek genotipler seçilecektir. Geliştirilecek olan çeşit adaylarıyla özellikle un, makarna ve
bisküvi sanayinin isteklerine çözüm sunulmaya çalışılacak, sonuç olarakta ülke ekonomisine katkı
sağlanacaktır.
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/009
Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi yürüten Kuruluş
Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar TAGEM
Dr. Seyfi TANER
Proje Yürütücüsü
Enes YAKIŞIR, Dr. Emel ÖZER, Melek BAYRAKTAROĞLU,
Yüksel KAYA, Sait ÇERİ, İbrahim Kara, Musa TÜRKÖZ, Dr.
Yardımcı Araştırmacılar
Ramazan AYRANCI, Şah İsmail CERİT, Dr. Talat YILDIRIM,
Meltem YAŞAR, Birol ERCAN, Mehmet ŞAHİN
2013-2017
Başlama-Bitiş Tarihleri
92.000 TL
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Proje No
Projenin Adı
159
Dönem Bulguları:
Yapılan ıslah çalışmaları sonucunda bugüne kadar DAĞDAŞ 94, KINACI 97, KARAHAN 99,
GÖKSU 99, KONYA 2002, BAĞCI 2002, EKİZ ve AHMETAĞA çeşitlerine yeni tescil ettirilen
ERAYBEY’de eklenerek 9 ekmeklik buğday çeşidi Türk çiftçisinin hizmetine sunulmuştur. F1-F4
kademelerinde suluda 1163 genotip ve kuruda 1667 olmak üzere toplam 2830 genotip; Başak sırası
olarak ise suluda 36 hat ve kuruda 253 hat olmak üzere 289 hattan 6936 başak sırası; Gözlem bahçesi
olarak da suluda 180 ve kuruda 180 olmak üzere toplam 360 genotip denenmiş ve seçilenler bir üst
kademeye aktarılmıştır. 100 hat/çeşitten oluşan KEÖVD (tekerrürsüz; Agumented deneme
deseninde) Konya ve İçeri Çumra’da, 66 hat/çeşitten oluşan SEÖVD (3 tekerrürlü) 6s x 7m
boyutundaki parsellerde Konya’da; 25 hat/çeşitten oluşan KEVD Konya ve İçeri Çumra’da 4
tekerrürlü; 20 hat/çeşitten oluşan SEVD 4 tekerrürlü olarak Konya’da; 25 hat/çeşitten oluşan
KEBVD Merkez (Konya), İçeri Çumra (Konya), Gözlü (Konya), Merkez (Karaman), Koçaş
(Aksaray), Merkez (Eskişehir), Hamidiye (Eskişehir), Malya (Kırşehir) ve Haymana (Ankara)
yerlerinde, 20 hat/çeşitten oluşan SEBVD ise Merkez (Konya), Haymana (Ankara) Merkez
(Eskişehir) ve Merkez (Sakarya) yerlerinde 4 tekerrürlü olarak denenmiş ve yapılan seçimler
değerlendirilerek alt kademelerdekiler bir üst kademeye aktarılmış ve k u r u ş a r t l a r i ç i n
t e s c i l e t e k l i f e d i l e n BDME 11/1k, BDME 11/2k, BDME 11/3k kodlu 3 h a t t ı n t e s c i l
değerlendirmeleri devam etmektedir.
Projede Önerilen Değişiklikler
Dr. Ramazan AYRANCI, Mehmet ŞAHİN ve Birol ERCAN ’ın projeden çıkarılması önerilmektedir.
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/01-006
Doğu Anadolu Buğday Islah Projesi
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Ümran KÜÇÜKÖZDEMİR
Ahmet KÜÇÜKÖZDEMİR
Berrin DUMLU
Vedat BEDİRHANOĞLU
Hatice CENGİZ
Ramazan SELÇUK
2012-2016
Başlama ve Bitiş Tarihleri
2012: 20.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2013: 20.000 TL
2014: 20.000 TL
2015: 25.000 TL
2016: 25.000 TL
Proje Özeti: Eylül ayı başında ekimlerini tamamlayan çiftçiler Eylül Ekim ayı boyunca yağan
yağmurlardan iyi bir şekilde faydalanmış, % 90-100 oranında kış öncesi çıkış elde etmişlerdir.
Mayıs ayı sonu itibariyle bölge genelinde yetersiz yağışlar ve düşük gece sıcaklıkları nedeniyle bitki
gelişimi yavaş seyretmiş dolayısıyla vejetasyon süresi uzamış ve hasat tarihi 10-15 gün ileriye
kaymıştır. Yerel buğdayların ekildiği alanlardan 150-200 kg/da verim alınırken tescilli çeşitlerden
kuru şartlarda 300 kg/da; sulu şartlarda 450-500 kg/da verim alınmıştır.
2012 yılında özellikle soğuğa dayanıklılık ve kalite amaçlı melezler yapılmış, 16 kombinasyon
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
160
oluşturulmuştur. Açılan kademede 1823 materyal üzerinde çalışılmış, 531 hat seçilirken; gözlem
bahçelerinde toplam 1419 hat üzerinde çalışılmış 380 hattın seçimi yapılmıştır.
Sulu ve kuru verim denemelerinde 194 genotipten 86 hattın seçimi yapılmış; Bölge verim
denemelerinde ise 32 genotipten 8 hat seçilmiştir. Seçilen genotipler bir üst ıslah kademesine
aktarılmıştır. Kuru verim denemelerinden ortalama 404,9, sulu verim denemelerinden 609 kg/da
verim alınmıştır. Kuru bölge verim denemelerinden Ilıca’da 319,1, Pasinler’de 338,7, Erzincan’da
308, Muş’ta 637,9 kg/da; sulu bölge verim denemelerinden ise Pasinler’de 679,4 Erzincan’da 483,8
Muş’ta 604,8 kg/da verim elde edilmiştir. Sulıu Bölge verim denemesinden seçilen 10 no’lu hat
tescile sunulmuştur.
Enstitümüz ekmeklik buğday çeşitlerinden yaklaşık 60 ton kademeli tohumluk üretimi
gerçekleştirilmiştir. 2011 yılında tescil ettirilen Ayyıldız çeşidinden kuru şartlarda 460 kg/da verim
alınmıştır. Bu çeşidin 2013’de elde edilen Orijinal-1 kademesindeki tohumluğunun bir kısmı üretim
hakkını satın alan şirkete aktarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Buğday, ıslah, soğuğa dayanıklılık, kalite
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama - Bitiş tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/015
Trakya-Marmara Bölgesi Buğday Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müd. EDİRNE
TAGEM
Dr. İrfan ÖZTÜRK
Remzi AVCI, Vedat Çağlar GİRGİN,
Dr. Bülent TUNA
Ekim 2003- Eylül 2017
2013: 25.000 TL, 2014: 27.000 TL, 2015: 32.000 TL, 2016:
33.000 TL, 2017: 35.000 TL
TOPLAM: 152.000 TL
Proje Özeti
Projenin amacı; ekmeklik buğdayda verimli, kalitesi iyi, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip,
soğuğa, kurağa ve bölgede yaygın olan hastalıklara dayanıklı yeni çeşitler geliştirmektir.
Araştırmada ıslah çalışmalarında introdüksiyon ve melezleme yöntemleri kullanılmaktadır. Açılan
materyalde modifiye bulk metodu kullanılmıştır. Verim denemelerinde tesadüf blokları ve üçlü latis
deneme desenleri kullanılmış ve hasatta parsel alanı 6m2 olacak şekilde ekilmiştir. Araştırmada
genotipler; tane verimi, hastalıklara dayanıklılık ve kalite özellikleri öncelikli olmak üzere
morfolojik, fizyolojik ve teknolojik karakterlerine göre değerlendirilmiştir. 2012-2013 yılında
yürütülen ıslah çalışmaları kapsamında 252 genotipten oluşan melez bahçesinde toplam 191
kombinasyon melezleme yapılmıştır. Açılan materyalde farklı kademelerde toplam 5318 popülasyon
üzerinde çalışılmış Bu materyalden toplam 652’si popülasyon, 4666 başak sırası olarak ekilmiştir.
Yapılan seleksiyon sonucunda 538 popülasyon bulk edilirken, 4866 başak ve 266 durulmuş hat
seçimi yapılmıştır. Toplam 31 verim denemesinde 844 genotip yer almış ve seleksiyon özelliklerine
göre değerlendirilmesi yapılmıştır. Bütün denemelerde yapılan değerlendirme sonucunda toplam
339 genotip seçilmiştir.
IWWIP proğramı kapsamında 2649 genotipin yer aldığı farklı nörserilerden 64 genotip
seçilmiştir. Hastalık gözlem bahçesinde 582 genotip ve diğer bütün ıslah materyali tarla koşullarında
hastalık değerlendirilmesi yapılmıştır. Islah çalışmalarında yer alan bütün genotiplerin kalite
analizlerinin yapılmasına devam edilmiştir. Bölgede üretimi yapılan çeşitlerle yeni çeşitlerin
tanıtımının yapıldığı demonstrasyon çalışmaları bu dönemde de devam etmiştir. Toplam 6 ekmeklik
161
buğday çeşidinden 480 ton tohumluk üretimi yapılmıştır. 2013 yılı sonunda kahverengi pasa
dayanıklı, yatmaya dayanıklı, ekmeklik kalitesi iyi 2 yeni çeşidin tescil denemeleri başlamıştır.
Anahtar Kelimeler: Buğday, Islah, Çeşit, Verim, Kalite, Hastalıklara dayanıklılık
Proje No
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/01-004
Kışlık Ekmeklik Buğday Melez Bahçesinin Kuraklığa,
Hastalıklara Tolerans ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
TAGEM
Enes YAKIŞIR
Dr. Seyfi Taner, Fatih Özdemir, Seydi Aydoğan, Dr. Emel
Özer, Melek Bayraktaroğlu, Meltem Yaşar, Ahmet Çoban,
İbrahim Kara, Musa Türköz, Dr. Ramazan Ayrancı, Sait
Çeri, Şah İsmail Cerit, Dr. Talat Yıldırım, Selami Yazar,
Mustafa Çakmak, Birol Ercan, İlker Topal, Murat Nadi Taş,
Dr. Zafer Mert, Dr. Kadir Akan, Lütfi Çetin, Dr. Adnan
Tülek, Dr.Aysun Göçmen Akçacık
2012-2014
Başlama - Bitiş tarihleri
45.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Dönem Bulguları:
2012-2013 döneminde kışlık ekmeklik buğday melez bahçesinde yer alan genotiplerde
yapılan kuraklık, hastalık ve kalite çalışmalarında; 2011-2012 döneminde ön seçim amaçlı yağmur
korunağına ekilen 510 adet kışlık ekmeklik buğday genotipinden ön seçim sonucu 90 genotip seçimi
yapılmıştır. Seçilen 90 genotipte denemeler sürdürülmüştür.2012-2013 yılında yapılan çalışmalar;
tarla çalışmaları, kontrollü yağmur korunağı çalışmaları, kontrollü sera çalışmaları şeklinde devam
etmiştir. Yapılan tarla çalışmalarında; 90 genotip 3 tekerrürlü olarak Konya Merkez (3 tek.),
Eskişehir ve Haymana lokasyonlarında (yetersiz tohumdan dolayı 2 tek.) eksik blok deneme
desenine göre 6sx5m olacak şekilde ekimleri yapılmıştır. Tarlada yağışa dayalı şartlarda
kardeşlenme kapasitesi çalışması olarak kardeşler sayılarak, kardeşlerin boyları belirlenerek
kardeşlerin homojenitesi çalışması yürütülmüştür.Yapılan yağmur korunağı çalışmalarında; 90 adet
ekmeklik buğday genotipi 3 tekerrürlü olarak eksik blok deneme desenine göre 4sx1m olacak
şekilde ekimleri yapıldı. Bu çalışmada bazı morfolojik, fizyolojik ve fenolojik gözlem ve ölçümler
alındı.Yapılan sera çalışmalarında; pvc borulardaki materyalde tam su çalışması yapılmış olup (tarla
kapasitesi) kök ve sap değerleri alınmıştır.
Yöntem: Çimlenme dönemi su stresine direnç çalışması sera alanının yetersiz olması ve sera otomasyonunun
düzenli çalıştırılamamasından dolayı projeden çıkarılması, aynı gerekçelerle kök özellikleri ve sap
uzunluğu, yaprak sayısı kuraklık ilişkileri çalışmasında TK yarısı uygulaması yapılamamıştır. Bu
çalışmanın tekerrür sayısı azaltılarak (2 tek.) önümüzdeki yıl devam ettirilmesi önerilmektedir.
Personel: Kurumumuzdan ayrılan Dr. Ramazan AYRANCI’nın ve emekli olan Lütfi
Çetin’in projeden çıkarılması; Dr. Gül İMRİZ, Mehmet ŞAHİN ve Mehmet Ali ÇAYIRÖZ’ün
projeye dahil edilmesi.
162
Ülkesel Yazlık Dilim Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
YENİ TEKLİF PROJE
Proje No
Proje Başlığı
Batı Akdenizde Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum)
Genotiplerinin Yüksek Sıcaklık tolerans durumlarının tespiti
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ANTALYA
TAGEM
Çetin SAYILĞAN
Murat ÇALIŞKAN- Ali KOÇ
2015- 2020
41.095,00TL
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Ülkemizde buğday yetiştiriciliği çoğunlukla kurak ve yarı kurak alanlarda yağışa bağlı olarak
yapılmaktadır. Yazlık buğdaylar, özellikle çiçeklenme ve tane doldurma döneminde yüksek
sıcaklara maruz kalmaktadır. Bu durum verimde önemli düşüşlere neden olmaktadır. Gelişen
teknolojik gelişmeler ışığında, özellikle stres faktörlerine dayanıklı bitki türlerindeki savunma
mekanizmalarının anlaşılması, ürün kayıplarının en aza indirilmesinde oldukça önemli bir adım
olacaktır. İklim değişikliği dünyanın farklı bölgelerinde ki araştırmacılar tarafından sıklıkla dile
getirilmektedir. 2007 yılında Hükümetler Arası İklim Değişikliği Panelinde, sıcaklık artışının
bitki üretimi üzerine ana etkiye sahip olacağını bildirilmiştir. İklim değişikliği kaynaklı sıcaklık
artışı tüm şiddeti ile devam etmektedir. Bunun sonucu olarak, gelişmekte olan ülkelerdeki (toplam
buğday üretiminin %66’sını üretmektedirler) buğday olası verim kayıplarının %20-30 civarında
olması beklenmektedir. Yüksek sıcaklık ve kuraklık dünyanın birçok mega buğday sahasında
bitki büyümesini kısıtlayan en önemli çevresel faktörlerdir ve aynı anda meydana gelmektedirler.
Yeni çeşit geliştirme ıslah çalışmalarında abiyotik ve biyotik strese dayanıklı çeşit geliştirme
konuları başta gelmektedir. Abiyotik stres etmeni yüksek sıcaklık koşullarına toleranslı çeşit
geliştirme verim kayıplarını azaltacaktır. Tolerans çeşit, toplumun gelecekteki birincil besini
olmaya devam edecek olan buğdayda dışa bağımlılığı azaltacaktır.
2012 yılı içerisinde gerçekleşen ülkesel sıcaklık ortalaması uzun yıllar ortalamasından 2.3ºC
daha yüksek çıkmıştır. Normal koşullarda buğday gelişme döneminde optimum sıcaklık
değerlerin üzerindeki ortalama 1°C’lik artış, yazlık buğdaylarda 5.7 kg.da-1 verim kaybına neden
olmaktadır. Bu durum Tolerant çeşit gereksinimimizi daha iyi açıklamaktadır.
Anahtar Kelimeler: yüksek sıcaklık, çeşit, ekmeklik buğday
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Danışman
İzmir ve Sahil Kuşağı Yufka Üretimine Uygun Buğday Çeşit
ve Hatlarının Saptanması ve Bazı Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Nihan BAŞ ZEYBEKOĞLU
Prof. Dr. Gülden OVA
163
2015-2017
Başlama-Bitiş Tarihleri
156.700
Projenin Toplam Bütçesi
Ülkemizde unlu mamuller içerisinde yufka önemli bir yer tutmaktadır. Yufkanın yıllık toplam
tüketiminin 1 milyon 200 bin tonu, ihracatının da 400 bin tonu bulduğu ifade edilmektedir (Çelebi,
2011). İzmir ve çevresi sanayicileri ile yapılan görüşmelerde, geleneksel bir ürünümüz olan ve
ihracat potansiyeli bulunan yufkanın, hammaddesi olan yufkalığa uygun buğdayın iç piyasadan
sağlanması ile ilgili sorun tespit edilmiştir. Yufkalık un üretimine uygun buğday çok az miktarda
diğer bölgelerden gelen ve tamamına yakını ithal edilen buğday çeşitlerinden sağlanmaktadır, bu
durum temel gıda maddemiz buğday ve un ihracatında Dünya’da söz sahibi olan ülkemiz
açısından ciddi bir döviz kaybına neden olmaktadır. Ayrıca uygun hammaddenin ülkemizden
sağlanamaması, yufka vb hamur işi ve geleneksel ürünlerimizi geliştirip Dünya piyasasına da
pazarlayamama sorununu da beraberinde getirmektedir. Yufkalık un ve yufka üreten kuruluşlar,
İzmir ve çevresinde yufkalık un üretimine uygun buğday çeşitlerinin geliştirilmesinin çok önemli
bir ihtiyaç olduğunu ve bu konuda araştırmalar yapılmasının gerekliliğini belirtmektedirler.
Söz konusu ihtiyaca yönelik olarak planlanan üç senelik doktora çalışmamızda, İzmir’de bulunan
Menemen Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri
Bölümü’nden seçilen hat ve çeşitlerin ve özel sektörün yufkalık paçalda kullandığı buğday
çeşitlerinin yufka üretimine uygunluk açısından fiziksel, kimyasal ve reolojik özelliklerinin
araştırılması, karşılaştırılması, Türkiye ve yurtdışında yapılan geçmiş çalışmalar da referans
alınarak yapılan bu analizlerle yufkalık hamur ve yufkaya ait dokusal özelliklerin
değerlendirilmesi-ilişki kurulması, uygun bulunan örneklerin, gliadin-glutenin alt
birimlerinin incelenmesiyle yufkalık buğdayda genotipik bir farklılığın olup olmadığının
belirlenmesi ve yufka açma denemelerinin yapılmasıyla, yufkalık hat ve çeşitler olarak ıslaha
uygun olanların saptanması sağlanacaktır.
Mevcut ihtiyaca yönelik İzmir ve sahil kuşağı öncelikli olmak üzere, hat veya çeşitlerin hangi
özellikleri taşıması gerektiği, yeni çeşit geliştirirken bu hatlardan/çeşitlerden elde edilen verilerin,
buğday özellikleri arasındaki bağıntıların, ıslah projelerine bilgi birikimi sağlayacağı
düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Buğday, Yufkalık özellikler, Islah, İzmir
YENİ TEKLİF PROJE
(ÖN ÇALIŞMA)
Proje No
Proje Başlığı
:
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
Proje Yürütücüsü
:
Yardımcı Araştırmacılar
:
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Alt proje: Güneydoğu Anadolu Geçit Bölgesi Fakültatif Buğday Islah
Çalışmaları
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Dr.İrfan ERDEMCİ
Hüsnü AKTAŞ, Mehmet KARAMAN, Belgizar ÇAM (Kalite)
01/09/2013 - 01/09/2018
63.200 TL
2015 : 18.200 TL 2016 : 20.800 TL
2017 : 24.200 TL
164
9-Proje Özeti: Dünyanın birçok yerinde yetiştirilebilen ve birçok çeşide sahip, tek yıllık bir
bitki olan buğday; gerek dünyada ve gerekse ülkemizde en fazla üretilen tarım ürünüdür.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve komşu geçit illeri (Malatya ve Elazığ)’nde dahil olduğu 1.48
milyon ha. buğday ekim alanı, ülkemiz buğday ekim alanlarının yaklaşık %18’ni oluşturmaktadır
(Anonim, 2011). Güneydoğu Anadolu bölgesi ile komşu geçit illerinde içinde bulunduğu alanlar 3
agro-ekolojik alt bölgeye ayırmak mümkündür. Bölgenin birinci ve ikinci alt bölgeleri kışlar çok
sert geçmez, yazlık dilim buğday yetiştirme sınırları içerisinde yer almaktadır. Ancak Bölgenin
üçüncü alt bölgesinde kış ayları daha sert geçmekte ve kışa dayanıklı fakültatif buğday yetiştirme
sınırları içerisinde yer almaktadır. Bölgede buğdaydan alınan ortalama verim güneyden - kuzeye
(yazlık dilimden-kışlık dilime) doğru gidildikçe azalmaktadır. Bu verim azalmanın ana sebeplerinden
biride kuzey kesimine yönelik uygun çeşitlerin geliştirilmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. Bu
proje ile enstitünün sorumluluk alanına giren ve önemli bir buğday ekiliş alanına sahip olan ova
bölgeleriyle dağlık yüksek rakımlı bölgeler arasında kalan geçit alanlarında daha çok orta erkenci,
kışa dayanıklı, yüksek verimli ve kaliteli fakültatif buğday çeşitlerine yönelik ıslah çalışmaları
başlatmak, biotik ve abiotik streslere dayanıklı yeni çeşitler geliştirmek ve bölge çiftçisine
sunulmaktır.
Proje 2015-2017 yılları arasında, Diyarbakır, Elazığ ve Malatya lokasyonlarında yürütülecektir. Proje
materyali; yerel köy populasyonları, ulusal buğday genetik kaynakları materyali, işbirliği yapılan
enstitülerin ıslah materyalleri, Uluslararası Araştırma Merkezleri ile yurtdışı kaynaklardan temin
edilen materyalden oluşacaktır. Islah çalışmalarında; introdüksiyon, seleksiyon ve melezleme
yöntemleri kullanılacaktır. Melezlemeler (kışlık x yazlık) kurumun deneme alanlarından yapılacaktır.
Melezlenme yoluyla yaratılan varyasyonlar ile yurtiçi ve yurt dışında temin edilecek F3
kademesindeki (kışlık x yazlık) materyaller Malatya veya Elazığ lokasyonlarından modifiye bulk
yöntemiyle seçilerek F5 generasyonuna kader getirilecek, daha sonra F5 kademesindeki materyalden
tek başak seçimine gidilecektir. Açılan materyalden seçilen tek bitkiler ile yabancı nörserilerden
seçilen hatlar, gözlem bahçesine alınarak daha geniş parsellerde gerekli bütün gözlemler yapılarak
bölgeye uyum sağlayan durulmuş hatlar, bölgenin farklı lokasyonlarında ve iş birliği yapılan diğer
araştırma kuruluşların bu lokasyonlarında tekrarlamalı verim denemelerinde denenerek çeşit adayları
belirlenecektir.
ÖN ÇALIŞMA: Proje Mart 2013 tarihinde Antalya’da yapılan Grup Değerlendirme Toplantısında
yeni teklif olarak sunulmuş ve grubun kararları doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılarak
TAGEM’ sunulmuştur. ATK’nin 29 Mayıs 2013 tarihli karalarında projeye ön çalışma yapılarak
başlanması ve projenin 2014 yılında tekrardan görüşülmesine karar verilmiştir. Bu kararlar
doğrultusunda Eğitim Merkezi Müdürlüğümüzde 25 kombinasyonda toplam 75 melez, yurt dışı
kaynaklı F3 kademesindeki 536 materyalin 130 adeti ve F4 kademesinde 272 adet materyalden 100
adet materyal bir ileri kademeye aktarılmıştır. Ayrıca Yurt dışı materyalden temin edilen 21
durulmuş hat ( kışlıkxyazlık) ve 4 standart ile bir verim denemesi oluşturularak Malatya, Diyarbakır
ve Hazro lokasyonlarında yürütülmüştür. Çalışmada kullanılan genotiplere ait veriler kullanarak
yapılan temel bileşenler analizinde araştırmanın yürütüldüğü Diyarbakır ve Hazro lokasyonu aynı
bölgede yer alırken, Malatya lokasyonu farklı bölgede yer almıştır. Aynı bölgede yer alan Diyarbakır
ve Hazro lokasyonlarında aynı genotipler, Malatya lokasyonunda ise farlı genotipler öne çıkmıştır.
Çalışmada incelenen karakter lokasyon ilişkisinde; Malatya lokasyonu protein, sedimmantasyon ve
yaş gluten, Hazro lokasyonu hektolitre ve bin tane ağırlığı, Diyarbakır lokasyonu ise verim ve
başaklanma gün sayısı bakımından öne çıkmıştır.Bu durumda, Malatya lokasyonu ve benzeri alanlar
için ayrı bir buğday ıslah çalışmaların ve seleksiyonun yerinde yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır.
Anahtar Kelimeler: Buğday, Islah, Kalite, Altarnatif Buğday
165
DEVAM EDEN PROJELER
Proje No:
Proje Adı:
Yürütücü Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar:
Proje Yürütücüsü:
Yardımcı Araştırıcılar:
Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin Yıllara Göre Bütçesi:
Ege Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Araştırmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Uzm. Riza ÜNSAL
Dr. Hatice GEREN
İsmail SEVİM
Dr. Ceylan BÜYÜKKİLECİ( Kalite )
Dr. Hakan HEKİMHAN (Hastalık)
20013 - 2017
2013 Yılı: 35.000 TL
2016 Yılı: 23.000 TL
2014 Yılı: 30.000 TL
2017 Yılı: 25.000 TL
2015 Yılı: 23.000 TL
Proje Özeti:
Ege Bölgesi Ekmeklik Buğday Islahı Araştırmaları projesi, her yıl yapılan melezleme
çalışmalarını, yurt dışından temin edilen binlerce materyalin yer aldığı gözlem bahçeleri ve açılan
materyal üzerinde yapılan hastalık testleri, gözlem ve seleksiyonların yanında, bu seleksiyonlar
sonucunda belirlenen çeşit adaylarının Menemen ve bölgenin değişik yerlerinde deneme kurularak
bunların test edilmesi çalışmalarını içermektedir. Programın başlangıcından itibaren, 12 adet
ekmeklik buğday çeşidi geliştirilmiştir. Bu çeşitler Cumhuriyet 75, Ata 81, İzmir 85, Marmara 86,
Kaklıç 88, Kaşifbey 95, Basribey 95, Ziyabey 98, Gönen 98, Meta-2002, Alibey ve Menemen’dir.
Ayrıca bu çeşitlere ait elit ve orijinal kademede üretilen tohumluklar, tohumluk üreten resmi ve özel
kuruluşlara royalty karşılığında üretim hakları devredilerek satılmaktadır. Üretimi yapılacak
çeşitlerin miktarı gelen talepler doğrultusunda belirlenmektedir.
Sürekli proje kapsamında, 2013 yılı hedefleri büyük oranda gerçekleşmiştir. Ekmeklik
buğday ıslahı çalışmaları olarak; melezlemede 305 kombinasyon, F1-F7 kademesindeki 1686 adet
açılan materyalde seleksiyon, 2 lokasyonda bölge verim denemesi ve 20 adet verim denemesi
kurularak değerlendirilmiştir. 5 çeşitten toplam 36.500 kg elit ve orijinal-1 kademede tohumluk
üretimleri gerçekleştirilmiştir. Kalite ile ilgili çalışmalarda, hektolitre ağırlığı, bin tane ağırlığı gibi
fiziksel analizlerin yanı sıra protein%, Zeleny sedim, yaş-kuru gluten, gluten indeks gibi bazı
kimyasal analizlerde yapılmıştır. Bunların yanında ülkesel hastalık projesinden gelen pas kapan
nörseleri ve diğer materyal ile gözlem bahçeleri yapay inokulayon uygulanarak gözlemleri
alınmıştır. 25 adet hat ve standart çeşitten oluşan Yazlık dilim bölge verim denemesi yürütülmüştür.
Yazlık dilimde yer alan 5 enstitüye 259 adet F3 gönderilmiştir.
Kayra adı ile 1 hat tescile verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ege Bölgesi, ekmeklik buğday, ıslah, verim, dayanıklılık, kalite.
166
Projeyi Yürüten kuruluş
TAGEM/TBAD/14/A12/P01/005
Yazlık Dilim Serin İklim Tahıllarında Anter Kültür
Yönteminin Uygulanması Çalışmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırıcılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
Uzm.Seda PELİT
Uzm. Aydın İMAMOĞLU, Uzm.Rıza ÜNSAL,
01/01/2014-31/12/2018
125,400 TL
Proje No:
Proje Başlığı
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü bünyesinde halihazırda devam eden arpa ve
buğday ıslah projelerinin melez programında bulunan F2 kademesindeki arpa (Hordeum vulgare)
ve buğday (Triticum sp.) ıslah materyalinin anter kültür yoluyla durultulması esasına
dayanmaktadır. Mısır, buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllarda yapılan haploid çalışmalarında
çok kullanılan biyoteknolojik yöntemlerden biri anter kültür çalışmalarıdır. Bitkilerden melezleme
sonrası elde etmek istediğimiz verim , kalite, dayanıklılık v.b. özelliklerinin saflaştırılması amacı
için klasik ıslah yöntemine göre 6-7 ekim sezonu beklemek gerekirken, anter kültürü yöntemi ile
üretilen doubled haplaoid bitkiler sayesinde bu süreyi 4-5 yıl kısaltmak mümkündür. Değişik tahıl
türleri için en uygun ortamı belirlemek zordur. Türler veya hatta genotipler, farklı besin
ortamlarına ihtiyaç duyabildiklerinden dolayı genel bir öneri verilememektedir (Gürel ve ark.,
1992). Bu nedenle 190-2 , FHG ve BAC3 kültür ortamları kullanılırken aynı zamanda ön soğuk
muamelesinin etkilerini gözlemleyebilmek için genotipler 3 ayrı muameleye tabi tutulacaktır.
Deneme bölünen bölünmüş parseller şeklinde 3 tekrarlı olarak kurulacaktır. İstenen gelişmeyi
gösteren genotiplerden elde edilen haploid bitkilerde kolkisin uygulaması yapılacak ve meydana
gelen tohumlar tahıl ıslah programına dahil edilecektir.
2014 yılı çalışmaları için proje materyali tarlaya ekilmiş olup proje faaliyet takvimine göre
çalışmalar devam edecektir.
Proje Numarası
Projenin adı
Proje Yürütücüsü Kuruluş
Proje Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TA/00/01/04/015
Karadeniz Bölgesi Serin İklim Tahılları Islah Çalışmaları
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
TAGEM
H Orhan BAYRAMOGLU
Dr Hasan ÖZCAN, Cemal ŞERMET
2013-2017
2013
2014
70000
28700
2015
2016
2017
TOPLAM
32500
34500
38000
203700
Proje Özeti :
167
2012–2013 Yetiştirme sezonunda Samsun’daki aşırı yağışlardan dolayı denemeler genel
olarak Bafra lokasyonunda kurulmuştur. Çarşamba, Amasya, Tokat lokasyonları bölge olarak
kullanılmıştır. Mayıs, Haziran aylarındaki yağışsız peryot hasadın erken yapılmasını ve kaliteli
ürün almayı sağlamıştır.
Samsun lokasyonunda sarı pas hemen hiç görülmemiştir. Amasya ve tokat lokasyonlarında sadece
Flamura ve Kate çeşitlerinde görülmüştür. Külleme, kahverengi pas ve karapas epidemileri
oluşmuştur. Fusarium ve buna bağlanabilecek yatma gözlenmiştir.
Melezleme çalışmaları sonucu 66 melez kombinasyonu oluşturulmuştur. Bunlardan; 24
adedi Top-cross (16 adedi 4’lü melez, 8 adedi 3’lü melez), 19 adedi Back-cross’dur. 61 adet F1
melez kombinasyonu, 66 adet F2 melez kombinasyonu yetiştirilmiştir. F3 kademesinde yetiştirilen
toplam 708 kombinasyondan 59 adet genotip seçilmiştir. F4 kademesinde yetiştirilen 32
kombinasyodan 50 adet F5 tek başak sırası, F5 kademesinde yetiştirilen 140 hattan 469 adet F6
tek başak sırası, F6 kademesinde yetiştirilen 40 kombinasyondan 734 adet F7 tek başak sırası
oluşturulmuştur.
Onatlı Gözlem bahçesinde 1592 genotip üzerinde çalışılmıştır. BGB den 45 hat ön verim
denemesine alınmıştır.
Bafra lokasyonunda
enstitümüze ait ÖVD.1, ÖVD.2, VD, BVD ve
TÜBİTAK1001denemesi, ulusal programa ait YDBVD, OBVD-SE, CIMMYT orijinli verim
denemesi (20.HRWYT),1 adet özel sektör çeşit denemesi (DSVD) ve 1 adet Çeşit Tescil
Denemesi yürütülmüştür. Samsun/Çarşamba lokasyonunda özel sektör(DSVD) ve Çeşit Tescil
Denemeleri. Amasya/Gökhöyük lokasyonunda VD, BVD, OBVD-KE ve Çeşit Tescil Denemeleri,
Tokat lokasyonunda BVD ve Çeşit Tescil Denemeleri yürütülmüştür.
BVD denemesi lokasyonlar ortalama tane verimi 613.8 kg/da’dır. En yüksek tane verimi
693.5 kg/da ile 6 no’lu hattan elde edilmiştir. Bu hattı 1 (691.6) ve 4 (676.8) no’lu hatlar takip
etmiştir.
Anahtar Kelimeler : Karadeniz bölgesi, ekmeklik buğday, ıslah,
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAT/13/A12/P01/17
Çukurova Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah
Araştırmaları
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
ADANA
TAGEM
Dr. M. Nazım DİNÇER
Dr. Şadiye YAKTUBAY, A. Alpaslan EZİCİ,
Murat Reis AKKAYA(Kalite)
20013-2017
203.700
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
Proje temel olarak, her yıl yapılan melezlemelerle sürekli yeni kombinasyonların
oluşturulduğu ve gelecekte her yıl yeni çeşit adaylarının elde edilebileceği sürekli bir Klasik
Buğday Islah Programı olarak planlanmıştır. Bu çalışmanın öncelikli amacı, Doğu Akdeniz Bölgesi
için yüksek verimli, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, kaliteli, hastalıklara dayanıklı, yatmaya
dayanıklı ve orta erkenci ekmeklik buğday çeşitleri geliştirmek amacıyla yürütülmüştür.
Melezleme Islahı çalışmalarında sürekliliğin sağlanması amacıyla her yıl yapılan
168
melezlemelerle yeni kombinasyonlar oluşturulmuştur Melez bahçesinde 275 hat ekilerek 268
melez yapılmıştır. Elde edilmiş olan F1,F2,F3,F4,F5,F6 ve F7 döl kuşağındaki hatlar kendi kademesine
uygun yöntemler uyarınca değerlendirilmiştir. Bu proje kapsamında Melez bahçesinde 275 hat
ekilerek 268 melez yapılmıştır. Açılan materyalde ekilen 4580 hattan 4746 hat seçilerek 2014
çalışma yılına aktarılmıştır. Gözlem bahçesinden 50, ileri hatlardan 25 çeşit ekilip tamamı bir
sonraki yıla aktarılmıştır. Gözlem bahçesi ve F7 kademesinde durulan hatlardan ve Gözlem
Bahçelerinden seçilen 375 hat ön verim denemesinde tek tekerrürlü olarak ekilmiş, kalite test
sonuçları ve tarla gözlemleri yanı sıra verim değerlerine göre seçilen 107 hat verim denemelerine
aktarılmıştır. . Verim Denemelerinden 5’i standart çeşit olmak üzere 125 adet hat veya çeşit
ekilerek 45 hat seçilmiştir. . Doğankent,Ceyhan/ADANA ve Hatay lokasyonlarında yürütülen
Bölge Verim denmemelerinden 25 adet hat veya çeşit ekilerek 20 hat seçilmiştir. Yazlık dilim
bölge verim denemelerinden 25 hattan tamamı seçilmiştir. Ayrıca CIMMYT’ten Gözlem
Bahçelerinden sağlanan 45IBWSN materyallerinden 350 hattan 165, 7HTWSN’den 126 hat ekilip
57 hat, Hastalık Nörserilerinden 342 tattan 74 hat seçilerek 2014 yılı çalışma programına
aktarılmıştır. Verim Denemelerinden olan 6EBWYT’den 30 hattan 23, 32ESWYT’den 50 hat
ekilip 20 hat seçilmiştir. 2013 yılında Seri 2013, Gökkan ve Altınbaşak adıyla üç ekmeklik buğday
çeşidi tescil edilmiştir.
Proje No:
TAGEM/TA/
Proje Başlığı
GAP Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Çalışmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Ali İLKHAN
Yardımcı Araştırmacılar
İ.Halil CÖMERT, Cemile ADIYAMAN
Başlama- Bitiş Tarihleri
2010-2015
ProjeninToplam Bütçesi:
16.000
Proje Özeti
Uzun yıllar lokasyon verimleri ve elde edilen kalite analiz sonuçları dikkate alınarak
yapılan değerlendirme sonucunda, Akçakale 2000 ve Gündaş çeşitleri tescil ettirilmiştir. Ayrıca
kurağa ve yüksek sıcaklığa tolerant hatların sayısı arttırılmıştır.
Bu yıl çalışmaları :
2012-2013 Ekiliş sezonunda 5 adet verim denemesi, 4 adet ÖVD, 2 adet GB ve 4 adet BVD
( 2 lokasyon) kurulmuştur.Yapılan analizler sonunda verim, agronomik ve kalite özellikleri öne
çıkan hatlar seçilerek 2014 denemelerine alınmışlardır.
2012-2013 EKİLİŞ SEZONU İŞ PROGRAMI
Denemeler
Ekilen Materyal Sayısı
Seçilen
Materyal
Sayısı
169
Açılan Materyal
Gözlem Bahçeleri
Ön Verim
Denemeleri
Verim Denemeleri
Bölge Verim Den.
Tohumluk Üretimi
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
375
250
610
280 başak
46
192
77
63
3000 başak
61
63
2200 başak
Batı Akdeniz Bölgesi Serin İklim Tahılları Adaptasyon
Çalışmaları
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü/ ANTALYA
TAGEM
ALİ KOÇ
Mustafa SOYSAL, Murat ÇALIŞKAN, Çetin SAYILGAN
2012- 2016
2012:10.000 TL 2013: 5000 TL
2014: 5000 TL 2015:5000 TL 2016: 5000 TL
Proje Özeti
Bölgede gittikçe önem arz eden ekmeklik buğdayın sorunlarına çözüm bulmak amacıyla hazırlanan
söz konusu teklif projesi, sahil kuşağında çalışan diğer tarımsal araştırma enstitüleri ile işbirliğini
öngörmekte olup, bu çalışma sonucu çeşit geliştirme çalışmaları ile ıslah materyalinin araştırıcılar
tarafından daha etkin kullanımı sağlanacaktır. Geniş bir alanda test edilecek olan bu materyal
hakkında bilgi birikiminin artmasını ve buğday üreticisi ve tüketicisinin ihtiyaçlarına cevap
verebilecek yeni çeşitlerin geliştirilmesini kolaylaştıracaktır. Yapılacak bu çalışma ile özellikle
agroekolojik yönden oldukça farklılık gösteren Batı Akdeniz Bölgesine uygun kaliteli ekmeklik
çeşitlerin geliştirilmesi temel hedef olarak seçilmiştir. Bu çalışmada materyal olarak ülkesel
çalışma kapsamında melezleme yapan Ege Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu ve Doğu Akdeniz
Tarımsal Araştırma Enstitülerinden F3 kademesinde ve uluslar arası araştırma kuruluşları, köy
popülasyonundan materyallerle çalışılmaktadır.
Bu kapsamda koordinatör enstitüden temin edilen 25 çeşitli ve 4 tekerrürlü bölge verim denemesi,
F3 kademesinde 900 hat,F4 144 çeşitli gözlem bahçesi, CİMMYT dan temin edilen 50 çeşit 2
tekerrürlü 136 adet köy populasyonu CİMMYT 360adet elit ve 146 Sıcaklık tolerans ile
çalışılmıştır. 15 Kasım 2012 denemeler kurulmuştur. 25 -30 Mayıs 2013 yılında hasadı yapılmıştır.
Dekara verimler 435 ile 820 Kg/da arasında değişmiştir. Diğer analiz sonuçları devam etmektedir.
170
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/01-002
Güneydoğu Geçit Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Projesi
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu
Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Hasan GEZGİNÇ
Rukiye KARA, Nedim ACAR
Ekim–2012 / Ekim–2016
2012: 30000 TL 2013: 5000 TL 2014: 5000 TL
2015: 5000 TL
2016: 5000 TL
Proje Özeti: Ülkemizin önemli serin iklim tahılları üretim merkezi durumunda olan Güneydoğu
Geçit bölgesinde, verim ve kalitenin yükseltilmesi için çeşit zenginliğinin sürdürülerek, verimli ve
kaliteli yeni ekmeklik buğday çeşitlerinin geliştirilmesi gereklidir. Bölge koşullarına uyumlu,
hastalıklara dayanıklı, kaliteli, yüksek verimli ekmeklik buğday çeşitlerini geliştirmek ve bu
çeşitlerin elit, orijinal tohumluklarını üretmek bu projenin amaçlarını oluşturmaktadır. Çeşit
geliştirmek amacıyla yürütülen bu çalışmada modifiye bulk yöntemi kullanılmaktadır. 2012-13
deneme yılında OF3 olarak ekilen toplam 1100 populasyondan yapılan seçim sonucunda 135 adet
populasyon F4 kademesine, 198 adet F4 populasyonundan yapılan seçim sonucunda 30 adet
populasyon F5 kademesine aktarılmıştır. 600 adet F5 populasyondan ise 26 adet seçim yapılmıştır.
F5 ve F6 kademesine aktarılan materyallerde sarı, kahverengi ve kara pas hastalığı görülen hatlar
yoğun bir seleksiyona tabi tutulmuştur. 2012-13 sezonunda ön verim denemesine alınan ancak
tohum yetersizliğinden dolayı tohum çoğaltma şeklinde ekimi yapılan 26 adet materyal 2013-14
sezonunda ön verim denemesine alınmıştır. 3 adet materyal ise verim denemesine alınmıştır.
Ülkesel materyal temini kapsamında gelen OF3’lerden 864 adet populasyon deneme alanına 1 er
metre uzunluğunda 2 sıra olarak ekilmiştir. IWWIP programında; 1251 adet materyalin ekimi
yapılmış ve değerlendirmeler sonucunda bölge koşullarına uygun özellik gösteren 23 adet materyal
seçimi yapılarak değerlendirilmeye alınmıştır. Ayrıca, IWWIP programı kapsamında bu yıl 1792
adet materyalinde ekimi yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler :
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama - Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Ekmeklik Buğday Islahı
Araştırmaları
GAP Uluslar Arası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Müd.
Ege, Çukurova Tar. Araşt. Enstitüleri
Hüsnü AKTAŞ
Mehmet KAHRAMAN- Dr. Enver KENDAL- Sertaç
TEKDAL- Dr. İrfan ERDEMCİ
2012-217
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara
Göre Bütçesi
AMAÇ: Bölge koşullarına uygun sulu ve kuruda verimli kaliteli ve hastalıklara dayanıklı çeşitli
tüketim gruplarının ihtiyaç duyduğu çeşit geliştirmektir.
171
1.AÇILAN MATERYAL
F3 , F4 ve F5 kademesinde olan toplam 1200 genotip içerisinden 250 tek başak olarak F5’ten
olmak üzere toplamda 500 adet genotip bir sonraki kademelere aktarılmıştır
2.HASTALIK GÖZLEM BAHÇELERİ
Ülkesel KHKPN, KPKN. SPKN, KPDK ve TÇ-B nörserilerinde gerekli gözlemler yapılıp
sonuçlar ilgili birimlere aktarılmıştır.
3.ÖN VERİM VE VERİM DENEMELERİ
Ön verim denemesinde 75, Verim denemesi 1.1’ de 25 ve verim denemesi 2.1 ‘de 25 genotip
kullanılmış bunlar içerisinden kalite ve verim yönünde öne çıkan toplamda 20 hat Verim denemesi
ve Verim denemesi 2. yıla aktarılmıştır. Analizlerde her üç denemede kullanılan genotipler
arasındaki tane verimi farkı istatistiki açıdan önemli bulunmuştur.
4. Kışlık VD.Ekm. Malatya, Diyarbakır ve Hazro Tane Verimi
IWWIP materyalinden seçilmiş olan alternatif ve kışlık tabiatlı genotipler, kış şartları daha soğuk
olan Hazro ve Malatya ilçelerinde ayrıca Diyarbakır’da ekimi yapılıp değerlendirme yapılmıştır.
Denemede toplam 25 genotip kullanılmıştır. Her iki lolasyondan alınan sonuçlar birleştirilmiş
analize tabi tutulmuş istatistiki olarak genotipler % 1 seviyesinde birbirinden farklı bulunmuştur.
5. DIŞ KAYNAKLI DENEME SETLERİ
CIMMYT orjinli olan SAWYT, IBWSN ve IWWIP orjinli ELİTE-IRR, AYT-IRR denemelerinde
yapılan istatistiki analizlerde genotipler arasındaki verim farkı istatistiki olarak önemli
bulunmuştur. Verim ve fiziksel kalite yönünden iyi olan hatlar veri ve Ön verim denemelerine
aktarılmıştır.
6.BÖLGE VERİM DENEMELERİ (D.BAKIR-KIZILTEPE-HAZRO LOKASYONLARI)
Kuru ve Sulu Bölge verim denemelerinde aynı genotipler kullanılmış ve yetiştirme sezonunun
genel olarak uzun yıllaranın üstünde yağış düşmüştür, Lokasyonların birleştirilmiş analizlerinde
çeşit, çevre ve (çeşit x çevre) interaksiyonu istatistiki olarak öemli bulunmuştur. Çeşitlerin
lokasyonlardaki ortalama verimlerine göre 773 kg/da verim ortalaması ile 21 nolu hat ve 706 kg/da
verim ortalaması ile 7 nolu hat ilk sıralarda yer almışlardır.
7. ÇEŞİT TESCİL DENEMELERİ
7.1 ÇTD. EKM. KURU: D.bakır, Kızıltepe, Siverek, Hani ve Dara(Küçük köy) lokasyonlarında
kurulan denemlerde gerekli gözlemler alınmış ve Tescil Sertifikasyon birimine aktarılmıştır. Bu
deneme setinde enstitümüze ait bir hat bulunmaktadır.
7.2. ÇTD. EKM. KURU: D.bakır, Adıyaman, Hazro ve Kızıltepe lokasyonlarında kurulan
denemlerde gerekli gözlemler alınmış ve Tescil Sertifikasyon birimine aktarılmıştır.
SONUÇLANAN PROJE
Proje No
Proje Adı
:
:
Projeyi Yürüten Kuruluş
:
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
:
Proje Yürütücüsü :
Yardımcı Araştırmacılar
:
Başlama-Bitiş Tarihleri
TAGEM /TA/ 09/ 07/01/003
Güney Marmara Bölgesi Ekmeklik
Araştırmaları
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Buğday
Islah
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
M. Erkan BAYRAM
Lütfü DEMİR, İzzet ÖZSEVEN, Şinasi ORHAN, Gamze
CANIGENİŞ, Bülent CENGİZ (Kalite), Yakup
NOGAY(Kalite)
01/01/2009-31/12/2013
172
:
Projenin Toplam Bütçesi
:
2009 20000 TL
2010 22800 TL
2011 18500 TL
2012 20200 TL
2013 21000 TL
Proje Özeti
Islah programı çerçevesinde Müdürlüğümüze ait farklı özelliklere sahip matereyaller ile, ülkesel yazlık ve
kışlık dilimden ve Uluslar arası kışlık (IWWIP) ile yazlık (CIMMYT) programlarından gelen materyaller
değerlendirilmiş olup gerekli gözlem ve seleksiyonlar yoluyla çeşit geliştirme çalışmaları sürdürülmüştür.
5 yıllık proje süresince melez programında 1825 melez yapılmıştır. Çeşit geliştirme çalışmaları sırasında
17717 adet açılan materyal ekilerek 11153 adet seçim yapılmış ve bunlardan 798 adedi ön verim denemelerine
alınmıştır. Ülkesel ve uluslararası projelerden elde edilen gözlem bahçelerinden 9073 hat değerlendirilerek 123 tanesi
ön verim denemesine alınmıştır. 232 ön verim, verim, ve bölge verim denemeleri kurulmuş olup, 5063 adet çeşit ve hat
değerlendirilerek 1368 hat seçilerek bir üst denemeye aktarılmıştır. F3 kademesinde bu 5 yıllık dönemde toplam 2082
bulk materyali yazlık ve kışlık dilimde çalışan enstitü/istasyonlara gönderilmiştir.
Tahirova-2000, Hanlı, Beşköprü, Pamukova-97, Momtchil ve Bezostaya çeşitlerimizden
elit ve orijinal kademelerde 955 ton tohumluk üretilmiştir.
Bu proje döneminde 5 yazlık, 3 kışlık ve 1 alternatif karakterli olmak üzere toplam
9 hat tescile sunulmuştur.
DEVAM EDEN PROJELER
Proje No
Proje Adı
:
:
Projeyi Yürüten Kuruluş
:
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
:
Proje Yürütücüsü :
Yardımcı Araştırmacılar
:
Başlama-Bitiş Tarihleri
:
Projenin Toplam Bütçesi
:
-
TAGEM /TA/ 09/ 07/01/003
Güney Marmara Bölgesi Ekmeklik
Araştırmaları
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Buğday
Islah
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
M. Erkan BAYRAM
Lütfü DEMİR, İzzet ÖZSEVEN, Şinasi ORHAN, Gamze
CANIGENİŞ, Bülent CENGİZ (Kalite), Yakup
NOGAY(Kalite)
01/01/2009-31/12/2013
2009 20000 TL
2010 22800 TL
2011 18500 TL
2012 20200 TL
2013 21000 TL
Proje Özeti
İklim ve toprak özelliklerinin sağladığı yüksek verim potansiyeli nedeniyle Bölgemizin
ülkemiz buğday üretimindeki yeri oldukça önemlidir. Buğday hastalıklarının doğal olarak geliştiği
bölgemiz ıslah çalışmaları açısından da büyük öneme sahiptir. Projenin amacı bölgemiz ve Ülke
geneline uygun yüksek kalite ve verimde, hastalıklara ve yatmaya dayanıklı, yetiştirme tekniği
karakterleri yönünden daha üstün yeni çeşitler ve genetik kaynaklar geliştirmektir.
2012-2013 sezonunda bölge verim denemelerinin yürütüldüğü lokasyonlardaki yağış durumu
(Kasım-Haziran) Sakarya’da 585,8 mm, Pamukova’da 470,4 mm, Karacabey’de 561,0 mm ve
Bandırma’da 674,8 mm olarak gerçekleşmiştir. Bandırma’da Ocak-Şubat döneminde alınan
yüksek yağışlar su baskını ve su durmalarına yol açmıştır. Bu lokasyonda bazı denemelerden
173
sonuç alınamamıştır. Bölge genelinde sıcak geçen sezon nedeniyle erken sapa kalkmalar ve
olgunlaşmalar görülmüştür. Külleme ve kahverengi pas yaygın olarak görülmüştür. Ilık geçen
mevsim yaprak yanıklıklarını artırmıştır. Başakta fusarium önceki yıla göre düşüktür. Embriyo
kararması yaygındır. Ekin Yaprak Güvesi (WheatLeaf Miner=Syringopais temperatella) deneme
alanlarında dikkat çekecek oranda görülmüştür.
Gözlem bahçeleri ve açılan materyalden 13650 materyal incelenerek 2033 adedi bir üst
kademeye, 88’i ise verim denemelerine aktarılmıştır. Ülkesel proje kapsamında yazlık x kışlık
olmak üzere 315 adet melez gerçekleştirilmiş, 255 adet hat ise F2 kademesinde çoğaltılarak, 10
enstitüye gönderilmiştir.
Yedi lokasyonda 769 hat ve çeşitle yürütülen 56 verim denemesi sonucunda 174 adet hat
bir üst denemeye aktarılmış olup, 3 hattımız ise tescile sunulmuştur. ÖV Denemelerinden 631,0562,9 kg/da, Verim Denemelerinden kırmızı taneli yazlıkta 605,74 kg/da, beyaz taneli yazlık
BVD’lerden 602,7 kg/da, kırmızı taneli yazlık BVD’lerden 605,74kg/da ve kışlık ve alternatif
karakterli hatlar BVD’lerden Pamukova’da 724,1 kg/da ve Edirne’de 671,9 kg/da ortalama verim
alınmıştır.
Tahirova-2000, Hanlı, Beşköprü, Pamukova-97, Momtchil ve Bezostaya çeşitlerimizden
elit ve orijinal kademelerde 129,5 ton tohumluk üretilmiştir.
Proje No
Proje Adı
:
:
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/01-001
Ülkesel Serin İklim Tahılları EÜY Araştırmaları Projesi
Yüksek ve Düşük Moleküler Ağırlıklı Gluten Alt-Birimlerinden
Yararlanılarak Ekmeklik Buğdayda Kalitenin Belirlenmesi
(Doktora Tezi)
Projeyi Yürüten
Kuruluş
:
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
:
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü :
M. Erkan BAYRAM
Prof. Dr. Kayıhan Z. KORKUT (NKÜ)
Danışman
:
Yardımcı
---Araştırmacılar :
Başlama-Bitiş
01.01.2012-31.12.2013
Tarihleri
:
2012 : 25.000 TL
Projenin
2013 : 10.000 TL
Toplam Bütçesi :
Proje Özeti :
Buğday ıslahçıları yüksek ekmeklik kalitesine sahip hatları seçerken SDS ve Zeleny
sedimentasyon testleri, alveografik ve miksografik değerlendirme, pişirme testleri ve diğer
metodları kullanmaktadır. Ancak bu uygulamalar yüksek miktarda tane kullanımını
gerektirdiğinden erken generasyonda kullanılamamaktadır. SDS-PAGE yöntemi ile çok az miktarda
tane numunesi ile protein bantları belirlenebilmektedir. Bu çalışma ile SDS-PAGE Elektroforez
Yöntemi ile YMA ve DMA altünitelerini yöneten alleller ile kalite özellikleri arasındaki ilişkiler
ortaya konacak, ıslah programı içerisinde ekmeklik kalitesi yüksek genotiplerin belirlenip
belirlenemeyeceği araştırılarak, yöntemin erken generasyonda markır destekli seleksiyona
174
uygunluğu incelenecektir.
Tez çalışmasında kalite analizlerinde kullanılacak materyalin elde edilmesi amacıyla kurulan
deneme 16.11.2012 tarihinde Pamukova lokasyonunda ekilmiş ve 13.07.2013 tarihinde parsel
biçerdöveri (Hege) ile 10 m2 olarak hasat edilmiştir. Bu materyalde Alveograf, glüten
sedimentasyon gibi kalite analizleri yapılacaktır. 2012 yılında elde edilen tek başaklar ambarda
seleksiyona tabi tutularak farklı tipler atılmış ve 4’er başak Gliadin SDS-PAGE Elektroforezi
testlerine tabi tutularak farklı olanlar atılmıştır. Kalan başaklar ile Glutenin SDS-PAGE
Elektroforezi uygulaması yapılmıştır. Gluten SDS-PAGE Elektroforezi uygulamasında YMA-GA
skorlaması çok kolayca ve kısa sürede yapılmış ve Glu-A1, Glu-B1 ve Glu-D1 lokuslarına ait
alleller belirlenmiştir. DMA-GA skorlaması daha zor olmuş ve uzun sürmüştür. Özellikle Glu-D3
lokusuna ait allellerin belirlenmesi bantların en altta olması ve belirgin olmaması nedeniyle oldukça
zor olmuş ve bazı jel görüntüleri hiç okunamamıştır. Sonuç olarak Glu-D3 lokusuna ait yapılan
skorlamaların hatalı olabileceği düşüncesiyle bu lokus değerlendirme dışı bırakılmıştır.
Ülkesel Kışlık Dilim Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
DEVAM EDEN PROJELER
TAGEM/TBAD/13/A12/P02/001
Orta Anadolu Bölgesi Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Selami Yazar
Dr. Emin Dönmez, Dr. Ayten Salantur, Zir.Yük.Müh. Bayram Özdemir,
Mehmet Emin Alyamaç
2013 - 2017
Başlama – Bitiş Tarihleri
2013…24.000
2014….24.000
2015….24.000
Projenin Toplam Bütçesi
2016 24.000.
2017… 24.000
Proje Özeti: Makarnalık buğday ıslah programında 2012-2013 döneminde; varyasyon kaynağı olarak
durum melez bahçesi (227 adet) ve ileri kademe hatları kullanılmıştır. Ön verim (350 adet), verim
denemelerindeki hat ve çeşitler (534 adet) bitkisel özellikler, kalite, hastalık ve verim yönünden
değerlendirilmiştir. Açılan kademe 921 populasyon ekilmiş ve DF6 kademesinde 4000 başak sırası tarımsal
özellikler yönüyle değerlendirilip, seçim yapılmıştır.
Açılan kademedeki materyal DF1, DF2, DF3, DF4 ve DF5 kademeleri populasyon olarak, DF5’den
tek başak seçilerek DF6’da tek başak sıraları şeklinde ekilmiştir. DF6 olarak ekilen başak sıralarından
durulmuş ve istenen özelliklere sahip olanlar seçilmiş ve daha sonraki ön verim ve verim denemelerine
aktarılmıştır. 2013 yılında da 4000 adet başak sırasından oluşan DF6’dan sarı pas, standart çeşitlere göre tek
sıra verimleri ve diğer bitki boyu, gibi bitkisel özellikler dikkate alınarak seçilen 232 hat DÖVD’ye
aktarılarak ekimleri yapılmıştır. Verim, kalite ve hastalık sonuçlarına göre yapılan değerlendirme
neticesinde öne çıkan hatlar bir üst kademeye aktarılmıştır. 2012- 2013 yılında ekiliş üzerine düşen yağış
geçen yıl ve uzun yıllar ortalaması civarında bazı lokasyonlarda üzerinde gerçekleşmiştir. İlkbahar
aylarının serin ve yağışlı geçmesi nedeniyle denemelerde yer alan çeşit ve hatlar iyi verimler alınmıştır.
Verimin artması kalite paremetrelerini olumsuz etkilememiştir. Orta Anadolu Bölgesi Makarnalık Buğday
Islah Çalışmalarının yürütüldüğü yerler İkizce, Altınova (TİM), Malya (TİM), Gözlü (TİM), ve Ulaş’da
(TİM) olup tüm hasatlar başarıyla tamamlanmıştır Makarnalık Bölge verim denemeleri ve Ortak Bölge
Verim Denemelerinin (OBVD-KM) istatistiki analizleri ve değerlendirmeleri 15 Ağustos-15 Eylül 2013
tarihleri arasında yapılmış, Kuru Makarnalık Ortak Bölge Verim Denemelerinin istatistiki analiz sonuçları
ilgili enstitülere gönderilmiştir.
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
175
Proje No
Projenin Adı
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P02/004
Geçit Kuşağı Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü/Eskişehir
TARM
Mustafa ÇAKMAK
Savaş Belen (ıslah), Z. Şaban Tunca (ıslah), Soner Yüksel
(ıslah), A.Cevat Sönmez (ıslah), Yaşar Karaduman (kalite),
Aysel Yorgancılar (hastalık), Aysun Keten (hastalık), Berkan
Yılmaz (hastalık), Özcan Yorgancılar (biyoteknoloji)
2013-2017
2013:11000, 2014:12500, 2015:14000, 2016:18000,
2017:19000, Toplam: 74500 TL.
Proje Özeti:
Eskişehir’de 2012-13 yılında toplam yağış uzun yıllar ortalamasından 94,4 mm daha az olmuştur
(254,1 mm). Eylül-Kasım ve Mayıs-Temmuz gibi iki kritik dönemdeki yağışlar oldukça düşük
olmuştur. Eylül-Ağustos dönemi boyunca ortalama sıcaklıklar uzun yıllar ortalamasının üzerinde
seyretmiştir.
2012 Mayıs ayında toplam 93 melez yapılmıştır. F2 kademesinde 64, F3 kademesinde 75, F4
kademesinde 107 popülasyon değerlendirilmiştir. TARM’dan gelen F2 popülasyonları ile birlikte
F1-F4 materyalinden toplam 500 popülasyon seçilmiştir. F4 popülasyonlarından yaklaşık 2600
başak seçilerek tek başak sıraları olarak elle ekilmiştir. Yaklaşık 2000 adet F5 tek başak sıralarından
283 hat hat sulu gözlem bahçelerine seçilmiştir.
Gözlem Bahçesinde 316, Verim Denemelerinde 76, Bölge Verim Denemelerinde 41 ve
Ortak Bölge Verim Denemelerinde 4 hat olmak üzere toplam 437 hat test edilmiş, bunlardan 132
hat seçilerek bir sonraki yılın denemelerine alınmıştır.
Bölgede yaygın olarak ekilen çeşitler denemelerde standart olarak kullanılmıştır. Her
kademede tane verimi, agronomik özellikler, makarnalık kalite analizleri (bin tane ve hektolitre
ağırlığı, camsılık, sedimantasyon, protein oranı, karoten miktarı) ve hastalık testleri (pas, sürme ve
toprak kaynaklı buğday mozaik virüs hastalığı) yapılmıştır. Bu test sonuçları, tarla ve ambarda
yapılan tüm gözlemler ile birlikte değerlendirilerek standart çeşitlere göre üstün hatlar seçilmiştir.
Son 3 yılın Ortak Bölge Verim Denemelerindeki ümitvar hatlar bir yıl daha değerlendirilmek üzere
çeşit adayları verim denemesine alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kışlık makarnalık buğday, Islah, Çeşit, Hat, Hastalık, Kalite
Proje No
Projenin Adı
Projeyi yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A12/P02/005
Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
Musa TÜRKÖZ
Meltem YAŞAR, Enes YAKIŞIR, Dr. Seyfi TANER, İbrahim
KARA, Dr. Emel ÖZER, Melek BAYRAKTAROĞLU, Yüksel
KAYA, Sait ÇERİ, Dr. Ramazan AYRANCI, Şah İsmail CERİT,
Dr. Talat YILDIRIM, Fatih ÖZDEMİR, İlker TOPAL, Dr.
Aysun G.AKÇACIK
176
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013-2017
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
71.000 TL
Dönem Bulguları: Bu Projenin amacı; kışlık makarnalık buğday üretiminde etkili olan canlı ve
cansız faktörlere dayanıklı veya toleranslı, verimli, kaliteli, sulu ve kuru şartlar için yeni çeşitler
geliştirmektir.Islah yöntemi olarak “değiştirilmiş toptan seçme” yöntemi kullanılmaktadır. F4
kademesinde seçilen başaklardan F5 de başak sırası oluşturulmaktadır. Seçilen hatlar sırasıyla
Gözlem Bahçesi, Ön Verim, Verim ve Bölge Verim denemelerinde denenmektedir. Makarnalık
buğday ıslah projesi 1988 yılından beri yürürlükte olan bir projedir. F2-F5 kademeler arasında
yapılan gözlem ve ölçümler sonucunda (tane verimi, yatma, hastalık v.b.) seçilen materyaller bir üst
kademeye aktarılmıştır. Sulu ve kuru ön verim denemelerinde yer alan hatlar sulu ve kuru verim
denemelerine aktarılarak Konya ve İçeri Çumra lokasyonlarında denenmektedir. Verim
denemesinden seçilerek bölge verim kademesine aktarılan hatlar da yine Konya ve İçeri Çumra
başta olmak üzere yıllara göre, Karaman, Niğde, Aksaray, Altınova, Polatlı, Gözlü ve Eskişehir ve
Ankara lokasyonlarında denenmektedir.
Proje kapsamında, Tescile aday gösterilen hatlardan bugüne kadar, BDMM-19 kodlu hat
SELÇUKLU-97 adıyla, BDMM-98-11S kodlu hat ise MERAM-02 adıyla Konya vb. yörelerin sulu
tarım alanları için tescil ettirilmiştir. 2011 yılında ise BDMM 11/1K kodlu hattımız tescile
sunulmuştur. FYD testi olumsuz olduğunda tescil olmamıştır. Adayımızın tohumu saflaştırılarak
tekrar tescile sunulacaktır.
Projede Önerilen Değişiklikler :
Dr. Ramazan AYRANCI, Dr. Aysun G.AKÇACIK, Fatih ÖZDEMİR ve İlker TOPAL’ın projeden
çıkarılması önerilmektedir.
Ülkesel Yazlık Dilim Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
YENİ TEKLİF PROJELER
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM tarafından doldurulacaktır.
Batı Akdeniz Bölgesi Serin İklim Tahılları
Çalışmaları (Makarnalık Buğday Islah Alt Projesi)
BATEM
Adaptasyon
Başlama- Bitiş Tarihleri
TAGEM
Ali KOÇ
Murat ÇALIŞKAN, Çetin SAYILGAN, Fırat AYAS, Mustafa
SOYSAL
01/01/2015-31/12/2017
Projenin yıllara Göre Bütçesi
2015: 43.100
2016: 16.900
2017: -
177
Proje Özeti
Batı Akdeniz Bölgesindeki, yapılacak bu çalışma ile özellikle agroekolojik yönden oldukça farklılık
gösteren Batı Akdeniz Bölgesine (sahil ve geçit kuşağı) uygun kaliteli makarnalık çeşitlerin
geliştirilmesi temel hedef olarak seçilmiştir. Bu çalışmada materyal olarak ülkesel çalışma
kapsamında melezleme yapan Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Doğu Akdeniz Tarımsal
Araştırma Enstitülerinden F3 kademesinde ve uluslararası araştırma kuruluşları(CIMMYT) ve köy
populasyonundan materyallerle çalışılacaktır. Tohumluk Tescil Denemeleri ve Yöre Firmaları için
de verim denemeleri kurulacaktır. Adaptasyon çalışmaları kapsamında önce Enstitü Tarla Bitkileri
bölümünde uyumluluk çalışmaları yapılacaktır. Adaptasyon kabiliyeti yüksek, yüksek verimli ve
hastalıklara dayanıklı olan hatlar Enstitü Tarla bitkileri bölümü, Kocayatak biriminde kıraç alanda
ve geçit kuşağını oluşturan Antalya Korkuteli ilçesinde verim denemeleri kurulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Makarnalık Buğday, Verim, Kalite
DEVAM EDEN PROJELER
Proje No:
Proje Adı:
Yürütücü Kuruluş:
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar:
Proje Yürütücüsü:
TAGEM /IY/ 96 / 01 / 03 / 006
Ege Bölgesi Makarnalık Buğday Islah Araştırmaları
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Dr. Hatice GEREN
Yardımcı Araştırıcılar:
Uzm. Riza ÜNSAL
İsmail SEVİM
Uzm. Nihan BAŞ ZEYBEKOĞLU (Kalite)
Dr. Hakan HEKİMHAN (Hastalık)
Proje Başlama-Bitiş Tarihleri:
Projenin Yıllara Göre Bütçesi:
2013 - 2017
2013 Yılı: 17.000 TL
2014 Yılı: 18.000 TL
2015 Yılı: 18.000 TL
2016 Yılı: 20.000 TL
2017 Yılı: 22.000 TL
Proje Özeti:
Ege Bölgesi Makarnalık Buğday Islahı çalışmaları, her yıl bu programda yapılan melezlerden gelen
ve yurt dışından temin edilen çok sayıda materyalin yer aldığı gözlem bahçeleri ve açılan materyal üzerinde
yapılan test, gözlem ve seleksiyonların yanında, bu seleksiyonlar sonucunda belirlenen çeşit adaylarını
Menemen ve bölgenin değişik yerlerinde test etmeyi de kapsamaktadır. Bugüne kadar yapılan çalışmalar
sonucunda Gediz 75, Ege 88, Salihli 92, Şölen 2002, Tüten 2002, GAP ve Turabi çeşitleri tescil ettirilerek
üretime sunulmuştur.
Sürekli proje kapsamında, 2013 yılı hedefleri büyük çoğunlukla gerçekleşmiştir. Makarnalık
buğday ıslahı aşamaları olarak; melezleme, F1-F7 kademesindeki açılan materyalde seleksiyon, verim
denemeleri ve değerlendirilmesi ile 2 makarnalık ve 1 tritikale çeşidinden 28.300 kg orijinal kademede
tohumluk üretimi gerçekleştirilmiştir. Melezleme programında 229 melez kombinasyonu yapılmıştır. Dış
kaynaklı gözlem bahçelerinde 160 hat/çeşit incelenmiştir. DF1 kademesinde 165, DF2 – DF7’de 481 hat
değerlendirilmiştir.
Kalite ile ilgili çalışmalarda hektolitre ağırlığı, bin tane ağırlığı gibi fiziksel analizlerin yanı sıra
Protein%, Zeleny sedim, yaş-kuru gluten, gluten indeks gibi bazı kimyasal analizlerde yapılmıştır.
Yazlık dilim bölge verim denemesi yürütülmüştür. Yazlık dilimde yer alan 3 enstitüye 148 adet F 3
gönderilmiştir.
Tuğra ve Yaren isimli iki hat tescile verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ege Bölgesi, makarnalık buğday, ıslah, verim, dayanıklılık, kalite.
178
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAT/13/A12/P02/006
Çukurova Bölgesi Makarnalık Buğday Islah
Araştırmaları
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
ADANA
TAGEM
Dr. M. Nazım DİNÇER
Dr. Şadiye YAKTUBAY, A. Alpaslan EZİCİ,
Murat Reis AKKAYA(Kalite)
20013-2017
161.600
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
Her yıl yapılan melezlemelerle sürekli yeni kombinasyonların oluşturulduğu ve gelecekte
her yıl yeni çeşit adaylarının elde edilebileceği sürekli bir Klasik Buğday Islah Programı olarak
planlanmıştır. Bu çalışmanın öncelikli amacı, Doğu Akdeniz Bölgesi için yüksek verimli, geniş
adaptasyon kabiliyetine sahip, kaliteli, hastalıklara dayanıklı, yatmaya dayanıklı ve orta erkenci
makarnalık buğday çeşitleri geliştirmek amacıyla yürütülmüştür.
Melezleme Islahı çalışmalarında sürekliliğin sağlanması amacıyla her yıl yapılan
melezlemelerle yeni kombinasyonlar oluşturulmuştur. Bu proje kapsamında Melez bahçesinde 200
hat ekilerek 145 melez yapılmıştır. Açılan materyalde ekilen 1193 hattan 1557 hat seçilerek 2014
çalışma yılına aktarılmıştır. Gözlem bahçesinden 50, ileri hatlardan 13 çeşit ekilip tamamı bir
sonraki yıla aktarılmıştır. Gözlem bahçesi ve F7 kademesinde durulan hatlardan ve Gözlem
Bahçelerinden seçilen 100 hat ön verim denemesinde tek tekerrürlü olarak ekilmiş. Kalite test
sonuçları ve tarla gözlemleri yanı sıra verim değerlerine göre seçilen 43 hat verim denemelerine
aktarılmıştır. Verim Denemelerinden 4’ü standart çeşit olmak üzere 25 adet hat veya çeşit ekilerek
11 hat seçilmiştir. . Doğankent,Ceyhan/ADANA ve Hatay lokasyonlarında yürütülen Bölge Verim
denmemelerinden 25 adet hat veya çeşit ekilerek 18 hat seçilmiştir. Yazlık dilim bölge verim
denemelerinden 12 hattan tamamı seçilmiştir. Ayrıca CIMMYT’ten Gözlem Bahçelerinden
sağlanan 44IDSN materyallerindeki 155 hattan 64 hat seçilerek 2014 yılı çalışma programına
aktarılmıştır. Verim Denemelerinden olan 6EBWYT’den 50 tattan 23, 32ESWYT’den 50 hat ekilip
20 hat seçilmiştir. 2013 yılında bir adet makarnalık buğday hattımız Sarıbaşak adıyla
tescil edilmiştir.
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
TAGEM/TA00/01/04/17
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Makarnalık Buğday Islah
Araştırmaları
GAP UTAEM / DİYARBAKIR
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi
Diyarbakır Zirai Mücadele İstasyon Müd.
Sertaç TEKDAL
Dr. Enver KENDAL, Hüsnü AKTAŞ,
Mehmet KARAMAN
2013 - 2017
179
Projenin Toplam Bütçesi
2013: 20.000
2015: 28.000
2014: 25.000
2016: 28.000 2017: 30.000
Proje Özeti
Araştırmada amaç, makarna ve bulgur sanayisinin istekleri doğrultusunda verimli, kaliteli
ve hastalıklara dayanıklı uygun makarnalık buğday çeşitlerin geliştirilmesidir Geçmişte sadece
yüksek verim dikkate alınırken, günümüzde tüketici istekleri ve artan rekabet göz önüne
alındığında kalitenin de ön plana çıktığı görülmektedir. Bu nedenle verimle birlikte öne çıkan
kalite özellikleri açısından zengin çeşitlerin geliştirilmesine çalışılmaktadır.
Makarnalık Buğday Islah Programı kapsamında kullanılan hat, çeşit ve yerel köy
populasyonları, ulusal buğday genetik kaynakları ve uluslararası araştırma merkezlerinden
(CIMMYT-ICARDA) temin edilmektedir.
2012-2013 yetiştirme sezonunda; Bölge Verim, Verim ve Çeşit Tescil Denemeleri
Merkezimiz, Kızıltepe, Hazro ve Adıyaman lokasyonlarında ekilmiştir.
Dönem Bulguları ve Tartışma
Farklı kademelerde açılan materyalden (F1+F2+F3+F4+F5+Tek Başak) toplam 990 adet
üzerinde çalışılmış olup seçilen 587 adet hat, bir üst kademeye aktarılmıştır. Gözlem bahçesindeki
196 materyalden 50 tanesi ve 155 adet dış materyalden (IDSN) 70 tanesi ön verim denemelerine
alınmıştır. Ön verim denemesindeki 120 materyalden 40 tanesi seçilmiş ve 20 hatlık iki verim
denemesi oluşturulmuştur. Verim denemesi 1.2’den 15 tanesi bölge verim denemelerine alınırken,
20 hatlık verim denemesi 1.1 ve 1.2, verim denemesi 1.2 ve 2.2’ye aktarılmıştır. Bölge verim
denemesindeki 20 hat, kuru ve sulu şartlarda ekilmek suretiyle gözlenmiş ve 7 nolu hat çeşit adayı
olarak Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Müdürlüğüne sunulmuş, 5 hat ise tekrar denenmek üzere
oluşturulan yeni sulu ve kuru bölge verim denemelerine alınmıştır.
Tohumluk üretimi kapsamında, elit ve orijinal kademede 31.250 kg tohumluk üretilmiştir.
Ayrıca 8 genotipten oluşan Çeşit Tescil Denemesi, Diyarbakır, Kızıltepe ve Adıyaman
olmak üzere 3 lokasyonda yürütülmüş olup, elde edilen veriler ilgili birime gönderilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Makarnalık Buğday, Islah
Proje No:
TAGEM/TA/
Proje Başlığı
GAP Bölgesi Makarnalık Buğday Islah Çalışmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
TAGEM
Yardımcı Araştırmacılar
İ.Halil CÖMERT, Cemile ADIYAMAN
Başlama- Bitiş Tarihleri
2010-2015
Projenin Toplam Bütçesi:
53.300
Ali İLKHAN
180
Proje Özeti
Uzun yıllar lokasyon verimleri ve elde edilen kalite analiz sonuçları dikkate alınarak
yapılan değerlendirme sonucunda, 2009 yılında 1adet hat için üretim izni alınmış ve tescil için
başvuru yapılmıştır. Ayrıca kurağa ve yüksek sıcaklığa dayanıklı hatların sayısı arttırılmıştır.
Bu yıl çalışmaları :
2012-2013 Ekiliş sezonunda 6 adet verim denemesi, 5 adet ÖVD, 4 adet GB ve açılan
materyal ile 4 adet BVD ( 2 lokasyon) kurulmuştur.Yapılan analizler sonunda verim, agronomik ve
kalite özellikleri öne çıkan hatlar seçilerek 2014 denemelerine alınmışlardır.
2012-2013 EKİLİŞ SEZONU İŞ PROGRAMI
Ekilen Materyal Sayısı
Denemeler
Seçilen
Materyal
Sayısı
Açılan Materyal
420
200(Başak)
Gözlem Bahçeleri
650
116
Ön Verim Denemeleri
711
88
Verim Denemeleri
90
77
Bölge Verim Den.
60
60
Tohumluk Üretimi
3000 baş.sır.
2500 bşk sırası
Ülkesel Buğday Kalite Araştırmaları
YENİ TEKLİF PROJELER
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Kışlık Ekmeklik Buğday Islah Materyalinin Bazı Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Vedat BEDİRHANOĞLU
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Ümran KÜÇÜKÖZDEMİR
Berrin DUMLU
Ramazan SELÇUK
Hatice CENGİZ
2015-2019
Projenin Toplam Bütçesi:
42270
181
Buğday, insan beslenmesinde tarihin ilk çağlarından beri önemli rol oynamaktadır. Günümüzde
birçok ülkede halkın temel besin kaynağını buğday oluşturmaktadır. Ülkemizde de buğday gerek
temel besin maddesi olarak gerekse ondan elde edilen ürünlerin kullanımıyla halk beslenmesinde çok
önemli yer tutmaktadır. Günlük diyetinde başta ekmek olmak üzere buğdaydan üretilen pek çok besin
maddesinin bulunduğu bölgemizde önemi daha da artmaktadır. Bu maksatla buğday’da verim ve
kalitenin arttırılması oldukça büyük önem taşımaktadır.
Uzun yıllar sadece buğday veriminin arttırılmasına yönelik çalışmalar yapılmış, kalite göz ardı
edilmiştir. Bugün halk sağlığı ile ilgili mevcut bilgi birikimi ve gıda sanayinde meydana gelen en son
teknolojik gelişmeler buğdayda kalite parametrelerinin ne kadar önemli olduğunu ortaya koymuştur.
Bunun yanında buğday pazarlamasında da kalite faktörü ön plana çıkmıştır. Un fabrikalarının düşük
kalite değerlerine sahip buğday ürününü satın almamakta ya da çok düşük fiyatlarla kabul etmektedir.
2011 yılı itibarı ile TMO’nun buğday alımını fiziksel analizlerinin yanında, kimyasal analiz
değerlerine göre fiyatlandırarak yapmakta ve alınan mahsulü kalitesine göre sınıflandırılarak
depolamaktadır. Piyasa koşullarının buğday kalitesine göre şekillenmesi kalite üzerindeki
çalışmaların arttırılmasını gerekli kılmıştır.
Bu proje ile Kurumumuz bünyesinde yürütülmekte olan Buğday Islah Projesindeki ıslah materyalinin
kalite özellikleri belirlenecek, seleksiyon için veri sağlanacaktır. Böylece yüksek verimin yanında
tüketicilerin isteklerine cevap verecek kaliteli çeşitlerin geliştirilmesine katkıda bulunulacaktır.
Anahtar kelimeler: Buğday, Islah, Kalite
DEVAM EDEN PROJELER
Proje No: TAGEM/TBAD/12/A12/P01/01-005
Proje Başlığı: Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Kışlık Ekmeklik Buğday Islah
Materyalinin Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi (Devam Eden proje)
Projeyi Yürüten Kuruluş: Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş: Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü: Dr. Yaşar KARADUMAN
Yardımcı Araştırmacılar: Arzu AKIN, Serap TÜRKÖLMEZ, Savaş BELEN, Mustafa
ÇAKMAK, Özcan YORGANCILAR, Soner YÜKSEL
Başlama-Bitiş Tarihi: Ocak 2012 -Aralık 2016
Projenin Toplam Bütçesi : 2012=31.800 TL 2013=7.000 TL 2014= 5.000 TL
2015=4.000 TL 2016=4.000 TL
Proje Özeti: Bu projenin amacı Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Buğday Islah Bölümü’nde yürütülen kışlık ekmeklik buğday ıslah programındaki materyalin
teknolojik kalitesini belirlemek ve kaliteli çeşit ve germplasm geliştirmek için seleksiyon
yapmada Islah Bölümüne veri sağlamaktır. Bu amaçla kışlık ekmeklik buğday ıslah
materyalinde Gözlem Bahçesi, Ön Verim ve Verim denemelerinde 1000 tane ağırlığı, PSI
sertlik, protein miktarı, CIMMYT ve makro SDS sedimentasyon analizleri; ayrıca verim
denemelerinde solvent tutma kapasitesi-laktik asit, bölge verim denemelerinde ise hektolitre
ağırlığı, solvent tutma kapasitesi-laktik asit ve farinograf ile hamur reolojik özelliklerinin
belirlenmesi analizleri yapılmıştır.
Gözlem Bahçesi’nde kuruda 844 ve suluda 400; Ön Verim Denemesi‘nde 750; Verim
Denemesinde kuruda 242 ve suluda 242 örnekte kalite analizleri yapılmıştır. Ayrıca bisküvilik
182
denemelerinde 144 örnekte solvent tutma kapasitesi-laktik asit analizleri de yapılmıştır. Bölge
Verim Denemesi’nde kuruda BVD-Kırmızı ve BVD-Beyaz toplam 400 örnek ve suluda
SBVD-Beyaz ve SBVD-Kırmızı toplam 96 örnek değerlendirilmiştir. Ortak Bölge Verim
Denemesine ve Kalite Gözlem Bahçesine seçilen hatların ve standartların bazı hamur reolojik
özellikleri farinograf ile belirlenmiştir. Bütün analiz sonuçları zamanında Islah Bölümüne
aktarılmış olup bir üst kademeye geçecek materyalin kalite yönünden değerlendirilmesinde
kullanılmıştır. Kalite açısından başarılı bazı kombinasyonlar Kalite Gözlem Bahçesine
aktarılmıştır. Yine çalışma kapsamında ortak bölge verim denemesi, çeşit verim denemesi,
tritikale denemeleri de değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Buğday, kalite, ıslah, Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü,
sedimentasyon, protein, su tutma kapasitesi, farinograf, Near Infrared Spektroskopi
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/016
Trakya-Marmara Bölgesi Ekmeklik Buğday Islah Materyalinin Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü- EDİRNE
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Dr.Turhan KAHRAMAN ( Proje Lideri)
Proje Yürütücüsü
Işın AYDIN, Orhan Onur AŞKIN, Dr. İrfan ÖZTÜRK ve Remzi
Yardımcı Araştırmacılar
AVCI
Ocak 20113- Aralık 2017
Başlama-Bitiş Tarihleri
2013: 30.000 TL
2016: 5.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2014: 4.000 TL
2017: 6.000 TL
2015: 4.500 TL
Toplam : 49.500 TL
Proje Özeti: Projenin amacı; bölgede yaygın olarak ekilen Flamura-85, Pehlivan, Aldane, Selimiye
gibi kaliteli çeşitlerden daha yüksek ekmeklik kalitesine sahip yeni çeşitlerin geliştirilmesine katkıda
bulunmaktır.
Buğday ıslah programından üst kademeye alınan farklı kademelerdeki materyalden; 64 adet ÖVD-1,
64 adet ÖVD-2, 49 adet ÖVD-3, 49 adet EBVD, 25 x 3 lok. = 75 adet BBVD, 25 adet ÇVD, 25 adet
MUT.(Mutasyon Denemesi), 20 adet IWWIP GB, 167 adet Tek Parsel ve 44 adet farklı denemelerden
toplam 582 materyalin 1000 Tane Ağırlığı, Hektolitre Ağırlığı, Protein Oranı, Rutubet, ZelenySedimantasyon, Gluten, Gluten İndeksi, Rutubet ve Tane Sertliği analizleri yapılmıştır.
Genotiplerin 1000 tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, protein oranı, gluten ve zeleny-sedimentasyon
değerleri geçen yıllardan düşük olmuştur.
Durulmuş hatların 1000 tane ağırlığı; 25,4-52,5 g, hektolitre ağırlığı; 65,6-86,1 kg, protein oranı; %
7,3-13,5, gluten; % 15,5-42,3, gluten indeksi; % 31,3-99,9, zeleny sedimantasyon; 18-59 ml arasında
olurken, standart çeşitlerin 1000 tane ağırlığı; 29,8-50,0 g, hektolitre ağırlığı; 75,4-84,6 kg, protein oranı;
% 7,9-12,0 gluten; % 14,5-33,1 gluten indeksi; % 52,6-98,9, zeleny sedimantasyon; 23-60 ml arasında
olmuştur. Durulmuş hatların; % 20,2’si 1000 tane ağırlığı yönünden, % 21,7’si hektolitre ağırlığı
yönünden, % 55’i protein oranı yönünden, % 65,8’i gluten yönünden, % 35,5’i gluten indeksi yönünden,
% 35,0’i zeleny sedimantasyon yönünden standart çeşitlerin ortalamalarını geçmiştir.
2013 yılında, iki genotip BBVD-16 (2013) (SHARK-1/3/AGRI/BJY//VEE/4/SHARK/ F4105W2.1
TCI012033) ve BBVD-22 (2013) (OK/STAR-5 OK81306/STAR CMSW92WM00167S-17WM-05WM015WM-010WM-3WM-0WM)) tescile verilmiştir.
BBVD-16’nın 1000 tane ağırlığı; 24,0-40,9 g, hektolitre ağırlığı; 75,0-84,5 kg, protein oranı; % 8,4 12,6, gluten % 21,9-35,3, gluten indeksi % 55,6-99,8, zeleny sedimantasyonu 38-59 ml ve BBVD-22’nin
1000 tane ağırlığı; 27,0-46,5 g, hektolitre ağırlığı; 76,0-86,6 kg, protein oranı; % 10,5-14,0, gluten %
29,3-41,9, gluten indeksi % 47,2-93,3, zeleny sedimantasyonu ise 35-54 ml arasında değişmektedir.
Proje No
Proje Başlığı
183
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Projeyi Yürüten Kuruluş
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/11/07/01/002
Ekmeklik Buğday Islah
Özelliklerinin Belirlenmesi
Seydi AYDOĞAN
Materyalinin
Bazı
Kalite
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü Konya
Mehmet ŞAHİN, Aysun GÖÇMEN AKÇACIK, Berat
DEMİR, Sümerya HAMZAOĞLU, Seyfi TANER
01.01.2011 – 01.01.2016
Başlama – Bitiş Tarihleri
12.250 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Raporun İlğili Olduğu Dönem 2012 ile 2013 arası
Dönem Bulguları:
2012-2013 yılı Kuru Ekmeklik Ön Verim Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin
özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Ekmeklik Verim Denemesinden seçilen
hatların ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Ekmeklik
Bölge Verim Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama
değerler, 2012-2013 yılı Sulu Ekmeklik Ön Verim Denemesinden seçilen hatların ve standart
çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Sulu Ekmeklik
Verim
Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler, 20122013 yılı Sulu Ekmeklik Bölge Verim Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin
özelliklerine ait ortalama değerler yapılan analizler sonucu elde edilerek değerlendirmelere dahil
edilmiştir.
Projede Önerilen Değişiklikler
Personel: Projede yer alan kimyager Hande Önmez kurum değişikliği sebebiyle projeden
çıkarılmıştır.
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/005
Ülkesel Kışlık Dilim Ekmeklik Buğday Kalite
Araştırmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Turgay ŞANAL
Yardımcı Araştırmacılar
Kazım KARACA, Aliye PEHLİVAN, Dr. Tülin
ÖZDEREN, Asuman KAPLAN EVLİCE, Dr. Alaettin
KEÇELİ, Ramazan AVCIOĞLU, Dr. Safure GÜLER,
Dönüş ERMİŞER, Asiye SEİS SUBAŞI, Oğuz ACAR,
Seda ÖZBAY, Buket ÇETİNER, Ferda ÜNSAL
Başlama-Bitiş Tarihleri
01.01.2013-31.12.2017
Projenin Toplam Bütçesi
115.000,00
Proje Özeti : Bu Proje TAGEM tarafından sürekli projeler kapsamında desteklenen Ülkesel serin
184
İklim Tahılları Kışlık dilim Ekmeklik buğday Araştırmaları projesinin devamıdır. 2013 yılında
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden 24, Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden
48,Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden 25, Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal
Araştırma Enstitüsü’nden 96, Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden 48 ve Tarla Bitkileri
Merkez Araştırma Enstitüsü’nden 696 adet olup toplamda 937 adet numune gelmiştir. Gelen
numunelerde Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü 24 adet, Bahri Dağdaş Uluslararası
Tarımsal Araştırma Enstitüsü 72 adet, Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü 24 adet ve
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü’nden de 72 adet olmak üzere toplamda 192 adet
OBVD-KE (Ortak Bölge Verim Denemesi Kuruda Ekmeklik) denemesi materyali mevcuttur.
OBVD-SE (Ortak Bölge Verim Denemesi Suluda Ekmeklik) materyali olarak da Karadeniz
Tarımsal Araştırma Enstitüsü 24, Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü 24, Bahri Dağdaş
Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü 24 ve Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü 24
adet numune göndermiş olup toplamda 96 adet materyal gelmiştir. Gelen materyallerin
tamamında fiziksel analizler (1000 tane ağırlığı, hektolitre tayini, sertlik analizi vb.), un analizleri
(Zeleny sedimantasyon, beklemeli Zeleny Sedimantasyon, vb.) tamamlanmış olup, reolojik
analizleri (Alveograf, Farinograf vb.) devam etmektedir.
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/006
Ülkesel Yazlık Dilim Ekmeklik Buğday Kalite
Araştırmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Turgay ŞANAL
Yardımcı Araştırmacılar
Kazım KARACA, Aliye PEHLİVAN, Dr. Tülin
ÖZDEREN, Asuman KAPLAN EVLİCE, Dr. Alaettin
KEÇELİ, Ramazan AVCIOĞLU, Dr. Safure GÜLER,
Dönüş ERMİŞER, Asiye SEİS SUBAŞI, Oğuz ACAR,
Seda ÖZBAY, Buket ÇETİNER, Ferda ÜNSAL
Başlama-Bitiş Tarihleri
01.01.2013-31.12.2017
Projenin Toplam Bütçesi
75.000,00
Proje Özeti: Bu Proje TAGEM tarafından sürekli projeler kapsamında desteklenen Ülkesel Serin
İklim Tahılları Yazlık Dilim Ekmeklik Buğday Araştırmaları projesinin devamıdır. 2013 yılında
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden 50, Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü’nden 25, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nden 50 ve Mısır Araştırma
İstasyonu Müdürlüğü’nden 50 adet olup toplamda 175 adet YDBVD (Yazlık Dilim Bölge Verim
Denemesi) numunesi gelmiştir. Gelen materyallerin tamamında fiziksel analizler (1000 tane
ağırlığı, hektolitre tayini, sertlik analizi vb.), un analizleri (Zeleny sedimantasyon, beklemeli
Zeleny Sedimantasyon, vb.) tamamlanmış olup, reolojik analizleri (Alveograf, Farinograf vb.)
devam etmektedir.
185
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/12/A12/P02/03-001
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Kışlık
Makarnalık Buğday Islah Materyalinin Kalite
Özelliklerinin Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Dr Yaşar KARADUMAN
Yardımcı Araştırmacılar
Arzu AKIN, Serap TÜRKÖLMEZ, Savaş BELEN,
Mustafa ÇAKMAK, Soner YÜKSEL
Başlama-Bitiş Tarihleri
2012-2016
Projenin Toplam Bütçesi
2012=5.000 TL 2013=3.325 TL 2014=4.050 TL
2015=4.500 TL 2016=5.250 TL
Proje Özeti: Bu projenin amacı Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü yürütülen
kışlık makarnalık buğday ıslah programındaki materyalin, materyal sayı ve kademesine göre
değişik kalite testleri uygulayarak teknolojik kalitesini belirlemek ve kaliteli makarnalık çeşit ve
germplasm geliştirmek için bu sonuçlara göre seleksiyon yapmada Buğday Islah Bölümüne
katkıda bulunmaktır. Proje kapsamında makarnalık buğday kalitesinin belirlenmesi için gözlem
bahçesi, ön verim, verim ve bölge verim denemelerinde 1000 tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı,
b*(sarı renk) değeri, protein miktarı, CIMMYT SDS sedimentasyon değeri analizleri yapılmıştır.
Proje kapsamında kuruda Makarnalık Gözlem Bahçesi‘nden 2 lokasyondan 543 ve suluda 50
örnek; Makarnalık Verim Denemesi’nden 2 lokasyondan 106 örnek; Makarnalık Buğday Bölge
Verim Denemesi’nde 5 lokasyondan 168 örnek ve suluda 73 örnek analiz edilmiştir. Makarnalık
kalitesi iyi olan bazı hatlar Kalite Gözlem Bahçesine seçilmiştir. Analiz sonuçları zamanında
ıslah programlarına aktarılmış olup ıslah materyalinin kalite yönünden de değerlendirilmesi
sağlanmıştır. Ayrıca çalışmada ortak bölge verim denemesi ve F3 kademesi materyali de analiz
edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Buğday, kalite, ıslah, Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü,
sedimentasyon, protein, karoten, Near Infrared Spektroskopi
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Projeyi Yürüten Kuruluş
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/11/07/02/001
Makarnalık Buğday Islah
Özelliklerinin Belirlenmesi
Dr. Aysun Göçmen Akçacık
Materyalinin
Bazı
Kalite
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü Konya
Mehmet Şahin, Seydi AYDOĞAN, Berat DEMİR, Sümerya
HAMZAOĞLU, Musa TÜRKÖZ
01.01.2011 – 01.01.2016
Başlama – Bitiş Tarihleri
14.250 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2012 ile 2013 arası
Raporun İlğili Olduğu
Dönem
Dönem Bulguları:
2012-2013 yılı Kuru Makarnalık Ön Verim Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin
186
özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Makarnalık Verim Denemesinden seçilen
hatların ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Kuru Makarnalık
Bölge Verim Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama
değerler, 2012-2013 yılı Sulu Makarnalık Ön Verim Denemesinden seçilen hatların ve standart
çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler, 2012-2013 yılı Sulu Makarnalık Bölge Verim
Denemesinden seçilen hatların ve standart çeşitlerin özelliklerine ait ortalama değerler yapılan
analizler sonucu elde edilerek yapılan değerlendirmelere dahil edilmiştir.
Projede Önerilen Değişiklikler
Personel: Projede yer alan kimyager Hande Önmez kurum değişikliği sebebiyle projeden
çıkarılmıştır.
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TA/11/07/02/002
Bulgurun Fonksiyonel Özellikleri ve Teknolojik Kalitesine
Buğday Çeşidi ve Üretim Yönteminin Etkisi
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
TAGEM
Asuman KAPLAN EVLİCE
01.06.2010-31.05.2014
58.000,00
Proje Özeti :
Bu çalışmada bulgur yapımına en uygun buğday çeşitleri ve üretim yönteminin belirlenmesi
amaçlanmıştır. Bu amaçla Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Buğday Islahı Biriminden iki
üretim sezonunda temin edilen 7 adet makarnalık (Eminbey, Kızıltan-91, Ankara-98, Mirzabey-2000,
Altın 40/98, Kunduru-1149, Çeşit-1252) ve 2 adet ekmeklik (Tosunbey, Demir-2000) buğday çeşidi
materyal olarak kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan çeşitler Haymana (Ankara) ve Altınova (Konya)
olmak üzere 2 farklı lokasyonda yetiştirilmiştir. Çeşitlerinden iki farklı pişirme yöntemi (otoklav ve
buharlı pişirici) kullanılarak bulgur elde edilmiştir. Üretilen bulgur örneklerinin fiziksel, kimyasal ve
kalite özellikleri araştırılarak bulgura uygun çeşitler ve üretim yöntemi saptanacaktır. Ayrıca, uygulanan
testler içerisinde bulgur özelliklerinin belirlenmesinde kullanılabilecek uygun ve pratik kriterler
belirlenmeye çalışılacaktır.
Öncelikle temin edilen çeşitler, yabancı madde yönünden mekanik olarak temizlendikten sonra,
gözle süne emgili tanelerden de ayrılmıştır. Temizlenen buğday örneklerinin hektolitre ağırlığı, bin tane
ağırlığı, tane iriliği ve camsılığı, soyma sayısı, rutubet miktarı, kül miktarı, gluten miktarı ve gluten
indeksi, renk değeri (L,a,b), düşme sayısı, zeleny sedimentasyon ve SDS sedimentasyon değerleri
belirlenmiştir.
Her bir örnek için otoklav ve buharlı pişiricide bulgur üretimi için optimizasyon çalışmaları
yapılmış ve verilecek su miktarı, pişirme ve kurutma süreleri belirlenmiştir. Pişmiş buğdayda uygulanan
tavlama zamanı ve rutubeti ile kabuk soyma süresi de denemelerle belirlenmiştir. Pilavlık ve köftelik
bulgur verimlerini belirlemek için elek analizi yapılmıştır. Ayrıca bütün örneklerde fitik asit miktarı
belirlenmiş önceki gelişme raporlarında verilmiştir.
Son olarak ta kırma, irmik, un, köftelik ve pilavlık bulgur örneklerinde (324 adet örnekte ve 3
paralel) çözünen, çözünmeyen ve toplam diyet lif miktarları, protein miktarı, beta karoten miktarı ve
mineral madde miktarları (P, Ca, Mg, Fe, Cu, Zn ve Mn) belirlenmiştir.
Yukarıdaki analizlere ilaveten buharlı pişirici ve otoklavda üretilen pilavlık ve köftelik bulgur
örneklerinde toplam organik madde miktarı (TOM) ve su tutma kapasitesi belirlenmiştir. Örneklerde
vitamin analizleri (B1 ve B2) devam etmektedir.
Tamamlanan analiz sonuçlarının değerlendirilmesi, tekrar edilmesi ve yorumlanması devam
etmektedir.
187
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Proje Özeti:
TAGEM/TBAD/13/A12/P02/002
Ülkesel Kışlık Dilim Makarnalık Buğday Kalite
Araştırmaları
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
TAGEM
Turgay ŞANAL
Kazım KARACA, Aliye PEHLİVAN, Dr. Tülin
ÖZDEREN, Asuman KAPLAN EVLİCE, Dr. Alaettin
KEÇELİ, Ramazan AVCIOĞLU, Dr. Safure GÜLER,
Dönüş ERMİŞER, Asiye SEİS SUBAŞI, Oğuz
ACAR, Seda ÖZBAY, Buket ÇETİNER, Ferda
ÜNSAL
01/01/2013. ile 31/12/2013
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Durum Ön Verim Denemesinde (DÖVD) 4 hat
Zeleny sedimantasyon ve un b sarılık değeri ile en üst kalite sınıfında yer almıştır. 31 hat
Zeleny sedimantasyon ve 56 hat un b sarılık değerine göre makarnalık olarak seçilmiştir.
Makarnalık Bölge Verim Denemesinde lokasyon ortalamasına göre Zeleny sedimentasyon
analizinde hiçbir hat Eminbey’i geçememiştir. Un b sarılık değeri ortalamasına göre 5, 17,
22,23 nolu hatlar Kızıltan’dan daha iyi bulunmuştur. İKMVD-51 denemesinde lokasyon
ortalamasına göre Zeleny sedimantasyon analizinde hiçbir hat Eminbey’i geçememiştir. b
sarılık değeri yönünden 10, 14, 17, 19, 21 nolu hatlar Kızıltan 91’den yüksek değerler
göstermiştir. İKMVD-52 denemesinde lokasyon ortalamasına göre Zeleny sedimantasyon
analizinde hiçbir hat Eminbey’i geçememiştir. b sarılık değerine göre 17 nolu hat Kızıltan91’den yüksek bulunmuştur. İKMVD-53 denemesinde lokasyon ortalamasına göre Zeleny
sedimentasyon değerinde 24 nolu hat Eminbey standardını geçmiştir. b sarılık değerine göre
6, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 24 nolu hatlar Kızıltan-91’den yüksek
bulunmuştur. İKMVD-54 denemesinde lokasyon ortalamasına göre Zeleny sedimentasyon
analizinde 18 nolu hat Eminbey’e eşit bulunmuştur. b sarılık değeri yönünden 18, 21,24 nolu
hatlar Kızıltan’ı geçmiştir. İKMVD-55 denemesinde Ulaş lokasyonunda Zeleny
sedimantasyon değerine göre 54, 109 nolu hatlar Eminbey’i geçmiştir. Ulaş lokasyonunda b
sarılık değeri yönünden 93 nolu hat Eminbey’i geçmiştir. Makarnalık Ortak Bölge Verim
Denemesinde Zeleny Sedimantasyon analizinde Eminbey standardını geçen hat
bulunmamıştır. b sarılık değeri yönünden Kızıltan’ı geçen hat bulunmamıştır.
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/08/07/02/007
Ülkesel Yazlık Dilim Makarnalık Buğday Kalite
Araştırmaları
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
TAGEM
Turgay ŞANAL
Kazım KARACA, Aliye PEHLİVAN, Dr. Tülin
ÖZDEREN, Asuman KAPLAN EVLİCE, Dr. Alaettin
KEÇELİ, Ramazan AVCIOĞLU, Dr. Safure GÜLER,
Dönüş ERMİŞER, Asiye SEİS SUBAŞI, Oğuz ACAR,
Seda ÖZBAY, Buket ÇETİNER, Ferda ÜNSAL
01.01.2013-31.12.2017
52.000,00
188
Proje Özeti: Bu Proje TAGEM tarafından sürekli projeler kapsamında desteklenen Ülkesel
Serin İklim Tahılları Yazlık Dilim Makarnalık Buğday Araştırmaları projesinin devamıdır.
2013 yılında Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden 24, Ege Tarımsal Araştırma
Enstitüsü Müdürlüğü’nden 12 adet olup toplamda 36 adet YDBVD (Yazlık Dilim Bölge
Verim Denemesi) numunesi gelmiştir. Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden
numuneler böcekli olduğundan analize alınmamıştır. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü
materyalinde Hektolitre ağırlığı 78,3-72,4 kg/hlt arasında değişmiş, ortalama 76,51 kg/hlt
olmuştur. Bin tane ağırlığı 41,8-51,4 g (KM) arasında değişmiş, ortalama 44,5 g olmuştur,
camsı tane oranı %54-96 arasında değişmiş ve ortalama %84,83 olmuştur. Protein oranı
%10,8-14 arasında değişmiş, ortalama %12,6 olmuştur. İrmik verimi, SDS sedimantasyon,
irmik rengi ve diğer analizler devam etmektedir.
BİLGİ
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi :
Projenin Amacı:
TR41-SS-12-0001
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Kalite ve Biyoteknoloji Altyapısının Geliştirilmesi
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Arzu AKIN
Yaşar KARADUMAN, Şule SARIÇAM,
YORGANCILAR
28 Haziran 2013 - 20 Nisan 2014
1.102.357,00TL
Özcan
*TR41 bölgesinde ortak kullanıma yönelik ar-ge alt yapısının geliştirilmesine katkıda
bulunmak amacıyla,
1-Islah materyalinin hızlı ve güvenilir yöntemlerle analiz edilebilmesi ve yeni yöntemlerin
geliştirilebilmesi amacıyla kalite laboratuarımızın altyapısının geliştirilmek
2- Biyoteknoloji alt yapımızı tüm ihtiyaç duyduğu biyoteknolojik çalışmalara cevap
verebilecek, aynı zamanda moleküler çalışmalar ve doku kültürü tekniklerini eşzamanlı ve
sağlıklı bir şekilde uygulayabilecek duruma getirmek
3-Alt yapı tamamlandıktan sonra, gıda sanayinin arzu ettiği kalitede ve yeterli miktarda
hammadde üretimi için sanayiye uygun çeşidi daha kısa sürede ve daha etkin seleksiyon
çalışmalarıyla ıslah etmek ve böylece TR41 bölgesinde bulunan gıda sanayinin rekabet
gücünü arttırmak.
4-Geliştirilen ar-ge altyapısının ortak kullanıma açılması ile; konu ile ilgili faaliyet gösteren
KOBİ’ler, üniversiteler ve diğer araştırma enstitüleri gibi kurumların arasındaki işbirliği ve
çalışma kültürünün geliştirilmesine katkıda bulunmak. *Geliştirilen ortak ar-ge alt yapısı ile
TR 41 bölgesinde moleküler ıslah teknikleri alanında eğitim almış araştırmacı sayısını kritik
kitle oluşturmaya yetecek düzeye getirmek.
5-Kalite ve Biyoteknoloji laboratuarlarının akreditasyon hazırlığını başlatmak.
Proje Faaliyetleri
1-Cihaz Alımları
LOT-1 (Kalite Laboratuarı)
1-Hızlı Azot Protein Tayin cihazı(karbon opsiyonlu)
2-Soğutmali Masaüstü Santrifüj Cihazı 3-Ham Selüloz Tayin Cihazı
189
4-Sıcaklık Kontrollü Spektrofotometre
5-Su Banyoru (2 Adet)
6-Etüv
7- Gluten Peak Tester
8-Örnek Temizleme Makinesi
9-Termomixer
10-Otomatik Titratör
LOT-2 (Biyoteknoloji Laboratuarı)
1-Doku Kültürü Soğuk Hava Odası
2-Hava Sterilizasyon Cihazı (2 Adet)
3-Bitki Büyütme Kabini (2 Adet)
4-Gerçek Zamanlı PCR Cihazı
5-Raflı İklim Kabini (2 Adet)
6-Soğutmalı Masaüstü Santrifüj Cihazı
7-Soğutmalı İnkübatör (2 Adet)
8-Laminar Kabin (2 Adet)
2-Akreditasyon Eğitimi
1-ISO 17025 Laboratuar Akreditasyon Eğitimi
2-Dokümantasyon Eğitimi
3-Metod Validasyonu/Ölçüm Belirsizliği Hesaplanması
4-İç ve Dış Kalite Kontrol Eğitimi
5-İç Tetkik Eğitimi
3-Sera Yapımı
2 adet , bölge iklim kuşağı koşullarına uygun geniş ve yüksek hacimli, güçlü Gotik sera
Anahtar Kelimeler:kalite,Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü, BEBKA, biyoteknoloji
Ülkesel Serin İklim Tahılları Hastalık ve Zararlı Araştırmaları
YENİ TEKLİF PROJE
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Buğday ve Tritikalede İleri Kademe Hatların Bazı
Fungal Hastalıklara (Pas, Sürme ve Rastık) Karşı Test
Edilmesi
Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Hatice CENGİZ
Ümran KÜÇÜKÖZDEMİR
Ramazan SELÇUK
Vedat BEDİRHANOĞLU
Berrin DUMLU
Dr. Zafer MERT
Dr. Kadir AKAN
2015-2019
50.000 TL
Bütçesi
Özet: Tahıllar dünyada en fazla ekim alanına sahip ürün grubudur. Bu kadar yüksek
ekim alanı olan tahılların verimini artırabilmek, birim alandan en iyi şekilde faydalanma ile
190
sağlanabilecektir. Yüksek verim ve kalite için optimum yetiştirme tekniklerinin kullanılması,
hastalık, zararlı ve yabancı otlarla mücadelenin yapılması da zorunludur. Mücadele
yöntemlerinin en önemlisi çevreye zarar vermeyen, maliyeti az, uygulanabilirliği kolay ve en
etkili yol olan dayanıklı çeşit kullanılmasıdır. Bu projeyle bölgemiz serin iklim tahılları
(Ekmeklik buğday ve tritikale) üretim alanlarında verim artışını engelleyen ve kalitenin
düşmesine neden olan bazı önemli fungal hastalık etmenlerinin ekonomiye verdiği zararın en
aza indirgenmesi hedeflenmektedir. Proje çerçevesinde öncelikle önemli bazı hastalıklara
karşı dayanıklı çeşitler geliştirilmesine yönelik olarak önemli ve ümitvar görülen materyal
bölgemizde görülen bazı fungal hastalıklara karşı doğal koşullarda dayanıklılık testlerine tabi
tutularak, durulmuş materyalin söz konusu hastalıklara karşı dayanıklılık durumları ortaya
konacak ve ıslah materyalinde hastalıklar açısından iyi bir seleksiyon şansı elde edilecektir.
Bununla birlikte ilgili hastalıklara dayanıklılığı tespit edilen genotipler dayanıklı çeşitler elde
etmek amacıyla melezleme çalışmalarında ebeveyn olarak kullanılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Buğday, Tritikale, Pas hastalıkları, Dayanıklılık, Sürme
DEVAM EDEN PROJELER
Proje No
Proje Başlığı
Proje Başlığının İngilizcesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Ülkesel Serin İklim Tahıl Hastalıkları Araştırmaları Projesi
(ÜSİT-HAP)
National Research Project for Diseases of Temperate
Cereals
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Tarla Bitkileri Merkez AE, Ankara
Geçit Kuşağı TAE, Eskişehir
Bahri Dağdaş UTAE, Konya
Ege TAE, İzmir
Doğu Akdeniz TAE, Adana
Trakya TAE, Edirne
Doğu Anadolu TAE, Erzurum
Mısır Arş. İst, Sakarya
GAP Uluslararası TAE, Diyarbakır
Karadeniz TAE, Samsun
GAP TAE, Şanlıurfa
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı TAE, K.Maraş
Zafer Mert
Zafer Mert, Lütfi Çetin, Seval Albustan, Kadir Akan,
Selami Yazar, Emin Dönmez, Ayten Salantur, Bayram
Özdemir Taner Akar, İsmail Sayım, Namuk Ergun, Sinan
Aydoğan, Aysel Yorgancılar, A.Taner Kılınç, Necmettin
Bolat, Özcan Yorgancılar, Mustafa Çakmak, Savaş Belen,
Özlem Bilir, Suat Özdemir, Soner Yüksel, Birol Ercan,
İlker Topal,Fatih Özdemir, Emel Özer, Seyfi Taner, Yüksel
Kaya, İbrahim Kara, Ramazan Ayrancı, Sait Çeri, Musa
Türköz, Ümran Küçüközdemir, Hatice Cengiz, Rıza Ünsal,
Hatice Geren, İsmail Sevim, Aydın İmamoğlu, Nurgül
Sarı, Hasan Ay, Ahmet Akyol, İzzet Özseven, M. Erkan
191
Bayram, Lütfü Demir, Şinasi Orhan, İrfan İnce, Vesile
Aydın, Adnan Tülek, Kemal Akın, İrfan Öztürk, Remzi
Avcı, Turhan Kahraman, Enver Kendal, Hüsnü Aktaş,
Ahmet Altıkat, Sertaç Tekdal, Mehmet Kahraman, Hasan
Orhan Bayramoğlu, Nevzat Aydın, Cemal Şermet, Dr.
Rukiye KARA, Hasan Gezginç, Bayram Ali Arıkan, Yasin
Dalkılıç, Ali İlkhan
Başlama ve Bitiş Tarihleri
01.01.2009-31.12.2013
Proje Toplam Bütçesi
204.000
Proje Özeti: Proje öncelikle serin iklim tahılları alanında çalışma yapan enstitüler arasında
işbirliğinin sağlanması ve dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesini amacıyla kışlık ve yazlık dilim
hububat ıslah çalışmalarına paralel olarak önemli hastalıklara karşı dayanıklılık kaynaklarının
oluşturulması, bunların değişimi ve paylaşımı sağlanmıştır. Ayrıca buğday pas etmenlerinin
virulans paternlerini izleyerek patojendeki virulens değişimi belirlenmiştir. Enstitüler kendi
sorumluluk alanlarında yürüttükleri survey çalışmaları ile önemli hastalıkların durumunu ve
potansiyel riskleri değerlendirmişlerdir. Proje kapsamında başlıca Buğdayda; Sarı, kahverengi ve
kara pas, Sürme, Rastık, Külleme; Arpada ise Yaprak lekesi ve Çizgili yaprak lekesi üzerine
çalışmalar yürütülmüştür.
Proje kapsamında, 2009-2013 yılları arasında 10.000’nin üzerinde buğday genotipi ile 1000
üzerinde arpa genotipinin 12 enstitü içerisinde paylaşımı sağlanmıştır. Bu nörseriler 12
lokasyonda ekilerek o bölge için önemli hastalıklar yönünden incelenmiştir. Proje sürecinde
2010 ve 2011 yıllarında sarı pas epidemileri belirlenmiştir. Kök çürüklükleri her iki ürün için
de iklim faktörlerine de bağlı olarak kayıplara yol açmıştır. Ayrıca bazı bölgelerde
kahverengi pas ve külleme hastalıkları ortaya çıkmıştır.
Virulens değişim sonuçlarına göre dayanıklılık genlerinden Sarı pasta Yr1, Yr3V, Yr4+, Yr5,
Yr10, Yr15, YrSP and YrCV, kara pasta Sr24, Sr26, Sr27 ve Sr31, kahverengi pasta ise Lr9, LR19
ve LR24 dayanıklılık genleri tüm lokasyonlarda dayanıklı olarak belirlenmiştir. Kök çürüklükleri
ve Septorya yaprak lekesi proje süresince yayıldığı tespit edilen hastalıklar olup bu yönde ek
projelere ihtiyaç duyulmaktadır.
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Buğday Kök ve Kök Boğazı Çürüklüğü Hastalığı ile Buğday Kist ve
Lezyon Nematodlarına Dayanıklılık Kaynaklarının Geliştirilmesi
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
TAGEM
Aysel YORGANCILAR
Yardımcı Araştırmacılar
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü: Mustafa ÇAKMAK
(ıslah), Savaş BELEN (ıslah), Soner Yüksel (ıslah), Suat Özdemir (ıslah),
Aysel YORGANCILAR (hastalık), A. Taner Kılınç (hastalık), Özcan
Yorgancılar (biyoteknoloji), Özlem Bilir (biyoteknoloji)
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü: Dr. Emin Dönmez
(ıslah), Dr. Selami Yazar (ıslah), Bayram Özdemir (ıslah), Ayten Salantur
(ıslah), Dr. Mikail Çalışkan (biyoteknoloji), Ayşe Yıldız (biyoteknoloji),
Muzaffer Avcı (yetiştirme tekniği)
Adana Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü: Halil Toktay
(entomoloji), Mustafa İmren (entomoloji), Adem Özaslandan
(entomoloji), Efgan Akçalı (fitopatoloji)
192
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Diyarbakır Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü: Mehmet Kılıç
(nematoloji), Atilla Öcal (nematoloji), Fatih Ölmez (fitopatoloji)
Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü: Nazım Dinçer (Islah),
Şadiye Yaktubay (ıslah)
Sakarya Tarımsal Araştırma Enstitüsü: Lütfi Demir (ıslah), Vesile
Urin (ıslah)
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü: İrfan Öztürk (ıslah), Adnan
Tülek (fitopatoloji), Kemal Akın
Danışmanın Adı-Soyadı : Doç. Dr. Seyit Ahmet BAĞCI, Selçuk
Üniversitesi, Sarayönü Meslek Yüksek Okulu (Kök ve Kök Boğazı
Hastalıkları)
01.01.2011 – 31.12. 2015
2011: 50.000 TL
2012: 54.000 TL
2013: 40.000 TL
2014: 31.000 TL
2015: 43.500 TL
Proje Özeti:
Projenin amacı, ülkemizde kışlık ve yazlık buğday ıslah çalışmaları materyalinin kök ve kök boğazı
çürüklüğü hastalığı ile tahıl nematodlarına karşı test edilerek dayanıklı genotiplerin belirlenmesi ve bu
patojenlere karşı dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesine katkıda bulunulması, ıslah çalışmalarında dayanıklı
genotiplerin kullanılarak yeni geliştirilen materyale dayanıklılık genlerinin aktarılması ve konu ile ilgili bazı
genetik temel araştırmaların yapılmasıdır.
Kök ve kök boğazı çürüklüğü (Fusarium culmorum) hastalığına karşı buğday ıslah programındaki ön
verim, verim ve bölge verim denemelerindeki 457 buğday hat ve çeşidi büyütme odasında kontrollü koşullarda
ve tarla koşullarında, ayrıca 200 yurt dışı kaynaklı buğday genotipi büyütme odasında kontrollü koşullarda test
edilmiştir. Kök ve kök boğazı çürüklüğü hastalığına karşı test edilen 457 hat ve çeşitten 13’ü orta dayanıklı
113’ü orta hassas, 331 hat ve çeşit hassas bulunmuştur. 200 yurt dışı materyalinden ise 12 hat orta dayanıklı
bulunmuştur. Toleranslı bulunan hat ve çeşitlerde tekrar dayanıklılık testi çalışmaları yapılarak dayanıklılık
kaynakları oluşturulacaktır.
Tahıl Kist Nematoduna (Heterodera filipjevi) karşı 457 hat ve çeşit büyütme odasında kontrollü koşullarda test
edilmiştir. Test edilen 457 hat ve çeşitten 6’sı dayanıklı,72’si orta dayanıklı, 84’ü oerta hassas, 295’i hassas
bulunmuştur. Ayrıca 283 yurt içi ve yurt dışı kaynaklı hat ve çeşit Tahıl Kist Nematodunun Haymana
populasyonuna karşı test edilmiştir. Tescilli çeşitlerin Eskişehir ve Haymana populasyonlarına karşı
dayanıklılık durumları karşılaştırılmıştır. Haymana populasyonuna karşı dayanıklı bulunan çeşitlerin Eskişehir
populasyonuna karşı, Eskişehir populasyonuna karşı dayanıklı bulunan çeşitlerin Haymana populasyonuna
karşı aynı dayanıklılığı sağlayamadığı tespit edilmiştir. Ekmeklik buğday çeşitlerinden Lancer, Doğu88,
Adana99 ve Negev çeşitleri her iki populasyona karşı orta dayanıklı bulunmuştur. Makarnalık buğdayların
Tahıl Kist Nematodu’na (Heterodera filipjevi) karşı daha toleranslı olduğu, Kök ve kökboğazı çürüklüğü
etmenine (Fusarium culmorum) karşı ise hassas oldukları görülmüştür.
Islah materyali içerisinde kök ve kök boğazı çürüklüğü ve nematoda karşı dayanıklılık test sonuçları
seleksiyonda bir kriter olarak kullanılmıştır.
Projede önerilen Değişiklikler
A.Taner KILINÇ’ın projeden çıkarılması, Türkan ADIGÜZEL’İin projeye dahil edilmesi
193
SONUÇLANAN PROJELER (Sonuç Raporu)
Proje No
TAGEM/TA/09/07/09/002
Proje Başlığı
Buğday ve Arpada İleri Çıkmış Hatların Hastalıklara
Karşı Test Edilmesi
Proje Lideri
Proje Yürütücüsü Kuruluş
Birol ERCAN
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
İlker TOPAL, Fatih ÖZDEMİR, Murat Nadi TAŞ, Dr.
Seyfi TANER, İbrahim KARA, Musa TÜRKÖZ, Enes
YAKIŞIR, Dr. Ramazan AYRANCI, Sait ÇERİ, Dr.
Hasan KOÇ, Dr. Emel ÖZER
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
2008-2013
2009: 20.000 TL
6.500 TL
2010: 5.500 TL
7.000 TL
2011: 6.000 TL
2012:
2013:
Proje Özeti:
• Projeyle, enstitümüzde yürütülmekte olan makarnalık buğday, ekmeklik buğday ve arpa
ıslah projelerinde kullanılan ön verim, verim ve bölge verim kademesindeki hatların pas,
arpa yaprak lekesi ve arpa çizgi yaprak lekesi gibi hastalıklara karşı dayanıklılık durumu
ortaya konularak seleksiyon imkanı sağlanmıştır.
• Bu amaçla Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsünde ıslah materyali
olarak kullanılan ekmeklik ve makarnalık buğday hatlarının pas hastalıklarına karşı suni
inokulasyon altındaki reaksiyonları, arpa hatlarının ise doğal koşullarda çıktığı yıllarda ise
özellikle arpa çizgi hastalığına karşı reaksiyonları belirlenmiştir. Pas hastalıklarının suni
inokulasyon koşulları altında çıkışının gerçekleştirilemediği yıllarda ıslah materyalleri,
bölgenin en önemli kök çürüklüğü etmeni olan Fusarium culmorum’a karşı suni
inokulasyon koşulları altındaki tepkileri belirlenerek ıslah programı seleksiyonda
desteklenmiştir.
• Böylelikle hastalıklara dayanıklı ve toleranslı hatlar seçilerek ıslah programlarında
kullanılmıştır.
DEVAM EDEN PROJELER
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Proje Yürütücüsü Kuruluş
TAGEM/TBAD/14/A12/P01/003
Buğday ve Arpada İleri Çıkmış Hatların Hastalıklara
Karşı Test Edilmesi
Birol ERCAN
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
194
Yardımcı Araştırmacılar
İlker TOPAL, Fatih ÖZDEMİR, Murat Nadi TAŞ
2014-2018
Başlama – Bitiş Tarihleri
40.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
01/01/2013 ile 31/12/2013 arası
Raporun İlgili Olduğu Dönem
Dönem Bulguları:
Proje kapsamında 2012- 2013 ekim sezonu için nörseriler oluşturulmuş ve 2012 Ekim ayında
enstitü merkez arazisinde ekimleri yapılmıştır.
2012-2013 sezonunda suni inokulasyon koşulları altında sarı pas çıkışı oldukça iyi düzeyde
gerçekleşmiş ve serin iklim tahıllarında en önemli patolojik problem olan sarı pasa karşı ekmeklik
ve makarnalık buğday ıslah setlerinin dayanıklılık durumları iyi bir şekilde ortaya konulmuştur.
Setlerin durumuna genel olarak bakılacak olursa;
KEÖVD kademesindeki 80 adet hattın 15 adetinin (% 18,75) hassas sınıfta yer aldığı, 11 adetinin
(% 13,75)orta hassas sınıfta yer aldığı, 6 adet materyalin (% 7,5) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu,
48 adet materyalin ise (% 60,0) dayanıklı sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir.
KEVD kademesindeki 20 adet hattın 7 adetinin (% 35,0) hassas sınıfta yer aldığı, 3 adetinin (%
15,0)orta hassas sınıfta yer aldığı, 1 adet materyalin (% 5,0) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu, 9 adet
materyalin ise (% 45,0) dayanıklı sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir.
KEBVD kademesindeki 19 adet hattın 3 adetinin (% 16,0) hassas sınıfta yer aldığı, 2 adetinin (%
10,0)orta hassas sınıfta yer aldığı, 2 adet materyalin (% 10,0) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu, 12
adet materyalin ise (% 64,0) dayanıklı sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir.
SEÖVD kademesindeki 60 adet hattın 17 adedinin (%28,0) hassas sınıfta yer aldığı, 8 adedinin
(%13,0 ) orta hassa sınıfta yer aldığı, 7 adet materyalin (% 12,0) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu,
28 adet materyalin ise (% 47,0) dayanıklı sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir.
SEVD kademesindeki 14 adet hattın 7 adetinin (% 50,0) hassas sınıfta yer aldığı, 1 adetinin (%
7,25)orta hassas sınıfta yer aldığı, 2 adet materyalin (% 14,25) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu, 4
adet materyalin ise (% 28,50) dayanıklı sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir.
SEBVD kademesindeki 20 adet hattın 5 adetinin (% 25,0) hassas sınıfta yer aldığı, 2 adetinin (%
10,0)orta hassas sınıfta yer aldığı, 2 adet materyalin (% 10,0) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu, 11
adet materyalin ise (% 55,0) dayanıklı sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir.
KMVD kademesindeki 20 adet hattın 14 adetinin (% 70,0) hassas sınıfta yer aldığı, 4 adetinin (%
20,0)orta hassas sınıfta yer aldığı, 1 adet materyalin (% 5,0) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu, 1 adet
materyalin ise (% 5,0) dayanıklı sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir.
KMBVD kademesindeki 16 adet hattın 13 adetinin (% 81,25) hassas sınıfta yer aldığı, 2 adetinin
(% 12,5)orta hassas sınıfta yer aldığı 1 adet materyalin ise (% 6,25) dayanıklı sınıfta yer aldığı
tespit edilmiştir.
SMBVD kademesindeki 20 adet hattın 12 adetinin (% 60,0) hassas sınıfta yer aldığı, 4 adetinin (%
20,0)orta hassas sınıfta yer aldığı, 4 adet materyalin (% 20,0) orta dayanıklı sınıfta bulunduğu tespit
edilmiştir.
Personel: Dr. Gül İMRİZ’in projeye dahil edilmesi.
195
Proje No:
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre
Bütçesi
Doğu ve Güney Marmara Serin İklim Tahıl Hastalıkları
Araştırmaları Projesi
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Vesile URİN
Özge HELVACIOĞLU
Yavuz AĞI
01.01.2014-31.12.2014
2014-6800 TL
2016-5800 TL
2015-5800 TL
2017-5800 TL
2018-5800 TL
Proje Özeti
Projeyle Doğu ve Güney Marmara bölgesi serin iklim tahılları üretim alanlarında verim artışını
engelleyen ve kalitenin düşmesine neden olan bazı önemli hastalık etmenlerinin ekonomiye verdiği
zararın en aza indirgenmesi hedeflenmektedir.
Proje 2014 yılında başlamıştır. Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü’nde yürütülmekte olan
ekmeklik buğday ıslah çalışmaları kapsamında verim ve ön verim denemelerinde yer alan 360 hat
ve çeşidin ekimleri yapılmış, çıkışlar gerçekleşmiştir.
Çeşit ve hatların doğal koşullarda külleme, kahverengi pas, sarı pas, kara pas, septorya yaprak
hastalıklarına karşı reaksiyonları belirlenecektir. Ayrıca kahverengi pas için bulaştırma yapılacak,
sisleme sulama ile hastalıkların gelişimi teşvik edilecektir. İmkanlar dahilinde hastalık sörveyi
yapılacaktır.
Ülkesel Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
YENİ TEKLİF PROJE
Proje No:
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Kışlık Ekmeklik
Buğday Islah Materyalinin Morfolojik ve Fizyolojik Özelliklerinin
Belirlenmesi
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Oğuz ÖNDER
Dr.Erdinç Savaşlı
Ramis Dayıoğlu
Didem Özen
Mustafa Çakmak
Savaş Belen
A.Cevat Sönmez
196
Yılmaz Yıldırım
2015-2018
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre
51000
Bütçesi
Kuraklık, Dünyanın Semi-Arid (yarı kurak) bölgelerinde, Ülkemizde ise toplam buğday üretiminin
%50 den fazlasını gerçekleştiren Orta Anadolu platosunda buğdayda tane verimi sınırlayan en
önemli faktördür. Kuraklığa adaptasyon, Genotip x Çevre (GxE) etkileşiminin büyük etkisi altında
nicel bir karakter olduğu için, bu genotiplerin kuraklığa tepkisine katkı sağlayan bileşenleri tek tek
araştırmak daha gerçekçi bir yaklaşımdır. Bu nedenle geleneksel fenolojik ve morfolojik özelliklere
ek olarak fizyolojik özellikler ve bunların göreceli olarak kuraklığa toleranstaki önemi
araştırılmalıdır. Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü (GKTAE) 1990’lı yılların başından bu
yana ilgili konularda çeşitli çalışmalar yürütmüş ve kuraklıkla ilgili özellikler hakkında bazı bilgi
birikimine sahiptir. Bu çalışmanın amacı halen yürütülmekte olan buğday ıslah programının
geliştirilerek kuraklığa toleransı yüksek olan genotiplerin seçilme şansını arttırmaktır.
Bu çalışmada halen Enstitümüzde yürütülmekte olan buğday ıslah programındaki çeşit ve hatlar
kullanılacaktır. Bu materyalin kuraklığa tolerans düzeyleri belirlenmeye çalışılarak, ıslahçılara
yaptıkları seleksiyonda katkı sağlanmış olacaktır.
Bu amaçla; KVD (tahmini; 121 hat, 363 parsel), KÖVD (375 hat, 750 parsel), KGB (850
hat/parsel)’den oluşan materyal üzerinde ıslahla eşzamanlı olarak ölçüm ve gözlemler alınacaktır.
Çalışmada kuraklığa toleransı belirleyen parametrelerden; Toprak yüzeyini erken kapatma (NDVI),
sapa kalkma dönemi yaprak alan indeksi (LAI-LiCor 2000), başaklanma dönemi bitki örtüsü
sıcaklığı (infrared termometre) fizyolojik olum süresi (görsel), karbonhidrat translokasyonu (antron
metodu), bitki boyu, hasat indeksi ve verim komponentleri belirlenecektir.
Anahtar Kelimeler: Ekmeklik buğday, erken kapatma, kurağa tolerans, biyomas, karbonhidrat
translokasyonu, verim.
Proje No:
Projenin Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Ekmeklik Buğdayda Tuza Tolerans Düzeyinin Belirlenmesi
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Yüksel KAYA
Dr. Emel Özer, Enes Yakışır Dr. Seyfi Taner Sait Çeri Musa Türköz
Dr. Telat Yıldırım Şah İsmail Cerit Ahmet Çoban Meltem Yaşar
Melek Bayraktaroğlu Mehmet Şahin Dr. Aysun Göçmen Akçacık
Seydi Aydoğan Rifat Zafer Arısoy Mehmet Ali Dündar Prof. Dr.
İsmail Çakmak
2015-2016
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi 103.000
Özet: Toprak tuzluluğu, hem ülkemizde ve hem de dünyada tarımsal üretimi kısıtlayan en önemli
abiyotik stres faktörlerinden birisidir. Tuzluluğun etkisinin azaltılmasında, su ve arazi yönetiminin
yanında toleranslı çeşit geliştirilmesi ve yetiştirilmesi önemli bir adımdır. Bu proje ile Orta Anadolu
Bölgesi için tescil ettirilen sulu (10 çeşit) ve kuru (10) ekmeklik buğday çeşitleri ile yerel (10) ekmeklik
Yardımcı Araştırmacılar
197
buğday çeşitlerinin tuza tolerans düzeyleri, su kültürü, sera ve tarla şartlarında belirlenecektir. Aynı
zamanda tuza tolerans çalışmalarında kullanılabilecek deneysel metotlar ve tuza toleransla ilişkili
bitkisel özellikler tespit edilecektir. Tuza tolerans düzeyi yüksek olan tescilli çeşitlerin ve yerel
materyalin belirlenmesinden sonra, proje çıktıları yetiştirici, yayımcı ve araştırmacılarla paylaşılacaktır.
Tuza toleranslı çeşit geliştirme çalışmalarında kullanılabilmesi amacıyla tolerans düzeyi yüksek
genotipler melez bahçesine aktarılacaktır. Bu proje, enstitümüzde kurulan Kuraklık Test Merkezi’nin
yakın zamanda tuza tolerans çalışmalarında kullanılabilmesine de ortam hazırlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Ekmeklik buğday, tuz toleransı.
SONUÇLANAN PROJE
Proje No
Projeyi Destekleyen Kuruluş
TAG/EM/TA/10/07/001
Buğday Genotiplerinin Çukurova Şartlarında Sıcaklık
Stresine Toleranslarının Araştırılması
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
ADANA
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Dr. Abdulkadir AVÇİN
Yardımcı Araştırıcılar
Dr. Nazım DİNÇER
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
2010-2012
Başlama-Bitiş Tarihleri
20750TL.
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti:
.
Çukurova ülkemizin en önemli buğday üretim bölgelerinden biridir. Genellikle yüksek yağıştan
dolayı sulanmadan yüksek verimler alınmaktadır. Ancak yüksek sıcaklıklar verimi sınırlandırmaktadır.
Dolayısıyla bu çalışma Çukurova şartlarında geliştirilen ekmeklik ve makarnalık buğdayların yüksek
sıcaklığa karşı toleranslarını ölçmek amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla 2010-2012 yılları arasında
Adana Doğankent’teki Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsünde denemeler arazisinde normal
ve geç ekim yapılarak 16 ekmeklik ve 16 makarnalık hatla tesadüf blokları deneme desenine göre
yürütülmüştür. Ekmeklik buğdaylarda en düşük verim alınan 2010 ve 2012 yıllarında 8 orta derecede
toleranslı (ODT) hat varken, 2011 yılında 4 hat toleranslı ve 5 hat ise orta derecede toleranslı grupta yer
almıştır. Verimin yüksek olduğu 2011yılında tolerans grupları daha çok açılmışlardır. Makarnalık
buğdaylarda farklı bir durum vardır. Verimin en düşük olduğu 2010 yılında 8 ODT hat varken, 2011
yılında 2, 2012 yılında ise 6 ODT hat vardır. Makarnalık buğdaylarda en yüksek verim alınan yılda en
az sayıda toleranslı hat vardır. Bu durum makarnalıkların yüksek verimde sıcaklık stresine daha hassas
olduklarını göstermektedir.
198
Proje adı
:
Proje No TAGEM/TA/
Yürütücü Kuruluş
Proje Lideri
Sunan
Proje Yürütücüleri
:
96/01/04/005
:
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
:
Muzaffer Avcı
:
Muzaffer Avcı
:
Musa Karaçam, Neslihan Şengül, Esra Akçelik,
Çetin Çağlar ve Recep Kodal
:
i
:
Sürekli
:
2012/2013 yetiştirme dönemi
İşbirliği Yapılan Kuruluş
Başlama ve Bitiş tarih
Dönem ve Bulguları
Orta Anadolu’da ekim
nöbeti araştırmaları
Long term researches on dryland crop rotations in
Central Anatolia
Araştırma iki yerde ve aynı ekim nöbetleri fakat farklı uygulamalarla
sürdürülmektedir. Birinci yer İkizce Ziraat Fakültesi Araştırma çiftliğindedir (ZFÇ) ve 1982
yılında başlatılmıştır. Burada toprak şartları, derinlik ve tekstür olarak daha derin ve ağırdır,
meyil daha azdır. İkinci yer, TARM Araştırma çiftliğindedir ve 1986 yılında başlatılmıştır.
Buradaki toprak, daha yüzlek (40-60 cm) , meyil nispeten daha fazladır, bir tepe üzerinde
bulunmaktadır. Ekim nöbetlerinde her yıl hem ön bitkilerden hem de bu bitkilerden sonra
ekilen buğdaydan verimler alınmaktadır. Başka bir deyişle faz sayısı kadar tarla kullanılmakta
bazısı ön bitkilere diğerleri de ana ürün olan buğdaya ayrılmaktadır. İkili Ekim nöbetlerinde
kışlık ve yazlık mercimek, kışlık fiğ, aspir, ayçiçeği, yulaf, buğday,nadas, nohudu izleyen
buğday (İkizce96) olmak üzere 9 tiptir. Dörtlü ekim nöbetinde ise kışlık ve yazlık mercimek,
ayçiçeği,buğday ve nadas parseli olmak üzere 5 uygulama yer almaktadır Ekim nöbetleri uzun
yıllar etkisi olarak özellikle yazlık ürünlerde olumlu etkisini ekim nöbeti içermeyen tek ürünlü
(nadas*buğday veya tahıl-buğday) sistemlere göre belirgin ölçüde göstermektedir. Buğday
verimleri bakımından başlangıçta nadasla fazla olan fark giderek azalmıştır.
İkili ekim nöbeti sonuçlarına göre ZFÇ denemesinde bu yılki verim değerleri ekim
nöbetlerine göre farklılık arz etmiştir (p<0.05) . Buna göre geçen yılda olduğu gibi yazlık
mercimekten sonraki buğday verimleri en yüksektir. Bunu yulaf ve nohuttan sonraki buğday
izlemiştir. Aspir ve ayçiçeğini izleyen buğday verimleri en düşük seviyededir. TARM
denemesinde ise Nadas, yazlık mercimek ve nohudu izleyen buğday verimleri en yüksek
verim düzeyine ulaşmışlardır. Tahılı izleyen buğday verimleri ise son sıralarda kalmıştır.
Yüksek verimler hem ZÇF hem de TARM da yüksek başak sayıları ile ilişkili olmuştur.
Dörtlü ekim nöbetinde iki fazda buğday verileri elde edilmektedir (nadas-BUĞDAYönbitkiler-BUĞDAY). Her iki yerde de nadası izleyen buğday fazında 5 ekim nöbetinde elde
edilen buğday verimleri arasında çoğu yılda olduğu gibi farklılık çıkmamıştır. Hem ZÇF hem
de TARM’da önbitkileri izleyen buğday fazında en yüksek verim nadası ve yazlık mercimeği
izleyen buğdaylarda ortaya çıkmıştır.
199
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TA/08/07/01/012
Ekmeklik Buğday Islahında Kullanılabilecek Fizyolojik
Parametrelerin Belirlenmesi
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü- ESKİŞEHİR
TAGEM
Dr.Erdinç Savaşlı
H. Müfit Kalaycı (Danışman), Oğuz Önder, Ramis
Dayıoğlu, Mustafa Çakmak, Savaş Belen, Cemal
Çekiç(Emekli), Necmettin Bolat (Emekli)
Ekim 2008, 2013
2008: 35.000 TL, 2009: 20.000 TL, 2010: 20.000 TL
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Bu proje bir sistem yaklaşımının temelini oluşturma çabası içinde olup, aslında sonsuz olarak
nitelenen çeşit ıslah programlarında uygulanmakta olan geleneksel yöntemlerin yerini almaktan
çok, onlara katkı sağlayıp daha etkili olmalarına yardımcı olacak bir yaklaşımı içermektedir.
Verim potansiyelini ve bölge koşullarında kurağa dayanıklılığı belirlediği tespit edilen önemli
parametreler göz önünde tutularak yapılacak melezleme programları, ıslah programları sonucunda
arzu edilen özelliklere sahip genotiplerin elde edilme şansını arttıracaktır.
Bu çalışma 49 çeşit ve hat ile 4 tekerrürlü Latis Kare deneme deseninde, kuru (yağmura bağımlı),
destek sulu, sulu olmak üzere 3 set olarak 4 yıl yürütülmüştür. 2008-2012 yılları toplu sonuçlarına
göre; Kuraklık şiddeti (destek suluya göre) % 26, (suluya göre) % 29 olarak belirlenmiştir.
Ortalama verimler kuruda 416 kg/da, destek suluda 600 kg/da ve suluda 632 kg/da’dır. Her üç
settede değişik gelişme dönemlerine (Zadoks 31, 40, 69 ve 94) göre SPAD, NDVI, kardeşlenme
ve biyolojik verim ölçümleri yapılmıştır. Ayrıca çeşitlerin translokasyon oranları, bayrak yaprak
yeşil kalma süreleri, bitki boyu, bitki örtüsü sıcaklığı, başaklanma tarihleri, verim ve verim
komponentleri belirlenmiştir.
Sapa kalkma döneminde alınan biyolojik verim ile NDVI değerleri arasındaki korelasyonlar
incelendiğinde, kuruda r= 0,60**, destek sulamada r=0,67** , suluda r= 0,47** düzeyinde anlamlı
bir ilişki vermiştir.
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/07-002
Eskişehir Koşullarında Buğdayda Azotlu Gübre
Kalibrasyonu
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü- ESKİŞEHİR
TAGEM
Dr. Erdinç Savaşlı
Oğuz Önder, Ramis Dayıoğlu, Yaşar Karaduman
Ekim 2012, 2014
2012:.7 500 TL, 2013:.7 500 TL, 2014: .6 000 TL
Dünyada son yıllarda giderek yaygınlaşan Mevsim-İçi azotlu gübre yönetim sistemlerini
uygulamaya aktarmadan önce gerekli kalibrasyon çalışmaları sonucunda elde olunan kalibrasyon
denklemleri kullanılmak suretiyle, çiftçi tarlalarında bu uygulamaların hem tane kalitesi hem de
azot ekonomisi açısından etkilerinin belirlenmesi gerekmektedir. TÜBİTAK 106G111 nolu
projenin sonuçları, ülkemizde de yeterli çalışma yapılıp güvenilir kalibrasyon denklemleri elde
200
olunması koşuluyla kullanılabilir olduğuna dair umut vermiştir. Kalibrasyon denklemleri,
yurtdışındaki örneklerinde de olduğu gibi, süreklilik arz etmektedir. Çünkü bu denklemler ne
kadar çok denemenin sonucundan elde olunursa bölge normallerini temsil etme niteliği o kadar
artmaktadır.
Bu amaçla, 2013 hasat döneminde kuru koşullarda (4 lokasyonda) Altay2000, Gerek79,
Sönmez2001 ve Bezostaya1 buğday çeşitleri ile 0,3,6,9,12 ve 15 kg N/da azot dozlarında, sulanır
koşullarda (2 lokasyonda) ise Alpu2001, Konya2002, KateA1 ve Bezostaya1 çeşitleri ile
0,4,8,12,16 ve 20 kg N/da olmak üzere 6 azot seviyesinde Tesadüf Bloklarında Faktöriyel deneme
deseninde denemeler yürütülmüştür. Kuru ve sulu koşullar için bu yıla ait kalibrasyon denklemleri
elde edilmiştir. Bu denklemler kullanılarak çiftçi tarlalarında ilkbaharda azotlu gübre tavsiyeleri
yapılacaktır.
Sonuçlara göre;kuruda en düşük karşılık indeksi en düşük ile 0.97 ile KKD15 lokasyonundan ve
en yüksek karşılık indeksi 1.35 ile KKD17 lokasyonundan elde edilmiştir. Suluda SKD7
lokasyonuda karşılık indeksi 1.01, SKD8 lokasyonunda karşılık indeksi 1.32 elde edilmiştir.
Proje No
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/12/A12/P01/07-001
Değişik Dozlarda Uygulanan Azotun Bazı Ekmeklik Buğday
Çeşitlerinin Karbonhidrat Translokasyonuna Etkisinin
Belirlenmesi. (Doktora Tezi)
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü- ESKİŞEHİR
TAGEM
Oğuz ÖNDER, Prof.Dr. Sait GEZGİN (Danışman)
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Ekim 2011, Ekim 2013
Projenin Toplam Bütçesi
2012: 4.000 TL, 2013: 4.000 TL
Proje Özeti
Buğdayda son yıllarda sağlanan verim açısından genetik kazanç düzeylerinin geçmişe oranla daha
düşük olması da bu durumun nedenlerinden biri olarak gösterilmektedir. Yeşil Devrim olarak
adlandırılan gelişmenin başlamasından bu yana üretimdeki artışa en büyük katkı cüceleştirme
genlerinin introdüksiyonuyla elde olunan hasat indeksi artışlarından gelmiş, ancak bu süreçte
radyasyon kullanma etkinlikleri ve toplam biyolojik kütlede bir artış gözlenmemiştir. Fizyoloji
gibi farklı disiplinlerin entegrasyonuyla güçlendirilmiş yeni bir çeşit ıslah anlayışının gerekliliği
öngörülmektedir. Ayrıca, neden sonuç ilişkilerini anlamaya yönelik geriye dönük çalışmalarla,
bugüne kadar genotipik verim potansiyelinde sağlanmış olan artışların nedenleriyle, hangi
parametrelerin daha ileri gelişme sağlama potansiyeline sahip olduğunun da araştırılması
gerekmektedir.
Bu çalışmada; 4 genotip ve 4 farklı azot seviyesinde, (Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller), 2
yıl sürdürülmüştür. Destek sulama ve yağmura bağımlı 2 set kurulan denemeler, Eskişehir’de
yürütülmüştür. 2012-2013 yılı sonuçlarına göre; erkenci çeşitlerde translokasyon oranı %33,
geççilerde %41 olarak gerçekleşmiştir. Tranlokasyon oranı ile tane verimi arasında geççi çeşitlerde
(R2=0.24) 0.05 önem düzeyinde anlamlı ilişki bulunmuştur.
Çalışmada alınan ölçüm ve
gözlemler; Bitki gelişme oranı, üst boğum uzunluğu, gövde içi doluluğu, yaprak alan indeksi,
bayrak yaprak alanı, biyolojik verim, bayrak yaprak klorofili, yeşil kalma süresi, rezerv
translokasyonu, karbonhidrat translokasyonu, kardeşlenme, başak indeksi, hasat indeksi ve verim
komponentleridir.
201
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TA/
Projeyi Yürüten Kuruluş
GAPUTAEM
Güneydoğu Anadolu Şartlarında Bazı Ekmeklik Buğday
Çeşitlerinin Kalite Yönüyle Stabilite Yetenekleri ve Mikro
Element İçeriklerinin Araştırılması
Projeyi Destekleyen
Mustafa Kemal Üniversitesi-Ziraat Fakültesi
Kuruluş (İşbirliği)
Proje Yürütücüsü
Hüsnü AKTAŞ
Başlama-Bitiş Tarihleri
2011-2013
AMAÇ: Amaç: Güneydoğu Anadolu bölgesinde tarımı yapılan ve aynı zamanda bu çalışmada
materyal olarak kullanılan tescilli buğday çeşitlerinin kalite parametreleri bakımından stabilite
yeteneklerini belirlemek ve elde edilen sonuçlar ile bölgenin ekmeklik buğdaydaki kalite
potansiyeli/ durumu, hangi buğday çeşitlerinin kalite için, ıslah programlarında kullanılabileceğini
belirlemek, bölgede yoğun olarak yetiştirilen bu çeşitlerin kaliteyi temsil eden YMA-glutenin alt
birimleri bakımından allellik varyasyonlarını SDS-PAGE tekniği ile belirleyerek, bu allelik
varyasyonlarının hamur reolojik özellikleri üzerine olan etkilerinin araştırılması amaçlarımız
arasında yer almaktadır. Bu çalışma ile hem buğday üreticilerine hem de, hem de un sanayiciler
için yararlı veriler elde edilecektir. Ayrıca, ekmeklik buğday genotiplerinin Güneydoğu Anadolu
şartlarında bazı mikro element (Fe, Zn) içerikleri bakımından potansiyel durumları ortaya
konulması ve bu anlamda mikro element içerikleri yüksek çeşitlerin de özel ıslah programlarında
kullanılmasını sağlamak ta amaçlarımız arasında yer almaktadır. Proje sonucunda, kalite ve buğday
tanesinin mikro element içeriklerinin iyileştirilmesi ıslah çalışmalarında kullanılabilecek potansiyele
sahip genotiplerin saptanması amaçlarımız arasındadır.
Yapılan İşlemler:
Bu araştırma, 2011-2012, 2012-2013 yetiştirme sezonlarında yılında Güneydoğu Anadolu
Bölgesini temsil eden 3 ayrı alt bölgede olmak üzere hem sulu hem de yağışa dayalı şartlarda
yürütülmüştür.; 1. Alt bölgeyi temsilen Kızıltepe sulu koşullar ve yağışa dayalı şartlar, 2. alt bölgeyi
temsilen Diyarbakır sulu ve yağışa dayalı şartlar, 3. Alt bölgeyi temsilen ise Elazığ- Malatya sulu ve
yağışa dayalı şartlarında toplam 12 çevrede denemeler kurulmuş ve denemelerde gerekli gözlemler
alınmış olup, teknolojik kalite analizleri , hamur reolojik analizleri (eksantonraf), un analizleri
(farinograf ), kırma unda mikro element ve Sds-Page analizi de yapılarak Yüksek Moleküler
Ağırlıklı Glutenin bant desenleri belirlenmiştir.
Araştırmada araştırma sonucunda Çeşit 1, Çeşit 2, Kartopak ve Bezostaya çeşitlerinin reolojik
ve teknolojik ve fizikokimyasal kalite parametreleri yönünden en yüksek değerlere sahip ve stabil
çeşitler olduğu belirlenmiştir. Cumhuriyet-75, Osmaniyem, Pehlivan, Cemre, Nurkent zayıf protein
yapısına sahip olduğu, Ceyhan-99, Adana-99, Çeşit 12, Çeşit 14 çeşitlerinin bazı lokasyonlarda
yüksek kalite değerlerine sahipken, bazıl lokasyonlarda da düşük kalite değerlerine sahip olması bu
genotiplerden kalite parametreleri yönünden çevreden etkilendikleri ve kaliteli ürün elde edilmesi
için spesifik çevrelere veya uygulamalara ihtiyaç duydukları belirlenmiştir.
Yüksek moleküler ağırlıklı gluteni allellerinin, reolojik ve kimyasal kalite parametrelerine
pozitif ve negatif etkilerinin olduğu, GluD1- 5+10, GluB1-7+8, GluB1-7+9, GluA1-1, 2*
allellerinin kalite parametrelerine pozitif, Glu-D1-2+12, GluA1-Null allelerinin ise negatif etkide
bulunduğu belirlenmiştir.
Çeşitlere ait mikro element analizlerin bir kısmı yapılmış olup, unda mikro element analizleri
analizlere devam edilmektedir.
202
Proje No:
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi destekleyen Kuruluş
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/012
Bazı Ekmeklik Buğday Çeşitlerinin Fizyolojik ve Morfolojik
Özelliklerinin Araştırılması
GAP UTAEM
TAGEM/Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi-DİYARBAKIR
Mehmet KARAMAN
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
2013-2014
Başlama ve Bitiş Tarihleri
17.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti: Ülkemizde ıslahçılar, yüksek verimli yeni çeşitler geliştirerek üretime kazandırmakta ve
ıslah programlarında yoğun çalışmalar yapmaktadırlar. Fakat yapılan tüm çalışmalara rağmen buğday ıslah
programlarında fizyolojik parametrelerle ilgili çalışmalar yine de yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle; bu
çalışmada; bazı ekmeklik buğday çeşitleri fizyolojik ve morfolojik özellikler bakımından araştırılmıştır. Bu
çalışmada 10 adet ekmeklik buğday çeşidi (Karatopak, Ceyhan-99, Nurkent, Pehlivan, Cemre, Çeşit-1, Çeşit2, Tahirova-2000, Çeşit-3, Kate A-1) kullanılmıştır. Deneme 21/11/2012 tarihinde GAP Uluslar arası
Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü arazisinde tesadüf blokları deneme desenine göre 3
tekerrürlü olarak ekilmiş olup, hasat işlemi 01/07/2013 tarihinde parsel biçerdöveri ile yapılmıştır. Deneme
ile ilgili olarak aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir.
1-Fizyolojik Özellikler:Süt olum dönemi bitki örtüsü sıcaklığı bakımından Kate A-1 çeşidinin bitki
örtüsünü en serin tutan çeşit olduğu tespit edilmiştir. Başaklanma dönemi bayrak yaprak klorofil içeriği
açısından Tahirova 2000, Kate A-1, Pehlivan ve Tanya çeşitleri çiçeklenme dönemi ve süt olum dönemi
bayrak yaprak klorofil içeriği bakımından; Kate A-1 çeşidi, süt olum dönemi bayrak yaprak kül oranı
bakımından; Pehlivan ve Kate A-1 çeşitleri çiçeklenme dönemi yaprak alan indeksi bakımından; Cemre,
Pehlivan, Nurkent, Karatopak çeşitleri tane dolum süresi bakımından; Anapo çeşidi tane dolum hızı
açısından; Pehlivan çeşidinin çalışmada kullanılan çeşitler arasında en iyi değerleri veren çeşitler olduğunu
söylemek mümkündür.
Genel olarak bu çalışmada SPAD değerleri bakımından öne çıkan çeşitlerin verim bakımından da öne
çıktığı gözlenmiştir. Bu durum, buğday ıslahçıları tarafından genotipleri değerlendirmede SPAD
okumalarının seleksiyon kriteri olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.
2- Fenolojik Özellikler: Başaklanma gün sayısı bakımından en erken başaklanan çeşidin Anapo çeşidi
olduğu, çiçeklenme gün sayısı bakımından; Tanya ve Tahirova 2000, fizyolojik olum süresi bakımından;
Tanya, Pehlivan, Tahirova 2000 ve Kate A-1 çeşitlerinin en uzun fizyolojik olum sürelerine sahip olduğu
tespit edilmiştir.
3-Morfolojik Özellikler: Bitki boyu bakımından en uzun boylu çeşidin Pehlivan çeşidi olduğu, başak
uzunluğu bakımından; Cemre, mumsuluk bakımından; Tanya ve Kate A-1, yaprak dikliği bakımından; Kate
A-1, bitkide kardeş sayısı bakımından; Pehlivan ve Tanya çeşidinin öne çıktığı söylenebilir.
4-Verim ve Verim Unsurları:Çalışmada metrekarede başak sayısı bakımından; Tanya, başakta tane
sayısı ve başak ağırlığı bakımından; Kate A-1, hasat indeksi açısından; Cemre, tane verimi bakımından;
Pehlivan, Cemre, Anapo ve Kate A-1 çeşitlerinin mevcut çeşitler içerisinde en iyi olduğu saptanmıştır.
5- Kalite Özellikleri:Protein oranı bakımından çeşitler arasında önemli bir fark görülmemekle beraber en
yüksek protein oranı Karatopak çeşidinde saptanmıştır. Hektolitre ağırlığı bakımından; Anapo, bin tane
ağırlığı bakımından; Pehlivan çeşidinin en iyi çeşit olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kalite parametreleri
açısından mevcut çeşitler içerisinde genel olarak en düşük değerler Kate A-1 çeşidinde görülmüştür.
Çalışmada elde edilen sonuçlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde fizyolojik parametreler açısından en
iyi olan çeşitler morfolojik parametreler, verim ve verim unsurları bakımından da en iyi oldukları
görülmüştür. Bu durum birçok çalışmada belirtildiği gibi fizyolojik ve morfolojik parametrelerin etkileşim
halinde olduğunu ve bu etkileşimin verime yansıdığı gerçeğini doğrulamaktadır.
Bu çalışmada fizyolojik ve morfolojik parametreler açısından Pehlivan, Kate A-1, Cemre ve Anapo
çeşitlerinin en iyi oldukları gözlemlenmiş olup, aynı çeşitlerin verim açısından da önde oldukları
görülmüştür. Fakat öne çıkan bu 4 çeşit kalite parametreleri açısından da değerlendirildiği zaman Kate A-1
çeşidinin protein ve hektolitre bakımından en düşük değerlere sahip olduğu görülmüştür. Anapo çeşidinin
çok erkenci olması sebebiyle Diyarbakır koşullarında generatif dönemde, özellikle tane doldurma döneminde
yüksek sıcaklıklardan kaçmaktadır. Bu durum fizyolojik olum süresinin kısa sürdüğü Güneydoğu Anadolu
Bölgesi için istenen bir durumdur.
203
Çalışmada elde edilen tek yıllık sonuçlar doğrultusunda fizyolojik ve morfolojik parametreler, verim ve
verim unsurları göz önüne alındığında mevcut çeşitler içerisinde; Pehlivan, Kate A-1, Cemre ve Anapo
çeşitleri öne çıkmıştır.
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Proje Yürütücüsü Kuruluş
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Raporun İlgili Olduğu Dönem
TAGEM/TA/11/07/01/003
Konya İlinde Kuru Koşullarda Geleneksel ve Doğrudan
Ekim Yöntemlerinde Farklı Münavebe Sistemlerinin
Karşılaştırılması
Fevzi Partigöç
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
İrfan Gültekin, Rifat Zafer Arısoy, Yasin Kaya, Fevzi
Partigöç, Serpil Gültekin, Mehmet Şahin, Mustafa Kan,
Seydi Aydoğan, Fatih Özdemir, Alper Taner, Refik
Uyanöz.
2011-2016
33.000 TL
01/10/2012 ile 31/.08./2013 arası
2 li Ekim Nöbeti Denemeleri Buğday Verim Sonuçları:
İkili ekim nöbetinde ortalama buğday verimleri 237 kg/da olarak gerçekleşmiştir. Ekim yöntemleri
olan doğrudan ekim ve geleneksel ekim yöntemi istatistiksel olarak farklı bulunmuştur. Doğrudan
ekimde 201 kg/da olarak belirlenen verim geleneksel ekimde 260 kg/da olarak gerçekleşmiştir.
Çalışmada ekim yöntemlerine göre ön bitkilerin buğday verimlerini etkilediği görülmüştür. Nadas,
mercimek ve nohut sonrası buğday verimlerinde ekim yöntemlerine göre bir değişim gözlenmez
iken diğer ön bitkilerin ekimi sonrasında geleneksel sistemin daha iyi sonuçlar verdiği görülmüştür.
4 lü Ekim Nöbeti Denemeleri Buğday Verim Sonuçları:
Dörtlü ekim nöbetinde ortalama buğday verimleri 304 kg/da olarak gerçekleşmiştir. Ekim
yöntemleri olan doğrudan ekim ve geleneksel ekim yöntemlerinden elde edilen buğday verimleri
sırasıyla 261 ve 256 kg/da olarak gerçekleşmiştir ve istatistiksel farklılık tespit edilmemiştir.Ön
bitkilere göre buğday verimlerinin değişim gösterdiği belirlenmiştir. En yüksek buğday verimine
376 kg/da ile nadas uygulaması sonrasında elde edilen buğday verimlerinde ulaşılmıştır.
İstatistiksel olarak da farklı grubu oluşturan bu uygulamadan sonra sırasıyla kimyon, mercimek,
aspir, nohut ve fiğ sonrası buğday verimleri 275, 245, 240, 225 ve 190 kg/da olarak belirlenmiştir.
İki çalışmadan elde edilen sonuçların ilk bakışta ortaya koyduğu farklılık ele alınan ekim
sistemlerinin gösterdiği değişimdir. Ancak ikili ekim nöbetinde üst üste buğday ekimlerinin ortaya
çıkardığı sonuca dikkat edilmesi gerekir.
Önerilen Değişiklikler: Denemeye ilişkin bir çok toprak parametrelerinin (Fiziksel, kimyasal ve
biyolojik) elde edilip analizlerinin yapılabilmesi için Zir. Mühendisleri Osman BÜYÜKTOKATLI
ve Mehmet KARADAĞ’ın projeye dahil edilmesi teklif edilmektedir.
204
Proje No
Proje Adı
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/007
Derine Azot Uygulamasının Ekmeklik Buğdayın Tane
Proteini Kapsamı Üzerine Etkisi
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü- ESKİŞEHİR
TAGEM
Dr. Erdinç Savaşlı
Oğuz Önder, Ramis Dayıoğlu,Yaşar Karaduman, Arzu
Akın, Abdullah Altay, Nuri Tuncer,Cemal Çekiç(Danışman)
Ekim 2012, 2014
2012: 29 000 TL, 2013: 29 000 TL, 2014: 22 000 TL
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Kurak koşullarda, buğday gelişme döneminin geç safhalarında, yani tane doldurma devresinde üst
toprağın kuru olması nedeniyle bitki köklerinin aktivite gösterdiği derinliklerde yeterli miktarda azot
bulundurmak tane protein oranlarını geliştirebilmek için önemli olmaktadır.
2011 yılında sonuçlanan 106G111’nolu (TÜBİTAK) projesi kapsamında elde edilen çıktılardan
birisi de erken ve derine azot uygulamasıdır. Bu proje kapsamında gerekli alet modifikasyonu başarı
ile tamamlanmış ve proje çalışmaları kapsamında test edilmiştir.
Bu çalışmada, 6 farklı azotlu gübre kullanma zamanında, Bezostaya1 ve Müfitbey çeşitleri
kullanılarak Eskişehir koşullarında, derine azot uygulamasının tane protein kapsamı üzerine etkisi
araştırılmıştır. Toplam uygulanan azotlu gübrenin yarısı ve dörtte biri, ekim öncesindeki nadas
devresinin, sonbahar, ilkbahar döneminde, 40 cm derinliğe modifiye edilmiş çizel ile uygulanmıştır.
Elde sonuçlara göre, (U1) (4 kg N/da) 504 kg/da, (U2) (2 kg N/da) 474 kg/da, ilkbahar dönemi (U3)
(4 kg N/da) 494 kg/da, (U4) (2 kg N/da) 497 kg/da, gelenekselde 485 ve kontrol uygulamasında 441
kg/da tane verimi elde edilmiştir.
Tane protein kapsamı (U1) %13,2 , (U2) %13,4, (U3) %12,7, (U4) %12,3, gelenekselde %12,5 ve
kontrolde %11,6 elde edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, tane protein kapsamı en yüksek 1 ve 2
nolu uygulamalar diğer uygulamalara göre istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Denemede SDS,
Stabilite, farinograf analizleride yapılmıştır.
Proje No
Projenin Adı
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/018
Bazı Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.)
Genotiplerinin Su Baskınlarına Toleranslarının
Belirlenmesi (Doktora Tezi)
(Danışmanı: Prof. Dr. Temel GENÇTAN)
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
İzzet ÖZSEVEN
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
01/01/2013-31/12/2014
2013: 20.000-TL
2014: 15.000-TL Toplam : 35.000-TL
_
Proje Özeti
Kasa denemesinde bir yıllık sonuçlara göre verim ve verim öğelerinde genel ortalamalar dikkate
alındığında, en düşük değerler 3-4 yapraklı dönemde uygulanan su baskınından elde edilirken, en
yüksek değerlere sapa kalkma döneminde uygulanan su baskınında ulaşılmıştır. Dekara tane verimi
bazı çeşitlerde 3-4 yapraklı dönemde uygulanan su baskınında kontrole göre en yüksek %40 oranında
düşüş göstermiştir. Bazı çeşitlerde ise bu dönemdeki su baskını verim yönünden olumsuz etkide
205
bulunmamıştır. Su baskını süreleri de başakta tane ağırlığı, başakcık sayısı, kardeş sayısı ve
başaklanma gün sayısına önemli etkide bulunmuştur. Verim yönünden çeşitler su baskını
zamanlarıyla su baskını sürelerinden farklı etkilenirken sadece 3-4 yapraklı dönemde uygulanan su
baskınında 10 ve 20 günlük su baskını süreleri verimin düşmesine neden olmuştur. Bütün karakterler
yönünden çeşitler arasında önemli derecede fark görülmüştür. En yüksek verimli genotipler 600
kg/da’ın üzerinde bir verimle sırasıyla Ducula-4, Tahirova-2000, Pamukova-97, Beşköprü ve Atay-85
genotipleri olmuştur.
Verim kayıpları dikkate alınarak Tahirova-2000, Momtchil, Bezostaya 1, Sakin, Sultan-95 ve
Ducula-4 genotipleri tarla denemelerine alınmıştır.
Ayrıca en yüksek verim kaybının 3-4 yapraklı dönemde olduğu belirlendiğinden bu dönemdeki daha
uzun süreli su baskınlarında genotiplerin toleranslarını belirlemek amacıyla sadece 3-4 yapraklı
dönemde 0 (kontrol), 10, 20, 30, 40 ve 50 gün su baskını uygulanmak üzere aynı çeşitlerle tekrar kasa
denemesi kurulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Buğday, ekmeklik buğday, su baskını stresi, su baskınına tolerans
Proje No
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/003
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Buğday ve Arpada Anter Kültürü İçin En Uygun
Yetiştirme Koşullarının Belirlenmesi ve Anterlerin Ultra
Soğuk Koşullarda Muhafazasının Optimizasyonu
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar
TAGEM
Proje Yürütücüsü
Dr. Nur KOYUNCU
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Dr. Ayten SALANTUR, Dr. Cuma KARAOĞLU, Dr.
Burcu T. HACIOĞLU, Namuk ERGÜN, Gülden Ç.
ÖZKAN, Burcu P.UĞUR, Elif Y. KOÇAK
1.2.2013-31.01.2015
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
55.000
Proje Özeti
Çalışmamız üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşama; bitkilerin iki dönem halinde (mart-eylül)
serada yetiştirilerek anter kültürü yapılmasıdır. Yine seraya geçmeden önce tohumların ve
kardeşlenme evresindeki bitkilerin vernalize edilmesi de bu aşamanın yöntem belirleme
çalışmalarındandır. İkinci aşaması; iki yıl ( 2013-2014) tarlada yetişen bitkilerden alınan
başaklarla anter kültürü yapılmasıdır. Bu iki aşama sonucunda, yapılan anter kültürlerinden elde
edilen veriler değerlendirilecek ve yetiştirme koşullarının anter kültürüne etkileri belirlenecektir.
Bu dönemde çalışmanın sera aşaması tamamlanmıştır. Tarla aşamasının ise 2013 yılı verileri elde
edilmiş, 2014 yılı için uygun çalışma dönemi beklenmektedir.
Çalışmanın üçüncü aşamasını ise anterlerin ultra soğuk koşullarda muhafazasının optimizasyonu
oluşturmaktadır. Buğday ile başlatılan optimizasyon çalışmalarında alınan sonuçlara göre gerekli
görülen aşamalarda değişiklikler yapılarak canlılık oranı artırılmaya çalışılmaktadır. Bu dönemde
arpadaki çalışmalara başlanacaktır.
2013 yılı içerisinde proje bütçesinden 1 adet sıvı azot tankı, 1 adet inkübatör ile gerekli kimyasal
ve sarf malzemeleri alınmıştır.
206
AFA ADI: TAHILLAR
PROGRAM ADI: ORGANİK TARIM
Proje No
TAGEM/TBAD/13/A12/P01/019
Proje Başlığı
Ankara Ekolojik Koşullarında Organik Olarak Yetiştirilen
Ekmeklik Buğday Çeşitlerinin Verim ve Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
Proje Başlığının İngilizcesi
Ouality and Yield Performance of Some Varieties of Organic
Wheat in Ankara Ecological Conditions
Projeyi Yürüten Kuruluş
Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
(TARM)
Projeyi Destekleyen Kuruluşlar TAGEM
Proje Yürütücüsü
Zir. Yük Müh Recep KODAŞ
Yardımcı Araştırmacılar
Dr. Muzaffer AVCI, Zir. Müh Çetin ÇAĞLAR, Zir. Yük Müh
Rahmi TAŞÇI, Gıda Müh Asiye SEİS SUBAŞI, Gıda Müh
Dönüş ERMİŞER, Kimyager Seda ÖZBAY
Başlama ve Bitiş Tarihleri
01/10/2012-- 31/12/2017
Proje Toplam Bütçesi
53.000 TL
Proje Özeti:
Projede TİGEM’in İç Anadolu Bölgesindeki Tarım İşletmelerinde, 2010 yılında en fazla üretimi
yapılıp dağıtılan 6 buğday çeşidi (TOSUNBEY, BEZOSTAJA-1, BAYRAKTAR-2000,
SÖNMEZ-2001, GÜN-91 ve İKİZCE-96) ile bölgede 1940’lı yıllarda kuru tarımda kimyasal
gübre kullanılmadan yaygın olarak yetiştirilen 2 buğday çeşidi (KÖSE 220/39 ve SİVAS 111/33)
olmak üzere 8 ekmeklik buğday çeşidi ele alınacaktır. Materyal olarak hiçbir kimyasal
uygulamaya tabi tutulmamış buğday tohumları kullanılacaktır. Organik yetiştiricilikte 3 farklı
uygulama [Sertifikalı Organik Ticari Gübre(AG), Yeşil Gübre(YG) ve Yeşil Gübre + Sertifikalı
Organik Ticari Gübre(YG+AG)] kullanılacak ve kontrol için bu 8 çeşit konvansiyonel tarımda
kimyasal gübreleme ile yetiştirilecektir. Araştırma sonunda da ekonomik analizi yapılarak
organik yetiştiricilik ile konvansiyonel yetiştiriciliğin maliyet ve kârlılığı karşılaştırılacaktır.
Gelişme Durumu (2012-2013 yılı):
31 Ekim 2012 tarihinde 1,5 X 10 m büyüklüğündeki parsellere parsel mibzeri ile 6 sıra olarak
8 buğday çeşidinin ekimi gerçekleştirildi. 2013 bahar döneminde buğday parsellerinde gerekli
bakım işleri yapıldı ve gerekli gözlemler alındı. Temmuz 2013 tarihinde yeterli hasat
olgunluğuna gelen buğdaylar Parsel Biçerdöveri(HG) ile hasat edildi. Yapılan analizde Verim
yönünden uygulamalar arası, çeşitler arası ve interaksiyonda istatistiki olarak %1 düzeyide
önemli bulunmuştur. Verim konvansiyonel de 329 kg/da ile en yüksek çıkmıştır. Organik
uygulamalarda ise 241 kg/da ile YG+AG yüksek vermiş, 190 kg/da ile ahır gübresi en düşük
verimi vermiştir. Çeşitler bazında ise en fazla Tosunbey’den 295 kg/da ve Bayraktar’dan ise
276 kg/da verim alınmıştır. En düşük ise Bezostaja-1 çeşidinden 216 kg/da ortalama verim
alınmıştır. İnteraksiyonda ise en fazla 409 kg/da ile konvansiyonel olarak yetiştirilen
Bayraktar çeşidinden alınmıştır.
Kalite analizleri devam ettiği için sonuçları değerlendirilememiştir.
207
SICAK İKLİM TAHILLARI PROGRAM DEĞERLENDİRME TOPLANTILARI
(10 - 13 Şubat 2014)
10 Şubat 2014
Pazartesi
Ortak Açılış Programı
Yemek arası
12:30-14:00
I. OTURUM
14:00-15:40
Proje lideri/Sunan
Proje/Sunum Adı
Kurum
Projenin Durumu
Başkanlık Divanının Oluşturulması
Türkan AYDEMİR
Sıcak İklim Tahılları Çalışma Sunusu
TAGEM
ÖZEL SEKTÖR VE ÜNİVERSİTE
Sunu
BİLGİ
ÜLKESEL SICAK İKLİM TAHILLARI EÜY ARAŞTIRMALARI
ÜLKESEL ÇELTİK ENTEGRE ÜRÜN YÖNETİM ARAŞTIRMALARI
ÜLKESEL ÇELTİK ISLAH ARAŞTIRMALARI
Dr. Halil SÜREK
Ülkesel Çeltik Islah Araştırmaları
TTAE
Devam
Dr. Halil SÜREK
Trakya-Marmara Bölgesi Çeltik Islah araştırmaları
TTAE
Devam
Ara
15:40-16:00
II.OTURUM
16.00 – 18:00
Dr. Halil SÜREK
Çeltik Yanıklık Hastalığına (Magnaporthe grisea)
Dayanıklı Çeltik Islahı Çalışmaları
TTAE
Dr.Halil SÜREK
Yabancı Ot İlaçlarına Dayanıklı Çeltik Islahı
TTAE
Devam
Devam
208
Serkan YILMAZ
Karadeniz Bölgesi Çeltik Islah Araştırmaları
KTAE
Devam
11 Şubat 2014
Salı
I. OTURUM
09:00-10:30
Rasim ÜNAN
( Dr. Halil SÜREK)
Şerif KAHRAMAN
Ali KOÇ
Çeltik (Oryza sativa L.) Genotiplerinin Soğuğa Tolerans
Yönünden Değerlendirilmesi(Doktora Tez Projesi)
Diyarbakır Yöresinde Çeltik Yetiştiriciliğinde Organik
Tarım Olanaklarının Araştırılması ve Konvansiyonel
Tarım İle Karşılaştırılması
TİGEM Faaliyetleri
TTAE
Devam
GAPUTA
EM
Devam
BİLGİ
TİGEM
BİLGİ
ÜLKESEL SICAK İKLİM TAHILLARI EÜY ARAŞTIRMALARI
ÜLKESEL MISIR ISLAH ARAŞTIRMALARI
Rahime CENGİZ
Rahime CENGİZM.Cavit SEZER
Rahime Cengiz
Ülkesel Mısır Islah Araştırmaları
Marmara Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
- Marmara Bölgesi Tane Mısır Islah Araştırmaları
- Marmara Bölgesi Silajlık Mısır Islah Araştırmaları
- Marmara Bölgesi Şeker Mısır Islah Araştırmaları
- Marmara Bölgesi Populasyon Islah Araştırmaları
Melez Mısır Islahında Dihaploid Hatların Elde Edilmesi
ve Kullanılması ( TÜBİTAK-1007)
MAİ
MAİ
MAİ
Devam
Sonuç
Devam
Sonuç
Devam
KAHVE ARASI
10:30-10:50
II.OTURUM
10:50-12:30
İlknur YALVAÇ
Islahçı Hakları Uygulamaları
BÜGEM
BİLGİ
Mesut ESMERAY
Ülkesel Mısır Islah Biyoteknoloji Araştırmaları
MAİ
Devam
Yeni Teklif
Mesut ESMERAY
Mısır Heterotik Gruplarında Genetik Analizleri (Doktora
Tezi)
MAİ
Devam
Sonuç
Bülent CENGİZ
Ülkesel Mısır Islah Materyalinin Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
MAİ
Devam
209
Yeni Teklif
Niyazi AKARKEN
Ahmet DUMAN
Yemek arası
12:30-14:00
II.OTURUM
14:00-15:40
Mısır Genotiplerinin Sıcaklığa Tolerans Faktörleri
Bakımından Karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi)
Ülkesel Mısır Islah Materyallerinde Silaj Kalite
Değerlerinin Belirlenmesi
Ara
15:40-16:00
MAİ
MAİ
Devam
Sonuç
Devam
Yeni Teklif
BATEM
Şekip ERDAL
II.OTURUM
16.00 – 18:00
Akdeniz Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
- Akdeniz Bölgesi Tane Mısır Islah Araştırmaları
- Akdeniz Bölgesi Beyaz Mısır Islah Araştırmaları
- Akdeniz Bölgesi Cin Mısır Islah Araştırmaları
- Akdeniz Bölgesi Silajlık Mısır Islah Araştırmaları
- Akdeniz Bölgesi Şeker Mısır Islah Araştırmaları
- Akdeniz Bölgesi koçan Kurduna Dayanıklılık Islahı
Çalışmaları
Bazı Mısır Hatlarının Su Stresi ve Normal Koşullar
Altında Kombinasyon Yeteneklerinin Belirlenmesi
BATEM
Devam
Dr. İbrahim CERİT
Çukurova Mısır Islah Araştırmaları
DATAE
Devam
Sonuç
Mehmet
PAMUKÇU
Devam
Sonuç
12 ŞUBAT 2013
Çarşamba
I. OTURUM
09:00-10:30
Dr. İbrahim CERİT
Yerli Hibrit Mısır Çeşit Geliştirme Projesi ( Özel
Sektör-Enstitü İşbirliği )
DATAE
BİLGİ
Dr. İbrahim CERİT
Melez Mısır Islahında In-vivo Katlanmış Haploid
Tekniği ile Homozigot Hatların Geliştirilmesi (1001 TÜBİTAK)
DATAE
BİLGİ
KTAE
Devam
Sonuç
KAHVE ARASI
10:30-10:50
II.OTURUM
10:50-12:30
Erkan ÖZATA
Karadeniz Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
210
Mehmet TEZEL
Orta Anadolu Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
BDUTAE
Devam
Gazi ÖZCAN
Ülkesel Mısır Hatlarının Kuraklığa Toleranslarının
Belirlenmesi
BDUTAE
Devam
Mehmet ŞAHİN
Mısır Islah Materyalinin Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
BDUTAE
Yeni teklif
ETAE
Devam
Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Ana Ürün Bölge
Verim ve Adaptasyon Araştırmaları (Diyarbakır
Lokasyonu-2013 )
GAP
UTAEM
Devam
Ülkesel Mısır Adaptasyon Projesi
Bazı Mısır Çeşitlerinin Kahramanmaraş Koşullarına
Adaptasyonun Belirlenmesi
DAGKAİ
Devam
GAP TAE
Devam
GAP TAE
Yeni Teklif
GAP UTAEM
Yeni Teklif
GAP UTAEM
Sonuç
Yemek arası
12:30-14:00
II.OTURUM
14:00-15:40
Dr. Hüseyin
ÖZPINAR
Şehmus ATAKUL
Cafer Hakan
YILMAZ
Ege Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
- Silajlık Mısır Çeşit Geliştirme Islahı
Ara
15:40-16:00
II.OTURUM
16.00 – 18:00
Timuçin
TAŞ
GAP Bölgesi Mısır Adaptasyon Araştırmaları
Güneydoğu Anadolu Bölgesine Uygun Tane ve Silajlık
Mısır Çeşitlerinin Belirlenmesi (Şanlıurfa Lokasyonu)
Timuçin
TAŞ
Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bazı mısır hatlarının
yüksek sıcaklık ve kuraklık stresine toleranslarının
belirlenmesi ( Doktora )
Ana ürün ve ikinci ürün olarak bazı Şeker Sorgum
Çeşitlerinin Verim ve Biyoetanol Performanslarının
Belirlenmesi
Diyarbakır Koşullarında Farklı Ekim Zamanının Şeker
Mısırı (Zea mays sacchararata Sturt.) Çeşitlerinde Taze
Koçan ve Tane Verimi ile Bazı Tarımsal Özelliklere
Etkisi
13 ŞUBAT 2013
Perşembe
I. OTURUM
Sevda KILINÇ
Sevda KILINÇ
211
09:00-10:30
ÜLKESEL MISIR YETİŞTİRME TEKNİĞİ ARAŞTIRMALARI
Erdal GÖNÜLAL
Erkan ÖZATA
Şerif KAHRAMAN
Betül KOLAY
Betül KOLAY
Özlem AVŞAR
Tuncay ÜRE
Dane Mısırda Farklı Fenolojik Dönemlerdeki Kısıtlı Su
Uygulamalarının Verim ve verim öğelerine Etkilerinin
Belirlenmesi
Şeker Mısırda (Zea mays saccharata Sturt.) Ekim Sıklığı
ve Azot Dozlarının Taze Koçan Verimi İle Verim
Öğeleri Üzerine Etkisi ( Doktora Tez Projesi)
KTSKAE
Devam
KTAE
Sonuç
Diyarbakır Koşullarında Ana ve İkinci Ürün Mısır
Tarımında Bazı Tarımsal ve Kalite Özellikleri Üzerine
Araştırmalar
KAHVE ARASI
10:30-10:50
II.OTURUM
10:50-12:30
Mısırda Farklı Dar Sıra Ve Çift Sıra Yetiştirme
Tekniğinin Verim, Verim Bileşenleri Ve Bazı Toprak
Özelliklerine Etkisi
Diyarbakır İli Koşullarında Farklı Toprak İşleme
Yöntemleri Kullanılarak Yeşil Gübrelemenin Ana Ürün
Pamuk ve Mısırda Verim, Verim Unsurları ile Toprak
Özelliklerine Etkisinin Belirlenmesi
Fertigasyon Yöntemiyle Farklı Miktarlarda Azot
Uygulamalarının Şeker Mısır Verim Ve Verim
Parametreleri Üzerine Etkilerinin Belirlenmesi ( Sunu
yapılmayacak.)
GAP
UTAEM
Mısır ve Çeltik Tescil Denemelerinin Sunulması
TTSMM
GAP
UTAEM
GAP
UTAEM
Yeni Teklif
Yeni Teklif
Sonuç
GAP
UTAEM
Devam
Bilgi
Yemek arası 12:30-14:00
II.OTURUM
14:00-15:40
Sertifika Töreni
Dilek ve Temenniler
Kapanış
212
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROĞRAM ADI : Çeltik
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
YARDIMCI PERSONEL
Başlama - Bitiş tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P04/003
Trakya-Marmara Bölgesi Çeltik Islah Araştırmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müd. EDİRNE
-Dr Halil SÜREK (Islahçı)
Dr Necmi BEŞER (Islahçı) , Recep KAYA (Islahçı), Rasim
ÜNAN (Islahçı)
Hasan KUŞKU (Zir. Teknisyeni), Okyay YATKIN (Zir.
Teknikeri)
01.01.2013-01.01.2017
2013: 20.000 TL
2016: 32.000 TL
2014: 25.000 TL
2017: 35.000 TL
2015: 30.000 TL
TOPLAM: 142 000 TL
Proje Özeti:
Projenin amacı; farklı olgunlaşma gruplarında, kısa boylu ve makineli hasada uygun, yüksek
verim ve tane kalitesine sahip, hastalık ve zararlılara dayanıklı, azotlu gübrelemeye iyi cevap veren,
çeltik çeşitleri geliştirmektir. Ayrıca, geliştirilen çeşitlerin elit ve orijinal tohumlarını üretmekte,
proje hedefleri arasında yer almaktadır. Araştırmada introdüksiyon, melezleme ve mutasyon ıslahı
yöntemleri kullanılmaktadır. İntrodüksiyon materyali olarak yurt dışından, ülkemiz ekolojisine
uygun ülkelerden ve Filipinlerde bulunan Uluslar arası Çeltik Araştırma Enstitüsünden hat ve
çeşitler getirilmektedir. Melezleme olarak, her yıl 150-200 arasında tekli, üçlü ve çift melez
şeklinde melezleme yapılmaktadır. Açılan materyalin seleksiyonunda, kısmi bulk yöntemi
uygulanmaktadır. Bu metodun uygulanışı; F2’de bulk şeklinde ekim ve hasat yapılıyor, F3’de bulk
ekilip, hasatta tek bitki seleksiyonuna başlanıyor, durulma sağlanıncaya kadar F4-F7 arasında tek
bitki seleksiyonuna devam ediliyor. Gözlem bahçesi ve açılan materyallerden seçilen hat veya
çeşitler, önce ön verim denemelerinde ve daha sonra verim denemelerinde değerlendirilerek,
standartlardan daha üstün özelliklere sahip hat veya çeşitler tescile aday gösterilmektedir.
Enstitümüzde, 1970 yılında başlatılan çeltik ıslah çalışmaları sonucunda, bugüne kadar
introdüksiyon yolu ile 7, melezleme ile 34 ve mutasyonla 2 çeltik çeşidi geliştirilerek tescil
ettirilmiştir. 2012 yılı çalışmaları sonucunda 6 yeni hat, tescile aday gösterilmiştir.
2013 yılında yürütülen ıslah çalışmaları kapsamında, 200 adet melez yapılmıştır. Açılan
materyal olarak 1516 açılan materyal ekilmiş ve bunlardan 1533 adedi, bulk veya tek bitki ve 188'i
saf hat şeklinde seçilmiştir. 122 çeşitten oluşan bir gözlem bahçesi kurulmuş ve bunlardan 41 adedi
farklı amaçlar için seçilmiştir. 2013 yılında, bu proje çerçevesinde, 3 ön verim, 4 verim ve 3 bölge
verim denemesi yürütülmüştür. Verim denemelerinde 5 hat, çeltik verimi bakımından, en yüksek
verimli standart çeşidi geçmiştir. Balıkesir’in Gönen, Çanakkale’nin Biga, Çorum’un Osmancık ve
Kargı, Sinop'un Boyabat ve Saraydüzü, Samsun'un Bafra, Çankırı'nın Kızılırmak, Düzce'nin Çilimli,
Edirne'nin İpsala ve Mersin'in Silifke ilçelerinde çeşit demonstrasyonu çalışmaları yürütülmüştür.
2013 yılında, 23 çeşide ait 6756 kg elit ve 22 çeşidin de 196 300 kg orijinal kademede tohumu
üretilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Çeltik (Oryza sativa L.), çeltik ıslahı, çeltik çeşidi
213
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROĞRAM ADI : Çeltik
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama - Bitiş tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P04/01
Çeltik Yanıklık Hastalığına (Magna porthe grisea) Dayanıklı
Çeltik Islahı Çalışmaları
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müd. EDİRNE
-Dr Halil SÜREK (Islahçı)
Dr. Necmi BEŞER(Islahçı), Dr Adnan TÜLEK (Bitki Sağlığı),
Recep KAYA (Islahçı), Rasim ÜNAN (Islahçı), Melis SEİDİ
(Bitki Sağlığı) , Orhan Onur AŞKIN (Biyoteknoloji)
01.01.2012-01.01.2016
2012: 15.000 TL
2015: 22.000 TL
2013: 17.000 TL
2016: 24.000 TL
2014: 20.000 TL
TOPLAM: 98 000 TL
Proje Özeti:
Bu projenin amacı, geri melezleme ve marker destekli seleksiyon yardımı (MAS) ile
ülkemizde yaygın olarak ekilen Osmancık-97 ve yüksek verimli Halilbey çeltik çeşitlerini, çeltik
yanıklık hastalığına (Magna porthe grisea) dayanıklı hale getirmektedir. Bunun yanında,
Enstitümüzde dayanıklılık kaynakları kullanılarak, yeni dayanıklı çeşitlerde geliştirilecektir. Bu
çalışma iki ayrı Enstitüde yürütülmektedir.
I. Çalışmada, IRRI'de (Uluslararası Çeltik Araştırma Enstitüsü) Osmancık-97 ve Halilbey
çeltik çeşitlerine, çeltik yanıklık hastalığına uzun süreli dayanıklılık sağlayan Pi40 geni, geri melez
ve MAS yöntemi kullanılarak aktarılmıştır. Bu çalışma, 2011 yılında başladı ve 2013 yılı sonuna
gelindiğinde hastalığa dayanıklı saf hatlar
elde edilme aşamasına gelinmiştir. 2014 yılında
başlayacak ve 3 yıl devam edecek ikinci aşamada, dayanıklı hale getirilen bu materyal veya hatlara,
bazı yeni dayanıklılık genleri de ilave edilerek, bir gen pramidi oluşturulmaya çalışılacaktır. Ayrıca,
elde edilen dayanıklı hatlar, verim denemelerine alınarak, agronomik ve kalite özellikleri
bakımından değerlendirilecektir. 2013 yılında IRRI'de Halilbey ve Osmancık-97 çeşitlerinin farklı
kademelerdeki 13 adet geri melez popülasyonunda, 33452 adet bitki MAS yöntemi kullanılarak
değerlendirilmiş ve bunlardan Pi40 geni taşıyan ve uygun agronomik karakterlere sahip olan 202
adedi seçilmiştir.
II. Çalışma, Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsünde yürütülmektedir. Bu çalışmada ise,
IRRI'den gönderilen materyallerde, seleksiyon işlemi gerçekleştirilmektedir. Aynı zamanda,
dayanıklı çeşit geliştirme çalışmaları da yürütülmektedir. Bu bağlamda, 2013 yılında Enstitümüzde,
dayanıklılık geni taşıyan çeşit ve hatlar ile Enstitü çeşitleri arasında, 28 tek melez, 25 çoklu melez ve
farklı kademelerde 37 adet geri melez yapılmıştır. F1 ve F4 generayonları arasındaki farklı
generasyonlarda, ekilen toplam 263 açılan materyalden 339 adet materyal bulk veya tek bitki
şeklinde seçilmiştir. Ayrıca, IRRI'den 2011, 2012 ve 2013 yıllarında sağlanan, geri melez
popülasyonlarında, seleksiyona devam edilmiştir. Bu çerçevede ekilen 216 adet tek bitkiden, 283 tek
bitki seçilmiştir. Bunun yanında, Edirne (Merkez) ve İpsala ile Balıkesir'in Gönen ilçelerinde 3
lokasyonda, monogenik hatlar kullanılarak bir hastalık gözlem bahçesi kurulmuştur. Bu denemede,
Pi40, Pik-s, Pik, Pikh, Piz-5, Pib, Pi1, Pi7 ve Pi20 genlerinin, söz konusu lokasyonlarda, çeltik
yanıklık hastalığına dayanıklılık gösterdiği gözlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Çeltik (Oryza sativa L.), çeltik yanıklık hastalığı, çeltik çeşidi
214
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROĞRAM ADI : Çeltik
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
YARDIMCI PERSONEL
Başlama - Bitiş tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
TAGEM/TBAD/13/A12/P04/002
Yabancı Ot İlaçlarına Dayanıklı Çeltik Islahı
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müd. EDİRNE
-Dr Halil SÜREK (Islahçı)
Dr Necmi BEŞER (Islahçı) , Recep KAYA (Islahçı), Rasim
ÜNAN (Islahçı)
Hasan KUŞKU (Zir. Teknisyeni), Okyay YATKIN (Zir.
Teknikeri)
01.01.2013-31.12.2017
2013: 8.500 TL
2016: 10.000 TL
2014: 9.000 TL
2017: 11.000 TL
2015: 9.000 TL
TOPLAM: 47.500 TL
Proje Özeti:
Projenin amacı; 2007-2012 yılları arasında yürütülen çalışmalarda; elde edilen IMI gurubu
yabancı ot ilaçlarına dayanıklı farklı açılan materyaller, geri melez popülasyonları ve saf hatlar
kullanılarak, IMI gurubu yabancı ot ilaçlarına dayanıklı çeltik çeşitleri elde etmektir. Bu çeşitler,
çeltiğin yakın akrabası olan, kırmızı çeltik ve konvansiyonel çeltik yabancı ot ilaçlarına direnç
gösteren bazı yabancı otların kontrolünde kullanılacaktır.
2007 ve 2012 yılları arasında yapılan çalışmalar sonucunda, F6 kademesindeki 14 popülasyonda
79 tek bitki, gözlem bahçesi için 32, ön verim denemesi için 17 ve verim denemsi için 11 hat elde
edilmiştir. Ayrıca, 7 kombinasyonda G5 generasyonuna, bir kombinasyonda G3'e ulaşılmıştır.
2013 yılında, F6 kademesindeki 133 adet tek bitki ekilmiş ve bunlardan 43 adet tek, ön verim
denemesi için 9 ve gözlem bahçesi için de 44 hat seçilmiştir. Gözlem bahçesinde değerlendirilen 32
hattan 5 adedi gözlem bahçesi ve 8'i ön verim denemesinde değerlendirilmek için seçilmiştir. Ön
verim denemsinde denenen 17 hattan 11'i en yüksek verimli standardı, çeltik verimi yönünden
geçmiştir. Verim denemesinde değerlendirilen 11 hattan, 5 adedi en yüksek verimli standardı çeltik
verimi bakımından geçmiştir. Verim denemesinde öne çıkan 4 IMI hattı 2014 yılında tescile aday
gösterilecektir.
7 geri melez kombinasyonunda G6 ve bir geri melez popülasyonunda da G4 generasyonuna
ulaşılmıştır. Ayrıca, BC5F1 generasyonunda, farklı genrasyonlarda 65 adet tek bitki seçilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Çeltik (Oryza sativa L.), kırmızı çeltik, IMI grubu yabancı ot ilacı
215
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No
Proje Başlığı
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME FORMU)
: TAHILLAR
: SICAK İKLİM BİTKİLERİ
TAGEM/03/03/06/01
Karadeniz Bölgesi Çeltik Islahı Araştırmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Serkan YILMAZ
Melih ENGİNSU
01.01.2012 / 31.12.2016
2012: 15.000 TL
2013: 16.000 TL
2014: 17.000 TL
2015: 18.000 TL
2016: 19.000 TL
2013 yılı çalışmaları Samsun Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü deneme alanlarında
gerçekleştirilmiştir. 2013 yılı çalışmaları; melez kombinasyonları, açılan materyaller, ön verim
denemesi, verim denemesi, bölge verim denemeleri, çeşit tescil denemesi Özel firma denemesi ve
mutant genotipler oluşmuştur. Açılan materyallerden 14 adet F3 kombinasyonundan 1 kombinasyon
seçildi, 35 adet F4 kombinasyonundan 18 adet kombinasyon seçildi, 24 adet F5 kombinasyonundan
11 adet kombinasyon, 30 adet F6 kombinasyonundan 10 adet kombinasyon seçilmiştir. Ayrıca F7
kademesinde ekilen 19 tek bitki sırasından 9 adet tek bitki sırası seleksiyon yapılmıştır.
Japonya kökenli 13 çeşit ile yapılan ön verim denemesinde çeşitlerin ortalama verimi 543 kg/da
olarak gerçekleşmiştir. Denemedeki çeşitlerin bin dane ağırlıkları 21 – 32 gram arasında değişmiştir.
Verim Denemesinde 3 hat ve 3 standart çeşit üzerinde çalışılmış ve bunlardan 2 tanesi Bölge Verim
denemesinde denenmek üzere seçilmiştir. Seçilen hatlarda yanıklık hastalığı görülmemiş olup, tane
irilikleri kabul edilebilir sınırlar içindedir.
Bölge Verim Denemesi Samsun lokasyonunda 9 hat ve 3 standart çeşit ile yürütülmüştür. En yüksek
verim, 1067 kg/da ile KA 759 hattından elde edilirken, en düşük verim ise 858 kg/da ile KA 754
hattından elde edilmiştir. Standartların ortalama verimi 885 kg/da olmuştur. Ortalama bin tane
ağırlığı ise 30.30 g olarak tespit edilmiştir.
Bölge verim denemesi Bafra lokasyonunda 8 hat ve 3 standart çeşit ile deneme yürütülmüştür. En
yüksek verim 796,33 kg/da ile KA 759 hattından elde edilirken, en düşük verim ise 641,00 kg/da ile
KA 754 hattından elde edilmiştir.
Bölge verim denemelerinin birleştirilmiş analizi sonucuna göre en yüksek verim 919 kg/da ile KA759
nolu hattan elde edilirken, en düşük verim ise 761 kg/da ile KA 754 nolu hattan elde edilmiştir.
216
AFA ADI: SICAK İKLİM TAHILLARI
PROGRAM ADI: ÇELTİK
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
Çeltik (Oryza sativa L.) Genotiplerinin Soğuğa Tolerans
Yönünden Değerlendirilmesi (Doktora Tez projesi)
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Namık Kemal Üniversitesi
Rasim ÜNAN
Prof. Dr. Temel GENÇTAN (Tez Danışmanı)
01/01/2014 – 31/12/2014
2014: 20.500 TL 2015: 10.900 TL
Proje Özeti
Çeltiğin ilk gelişim döneminde meydana gelen soğuk hava koşulları bitkiyi strese sokmaktadır.
Soğuk stresine bağlı olarak çimlenme döneminde (GS0) anormal çimlenme, geç çimlenme,
çimlenmeme; fide döneminde (GS1) zayıf fide gelişimi, fide yaprak renksizleşmesi ve senensens;
primordial salkım oluşum döneminde (GS4) ise polen sterilitesi ve bunlara bağlı verim kayıpları
oluşmaktadır. Bu çalışma; çeltik genotiplerinin soğuğa tepkilerini belirlemek amacıyla laboratuar ve
tarla koşullarında yürütülecektir. Seçim yapmak için genetik stokta mevcut genotiplere iklimlendirme
dolabında soğuk hava uygulaması yapılacaktır. Çimlenme döneminde 13 °C’de 21 gün, fide
döneminde 10 °C 5 gün, primordial salkım oluşum döneminde 13 °C’de 24 gün düşük sıcaklık
uygulanarak tepkilerine göre genotiplerin soğuğa tolerans durumu belirlenecektir. Seçilen genotipler
kontrol çeşitleriyle birlikte tarla koşullarında bitkilerin gelişme devrelerinde farklı sıcaklıkların
etkisinde kalmalarını sağlamak amacıyla erken dönemde (30 Nisan), zamanında (20 Mayıs) ve geç
dönemde (10 Haziran) ekimleri yapılarak verim ve kalite özellikleri incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: : Soğuk toleransı, çimlenme, fide dönemi, çeltik (Oryza sativa L.), ekim zamanı.
217
DEVAM EDEN PROJE (bilgi amaçlı)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI: Tahıllarda Organik Tarım
Proje No :
Proje Adı
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluşlar
Proje Yürütücüsü
Diyarbakır Yöresinde Çeltik Yetiştiriciliğinde Organik Tarım Olanakla-rının
Araştırılması ve Konvansiyonel Tarım İle Karşılaştırılması
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
BÜGEM, TAGEM
Zir. Yük. Müh. Şerif KAHRAMAN
Zir. Yük. Müh. Şehmus ATAKUL
Zir. Müh. Sevda KILINÇ
Doç. Dr. Aydın ALP
Başlama Tarihi : 2011
Başlama-Bitiş
Bitiş Tarihi
: 2013
Tarihleri
Toplam Süre : 36 Ay
2011:19.000 TL 2012:17.500 TL 2013:19.000 TL
Projenin Yıllara
55.500 TL
Göre Bütçesi
Proje Özeti: Bu proje ile konvansiyonel ve organik tarım arasındaki farklılıklar ortaya konulacak
ve organik üretim koşullarında yeterli ürün elde etme ve karlılık imkanları araştırılmaktadır. Ayrıca kır
çeltikçiliği dediğimiz; ekim öncesi araziyi işlemeksizin, fazla kimyasal ilaç ve gübre kullanmadan çeltik
üretimi yapılan Karacadağ Bölgesindeki alanların organik tarım açısından uygunluğu görülmüş
olacaktır.
Araştırmanın üçüncü yılı 2013 yılında, GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Müdürlüğüne ait deneme arazisinde ve çeltik tarımının yoğun olarak yapıldığı Karacadağ Bölgesinde
çiftçi tarlasında yürütüldü. Araştırmada materyal olarak, yerel Karacadağ ve Osmancık-97 çeşitleri
kullanıldı.
Araştırma; konvansiyonel ve organik tarım olmak üzere, bölünmüş parseller deneme desenine
göre; 3 tekerrürlü ve çakılı olarak yürütülmektedir. Bitki besleme ana faktör, çeşitler alt faktör olarak ele
alınmaktadır. 2013 yılı yetiştirme sezonunda gerekli gözlemler alınarak istatistik analizleri yapılmıştır.
Verim yönünden baktığımızda üç parametrede istatistiki olarak önemli bulunmuş olup; çeşit olarak
Karacadağ çeşidi daha yüksek bulunmuştur. Uygulamaları incelediğimizde konvansiyonel uygulama
daha yüksek bulunmuş ve kurumumuzdaki interaksiyonlara bakıldığında da konvansiyonel Karacadağ
çeşidi en yüksek verimi verirken organik Osmancık-97 çeşidi en düşük verimi vermiştir.
Yardımcı
Araştırmacılar
218
SONUÇ RAPORU (2009-2013)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısır
Proje No
TAGEM /TA/ 09/ 07/03/002
Proje Başlığı
Marmara Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Rahime CENGİZ
Dr.M.Cavit SEZER, A.Eşref ÖZBEY, Mesut ESMERAY, Ahmet DUMAN,
Dr. Özden DAYI(ayrıldı), Niyazi AKARKEN, Bülent CENGİZ (Kalite),
Yakup NOGAY(Kalite)
01.01.2009-31.12.2013
Başlama-Bitiş Tarihleri
2009: 27365 TL
2010: 20852 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2011: 22096 TL
2012: 23606 TL
2013: 30713 TL
Toplam : 124.632 TL
Proje Özeti : Marmara Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları; Tane Mısır Islah Araştırmaları, Silajlık Mısır
Islah Araştırmaları, Şeker Mısır Islah Araştırmaları ve Populasyon Islah Araştırmaları olarak dört alt çalışma
şeklinde yürütülmüştür.
Tane, silajlık mısır ve şeker mısır ıslah araştırmaları; kendilenmiş hat geliştirme, sentetik materyallerin
oluşturulması, melez mısır yapımı ve çeşit verim denemelerinin değerlendirilmesi metodolojisinde
yürütülmüştür. 2009-2013 yılları içerisinde kaynak materyal oluşturma çalışmaları kendileme, melezleme ve
geri melezleme olarak devam etmiş ve oluşturulan materyaller kendilenmiş döl elde etme bloğuna
aktarılmıştır. Kendilenmiş döl elde etme bloğundan seçilen aday hatlar yoklama melezi programına alınarak
test edilmiş ve toplam 330 hat adayı seçilmiştir. Seçilen aday hatlar tamamen durulana kadar kendileme ve
agronomik özelliklerin belirlenmesi çalışmaları yürütülmüştür. Melezleme programına alınan hatların tohum
çoğaltımı stok durumlarına göre her yıl farklı hatlarda gerçekleştirilmiştir. Kendilenmiş hatların moleküler
analizleri, yoklama melezi gözlem bahçeleri sonuçları ve tarla gözlemleri dikkate alınarak yeni melez
kombinasyonları oluşturulmuştur. Elde edilen melezler tane ve silaj verim denemelerinde çoklu
lokasyonlarda değerlendirilmiştir. Proje süresince yüksek protein, yüksek yağ ve silaj kalitesi konularında
sentetik kaynak materyallerin oluşturulması çalışmaları devam etmiştir.
Şeker mısır ıslah çalışmasında kaynak materyal oluşturmak üzere Adapop 9a, 9b ve 9c
popülasyonundan seçilen ailelerde ve F2 materyallerinde kendileme yapılmıştır. Seçilen aday hatlar yoklama
melezine alınmıştır. Yoklama melezi sonuçlarına göre belirlenen aday hatlarda durulma gerçekleşene kadar
kendileme devam etmiştir. Şeker mısır hatlarının tohum çoğaltımı, gronomik karakterlerinin belirlenmesi ve
melezleme çalışmaları yürütülmüştür. Şeker mısır çeşitleri taze tüketim amaçlı ve kuru tane verimlerinin
belirlendiği çoklu lokasyon verim denemelerine alınmıştır.
Populasyon ıslahı çalışmaları Adapop1, Adapop 3, Adapop 9a,9b ve 9c, Adapop11, Adapop 11a,
Adapop 12 populasyonlarında devam etmiştir. Adapop 1 (S1) C5 FS materyali oluşturulmuştur. Adapop 3 (S1)
C5 materyali elde edildi ve bu popülasyon kaynak materyal olarak muhafaza edilecektir. Adapop 9a, 9b ve 9c
popülasyonları için (S1) C1 materyalleri elde edildi. Silaj mısır ıslah çalışmalarına kaynak oluşturmak için
Adapop 11 ve Adapop 11a dar tabanlı popülasyonlar oluşturuldu. Tane mısır ıslah çalışmalarına kaynak
oluşturmak için ise Adapop 12 populasyonu oluşturuldu.
Çeşit Verim Denemeleri Ülkesel proje formatında yürütülmüştür. Çoklu lokasyonlardaki verim
sonuçlarına göre seçilen ADA 313, ADA 334 ve ADA 351 çeşitleri tescil edilmiş ve ADA 8.2, ADA 9.14 ve
SASA-1 çeşitleri tescil denemelerinde yer almaktadır.
Anahtar Kelimeler: mısır, melez, kendilenmiş hat, şeker mısır, popülasyon, ıslah, yoklama melezi
219
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısır
Proje No
TAGEM /TA/ 09/ 07/03/002
Proje Başlığı
Marmara Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Rahime CENGİZ
Dr.M.Cavit SEZER, Ahmet DUMAN, Dr.Özden DAYI (ayrıldı), A.Eşref
ÖZBEY, Mesut ESMERAY, Niyazi AKARKEN, Bülent CENGİZ (Kalite),
Yakup NOGAY(Kalite)
01.01.2009-31.12.2013
2009: 27365 TL
2010: 20852 TL
2011: 22096 TL
2012: 23606 TL
2013: 30713 TL
Toplam : 124.632 TL
Proje Özeti
Marmara Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları; Tane Mısır Islah Araştırmaları, Silajlık Mısır Islah
Araştırmaları, Şeker Mısır Islah Araştırmaları ve Populasyon Islah Araştırmaları olarak dört alt çalışma
şeklinde yürütülmüştür.
Tane, silajlık mısır ve şeker mısır ıslah araştırmaları; kendilenmiş hat geliştirme, sentetik
materyallerin oluşturulması, melez mısır yapımı ve çeşit verim denemelerinin değerlendirilmesi
metodolojisinde yürütülmüştür. 2012 yılında tane ve silaj amaçlı, 401 adet materyalde kendileme
çalışmaları yapılmıştır. Bu materyaller 178 farklı genetik yapı içermektedir. Hasatta 71 adet genotip 2014
yılında yoklama melezi yapılmak üzere seçilmiştir. 220 adet genotip ise bir sonraki yıl kendilemeye devam
etmek üzere alınmıştır. Kendilenmiş hatların karakterizasyon ve durulma çalışmasında 164 adet hat
adayında çalışmalar yapılmış, 10 adet durulmuş hat tohum çoğaltımı ve melez yapımında kullanılmak üzere
seçilmiştir. 2013 yılında 122 adet durulmuş kendilenmiş hattın tohum çoğaltımı yapılmıştır. Melezleme
çalışmalarında ise denemelerde yer alan ve yeni kombinasyonların yer aldığı toplam 156 adet melez
kombinasyonunun tohum çoğaltımı yapılmıştır. Yüksek protein, yüksek yağ ve silaj kalitesi konularında
sentetik kaynak materyallerin oluşturulması çalışmaları devam etmektedir. Şeker mısır ıslah çalışmaları;
kendilenmiş hat geliştirme, kaynak materyallerin oluşturulması, yoklama melezi yapımı ve yoklama melezi
verim denemelerinin kurulup değerlendirilmesi yöntemi biçiminde devam etmiştir. Şeker mısır ıslah
çalışmasında 376 adet materyalde kendileme yapılmıştır. 74 adet materyal iptal edilmiştir. Söz konusu
materyaller 58 adet farklı genotipten gelmektedir. Bu materyallerin 10 adedi kaynak materyal oluşturma
amaçlıdır. Yoklama melezi verim denemelerinde seçim ve değerlendirmeler devam etmektedir. Ön çalışma
olarak; 5 adet Şeker Mısır verim Denemeleri kurulmuştur. 47 adet kendilenmiş şeker mısır hattının tohum
çoğaltımı gerçekleştirilmiştir. Agronomik karakterleri tekrar gözden geçirilerek 3 adedi iptal edilmiştir.
Tane ve silaj amaçlı denemeler Ülkesel proje formatında yürütülmüştür. Çoklu lokasyonlardaki
verim sonuçlarına göre ADA 11.7 melez mısır çeşidi öne çıkmıştır. Yoklama melezi gözlem bahçeleri
Lattice deneme deseninde kurularak ümitvar hatlar seçilmiştir.
Populasyon Islahında; Adapop 1, Adapop 9 adlı popülasyonlarımızda çalışmalar sürdürülmüştür.
Adapop 1’de Rekombinasyon Bloğu kurululmuş ve sonuçta; Adapop 1 (S1) C5 FS materyali elde edilmiştir.
Adapop 9’da: 3 alt populasyonumuzda «Kendilenmiş Döl Elde Etme Bloğu» kuruldu. Adapop 9a (S1) C1:
153 adet, Adapop 9b (S1) C1 : 146 adet materyal, Adapop 9c (S1) C1 : 159 adet materyal elde edilmiştir.
Adpop 11a ve Adapop 12 adlı yeni popülasyonlar oluşturulmuştur.
Anahtar Kelimeler: mısır, melez, kendilenmiş hat, şeker mısır, popülasyon, ıslah, yoklama melezi
220
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısır
Proje No
TÜBİTAK-1007 110G087 No
Proje Başlığı
Melez Mısır Islahında Dihaploid Hatların Elde Edilmesi ve Kullanılması
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüleri
Yardımcı
Araştırmacılar
Başlama-Bitiş
Tarihleri
Projenin Toplam
Bütçesi
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
Rahime CENGİZ
M. Cavit SEZER, A. Eşref ÖZBEY, Dr. Özden DAYI, Mesut ESMERAY,
Ahmet DUMAN, Niyazi AKARKEN
01.05.2011-01.05.2015
2011: 958.355 TL
2013: 157.960 TL
Toplam : 1.461.710 TL
2012: 202.355 TL
2014: 143.040 TL
Proje Özeti
Klasik mısır ıslah çalışmaları in vitro (anter kültürü) ve in vivo (inducer hat) haploid teknikleri
ile desteklenerek homozigot anaçları kısa sürede elde etmek, elde edilen homozigot dihaploid hatlar
ile yoklama melezlemesi yapılarak kombinasyon yeteneklerini belirlemek ve çeşit geliştirmede
kullanılabilecek homozigot dihaploid hatları kısa sürede belirlemek ve böylece zaman, emek ve
tarımsal Ar-Ge’ye ayrılan kısıtlı maddi kaynakların daha etkin kullanılmasını sağlamak amacıyla bu
proje hazırlanmıştır.
Projenin 3. yılında, in vivo tekniği çalışmalarından elde edilen 140 adet DH hatta tohum
çoğaltma ve yoklama melezi çalışmaları yürütülmüştür. Yoklama melezlemesinde FRMo17, FRB73
ve ADK-451 hatları test edici olarak kullanılmıştır.
Projenin 2. Yılı 3. İP’de inducer hatlar ile melezlenen koçanlardan seleksiyon kriterlerine göre
ayrılan 14087 adet haploid tohum çimlendirilerek, kromozom katlaması için kolchicine ve DMSO
çözeltisi uygulanmıştır. Viyollere dikimi yapılan materyaller iklim odasında 3 yapraklı olana kadar
büyütülmüş ve tarlaya dikilmiştir. Bitki gözlemleri alınarak D0 bitkilerinde kendileme yapılmış ve
DH hatları elde edilmiştir. Tohum çoğaltmak amacıyla bu hatlar seraya ekilmiştir.
221
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
PROGRAM ADI
: Tahıllar
: Mısır
Proje No
TAGEM/TBAD/12/A12/P03/01-002
Proje Başlığı
Ülkesel Mısır Biyoteknoloji Araştırmaları
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü - Sakarya
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Mesut Esmeray
Yardımcı
Araştırmacılar
Prof. Dr. Ali ERGÜL, Dr. Mehmet Cavit SEZER, Abdurrahman Eşref
ÖZBEY, Mehmet PAMUKÇU, Şekip ERDAL, Mehmet Ali TÜRKAY,
Erkan ÖZATA, Mehmet TEZEL
Başlama-Bitiş
Tarihleri
01.01.2012 – 31.12.2014
Projenin Toplam
Bütçesi
2012: 50.000 TL
2013: 60.000 TL
2014: 60.000 TL
Proje Özeti
Mısır, dünyada moleküler çalışmalar bakımından yoğun olarak çalışılan bir bitkidir. Melez mısır
ıslahında en önemli faktör heterosisin ortaya çıkarılmasıdır. Bunun için de kullanılan ebeveyn hatların
genetik uzaklıklarının fazla olması istenir. Bu proje ile Enstitülerde ıslah edilmiş kendilenmiş mısır
hatlarının, yarıyol ıslah materyallerinin ve popülasyonların genetik farklılıklarının belirlenmesi
amaçlanmaktadır.
Aynı zamanda MAS (Marker Assisted Selection) (Markör Destekli Seleksiyon) yöntemi kullanılarak
moleküler markörler ile mısır hatları ve yarıyol materyalleri taranarak tek genle yönetilen bazı
karakterlerin seleksiyonu yapılacaktır.
Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Projesi kapsamında çalışılan klasik ıslah metodlarına, bu proje
ile biyoteknolojik yöntemlerle desteklenmesi amaçlar içerisinde bulunmaktadır.
Bu proje kapsamında kullanılacak biyoteknoloji laboratuvarı altyapısı için gerekli ekipmanların bir
kısmının alımı yapılmıştır. Bu yıl içerisinde altyapının tamamlanarak en kısa zamanda moleküler
analizlere başlanması hedeflenmektedir.
Ek-2
222
T.C.
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje /Entegre Alt Proje Teklif Formu
DESTEK BAŞVURUSUNDA BULUNULAN PROJENİN
Ülkesel Mısır Biyoteknoloji Araştırmaları
BAŞLIĞI
ARAŞTIRMA FIRSAT
ALANI
ARAŞTIRMA PROGRAMI
PROGRAM ÖNCELİĞİ
A 12 Sıcak İklim Tahılları
P-03 Mısır
Orta
PROJE ÖNERİSİ YAPAN KURULUŞUN
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Sakarya
Hanlıköy Mah. Arifiye Cad. No 20 PK 25 54580 Arifiye/Sakarya
ADI
ADRESİ
PROJE / ALT PROJE LİDERİ
ADI SOYADI
KURUMU
TELEFONU
E-POSTA
Mesut ESMERAY
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Sakarya
0 (264) 275 25 91
[email protected]
PROJE / ALT PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ
ADI SOYADI
Prof. Dr. Ali ERGÜL
A. Eşref ÖZBEY
Dr. M. Cavit SEZER
Şekip ERDAL
Mehmet TEZEL
Dr. Gönül CÖMERTPAY
Dr. Erkan ÖZATA
Dr. Firdevs NİKSARLI
İNAL
KURUMU
Ankara Üni. Biyoteknoloji Enstitüsü
Mısır Araştırma İstas. Müd. Sakarya
Mısır Araştırma İstas. Müd. Sakarya
Batı Akdeniz TAEM
Bahri Dağdaş Uluslararası TAEM
Doğu Akdeniz TAEM
Karadeniz TAEM
E-POSTA
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
Ege TAEM
[email protected]
PROJE TOPLAM
PROJE BAŞLAMA TARİHİ
BÜTÇESİ (TL)
240.000
(GÜN/AY/YIL)
01/01/2015
PROJE BİTİŞ TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
31/12/2018
İŞBİRLİĞİ
İŞBİRLİĞİ YAPILAN
KURULUŞ
İŞBİRLİĞİ ŞEKLİ
PROJEDEKİ KATKISI
223
Ankara Üni. Biyoteknoloji
Enstitüsü
Danışmanlık
Batı Akdeniz TAEM
Materyal Temini
Bahri Dağdaş Uluslararası TAEM
Doğu Akdeniz TAEM
Karadeniz TAEM
Ege TAEM
Materyal Temini
Materyal Temini
Materyal Temini
Materyal Temini
PROJE ÖZETİ
Proje Özeti: Türkçe/İngilizce olarak en fazla 300 kelimeyle yazılmalıdır.
Ülkesel Mısır Biyoteknoloji Araştırmaları
Mısır bitkisi günümüzün vazgeçilmez bir hammaddesi olma yolunda hızla ilerlemektedir. İnsan
beslenmesinin yanı sıra biyoyakıt, biyoplastik gibi sanayi alanlarında da kullanılması önemini bir kat
daha arttırmıştır.
Bu bitkiden en faydalı bir şekilde yararlanabilmek için yüksek verim ve kalite potansiyellerinin ıslah
programlarıyla ortaya çıkarılması gerekmektedir.
Günümüzde verim artışı sağlamak için klasik bitki ıslahı programlarını tamamlayan ve destekleyen
yeni biyoteknolojik yöntemlerin kullanılması alternatif olarak ortaya çıkmıştır.
Yüksek verimli melez mısır çeşitlerinin ıslahı için yüksek uyum yeteneği gösteren genetik olarak
birbirinden uzak olan kendilenmiş hatlar arasındaki melezlerden elde edilmesi olasılığı yüksektir.
Kendilenmiş hatların genetik olarak uzak olmalarının tespiti için o hatların hangi heterotik gruba
dahil olduğu ile sıkı bir ilişki içerisindedir. Farklı heterotik grupların melezlemeye alınması yüksek
verimli melez mısır çeşitlerinin ıslahında büyük rol oynamaktadır. Geliştirilen kendilenmiş hatların
hem morfolojik hem de DNA düzeyinde genetik farklılıklarının saptanması üzerine ayrıntılı
bilgilerin ortaya konması hatlar arasında var olan genetik potansiyelin ortaya çıkarılmasına olanak
sağlayacaktır.
1980’lerde DNA esaslı moleküler markırlar mısır ıslahını geliştirmek için önemli bir potansiyele
sahip olduğu belirlendi. Moleküler genetik markırlar heterotik grupları sınırlandırmak ve
kendilenmiş hatların heterotik gruplarını belirlemede güçlü araçlardır.
Bu çalışma ile Enstitüler tarafından elde edilmiş olan kendilenmiş hatların heterotik gruplarının
belirlenmesi ve bu bilgiler ile melez kombinasyonlarının yapılması amaçlanmaktadır.
National Maize Researches in Biotechnology
Maize is an indispensable raw material of today. As well as human and animal nutrition, its
importance has increased especially in industrial areas.
Maize’s high yield and quality potantial have been revealed by breeding programs. Todays, use of
biotechnological methods have an alternative to complete and support to breeding programs.
224
For high yield hybrid maize varieties have inbred lines which are used different heterotic groups. To
determine by inbred lines of genetic relationship which was included by heterotic groups.
Different heterotic groups is used in maize breeding programs, is played a big role. Inbred lines is
imported to confirm both morphological and DNA characteristics. So genetic potential of between
inbred lines emerges.
The 1980s, DNA-based molecular markers have significant potential to improve maize breeding.
Molecular genetic markers limit the heterotic groups and heterotic groups of inbred lines to
determine the strongest tools.
Aim of the project, inbred lines which improved from Institutes estimate heterotic groups and make
new hybrid combinations used with this informations.
Anahtar Kelimeler: Mısır, mısır ıslahı, kendilenmiş hat, heterotik grup, moleküler markör, SSR,
heterosis
Key Words: Maize, maize breeding, inbred line, heterotic group, molecular marker, SSR, heterosis
Projenin Amacı ve Gerekçesi:
Dünyada Biyoteknoloji alanında önemli gelişmeler olurken Ülkemizde de 1990 lı yıllardan sonra
Biyoteknoloji alanındaki araştırmalara önem verilmeye başlanmıştır. Bu amaçla TÜBİTAK ve DPT
başta olmak üzere değişik kuruluşlar tarafından çok sayıda proje desteklenerek belirli üniversitelerde
altyapılar oluşturulmaya başlanmıştır. Bütün bu olumlu gelişmelere karşı Ülkemizde biyoteknoloji
alanındaki gelişmeler arzu edilen seviyeye ulaşamamıştır. Buna ilave olarak araştırma öncelikleri
belirlenerek Ülkesel biyoteknoloji politikaları da henüz belirlenememiştir.
Ülkemizde bitki biyoteknolojisi araştırmalarının istenilen seviyeye gelebilmesi için iyi yetişmiş
araştırıcılara, alt yapısı ve araştırma olanakları yüksek olan laboratuvarlarda çalışma imkanı
verilmelidir. Ülkemizin biyoteknoloji araştırma önceliklerinin de bir an önce belirlenmesinde fayda
vardır. Özellikle, birçok bitki türünün gen merkezi olan Ülkemizin doğal florasındaki bitkilerin
korunması ve önemli tarımsal özellikleri kodlayan genlerin bu bitkilerden izole edilerek kültür
bitkilerine aktarılması yönündeki araştırmalara hız verilmesi gerekmektedir. Ayrıca biyoteknoloji
konusunda nitelikli araştırıcıların yetiştirilmesine, her zaman olduğu gibi gereken önem verilmelidir.
Mısır bitkisinin genetik çalışmalara elverişliliği ile ilgili avantajları;
-
Çok geniş ekilişi vardır,
-
Eşey organlarının bitkinin ayrı yerlerinde bulunması, melezleme ve kendileme işlemlerini
kolaylaştırmaktadır,
-
Bu çalışmalar sırasında, bir koçandan fazla tane alınabilmekte, bir sonraki kuşak kolaylıkla
yetiştirilebilmektedir,
-
Kromozom sayısının az, kromozomlarının irice oluşu, sitogenetik araştırmaları
225
kolaylaştırmaktadır,
-
Belirgin kalıtım özellikleri gösteren çok sayıda karakterleri taşımaktadır (Kün 1997) gibi
özellikleri mısır bitkisinin genetik çalışmalarla ilgili avantajlarından bazıları olarak sayılabilir.
Melez mısır ıslahında hatlar arası ilişkinin önemi fazladır. Bu ilişki fenotipik olduğu kadar genotipik
olarak da önemlidir. Klasik ıslah yöntemlerinde hatların kombinasyon yeteneklerinin
belirlenmesinde yoklama melezi yöntemi genel olarak kullanılmaktadır. Melez kombinasyonlarının
yapılmasında en önemli kriterlerden biri olan hatların birbirleri ile olan uzaklığıdır. Bu uzaklık
ortaya çıkacak heterosisin etkisini arttırır veya azaltır.
Farklı veya aynı popülasyonlardan gelen ve diğer heterotik gruplarla melezlendiğinde benzer
kombinasyon yetenekleri gösteren genotiplerin oluşturduğu gruplara heterotik grup denilmektedir.
Heterotik grupların tahminlenmesinde moleküler tekniklerin kullanılması hem zamandan tasarruf
edilmiş olacak ve hem de fazla materyalin tamamını aynı anda görmemizi sağlamaktadır. Böylece
melezlerinin yüksek heterosis ve yüksek heterotik performans gösterdiği heterotik gruplar veya
hatların oluşturduğu özel grupların (heterotik pattern) oluşturulmasına yardımcı olacaktır.
Klasik bitki ıslahı, çevresel koşullara oldukça bağımlı olduğundan dolayı zaman almaktadır. Bitki
türüne göre değişmekle beraber bir çeşidin ıslah edilebilmesi yaklaşık 8 ile 12 yıl sürmektedir.
Bundan dolayı, bitki ıslahçıları bu süreci daha etkili kılmak için yeni teknolojilere başvurmuşlardır.
Moleküler markörlerin kullanılmasıyla elde edilen genetik bilgiye dayanılarak yapılan
seleksiyonlarla daha başarılı ıslah programları yürütülebilmektedir.
Moleküler markırlar, kantitatif özelliklerin seleksiyonunu kolaylaştırır. Bunun başlıca nedenleri;
1) DNA markörleri, bitki daha fide dönemindeyken analiz edilebilir, birçok özellik henüz ortaya
çıkmadan (eksprese olmadan) seleksiyon yapmaya izin verir ve böylelikle olgunluğa ulaşacak bitki
sayısı düşürülmüş olur,
2) Bir çok özellik, DNA markörleri kullanılarak sadece fenotipe bakılarak yapılan seleksiyondan
daha doğru şekilde selekte edilirler,
3) Fenotipik özelliklerin aksine genetik markörler iklim odaları veya seralar gibi alanlarda güvenilir
şekilde belirlenebilir, ki bu durum bitki ıslahında daha hızlı ilerlemeyi mümkün kılar.
Markör destekli seleksiyon (MAS) klasik bitki ıslahında karşılaşılan sorunları çözmek için
kullanılan alternatif ve yardımcı bir tekniktir. Markör destekli seleksiyon agronomik olarak önem
arz eden ve birden fazla gen veya lokus tarafından kontrol edilen karakterlerin hızlı bir şekilde
aktarılmasını sağlamaktadır. Bu teknik klasik ıslahı tamamlayıcı, oldukça hızlı, etkin, doğru ve
ekonomik bir seleksiyon yöntemidir.
Bitki ıslahında kantitatif karakterleri etkileyen genlerin klasik ıslah metotlarıyla aktarılmasında
226
özellikle bağlantı sürüklenmesi (linkage drag) gibi birçok problemle karşılaşılmaktadır. Geleneksel
veya klasik ıslah metotlarının başarısını ve hızını artırıcı tekniklerin başında MAS gelmektedir.
MAS agronomik olarak önem arz eden ve birden fazla gen veya lokus tarafından kontrol edilen
karakterlerin etkin bir şekilde aktarılmasını sağlar.
Moleküler markörlerin geliştirilmesinden sonra markör destekli seleksiyon hız kazanmıştır.
Özellikle tahıllarda verim, kalite ile hastalık ve zararlılara dayanıklılık gibi konularda yapılan
çalışmalar giderek artmakta ve başarılı sonuçlar elde edilmektedir.
MAS ile mısır ıslahında klasik yöntemlerle seleksiyonun zor veya mümkün olmadığı karakterlerin
seleksiyonu yapılabilmektedir. Geleneksel ıslah çalışmalarında karşılaşılan en büyük zorluklardan
biri istenilen özellikle ilişkili dominant genleri taşıyan bireylerin heterozigot bireylerden
ayrılmasıdır.
Markör destekli seleksiyon tekniğinin tahıllarda kullanım alanı oldukça geniştir. Bu teknik oldukça
hızlı, etkin, doğru ve ekonomik bir seleksiyon yöntemidir. Ancak tek başına klasik ıslah metotlarının
yerine kullanılabilecek bir yöntem değil, aksine klasik ıslahın başarısını arttıran tamamlayıcı ve
yardımcı bir tekniktir.
Markör destekli seleksiyon mısırda geri melez ıslahında, gen piramitlerinin oluşturulmasında, resesif
genlerin seleksiyonunda, çevre faktörlerinin ekstrem olduğu, karakterin bitki gelişiminin geç
dönemlerinde gözlemlenebildiği durumlarda, zaman ve ekonomik avantajlar sağlayarak ıslah
etkinliğini artıran ve yeni çeşitlerin geliştirilmesini hızlandıran bir tekniktir. Gelişen markör
teknolojisi ve markör destekli seleksiyon tekniği sayesinde yapılacak olan mısır ıslahı çalışmaları
daha etkili bir şekilde yürütülebilmekte ve klasik ıslaha oranla çok daha kısa bir sürede başarılı ve
güvenilir sonuçların elde edilmesi mümkün olmaktadır.
Bu çalışmanın amacı;
1- Ülkemizde bitki biyoteknolojisi araştırmalarının istenilen seviyeye gelebilmesi için iyi yetişmiş
araştırıcılara, alt yapısı ve araştırma olanakları yüksek olan laboratuvarlarda çalışma imkanı
verilmelidir. Bu çalışmada enstitülerde çalışan araştırmacıların bu konudaki bilgi birikim ve
deneyimleri artırılacaktır.
2- Ülkemizde mısır ıslah çalışmalarını yürüten Enstitülerin geliştirdikleri kendilenmiş mısır
hatlarında genetik uzaklıkların belirlenmesi, ortak melezlerin ve enstitülerin kendi hatları arasında
yaptıkları melezlerin yüksek bir heterosis değeri ortaya koyması açısından çok önemlidir. Bu
çalışma ile Ülkemiz mısır hatlarındaki genetik uzaklıklar ortaya konmuş olacaktır.
3- Klasik mısır ıslah çalışmalarıyla geliştirilen kendilenmiş hatların saflıklarının belirlenmesi, hem
hattın idamesi hem de ticari olarak kullanılmasında önem arz etmektedir. Bu çalışma ile Enstitülerin
227
geliştirdikleri hatların ve bu hatlarla elde ettikleri çeşitlerin safiyeti korunmuş olacaktır.
4- Mısır bitkisinde klasik bitki ıslahı, çevresel koşullara oldukça bağımlı olduğundan dolayı zaman
almaktadır. Bitki türüne göre değişmekle beraber bir çeşidin ıslah edilebilmesi yaklaşık 13 ile 15 yıl
sürmektedir. Bundan dolayı, MAS tekniği kullanılarak bitki ıslahçıları bu sürecin kısaltılması
amaçlanmaktadır.
5- Islah projelerini güçlendirmek ve başarılı seçim şansını artırmak ve önemli tarımsal özelliklerin,
ıslahın erken aşamasında seçilmesinin şansını arttırmak amaçlanmaktadır.
Proje ile Elde Edilmek İstenilen Çıktılar ve Kullanım Alanlarını Açıklanmalıdır.
Hatlar arasındaki genetik uzaklıkların tespiti ve heterotik gruplarının tahminlenmesi ile daha iyi
melez kombinasyonlarının yapılması amaçlanmaktadır.
Hatların daha önce çalışılmış (literatürlerde belirtilen) karakterlerle ilgili (hastalık, kalite vb.)
moleküler düzeyde taranarak eldeki materyalin tespiti yapılabilektir.
Bazı önemli karakterlerin MAS kullanılarak hatlara istenilen gen veya genlerin aktarılması
sağlanabilecektir.
Islah programlarının daha etkili olarak yönetilebilmesi sağlanacaktır.
LİTERATÜR ÖZETİ:
Herhangi bir gen havuzunda genetik çeşitliliğin bilinmesi ıslah programını tasarlamada
gerekli olan bir bilgidir. Özellikle melezleme de kullanılacak anaçların mevcut durumunun
bilinmesiyle bitki ıslahının etkinlik derecesi arttırılabilir. Özellikle mısır gen havuzu içinde genetik
çeşitlilik çalışmaları çok yoğun bir şekilde yapılmış ve yapılmaya devam edilmektedir. Örneğin,
Amerika Birleşik Devletleri ticari melez mısır çeşitlerinin orijini açık tozlanan “Reid” ve
“Lancaster” isimli iki populasyondan elde edilen kendilenmiş hatların melezlerine dayanmaktadır
(Goodman, 1990; Darrah ve Zuber, 1986).
Melez mısır ıslahında başarılı olmanın en önemli şartlarından biri kombinasyon yeteneği iyi
olan kendilenmiş hatların geliştirilmesidir. Bir melezde ortaya çıkacak heterosis düzeyi, büyük
ölçüde ebeveyn olarak kullanılacak kendilenmiş hatların geliştirildiği çeşit veya populasyonlar
arasındaki genetik farklılığa bağlıdır (Moll ve ark. 1962, Ordas, 1991, Hinze ve Lamkey 2003).
Kendilenmiş hatlar arası genetik farklılık, bu hatların oluşturduğu melez kombinasyonlarda
yüksek performans ile ortaya çıkmaktadır. Ahloowalia ve Dhawan (1963) kendilenmiş mısır
228
hatlarında kombinasyon yeteneği ile ilgili olarak genetik çeşitliliği (farklılığı) araştırarak, daha fazla
farklı olanların daha yüksek kombinasyon yeteneği ve yüksek verim potansiyeline ulaştığını ortaya
koymuşlardır.
Genel ve özel kombinasyon yeteneği çeşitli yöntemlerle, en yaygın olarak da diallel
analizlerle tahminlenebilmektedir (Griffing, 1956; Yıldırım ve ark., 1979).
Demir ve ark. (1980), çeşitli araştırmacılar tarafından yapılan diallel melez çalışmalarını
anaç seçimi açısından irdelemişler ve diallel melez analizi yapmadan anaçların gerçek değerlerine
göre seçim yapıldığında, çok az istisnalarla isabet sağlanabileceğini ileri sürmüşlerdir.
Heterosis konusundaki çalışmaların bir çoğu mısırda yapılmış olup, kendilenmiş hatlar
arasındaki genetik farklılık arttıkça heterosisin arttığı yapılan araştırmalarla belirlenmiştir (Zirkle,
1952; Moll ve ark., 1962; Moll ve ark., 1965).
Mungomo ve Pollack (1988) mısırda yaptıkları araştırma sonucu, yüksek oranda heterosis
elde ettikleri melezlerin anaçlarının düşük oranda ya da hiç heterosis elde edilmeyen melezlerin
anaçlarına oranla çok daha fazla genetik farklılığa sahip olduğu görüşünü ortaya atmışlardır.
Vasal ve ark. (1993), Uluslararası Mısır ve Buğday Araştırma Merkezi (CIMMYT)’in
kaliteli protein içeren mısır gen kaynaklarının Quality Protein Maize (QPM) heterotik modellerini ve
kombinasyon yeteneğini belirlemek ve aynı zamanda melez ıslahı için üstün kaynakları tanımlamak
amacıyla yürüttükleri araştırmada 10 anaç (4 QPM havuzu, 5 QPM populasyonu, çeşit Pioneer
7737) arasındaki diallel melezleri 8 lokasyonda denemişlerdir. Çalışmada çiçeklenme tarihi, bitki
boyu, endosperm sertliği ve tane verimi gibi karakterler üzerinde durulmuştur. Genel kombinasyon
yeteneği etkileri bütün özellikler için önemli, özel kombinasyon yeteneği etkileri sadece tepe püskül
gösterme zamanı ve bitki boyu için önemli bulunmuştur.
Smith ve ark. (2000), mısır kuşağında yaygın olarak kullanılan ‘Stiff Stalk Synthetic’ ile
‘Lancaster Sure Crop’ heterotik gruplarını temsil eden B73 ve Mo17 kendilenmiş hatlar kullanılarak
birbirinden uzak tabandan gelen heterotik gruplara ait anaçlar arasında yapılan melezleme işlemi
sonucunda elde edilen melezlerde her zaman yüksek heterosis değerinin elde edilip edilemeyeceğini
belirlemeye çalışmışlardır. Çalışmanın sonucuna göre, heterotik grupları ayırmada kullanılan
hatların heterosis değerinden kısmen sorumlu lokuslar ile ilişkili olabileceği gibi bu hatların
kullanımını sınırlayabilecek etkenlerden birinin de fonksiyonel genlerle doğrudan ilişkili olmama
ihtimalinin olduğu şeklinde belirtmişledir. Ayrıca bu araştırmada tane verimi bakımından atalar
ortalamasına göre % 89.5 oranında heterosis değeri elde edilmiştir.
Okumuş ve ark. (2009), Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Tarım Bakanlığına bağlı Karadeniz
Tarımsal Araştırma Enstitüsünün 2006-2009 yılları arasında yaptıkları araştırmada; uzun yıllar
kendilemeye tabi tutulan ve genel kombinasyon kabiliyeti belirlenmiş mısır hatları arasında
melezlemede muhtemel ebeveyn hatları moleküler markır (belirteç) yardımıyla 35 farklı SSR
primeri kullanarak genetik farklılıkları tespit etmeye çalışmışlardır.
229
Ülger ve Cömertpay (2008), yaptıkları araştırmada, 13 morfolojik özellik ve 13 SSR markırı
kullanılarak, 20 açık tozlanan Türk yerel mısır populasyonlarının morfolojik ve genetik çeşitliliğini
araştırmışlar. Morfolojik özelliklere ait varyans analizi populasyonlar arasında önemli farklılıklar
olduğunu ortaya koymuş ve populasyonlar arasında yüksek derecede fenotipik çeşitliliğin
bulunduğunu göstermiştir. Aynı çalışmada yerel mısır populasyonları arasındaki genetik benzerlik
0.79 ile 0.95 arasında değişim göstermiştir. SSR işaretleyicisine dayalı ve UPGMA metodu yoluyla
dendogram oluşturulmuştur.
Warburton ve ark. (2002), 7 populasyon ve 57 kendilenmiş mısır hattında, SSR tekniği
kullanarak yaptıkları moleküler karekterizasyon çalışmasında, 85 SSR dan kendilenmiş mısır
hatlarında ortalama 4.9 ve toplam 416 band, populasyonlarda ise ortalama 6.3 ve toplam 531 band
elde etmişlerdir. Genetik benzerliklerinin 0.46 ile 0.85 arasında değişim gösterdiğini bulmuşlardır.
Kozhukhova ve Sivolap (2004), 17 tek melez ve 23 kendilenmiş mısır hattında 10 SSR
primeri kullanarak parmak izi çalışması yapmışlardır. Yaptıkları PCR analizlerinde kullanılan
lokusların genotipleri ayırmak açısından yeterince bilgi verici olduklarını bildirmişlerdir. SSR
lokuslarından elde ettikleri allel sayısının 2 ile 5 arasında değişim gösterdiğini, ortalama allel
sayısının ise 2.8 olduğunu bulmuşlardır. Genetik benzerliklerinin 0.40 ile 0.70 arasında değişim
gösterdiğini, ortalamanın ise 0.53 olduğunu saptamışlardır.
Senior ve ark. (1998), farklı iki orijinli 94 kendilenmiş mısır hatlarının genetik çeşitliliğini
araştırmışlar bu çalışmada 70 SSR primeri kullanmışlardır. Allel sayısının 2 ile 23 arasında değişim
gösterdiğini, lokus başına düşen ortalama allel sayısının 5 olduğunu ve toplam allel sayısının ise 365
olduğunu bildirmişlerdir. SSR lokusları için genetik benzerliklerin 0.17 den 0.92 ye kadar değişim
gösterdiğini, ortalama 0.59 olduğunu, allel büyüklüğünün ise 74 bç (baz çifti) ile 266 bç arasında
değiştiğini saptamışlardır.
Laborda ve ark. (2005), yapmış oldukları bir çalışmada 85 tropik kökenli mısır kendilenmiş
hattında SSR primeri kullanarak, bu hatların parmak izini çıkarmışlardır. SSR lokuslarını genomu en
iyi şekilde temsil edecek biçimde mısır kromozomlarının 10’una dağılmış bir şekilde
uygulamışlardır. Toplam 262 band ve ortalama 5.2 allel bulmuşlardır. Genetik benzerlik değerleri
0.24 ile 0.90 arasında bulunurken ortalama olarak 0.61 değerini bulmuşlardır.
Beyene ve ark. (2006), Etiyopya’nın 62 mısır populasyonunda 20 SSR markörü ve 15
morfolojik özellik kullanarak populasyonlar arası ilişkiler, genetik çeşitlilik, genotip ve fenotip
uzaklık arasındaki korelasyon düzeyini belirlemek için çalışma yapmışlar ve yapmış oldukları bu
çalışmada SSR lokusu başına ortalama allel sayısını 4.9 olarak belirlemişlerdir.
230
MATERYAL ve METOT:
Bu araştırmada materyal olarak Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Projesi dahilinde yürütülen
ıslah çalışmaları sonucunda MAİM, BATAE, DATAE, KTAE, BDUTAE ve ETAE tarafından elde
edilen ve elde edilecek mısır hatları ile yine aynı proje kapsamında yeni mısır hatları oluşturma
amacıyla başlanmış yarı yol materyali ve yerel mısır popülasyonları kullanılacaktır.
SSR DNA Markırları ile Genetik Uzaklıkların Belirlenmesi
Son yıllarda biyoteknoloji alanındaki gelişmeler, ebeveyn hatların belirlenmesinde kullanılabilirliği
üzerine araştırmaları hızlandırmıştır. Biyoteknoloji çalışmalar ile hatların homozigotluk düzeyleri ve
akrabalık dereceleri hakkında bilgi sahibi olunmaktadır. Buradan elde edilen verilerle uzak akraba
hatlar arasında melezlemeler yapılarak yüksek heterosis veren melezler elde edilmeye
çalışılmaktadır. Ancak bütün bu gelişmelere rağmen henüz heterosisin mekanizması tam olarak
açıklanamamıştır. Bu nedenle melez yapımında kullanılacak kendilenmiş hatların seçiminde
yoklama melezi yöntemi kullanılmaktadır. Modern mısır ıslahı tekniğinin geliştirilmesi çeşitli
kaynaklardan
sağlanan
materyallerde
belirlenen
geniş
genetik
farklılığın
kullanılmasını
kolaylaştırmıştır (Wood and Lanne, 1999). Mısır ıslah programlarında isoenzim (Prince ve ark.
1986), RFLP(Bernardo, 1994) ve RAPD (Carvalho ve ark., 2004; Okumuş, 2005), SSR tekniği
birkaç bitki türünün genetik mesafelerinin ölçülmesinde kullanılmıştır (Liu ve ark., 2003).
Yaprak örneklerinin hazırlanması
Her hattı temsilen 4-5 bitkiden alınan genç yaprak örnekleri, ayrı ayrı alüminyum folyo kağıdına
sarılarak sıvı azot içersinde dondurulacaktır. Alınan bu örnekler, DNA analizleri başlayıncaya kadar
- 80 °C derecede muhafaza edilecektir.
DNA izolasyonu
Genomik DNA izolasyonu CTAB protokolü (Saghai-Maroof ve ark.1984; Doebley ve Stec,
1991)’ne göre yapılacaktır.
CTAB protokolü
Bitki yaprak örnekleri porselen havanlar içersinde sıvı azotla dondurulduktan sonra ezilerek toz
haline getirilecektir. Toz haline gelen bitki materyali 1.5 ml’lik eppendorf tüplere konulacak ve
üzerine 0.700 ml CTAB tampon çözeltisi eklenecektir. Tampon çözeltisi eklenen örnekler 65 oC’de
1 saat su banyosunda bekletilecek ve her 5-10 dakikada bir çalkalanacaktır.
Daha sonra su
banyosundan alınan örnekler soğuması için oda sıcaklığında 10 dk bekletilecektir. Soğuyan tüplere
0.400 ml kloroform:isoamil alkol karışımı (24:1) eklenecek ve 2-3 defa 15 dk süre ile yavaşça
çalkalanacaktır. Tüplerde oluşan üst faz yeni bir tüpe aktarılacak, tüpün üstüne 250 μl isopropanol
eklenecek ve DNA’nın çökelmesi sağlanacaktır. Dibe çöken DNA’lar, içerisinde 10 mM Amonyum
Asetat bulunan % 76’lık etil alkolden 200 μl eklenecek ve çalkalayıcıda 15 dakika boyunca
231
yıkanacaktır. Bu yıkama işlemi iki defa yapılacaktır. Yıkanan DNA örnekleri 3 dk 5000 rpm’de
santrifüjlenerek dibe çöktürülecektir. Daha sonra yıkama solüsyonu boşaltılarak tüpün dibindeki
DNA oda sıcaklığında 24 saat kurumaya bırakılacaktır. Kurutulan DNA’lara 50 μl çitf destile su
eklenerek çözülecek ve - 20 oC’de saklanacaktır.
DNA konsantrasyon ayarı
PCR’a dayalı DNA moleküler markör teknikleri ile çalışırken kullanılan DNA konsantrasyonlarının
ayarlanması en önemli aşamalardandır. Her bir genotipin PCR reaksiyonunda kullanılacak DNA
miktarının iyi ayarlanması gerekir. Bu araştırmada mısır genotiplerinin DNA kalitesi ve
konsantrasyonu, %0.8’lik agaroz jelde konsantrasyonu belli λ DNA ile karşılaştırılarak tahmini
olarak belirlenecektir. DNA konsantrasyonunun belirlenmesi için her bir örnek için toplam hacmi 20
μl olacak şekilde 2 μl stok DNA, 4 μl jel yükleme boyası (500 μl/ml gliserol, 20 mM EDTA, 0.6
mg/ml bromfenol mavisi) ve 14 μl iki kere destile edilmiş su konularak örnekler hazırlanacaktır.
Hazırlanan örneklerden 10 μl’si, %0.8 konsantrasyondaki agaroz jel üzerinde hazırlanıp yuvalara
yerleştirilecek ve elektroforezde 90 voltta 45 dakika koşturma işlemi yapılacaktır. UV
transilluminatör yardımıyla elde edilen DNA yoğunlukları konsantrasyonu belli λ DNA’lar (25ng50ng-100ng-200ng) ile karşılaştırılarak belirlenecektir. Böylece her bir genotipten elde edilen stok
DNA konsantrasyonları belirlenmiş olacaktır. Stok DNA konsantrasyonları esas alınarak, PCR
analizleri için her bir DNA örneğinin konsantrasyonu 5 ng/μl olacak şekilde ayarlanacaktır. Bu işlem
de yine %0.8’lik agaroz jelde yapılacaktır. Bunun için toplam hacmi 20 μl olacak şekilde 10 μl
seyreltik DNA, 4 μl jel yükleme boyası ve 6 μl saf su konularak örnekler hazırlanacaktır. Daha sonra
bu hazırlanan örneklerden 10 μl’si agaroz jeldeki yuvalara yerleştirilecek ve 90 voltta 45 dakika süre
ile elektroforez işlemi yapılacaktır. Böylece her bir örneğin 5 ng / μl olup olmadığı kontrol edilmiş
olacaktır. 5 ng / μl’den fazla olan örneklere deiyonize su, az olan örneklere ise orantılı olarak DNA
eklenerek tüm örneklerin konsantrasyonu 5 ng / μl olacaktır. Böylece tüm DNA örnekleri PCR’a
hazır hale getirilmiş olacaktır.
Kullanılacak mikrosatellit primerler
Bu çalışmada, mısır genomunun mikrosatelit bölgelerinde bulunan varyasyonun belirlenmesi amacı
ile http://www.maizegdb.org/ web sitesinden ve daha önce aynı materyal grubu ile yapılmış
yayınlardan seçilecek ve DNA dizilimleri ve kromozomdaki yerleri verilen 50 adet SSR primeri
kullanılacaktır.
Polimeraz zincir reaksiyonları
Polimeraz zincir reaksiyonları Matsuoka ve ark. (2002a)’na göre yapılacaktır. Hazırlanan PCR
reaksiyon solüsyonunun toplam hacmi 20 μl olacaktır. Bu reaksiyon solüsyonunu içerisinde 1X PCR
buffer (50 mM KCl, 10 mM Tris-HCL, pH 9.0, %0.1 Triton X-100), 0.2 mM dNTPs, 1.5 mM
MgCl2, 0.5 U Taq polimeraz, 4 pmol DNA başlatım dizilimleri (forward ve reverse primer) ve 25 ng
DNA örneği olacaktır. Reaksiyon ilk önce 95 oC’de 4 dakika denatürasyon ile başlanacak ve bir
232
döngü 95oC’de 1 dakika denatürasyon, 42-60oC’de 2 dakika bağlanma (primere bağlı olarak
değişmek üzere), 72 oC’de 2 dakika uzama ile tamamlanmış olacak ve istenen bölgenin çoğaltılması
için toplam 30-40 arası döngü yapılacaktır. Son döngüde uzama süresi 10 dakikaya çıkartılacaktır.
Reaksiyon bittikten sonra, PCR ürünlerinin tam ayrılabilmesi ve daha net görüntü alabilmek için;
denatüre olmayan poliakrilamid dikey jel electrophorezi yağlanacaktır. Dikey jel elektroforez için %
8’lik poliakrilamid jel hazırlanacaktır.
Poliacrilamid Jelin Hazırlanmasında Kullanılan Solusyonlar ve Miktarları:
8% Akrilamid solusyonu
Stok
Miktar
40% akrilamid
8 ml
5X TBE
8 ml
ddH2O
24 ml
%25 APS(Amonyum persülfat
140 μl
20 μl
TEMED
Elde edilen PCR ürünleri hazırlanan jeldeki kuyucuklara örnek jel buffer ile yüklenecektir. Örnek
jel buffer solüsyonu için gerekli kimyasallar:
Stok
Miktar(50 ml için)
1 M Tris-8.0
2.5 ml
0.5 M EDTA-8.0
0.5 ml
Sukroz
12.5 g
Bromfenol mavisi
100.0 mg
Ksilen siyanol
100.0 mg
ddH2O
50.0 ml
Dikey elektroforezde DNA, 240 V’da 3-4 saat koşturulacaktır. Koşma işlemi bittikten sonra jel 0.5
μg/ml konsantrasyondaki etidyum bromid ile boyanarak, PCR ile çoğaltılan DNA parçaları UV
altında görüntülenecektir. Her SSR için çoğaltılan PCR ürünlerinin parça uzunluğu hesaplanacaktır.
Jelde görüntülenen bantlar polimorfik olup olmamasına göre 1 (var) veya 0 (yok) olarak
sınıflandırılıp matriks oluşturularak genetik uzaklık Nei (1972;1973) göre aşağıdaki formül ile
hesaplanacaktır:
0D = - ln[GXY / GXGY ]
GX = Σpi2’nin ortalaması (pi=X populasyonuna ait i’ninci allelin frekansı)
GY =Σqi2’nin ortalaması (qi= Y populasyonuna ait i’ninci allelin frekansı)
GXY = Σpiqi ’nin ortalaması
Çalışmada kullanılan primerlerin polimorfizm bilgi içerikleri (PIC, Polymorphism Information
Content) Laborda ve ark. (2005)’na göre aşağıdaki formül yardımıyla belirlenecektir. Buna göre,
öncelikle polimorfik bantlarda toplam var (1) ve yok (0) olan bantların sayıları belirlenecek, daha
233
sonra bu bantların ayrı ayrı frekansları hesaplanacaktır. Formüle göre ƒi, i bandının frekansıdır.
n
PIC = 1- ∑ f2i
İ= 1
Aynı zamanda çoğaltılan her mikrosatellit için ortalama allel sayısı, gen çeşitliliği (He) Nei (1978)
ve Morgante ve ark., (1994)’in bildirdikleri yönteme göre hesaplanacaktır. Kümeleme analizi ve
diğer analizler PAUP-4 (Swofford, 1998) ve POPGEN (Yeh ve ark., 1997) paket programları
kullanılarak yapılacaktır.
234
Moleküler
Analizler
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
Yapılacak
Faaliyetler
Çalışma Takvimi Çizelgesi
Aylar
(*)Yazım vb. alanları gerektiği kadar uzatılabilir.
YÖNETİM DÜZENİ
Adı Soyadı
Mesut ESMERAY
Proje Yürütücülerinin Projeye Katkıları
Yapılacak Faaliyetlerdeki
Çalışma Takvimi
Sorumlulukları
Moleküler analizler
Prof. Dr. Ali ERGÜL
Danışmanlık
A. Eşref ÖZBEY
Moleküler analizler
Dr. M. Cavit SEZER
Moleküler analizler
Şekip ERDAL
Materyal temini ve moleküler analizler
Mehmet TEZEL
Materyal temini ve moleküler analizler
Dr. Gönül CÖMERTPAY
Materyal temini ve moleküler analizler
Dr. Erkan ÖZATA
Dr. Firdevs NİKSARLI
İNAL
Materyal temini ve moleküler analizler
Materyal temini ve moleküler analizler
Proje Sonuçları Uygulama Aktarımı
Ülkesel Biyoteknoloji Araştırmaları
Proje Adı
PROJENİN AMACI: Projenin genel amaçları değil, çıktılara yönelik amaçlar kısaca yazılır.
Enstütülerce ıslah edilmiş olan veya ıslah aşamasında olan (yarıyol materyali) hatlar ve
popülasyonlarla ilgili daha fazla veri elde edilebilecektir.
Elde olunan bilgilerle beraber heterotik gruplamaların yapılması ve daha iyi melez kombinasyonları
oluşturulabilecektir.
Çalışmalar neticesinde oluşturulacak bir marker seti ile (core marker) daha sonra yapılacak
çalışmalara ışık tutması amaçlanmaktadır.
Özellikle MAS ile yarıyol materyalinde istenilen karakterlerin moleküler anlamda taranarak ıslah
sürecinin kısaltılması mümkün olabilecektir.
Aktarılması mümkün olan tek genle yönetilebilen bazı karakterlerin MAS ile istenilen hatlara
aktarılmasına imkan verecektir.
Daha önce ıslah edilmiş olan ve yeni ıslah edilecek olan hatların birbirleriyle olan ilişkileri ortaya
konarak, elde olunan materyalden daha fazla faydalanılması gerçekleşebilecektir.
Hatların sadece fenotipik değil aynı zamanda moleküler olarak da değerlendirilmesi ve genetik
potansiyelin ortaya çıkarılması sağlanabilecektir.
Dayanıklılık ıslahı konusunda moleküler düzeyde de tanımlamaların yapılması sağlanabilecektir.
ÇIKTILARIN UYGULAMAYA AKTARILMASI VE YAYGINLAŞTIRILMASI
Sıra
Proje Çıktıları
Çıktıların Uygulamaya Aktarılma
Mekanizmaları
1
Heterotik Gruplamanın Yapılması
Gruplamanın yapıldığı hatlar arası
236
2
Marker Seti Oluşturulması
3
Islah Sürecinin Kısaltılması
melez kombinasyonlarının
oluşturulması
Oluşturulan bu setle daha sonra elde
edilecek materyalin de taranması
Özellikle MAS ile yarıyol materyalinde
istenilen materyalin seçiminin
sağlanması
TALEP EDİLEN BÜTÇE
I. Yatırım Tutarı
06 SERMAYE GİDERLERİ
06.1- Mamul Mal Alımları
06.2- Menkul Sermaye Üretim Giderleri
06.3- Gayri Maddi Hak Alımları
06.4- Gayrimenkul Alımları ve
Kamulaştırılması
06.5- Gayrimenkul Sermaye Üretim Giderleri
06.6- Menkul Malların Büyük Onarım
Giderleri
06.7- Gayrimenkul Büyük Onarım Giderleri
06.8- Stok Alımları
06.9- Diğer Sermaye Giderleri
Toplam
Genel Toplam
YILLARA GÖRE DAĞILIM
2015
2016
2017
2018
145.000
20.000
5.000
20.000
5.000
20.000
5.000
20.000
165.000
25.000
25.000
240.000
25.000
II. Bütçe Gerekçesi ve Yatırım Tutarının Dağılımı
Ekonomik
Kod
06
1
1
01
02
2
02
04
3
04
05
5
03
2
6
01
7
Yıllara Göre Dağılım
Açıklama
2015
SERMAYE GİDERLERİ
MAMUL MAL ALIMLARI
Büro ve İşyeri Mefruşatı Alımları
Büro Mefruşatı Alımları
İşyeri Mefruşatı Alımları (Üretim
Tesisleri)
Büro ve İşyeri Makine Teçhizat Alımları
Bilgisayar Alımları
Laboratuvar Cihazı alımları
Avadanlık Alımları
Laboratuvar Gereçleri Alımları
Zirai Gereç Alımı
İş Makinası Alımları
Hareketli İş Makinesi Alımları
MENKUL SERMAYE ÜRETİM
GİDERLERİ
Kağıt ve kağıt ürünleri alımları
Kağıt ve kağıt ürünleri alımları
Kimyevi madde ile kauçuk ve plastik
ürün alımları
2016
2017
2018
140.000
5.000
5.000
5.000
5.000
237
01
9
01
3
4
01
5
4
02
03
Kimyevi madde ile kauçuk ve plastik
ürün alımları
Diğer Alımlar
Diğer Alımlar
Diğer Alımlar
GAYRİ MADDİ HAK ALIMLARI
Patent Alımları
Patent Alımları
GAYRİMENKUL SERMAYE
ÜRETİM GİDERLERİ
Enerji Giderleri
Akaryakıt ve Yağ Alımları
Elektrik Alımları
Genel Toplam
20.000
20.000
20.000
20.000
240.000
KAYNAKÇA
AHLOOWALIA, B. S,.and N. L. DHAWAN, 1963. Effect of genetic diversity on combining ability of
inbred lines of maize. Indian J. of Genet. 23:(158-162).
ANONİM, 2001. Mısır Teknik Talimatı. T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı. Koruma ve Kontrol
Genel Müdürlüğü. Tohumluk Tescil Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü, ANKARA.
BEYENE Y., 2005. Genetic Analysis of Traditional Ethiopian highland maize (Zeamays L.) Using
Molecular Markers Morphological Traits: Implication For Breeding and Conservation. Philosophiae of
Doctorate thesis. Forestry and Agricultural Biotechnology Institute (FABI), Department of Genetics,
University of Pretoria.
BEYENE, Y., BOTHA A. M and MYBURG A. A., 2006. Genetic Diversity Among Traditional
Ethiopian Highland Maize Accessions Assessed by Simple Sequence Repeat (SSR) Markers Genetic
Resources and Crop Evolution (2006) 53:1579–1588 Springer.
DARRAH, L.L. and ZUBER, M.S., 1986. Unitied States Farm maize Germplasm Base and Comercial
Breeding, Crop Sci, 26, 1109-1113.
DEMİR, İ., N. AYDEM ve K. Z. KORKUT, 1980. Kombinasyon ıslahında ebeveyn seçimi. Bitki
Islahı Simpozyumu-Bornova, Ege Bölge Zirai Araş. Enst., Yayın No: 17/41.
DOEBLEY, J.F. and STEC, A., 1991. Genetic analysis of morphological differences between maize
and teosinte. Genetics 129: 285-295.
ENOKI, H., MIKI K. and KOINUMA K., 2005. Selection of SSR Sets in Assignment to Dent and
Flint Groups of Maize Inbred Lines Derived from European Hybrids. Breeding Science Breeding
Science 55 : 135–140
GOODMAN M.M., 1990. Genetic and germplasm stocks worth conserving, J. Hered., 81(1), 11-6.
GRIFFING, B. 1956. Concept of general and specific combining ability in relation to diallel crossing
system. Australian J. of Biological Sci. 9: (463-493).
HAYMAN, B. I. 1954 b. The analysis of variance of diallel tables. Biometrics 10: (234-244).
238
HINZE, L. L. and K. R. LAMKEY, 2003. Absence of epistasis for grain yield in elite maize hybrids.
Crop Sci. 43: 46-56.
KOZHUKHOVA N. E. and SIVOLAP YU. M., 2004. Identification and Registrationof Maize
Genotypes with the Use of Molecular Markers Russian Journal of Genetics, Vol. 40, No. 1, 2004, pp.
49–55. Translated from Genetika, Vol. 40, No. 1, , pp. 59–66.
LABORDA, P.R.; OLIVEIRA, K.M.; GARCIA, A.A.F.; PATERNIANI, M.E.A.G.Z.; SOUZA, A.P.,
2005. Tropical Maize Germplasm: What Can We Say About Its Genetic Diversity in The Light of
Molecular Markers? Theoretical and Applied Genetics, v.111, p.1288-1299.
MATSUOKA, Y., VIGOUROUX, Y., GOODMAN, M.M., SANCHEZ, J., BUCKLER, G. E. S. and
DOEBLEY, J., 2002a. A single domestication for maize shown by multilocus microsatellite
genotyping. Proc. Nat. Acad. 99: 6080-6084.
MOLL, R. H., W. S. SALHUANA AND H. F. ROBİNSON, 1962. Heterosis and genetic diversity in
variety crosses of maize. Crop Sci. 2:197-198.
MOLL, R. H., J. H. LONNQUIST, J. V. FORTUNA, and E. C. JOHNSON, 1965. The relationship of
heterosis and genetic diversity in maize. Genetics 52: (139-144).
MORGANTE M., RAFALSKY, A., BIDDLE, P., TINGEY, S., OLIVIERI, A. M., 1994. Genetic
mapping and variability of seven soybean simple sequence repeat loci. Genome 37: 763-769.
MUNGOMA, C, and L. M. POLLACK. 1988. Heterotic patterns among ten com belt and exotic maize
populations. Crop Sci. 28: (500-5049.
NEI, M. 1972. Genetic distance between populations. American Naturalist 106, 283-292.
NEI, M. 1973. Analysis of gene diversity in subdivided populations. Proc. Natl. Acad. Sci. 70: 33213323.
NEI, M. 1978. Estimation of average heterozigosity and genetic distance from a small number of
individuals. Genetics 89: 583–590.
ORDAS, A., 1991. Heterosis in crosses between American and Spanish populations of maize. Crop
Sci. 31:931-935.
SAGHAI-MAROOF, M.A., SOLIMAN, K.M., JORGENSEN, R.A., ALLARD, R.W., 1984.
Ribosomal DNA sapacer-length polymorphisms in barley: Mendelian inheritance, chromosomal
location, and population dynamics. Proc. Natl. Acad. Sci. 81: 8014-8018.
SENIOR M.L., MURPHY J.P., GOODMAN M.M. and STUBER C.W., 1998. Utility of SSRs for
Determining Genetic Similarities and Relationships in Maize Using an Agarose Gel System Crop
Science, Vol 38, Issue 4 1088-1098.
SMITH, O. S., H. SULLIVAN, B. HOBART and S. J. WALL, 2000. Evaluation of a divergent set of
SSR markers to predict F1 grain yield performance and yield heterosis in maize. Maydica 45: (235241).
SWOFFORD, D. L., 1998. Paup* (version 4.0). Phylogenetic analysis using parsimony (*and other
methods), Sinauer Associates, Sunderland, MA. (beta version).
239
ÜLGER, A.C. and CÖMERTPAY, G., 2002. Yerel Mısır Populasyonlarının Morfolojik ve DNA
Moleküler İşaretleyicilerinden SSR Tekniği ile Karakterizasyonu. Çukurova Üniversitesi Doktora Tezi
83-86
VASAL, S. K., G. SRINIVASAN, S. PANDEY, F. GONZALEZ, J. CROSSA and D. BECK, 1993.
Heterosis and combining ability of CIMMYT’S Quality Protein Maize germplazm. Crop Sci. 33: (4651).
WARBURTON ML, XIA XC, CROSSA J, FRANCO J, MELCHINGER AE, FRISCH M, BOHN M,
HOISINGTON D., 2002. Genetic Characterization of CIMMYT Maize Inbred Lines and OpenPollinated Populations Using Large Scale Fingerprinting Methods. Crop Sci 42:1832-1840
YEH, F.C., YANG, R.C., BOYLE, T.B.J., YE, Z.H., MAO, J.X., 1997. The user friendly shareware
for population genetics analysis. Edmonton, Biology and Biotechnology Center, University of Alberta,
Canada.
YILDIRIM, M. B., A. ÖZTÜRK, F. İKİZ ve H. PÜSKÜLCÜ, 1979. Bitki Islahında İstatistik- Genetik
Yöntemler. Ege Bölge Zirai Araş. Enst. Yayın No: 20, İzmir. s. 174-216.
ZIRKLE, C., 1952. Early ideas on inbreeding and crossbreeding. pp. 1-13. In J. W, Gowen (Ed.)
Heterosis. lowa State Un.v. Press. Ames. IO. USA
TEKLİF ONAYI
Proje /Alt Proje Lideri
Öneren Kuruluş Müdürü
İşbirliği Yapılan Kuruluş
Yetkilisi
İşbirliği Yapılan Kuruluş
Yetkilisi
Adı Soyadı
Mesut ESMERAY
Yavuz AĞI
Tarih
10.01.2014
10.01.2014
İmza
PROJE LİDERİ
ADI SOYADI
KURUMU
TELEFONU
E-POSTA
Mesut ESMERAY
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Sakarya
0 (264) 275 25 91
[email protected]
240
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
PROGRAM ADI
: Tahıllar
: Mısır
Proje No
TAGEM/TBAD/12/A12/P03/01-001
Proje Başlığı
Mısır Heterotik Gruplarında Genetik Analizler (Doktora Tezi)
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Mesut ESMERAY
Prof. Dr. Kayıhan Z. KORKUT (Danışman)
Yardımcı
Araştırmacılar
-
Başlama-Bitiş
Tarihleri
01.01.2012 – 31.12.2013
Projenin Toplam
Bütçesi
2012: 15.000 TL
2013: 1.000 TL
Proje Özeti
Moleküler datalar sonucunda 10 adet hat seçimi yapılmıştır. Bu hatlar; ADK-310, ADK-707, ADK713, ADK-720, ADK-819, ADK-848, ADK-859, ADK-893, ADK-908, ADK-913 olarak
belirlenmiştir.
Seçilen hatlar ile yarım diallel melez yapılmış ve elde edilen melezler ebeveynleri ile beraber 3 sıra 3
tekerrür olarak tesadüf blokları deneme desenine göre ekilmiştir. Melezlerden; çiçeklenme zamanı,
bitki boyu, koçanda sıra sayısı, sırada tane sayısı, bin tane ağırlığı ve tane verimi ile ilgili gözlem ve
veriler elde edilmiştir.
241
BİTEN PROJELER (SONUÇ RAPORU)
AFA ADI
PROGRAM ADI
: Tahıllar
: Mısır
Proje No
TAGEM/TBAD/12/A12/P03/01-001
Proje Başlığı
Mısır Heterotik Gruplarında Genetik Analizler (Doktora Tezi)
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Mesut ESMERAY
Prof. Dr. Kayıhan Z. KORKUT (Danışman)
Yardımcı
Araştırmacılar
-
Başlama-Bitiş
Tarihleri
01.01.2012 – 31.12.2013
Projenin Toplam
Bütçesi
2012: 15.000 TL
2013: 1.000 TL
Proje Özeti
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü tarafından elde edilmiş olan 100 kendilenmiş mısır hattı, 25
SSR (Simple Sequence Repeat) primeri kullanılarak Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü
laboratuvarında DNA izolasyonları ve PCR (Polymerase Chain Reaction) reaksiyonları
gerçekleştirilmiştir.
Bu analizler sonucunda; toplam allel sayısı 139 olup, locus başına düşen allel sayısı 2–12 arasında
değerler almış olup, ortalama her bir locus başına 5.56 allel saptanmıştır. PIC (Polymorphic
Information Content) değeri 0.12–0.75 arasında değişmiş olup, ortalama PIC değeri 0.34 olarak
bulunmuş, en düşük ve en yüksek PIC değerini veren primerlerin sırasıyla phi213984 ve phi299852
olduğu tespit edilmiştir. UPGMA (Unweighted Pair-Group Method using Arithmetic means)
yöntemiyle dendogram çizilerek gruplama yapılmış ve 9 grup oluştuğu gözlemlenmiştir.
Yapılacak diallel melez için birbirlerine uzak ve farklı gruplar göz önünde bulundurularak 10 adet hat
seçimi yapılmıştır. Bu hatlar; ADK-310, ADK-707, ADK-713, ADK-720, ADK-819, ADK-848,
ADK-859, ADK-893, ADK-908, ADK-913 olarak belirlenmiştir.
Seçilen hatlar ile yarım diallel melez yapılmış ve elde edilen melezler ebeveynleri ile beraber 3 sıra 3
tekerrür olarak tesadüf blokları deneme desenine göre ekilmiştir. Melezlerden; çiçeklenme zamanı,
bitki boyu, koçanda sıra sayısı, sırada tane sayısı, bin tane ağırlığı ve tane verimi ile ilgili gözlem ve
veriler elde edilmiştir.
242
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısırda Verimliliğin Artırılması ve Kalitenin İyileştirilmesi
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama-Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Araştırmaları
Ülkesel Mısır Islah Materyalinin Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar Ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Bülent CENGİZ
Yakup NOGAY
2012-2014
2012: 80.000 TL
2013: 30.000 TL
2014: 30.000 TL
TOPLAM: 140.000TL
Bu proje ile Ülkesel Mısır Islah Araştırmaları Projesi kapsamında
yürütülen Mısır ıslah materyalinin verim ve hastalıklara dayanıklılık gibi
özellikleri yanında teknolojik kalite özelliklerinin durumu belirlenmeye
çalışılmaktadır. 2013 yılı itibari ile Sakarya Mısır Araştırma İstasyonuna ait
materyallerde Nem, protein, nişasta ve yağ miktarı ile ilgili analizler devam
etmektedir. 2013 yılı içinde proje kapsamında desikatör, etüv, çeker ocak
gibi cihazlar yanında cam malzeme ve kimyasal maddeler alınarak
analizlere devam edilmektedir.
243
T.C.
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje /Entegre Alt Proje Teklif Formu
DESTEK BAŞVURUSUNDA BULUNULAN PROJENİN
Ülkesel Mısır Islah Materyalinin Kalite Özelliklerinin
Belirlenmesi
BAŞLIĞI
ARAŞTIRMA FIRSAT
A 12 Tahıllar
ALANI
ARAŞTIRMA PROGRAMI P-03 Mısırda Verimliliğin Artırılması Ve Kalitenin İyileştirilmesi
Orta
PROGRAM ÖNCELİĞİ
PROJE ÖNERİSİ YAPAN KURULUŞUN
Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Hanlıköy mahallesi Arifiye cad. no 20 pk: 25 54580 Arifiye/Sakarya
ADI
ADRESİ
PROJE / ALT PROJE LİDERİ
ADI SOYADI
KURUMU
TELEFONU
E-POSTA
Bülent CENGİZ
Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
0 (264) 275 25 91
[email protected]
PROJE / ALT PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ
ADI SOYADI
Bülent CENGİZ
Yakup NOGAY
PROJE TOPLAM
BÜTÇESİ (TL)
271.665,00
İŞBİRLİĞİ
İŞBİRLİĞİ YAPILAN
KURULUŞ
Batı Akdeniz TAEM
Bahri Dağdaş Uluslararası
TAEM
Doğu Akdeniz TAEM
Karadeniz TAEM
Ege TAEM
KURUMU
Sakarya Mısır Araştırma İstas. Müd.
Sakarya Mısır Araştırma İstas. Müd
PROJE BAŞLAMA TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
01/01/2015
İŞBİRLİĞİ ŞEKLİ
E-POSTA
[email protected]
[email protected]
PROJE BİTİŞ TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
31/12/2018
PROJEDEKİ KATKISI
Materyal Temini
Materyal Temini
Materyal Temini
Materyal Temini
Materyal Temini
244
PROJE ÖZETİ
Proje Özeti: Türkçe/İngilizce olarak en fazla 300 kelimeyle yazılmalıdır.
Ülkesel Mısır Islah Materyalinin Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Mısır onlarca kullanım alanına sahip, pek çok endüstri kolunun hammaddesi olan önemli bir
kültür bitkisidir. Dünyada mısır insan gıdası ve hayvan yemi olarak tüketiminin yanı sıra endüstride
(örneğin; nişasta, şurup, bira, endüstriyel alkol yapımında) kullanılmaktadır. Endüstriyel mısır
nişastası ince beyaz toz halinde % 99 saf, yaklaşık % 0,25 protein, % 0,1’ den az mineral ve % 0,65
yağ içerir. Kağıt yapımında, gıdaların yapısını iyileştirmede, hamurun viskozitesini düşürüp
jelatinleşmeyi artırmada, dekstrinlerin elde edilişinde, ilaç tabletlerinin yapımında, kağıt için kil
katmanları arasında yapıştırıcı olarak, duvar tahtası yapımında, izolasyonda, akustik yapılarda ve
buna benzer yerlerde kullanımı nedeniyle mısır nişastası önemli bir sanayi ürünüdür (Kırtok, 1998).
Normal olarak dünya mısır kuşağındaki çeşitler % 3,5 - 6 arasında ham yağ ve % 9,9 oranında
ham protein bulundururlar (Olson ve Frey 1987). Ancak besin değerleri, yetiştirme koşulları ile
yakından ilgilidir. Örneğin yüksek bitki sıklığı protein oranını düşürmekte, ekim nöbetinde yer alan
baklagillerin bıraktığı azot ise protein oranını artırmaktadır.
Mısır tanesi yüksek enerji değeri, düşük selüloz, yüksek yağ içeriği ve karotence zengin
olmasından dolayı da yem sanayinin önemli bir hammaddesi konumundadır. Gelecek yıllarda, nüfus
artışına bağlı olarak başta gıda maddeleri olmak üzere ihtiyaçların artacağı, bilim ve teknolojik
gelişmeler ışığında mısırın yeni kullanım alanlarının ortaya konacağı, tüketim alışkanlıklarının
değişeceği düşünüldüğünde (Halkman ve ark.,2005), başta nişasta ve yem sanayi olmak üzere
mısır ürünü kullanan kesimlerin mısıra olan ihtiyacı artacaktır. Bu ihtiyacı karşılayacak üretimin
yurt içinden sağlanması içinde bölgelere uygun, verimi yüksek ve kaliteli çeşitler belirlenmeli ve
üretilmelidir.
Bu proje ile Ülkesel Mısır Islah Araştırmaları Projesi kapsamında yürütülen Mısır ıslah
materyalinin verim ve hastalıklara dayanıklılık gibi özellikleri yanında teknolojik kalite
özelliklerinin durumu belirlenecektir. Bu amaçlarla; Ülkesel Mısır denemelerinde yer alan aday
çeşitler (1000 gr örnek kullanılacak): Nem, Hektolitre ağırlığı, 1000 tane ağırlığı, protein, nişasta,
yağ miktarları ve önemli birkaç aminoasitin enstitülerin ıslah programından geliştirilen
kendilenmiş hatlarda ise : (200 gram örnek kullanılacak) : Nem, protein, nişasta,yağ ve önemli
birkaç aminoasit’in (yağ asitleri vb.) miktarlarının analizleri yapılacaktır. Bu kademelerdeki ıslah
materyalinin kalite özelliklerinin ortaya konulması ile kalitesi yüksek çeşitlerin belirlenmesi ve
geliştirilmesine yardımcı olunacaktır.
Anahtar Kelimeler: Mısır Dane Kalitesi, Nişasta, Yağ, Protein, Aminoasitler,
245
Determination of Material Properties of the Quality Improvement Territorial Corn
With this project, maize breeding materials under the National Maize Breeding Research Project
will be determined of quality characteristics.
For these purposes; at the candidate varieties of National Maize trials will be made (1000 g of
sample to be used): moisture, test weight, 1000-grain weight, protein, starch, fat amount and several
important amino acids of the institutes of the breeding program developed from inbred lines is: (200
gram sample will be used) : moisture, protein, starch, fat and amino acids of several important (fatty
acids, etc..) analysis of the amount. This level of breeding materials will be helping to improvement
and determining with properties to reveal the identification in high quality materials.
Key Words: Corn grain Quality,Starch,Oil,Protein,Amino acids
Projenin Amacı ve Gerekçesi:
Türkiye’de gıda işletmelerinin % 65’ini oluşturan tahıl ve nişasta mamulleri sanayi dalında, kapasite
kullanım oranı (% 36-61) oldukça düşüktür (Anonim, 2003). Bunda, en önemli faktörlerden biri
yeterli miktarda ve uygun kalitede ham maddenin sürekli sağlanamamasıdır. Sanayici kimyasal ve
fiziksel özellikleri bakımından aynı vasıflara sahip tek parti ürün bulma konusunda ciddi sıkıntılar
çekmektedir. Bu projenin amacı; Ülkesel Mısır Islah Araştırmaları Projesi kapsamında çalışan
enstitülerin mısır ıslah programlarında yer alan değişik kademelerdeki materyalin, materyal sayı ve
kademesine göre kalite testleri uygulayarak, kalitesini belirlemek, kaliteli çeşit ve germplasm
geliştirme çalışmaları için analiz sonuçlarına göre seleksiyon yapmada katkıda bulunmaktır.
Mısır işleyen sanayi kuruluşlarının tercihlerine göre (yağ, cips, nişasta vb.) tane kalitesi
yönünden farklı, yüksek verimli melez mısırların geliştirilmesi ile talep açığı karşılanmaya
çalışılacaktır.
Kuruluşumuzdaki kalite laboratuvarının alt yapı ve yetişmiş eleman açısından mısır bitkisinin
kalitesinin belirlenmesinde kullanılan analizleri yapabilecek kapasitede olması nedeniyle mısır
ıslah programlarından gelen materyalin değerlendirilmesinin kuruluşumuz laboratuvarında
yapılması, sonuçların zamanında ıslah programına ulaştırılması sonucu ıslah çalışmalarında kalite
yönünden değerlendirmelerde etkinlik artacaktır.
Proje ile Elde Edilmek İstenilen Çıktılar ve Kullanım Alanlarını Açıklanmalıdır.
Projenin asıl amacı olan enstitülerin sahip olduğu mısır hatlarının tane kalitesini tespit
edilerek melez programlarına yardımcı olmak ve daha kaliteli mısır çeşitlerinin üretilmesine katkıda
bulunmaktır.
246
LİTERATÜR ÖZETİ:
Genel anlamda dünya mısır kuşağındaki çeşitler % 3,5 - 6 arasında ham yağ ve % 9,9 oranında
ham protein bulundururlar (Olson ve Frey 1987). Ancak besin değerleri, yetiştirme koşulları ile
yakından ilgilidir. Örneğin yüksek bitki sıklığı protein oranını düşürmekte, ekim nöbetinde yer alan
baklagillerin bıraktığı azot ise protein oranını artırmaktadır.
Tane kalitesinin bir göstergesi olan tane ham protein oranı çeşide, toprak ve iklim şartlarına
göre değişiklik göstermektedir.(Sade,1987) Konya ekolojik şartlarında 13 atdişi melez mısır çeşidi
ile yapmış olduğu bir çalışmada ham protein oranlarının % 8.2-%11.4 arasında değiştiğini tespit
etmiştir.
Kırtok (1998), rafine edilen yağın % 98’i trigliserit’ tir. Doymuş yağ asitleri palmitik % 11,1,
stearik % 2,0 ve arachidic % 0,2’dir. Doymamış yağ asitleri de linoleik % 61,9, oleik % 24,1 ve
linolenik % 0,7’den ibarettir. Doymamış yağ asitlerini yüksek oranda içerdiği için mısır yağı çok
popülerdir.
Dudley (1974-77) yağ ihtivası yüksek kalıtım derecesine sahip özelliklerden biridir.
Agronomik uygulamaların toplam yağ miktarında önemli olmamakla beraber değişiklik yaptığı
belirtilmektedir. Yapılan çalışmalar ile yıl, lokasyon ve çeşitlerin tanedeki yağ miktarına etki
yaptığı ve sıcaklığın en etkili faktör olduğu belirlenmiştir. Gün içindeki sıcaklık değişimleri de yağ
miktarına etkili olmuştur.
Mısır kalitesi genetik, toprak, çevre şartları, iklim faktörleri, hasat şartları, depolama ve
taşıma şartları gibi birçok faktörden etkilenmektedir. (Ahmadi et al. 1993;Nugteren 1999).
Vieria ve arkadaşları Brezilyada yüksek yağ içerikli mısırların ızgaralık piliç beslenme
diyetlerinde kullanımı ile ilgili yaptıkları deneylerde normal yağ içeriğine sahip (% 3.8) sarı at dişi
mısırlar ve yüksek yağ içeriğine sahip (% 5.7 ) mısır çeşitleri kullanmışlar. Ayrıca sarı at dişi mısır
ve yüksek yağ içeriğine sahip mısır çeşitlerinin ham protein oranlarını sırası ile % 9,39 ile % 9,17
olarak belirtmişlerdir.(Vieria vd 1997)
Flora ve Wiley (1972) bir mısır tanesindeki yağ oranını daha geniş bir embriyo büyüklüğü ile
arttırılabilir. Yağ oranının daha fazlası embriyoda, küçük bir kısmı endospermde bulunur.
Eggum ve ark (1983) geliştirdikleri dört Opaque-2 melezlerinin yağ oranları % 5,8- 6,5
arasındadır. Opaque-2 melezleri ticari melezden daha düşük tane verimi vermişler fakat bu dört
melezden üçünün hektardan alınan yağ miktarı ticari melezden daha yüksek olmuştur. Bu çalışmada
yüksek yağ oranlı mısırların hepsi ticari melezden daha yüksek kullanılabilir protein miktarı
göstermiştir.
Jurgens (1978) protein miktarı uygulanan gübreler ve azot dozlarıyla artırılabilmiş, yağ asit
kompozisyonlarında ise önemli değişiklik olmamıştır.
Dudley (1974) IIionis Tarımsal Araştırma İstasyonunda mısır tanesinde yüksek ve düşük
247
protein içeriği çalışmalarında klasik seleksiyon yöntemi uygulandı. Bu çalışmalar poligenik
özellikler için tekrarlamalı seleksiyonun olabilirliği ve sınırlamaları konusunda değerli bilgiler
sağlamıştır. Orijinal populasyonda % 10,9 protein içeriği, 70 generasyon seleksiyon sonrasında
artırılarak % 26,6 protein içeriğine sahip Ilionis High Protein populasyonu geliştirildi.
Whitt ve ark. (2002), verim ve tanenin kalitesi nişasta üretimi için kritik faktörlerdir. Normal
olarak tanenin toplam ağırlığının % 73’ünü oluşturan mısır endosperminde nişastadan sucros
glukoza dönüşür. Tahminen toplam nişastanın dörtte üçü amilopektindir. Amilopektin glukoz
zincirinin erimez formları olan yarı kristal granüllerden ibarettir. Nişastanın geri kalan miktarı
amilozdur. Doğrusal glikoz zincirine adapte olmuş bir sarmal yapıdaki granüllerden oluşmaktadır.
(Hopkins 2001), mısır yağı, protein ve nişasta içerikleri sırasıyla %3.8–4.8 % 3.8–9.3 ve %
71.6–73.6 arasında tespit edilmiştir.
Watson, S. A. (1987) mısır üzerinde yaptıkları analizlerde kuru madde üzerinden nişastayı
%71,Proteini %9,5 ve yağı % 4,3 olarak tespit etmiştir.
Miao vd.(2006). ve arkadaşları yaptıkları bir çalışma sonucunda mısırda yağ oranını % 3.35 %3.9, protein oranını % 8.26-% 8.97 ve nişasta oranını %73.1.-% 74.1 arasında tespit etmişlerdir
Yuan,J. Flores,R.,A.(1996) Beyaz ve Sarı at dişi mısırlarda ortalama protein %7.7-7.9, yağ
%3.55-3.6 ve nişasta %60.1-61.6 arasında tespit edilmiştir.
Vartanlı,S. And Emeklier,H.Y.(2005) Ankara Koşullarında Hibrit Mısır Çeşitlerinin Verim
ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi ile ilgili yaptıkları bir çalışmada; mısır çeşitlerinin ham yağ
oranını % 2.04 - 6.90; ham protein oranını % 6.21 - 8.65 ve hektolitre ağırlığını 65.43 - 73.53 kg
değerleri arasında belirlemişlerdir.
Pearce ve Poneleit (1998) 142 melez mısır çeşidi ile yaptıkları çalışmada nişasta oranlarının
% 70.6 - %73.5, yağ oranlarının % 4.1 ile % 5.7 arasında değişim gösterdiğini belirlemişlerdir.
Thomison vd. 2001. Yüksek yağlı mısırları 1997,1998 ve 1999 yıllarında sırası ile %7.6,
%6.9 ve %7.2 protein %8.9, %8.7 ve %9.5, nişasta %67.4, % 68.8 ve %67.4 olarak tespit edilmiştir.
Atlı, A.(2000) Islah programlarının ıslah, hastalıklara dayanıklılık ve kalite disiplinlerinin
ortak çabası ile yürütüldüğünü ve ıslahçının bu disiplinlerden ıslahın çeşitli kademelerinde aldıkları
bulguları esas alarak seleksiyon yaptığını ifade etmiştir. Kalite yönünden yapılan değerlendirmelerin
ıslahın her kademesinde yapıldığını, kademelerdeki materyalin sayısı ve miktarı değiştiğinden
yapılacak analizlerinde farklılık arz ettiğini ifade etmiştir. Özellikle erken generasyon materyalinde
az miktarda örnek ile çalışıldığından seçilecek test sonucu genetik potansiyeli ve ileriki
generasyonlarda da benzer özellikleri ortaya koymalıdır. Erken generasyondan çeşit aşamasına kadar
tüm aşamalarda yapılması gereken analizler verilmiştir. Kalite değerlendirmesi yapılırken analiz
sonuçlarının denemede yer alan standart çeşitlerle mukayesesi yapılmalı, çeşit ve çevre
interaksiyonları dikkate alınmalı, analiz bulguları bir veya iki lokasyon bulgularına göre
değerlendirilmeli, deneme kurulan yerdeki çevre koşulları kalite bulgularında varyasyon
248
yaratmamalı ve bu nedenle genetik potansiyel doğru olarak belirlenmeli diye ifade edilmiştir.
Genotipin kalitesi belirlenirken iyi kaliteli ve düşük kaliteliden tanımlamasından daha çok çeşit veya
çeşit adayının hangi buğday sınıfından olduğu veya hangi son ürün için uygun olduğu yorumunun
yapılmasının gerekliliği vurgulanmıştır.
Koca ve ark. (2010), Tane üretimi için yetiştirilen mısırın birinci ve ikinci üründeki
performanslarının belirlenmesi çalışmalarında mısır çeşitlerinin protein ve yağ oranlarını NIR cihazı
ile tespit etmişler ve protein ortalamasını % 9,7- 9,9 arasında ve yağ oranını % 4,3-4,7 arasında
tespit etmişlerdir.
Eren ve ark.(2010), Bazı Soya Hat ve Çeşitlerinde Tohum Verimi, Yağ-Protein ve Yağ
Asitleri İçerikleri ve Aralarındaki İlişkilerinin Belirlenmesi çalışmalarında Nem, protein ve yağ
miktarları NIR (Near InfraRed) cihazıyla anlık okuyarak belirlemişlerdir. Sonuçlar tane protein
içeriği değişim aralığı % 33,97 (A3935) ile % 38,36 (Ne3399) arasında (ortalama %35,85); yağ
içeriği değişim aralığı % 17,07 (Ataem6) ile % 20,97 (Ata119) arasında (ortalama % 19,20);olarak
tespit etmişlerdir.
Vural, N., (1992).İnsanlarda protein sentezi için, amino asitlerin alınması gerekir. Vücut
proteinlerinin yapısına yaklaşık 20 amino asit girer. İnsan bu amino asitlerinden 8'i dışındaki (lözin,
izolözin, lizin,valin, treonin, tıiptofan, fenilalanin ve metionin: esansiyel amino asitler) tüm amino
asitleri sentez edebilir. Bitki dokularında bulunan proteinler çoğu kez bir veya birkaç amino asitten
yoksundur veya miktarı azdır. Örneğin mısır proteinlerinden biri olan zein, lizin ve triptofandan
yoksun olduğu halde, bir buğday proteini olan gliadin, lizince fakirdir. Ancak buğday ve mısırda bu
amino asitleri içeren başka proteinler de vardır. Buğday veya mısır proteini lizince
zenginleştirildiğinde insanın amino asit ihtiyacı yeterli hale gelir. Mısır prolamince zengindir, bu
proteine "zein" denir, Mısır proteininde lizin yoktur, triptofanca fakirdir,
İdikut ve Kara (2013),Tane ürünü için yetiştirilen ikinci ürün mısır çeşitlerinin Bazı verim
öğeleri ile tane nişasta oranlarının belirlenmesi çalışmalarında nişasta oranlarının %57-63 arasında
değiştiğini tespit etmişlerdir.
Davies and Grant (1987), Gıda örneklerinin kalite özelliklerinin belirlenmesinde kullanılan
hızlı ve gıdayı tahrip etmeyen NIR spektroskopisi, 780-2500 nm dalga boyu aralığındaki
elektromanyetik radyasyonun absorpsiyonu temeline dayanan ve gıdalarda analiz amaçlı kullanılan
bir teknolojidir. Bahsedilen dalga boyu aralığındaki elektromanyetik spektrumundaki absorpsiyon
ile gıda örneklerindeki kalite özelliklerinin korelasyon halinde olması, bu korelasyonun
çözümlenmesi prensibine dayanan NIR spektroskopisinin özellikle gıda ve tarımsal ürünlerin fiziksel ve kimyasal analizlerinde rutin olarak kullanılabilmesine imkan tanımaktadır.
249
MATERYAL ve METOT:
Materyal olarak: Materyal olarak Ülkesel Mısır Islah Araştırmaları Projesi kapsamında görev
yapan enstitülerin ıslah programlarında yer alan mısır hat ve çeşitleri kullanılacaktır.
Metot olarak:
9.3.2.1. Fiziksel analiz metotları
Enstitüler tarafından gönderilen örneklerde hektolitre ağırlığı ve bin tane ağırlığı, analizleri
Özkaya H ve Özkaya,B. (2005)’ e göre yapılacaktır.
9.3.2.2. Kimyasal ve teknolojik analiz metotları
Rutubet miktarı tayini: TS 1252’ye göre Rutubet Muhtevası Tayini-Etüvde Kurutma
Metodu ve ICC Standart No.110/1 (ANON, 2002).
Nişasta Miktar tayini: TS 10520’e göre (Doğal Nişasta-Nişasta Muhtevası Tayini-Ewers
Polorimetrik Metot ve ICC Standart No.123/1(ANON, 2002).
Yağ Miktarı tayini: AOAC Official Method 920.39,Fat (Crude) or Ether Extract in Animal
Feed ve ICC Standart No.136 (ANON, 2002).
Protein miktarı ICC Standart No. 167’ye göre Determination of crude protein in grain and
grain products for food and feed by the Dumas Combustion Principle (ANON, 2002)
250
Sonuçları
n
Değerlen
dilmesi
Analizler
in
Yapılmas
ı
Örnek
Kabul ve
Kayıt
Yapılaca
k
Faaliyetl
1 er
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
Çalışma Takvimi Çizelgesi
Aylar
(*)Yazım vb. alanları gerektiği kadar uzatılabilir.
YÖNETİM DÜZENİ
Adı Soyadı
Proje Yürütücülerinin Projeye Katkıları
Yapılacak Faaliyetlerdeki
Çalışma Takvimi
Sorumlulukları
Örneklerin Kabulü ve kayıt altına alınması,
Analizlerin yapılması, Sonuçların
Bülent CENGİZ
Aralık-Mart
değerlendirilmesi ve raporunun yazılması
Örneklerin Kabulü ve kayıt altına alınması,
Analizlerin yapılması, Sonuçların
Yakup NOGAY
Aralık-Mart
değerlendirilmesi ve raporunun yazılması
Proje Sonuçları Uygulama Aktarımı
Ülkesel Mısır Islah Materyalinin Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Proje Adı
PROJENİN AMACI: Projenin genel amaçları değil, çıktılara yönelik amaçlar kısaca yazılır.
Geliştirilen yüksek verimli, kaliteli çeşit ve nitelikli genetik varyasyona sahip kaynak
materyalin, ülkemizin tarımsal araştırma yapısına olumlu katkısı olacaktır. Çünkü tarımsal
araştırmalar ülkemiz için stratejik öneme sahip AR-GE önceliğini taşımaktadırlar.
Elde edilen sonuçlar kaliteli hammaddeye ihtiyacın arttığı günümüzde ıslah çalışmalarında
kalite özelliklerinin değerlendirilmesinde önemli faydalar sağlaması ve böylece mısırda kaliteli
çeşitlerin elde edilmesi beklenmektedir
ÇIKTILARIN UYGULAMAYA AKTARILMASI VE YAYGINLAŞTIRILMASI
Sıra
Proje Çıktıları
Çıktıların Uygulamaya Aktarılma
Mekanizmaları
1
Kaliteli Hatların Tespiti
Tespit Edilen Kaliteli Hatlar ile diğer
hatlar arasındaki kalite farkı Islahçının
seçimini kolaylaştıracaktır.
2
Kalitenin Artırılması
Tespit edilen Kaliteli Hatlar melezleme
çalışmalarında
kullanılarak
kalitenin
artması sağlanacaktır.
3
252
TALEP EDİLEN BÜTÇE
I. Yatırım Tutarı
YILLARA GÖRE DAĞILIM
06 SERMAYE GİDERLERİ
06.1- Mamul Mal Alımları
06.2- Menkul Sermaye Üretim Giderleri
06.3- Gayri Maddi Hak Alımları
06.4- Gayrimenkul Alımları ve
Kamulaştırılması
06.5- Gayrimenkul Sermaye Üretim Giderleri
06.6- Menkul Malların Büyük Onarım
Giderleri
06.7- Gayrimenkul Büyük Onarım Giderleri
06.8- Stok Alımları
06.9- Diğer Sermaye Giderleri
Toplam
2015
2016
2017
223.800,0
0
14.420,00
9.050,00
1.300,00
10.475,0
0
12.670,00
238.220,0
0
19.475,0
0
13.970,00
II. Bütçe Gerekçesi ve Yatırım Tutarının Dağılımı
Ekonomik
Kod
06
1
1
01
2
02
04
3
04
2
7
01
9
01
5
4
03
Açıklama
GENEL BÜTÇE
SERMAYE GİDERLERİ
Mamul Mal Alımları
Büro ve İşyeri Mefruşatı Alımları
Büro Mefruşatı Alımları
Büro ve İşyeri Makine Teçhizat Alımları
Bilgisayar Alımları
Laboratuar Cihaz Alımları
Avadanlık Alımları
Laboratuar Gereçleri Alımları
MENKUL SERMAYE ÜRETİM GİDERLERİ
Kimyevi Madde İle Kauçuk ve Plas. Ürün
Alımları
Kimyevi Madde İle Kauçuk ve Plas. Ürün
Alımları
Diğer Alımlar
Diğer Alımlar
GAYRİMENKUL
SERMAYE
ÜRETİM
GİDERLERİ
Enerji Giderleri
Elektrik Alımları
Yıllara Göre Dağılım
2015
2016
238.220,00 19.475,00
238.220,00 19.475,00
223.800,00 9.050,00
2017
13.970,00
13.970,00
1.300,00
220.000,00 8.900,00
3.900,00
220.000,00 5.000,00
3.800,00
150,00
1.300,00
3.800,00
150,00
1.300,00
14.420,00 10.425,00 12.670,00
14.420,00
10.425,00 12.670,00
14.420,00
10.425,00 12.670,00
253
KAYNAKÇA
Ahmadi M, Wiebold WJ, Beuerlein JE, Eckert DJ, Schoper J. (1993). Agronomic practices that
affect corn kernel characteristics. Agron J 85: 615–619
Anon.(2002). ICC- Standart No. 110/1, ICC- Standart No. 123, ICC- Standart No. 136. ICC- Standart
No. 167 (DUMAS).International Association For Cereal Chemistry.
Anon.(2003).
www.zmo.org.tr/resimler/ekler/2547f5a44d87da3_ek.pdf
Atlı, A. (2000). Buğday ıslahında kalite değerlendirmesi. Bitki Islahı Sempozyum Bildirisi.
SAMSUN.
Davies AMC, Grant A. (1987). Review: Near-Infrared Analysis of Foods. Int J Food Sci Tech 22 (3):
191-207.
Dudley, J.W. (1974). Seventy Generations of Selection for Oil and Protein in Maize . Crop Sci. Soc.
Am., Madison, WI.212 pp.
Dudley, J.W.(1977). Seventy-six Generations of Selection for Oil and Protein Percentage in Maize.
Pages 459-473 in:Proc.Int.Conf on Quantative genetics. E Pollak, O. Kempthorne and T.B.Bailey,
Jr.,eds.Iowa State Univ.Press,Ames.
Eggum, B.O., Dumanovic, J.D., Misevic, D., and Denic, M.(1983). Grain yield and nutritive value
of high oil, opaque and waxy maize hybrids. J. Cereal Sci. 1:139-145.
Eren,A.,Kocatürk,M.,Hoşgün,E.Z.,Azcan,N.(2012) Bazı Soya Hat ve Çeşitlerinde Tohum Verimi,
Yağ-Protein ve Yağ Asitleri İçerikleri ve Aralarındaki İlişkilerinin Belirlenmesi Süleyman Demirel
Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 7 (1):1-9, 2012 ISSN 1304-9984, Araştırma Makalesi
Flora, L.F., and Wiley, R.C.(1972). Effect of various endosperm mutants on oil content and fatty
acid composition of whole kernel corn (Zea mays L.). J. Am. Soc. Hortic. Sci. 97:604-607.
Halkman A.K.,Ergun M.E.,Öztan A.,Koçak C., Yıldız F., ve Erdoğan S. (2005) Gıda
Endüstrisinde Hammadde üretiminde İleriye Yönelik Yaklaşımlar.Türkiye Ziraat Mühendisliği
VI.Teknik Kongresi (pp.2: 987-999)Ankara.
Hopkins A.T. (2001) Relationship between grain quality and soil-landscape factors. M.S. thesis,
University of Minnesota, St. Paul, MN, USA
İdikut,L.,Kara,N.K.,(2013), Tane Ürünü İçin Yetiştirilen İkinci Ürün Mısır Çeşitlerinin Bazı Verim
Öğeleri İle Tane Nişasta Oranlarının Belirlenmesi KSÜ, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü,
Kahramanmaraş KSÜ Doğa Bil. Derg., 16(1), 2013
Jurgens, S.K, Jhonson, R.R, and Boyer, J.S.(1978). Dry matter production and translocation in
maize subjected to drought during grain fill. Argon. J.70:678-682.
Kırtok Y.(1998). Mısır Üretimi ve Kullanımı Kitabı. Kocaoluk Basım ve Yayınevi.
Koca,Y.O.,Turgut,İ.,Erekul,O.,(2010).Tane
Üretimi İçin Yetiştirilen Mısırın Birinci ve İkinci
Üründeki Performanslarının Belirlenmesi, Ege Üniv.Ziraat Fakultesi,Dergisi,2010 47(2):181-190
ISSN1018-8851
254
Miao,Y., Mulla,D.J., Robert,P.C., Hernandez, J.A.(2006) Within-Field Variation in Corn Yield and
Grain Quality Responses to Nitrogen Fertilization and Hybrid Selection. American Society of
Agronomy677 S. Segoe Rd., Madison, WI 53711 USA.
Nugteren A.A. (1999). Corn grain quality as affected by soil properties, management, and landscape.
Usefulness and feasibility of high accuracy digital elevation models for precision agriculture. M.S.
thesis.University of Minnesota, St. Paul, MN, USA.
Olson, R. A. and K. J. Frey (Ed.) (1987). Nutritional Quality of Cereals Grains: Genetic and
Agronomic Improvement. American Society of Agronomy, Number 28, 511 pps. USA.
ÖZKAYA, H. And ÖZKAYA, B.(2005). Tahıl ve Ürünleri Analiz Yöntemleri Gıda Teknolojisi
Derneği Yayınları No:31, 2.baskı.
Pearce WL. And Poneleit CG. (1998). Kentucky Hybrid Corn Perfonmance Test.Progress Report
397. University of Kentucky College of Agricultural Experiment Station Department of Agronomy.
Lexington.
Sade,B.(1987). Çumra İlçesi Sulu Şartlarında Bazı Melez Mısır Çeşitlerinin Önemli Zirai Karakterleri
Üzerinde Araştırmalar, S.Ü.Fen Bilimleri Enstitüsü.Yüksek Lisans Tezi, Konya. (Ülkesel Tahıl
Sempozyumu 2-5 Haziran 2008 Konya Sayfa 253-261)
Thomison,P.R., Geyer,A.B., Lotz,L.D., Siegrist,H.J., Dobbels T.L.(2001). TopCross High Oil Corn
Production: Select Grain Quality Attributes. Agron. J. 95:147–154 (2003).
Vartanlı,S. And Emeklier,H.Y.(2005). Ankara Koşullarında Hibrit Mısır Çeşitlerinin Verim ve
Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi.Tarım Bilimleri Dergisi 2007,13(3) 195-202. Ankara Üniversitesi
Ziraat Fakültesi
Vieira, S. L.,. Penz, A. M.,. Kessler, A. M., Ludke, J.V.(1997). Broiler Utilization Of Diets
Formulated With High Oil Corn And Energy From Fat J.Appl. Poultry Res. 6:404-409.
Watson, S. A. (1987). Structure and Composition. In S. A. Watson, and Ramstad, Paul E. (Ed.), Corn:
Chemistry and Technology (pp. 53-82). Minneapolis, MN: American Association of Cereal Chemists.
Whitt, S.R., and vd.(2002). Genetic diversity and selection in the maize srach pathway. Vol.99,
No.20, PNAS.
Yuan,J. Flores,R.,A.(1996). Laboratory Dry-Milling Performance of White Corn: Effect of Physical
and Chemical Corn Characteristics Cereal Chem. 73(5):574–578.
Vural, N.,(1992). Besin Analizleri, Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakultesi Yayın No 69
TEKLİF ONAYI
Proje /Alt Proje Lideri
Öneren Kuruluş Müdürü
İşbirliği Yapılan Kuruluş
Yetkilisi
İşbirliği Yapılan Kuruluş
Yetkilisi
Adı Soyadı
Bülent CENGİZ
Yavuz AĞI
Tarih
10.01.2014
10.01.2014
İmza
255
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısır
Proje No
TAGEM/TBAD/12/A12/P03/01-003
Proje Başlığı
Bazı Mısır Genotiplerinin Yüksek Sıcaklığa Tolerans Faktörleri
Bakımından Karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi)
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Niyazi AKARKEN
Prof. Dr. Kayıhan Z. KORKUT (Danışman)
Yardımcı
Araştırmacılar
-
Başlama-Bitiş
Tarihleri
01 Mart 2012-31 Aralık 2013
Projenin Toplam
Bütçesi
2012: 7500 TL
2013: 5000 TL
Proje Özeti
Bu araştırmada materyal olarak Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu’nun mısır ıslah programında
geliştirilen 23 adet, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden 3 adet ve Karadeniz
Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden 5 adet olmak üzere toplam 31 adet kendilenmiş hat
kullanılmıştır.
Tarla Denemeleri Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu deneme alanlarında I. Ürün, GAP Tarımsal
Araştırma Enstitüsü deneme alanlarında II. Ürün şeklinde ve Tesadüf Blokları Deneme Deseninde 2
sıra 3 tekerrür olarak kurulmuştur.
Bu çalışmanın amacı,
-Ülkemizde yürütülen melez mısır ıslahı çalışmalarında kullanılan bazı kendilenmiş hatların yüksek
sıcaklık etkilerine dayanıklılığını belirleyen bazı karakterleri incelemek,
-Hatlar arası morfolojik ve agronomik karakterler bakımından farklılığı saptamak,
-Sıcağa tolerans farklılıklarını belirlemek,
-Morfolojik ve moleküler tekniklerden elde edilen sonuçları birbirleri ile karşılaştırarak melez mısır
ıslahı bilgi birikimine katkı sağlamaktır.
256
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısır
Proje No
TAGEM /T3AD/12/A12/P03/01-004
Proje Başlığı
Ülkesel Mısır Islah Materyallerinde Silaj Kalite Değerlerinin Belirlenmesi
Projeyi Yürüten
Kuruluş
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Yürütücüsü
Ahmet DUMAN
Yardımcı
Araştırmacılar
Rahime CENGİZ
M.Cavit SEZER
Niyazi AKARKEN
2012-2014
Başlama-Bitiş
Tarihleri
Projenin Toplam
Bütçesi
2012: 12000 TL
2013: 10000 TL
2014: 8000 TL
Proje Özeti (200 kelimeyi geçmeyecek şekilde)
Silaj verimi ve kalitesini artırmaya yönelik uygun çeşitlerin geliştirilmesi ile beraber
ülkemizde sınırlı sayıda bulunan kaliteli silajlık mısır çeşitlerinin çoğalması, mısır genetik
kaynaklarını zenginleştirebilecek germplasmın oluşturulması gibi amaçları olan projemizin 2013 yılı
vejetasyon dönemi gözlem ve verileri elde edilmiştir.
Farklı Enstitülerden farklı sayılarda kendilenmiş hat araştırmamızda yer almıştır. Materyal
sayısının 19 adedi Müdürlüğümüzün geliştirilmiş olduğu kendilenmiş hatlar, 5 adedi BATEM ve 2
adedi CIMMYT e ait hatlar olup 4 standart çeşit ile denemeye alınmıştır. Kendilenmiş hatlar ve
çeşitlerin yer aldığı projede, silajlık mısır verim denemesinde alınabilecek bütün gözlemler alınmış
olup istatistiksel analizleri yapılmaktadır. Gözlem komponentleri Tohum Tescil Sertifikasyon Test
Müdürlüğünün belirlemiş olduğu Mısır Teknik Talimatnamesine göre alınmış ve değerlendirilmiştir.
Bunlardan bazıları çiçeklenme süresi, bitki boyu, bitkide koçan sayısı, yaprak sap oranı, yeşil bitki
verimi gibi komponentlerdir. Hatların yeşil bitki verimleri yaklaşık olarak 3000 kg/da ile 7000 kg/da
arasında gerçekleşmiştir. Her hat ve çeşitten tekerrür bazında örnek bitki numuneleri alınmıştır.
Alınan numunelerin Müdürlüğümüzde 2011 yılında kurulan silaj kalite laboratuvarında analizleri
yapılmaya başlanmıştır. Çok kısa süre içerisinde kalite analizleri bitecektir. Yapılan kalite analizleri
sırasıyla Kuru Madde Oranı, Kuru Madde verimi, ADF, NDF, ADL, Ham Selüloz, Hemi Selüloz ve
Ham Kül’dür. Sonuçlar gelişme raporunda belirtilecektir.
257
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje /Entegre Alt Proje Teklif Formu
DESTEK BAŞVURUSUNDA BULUNULAN PROJENİN
Ülkesel Mısır Islah Materyallerinde Silaj Kalite Değerlerinin
Belirlenmesi
BAŞLIĞI
ARAŞTIRMA FIRSAT
A 12 Sıcak İklim Tahılları
ALANI
ARAŞTIRMA PROGRAMI P-03 Mısır
Orta
PROGRAM ÖNCELİĞİ
PROJE ÖNERİSİ YAPAN KURULUŞUN
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Sakarya
Hanlıköy Mah. Arifiye Cad. No 20 PK 25 54580 Arifiye/Sakarya
ADI
ADRESİ
PROJE / ALT PROJE LİDERİ
ADI SOYADI
KURUMU
TELEFONU
E-POSTA
Ahmet DUMAN
Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü-Sakarya
0 (264) 275 25 91
[email protected]
PROJE / ALT PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ
ADI SOYADI
Rahime CENGİZ
Dr. M. Cavit SEZER
Niyazi AKARKEN
KURUMU
Mısır Araştırma İstas. Müd. Sakarya
Mısır Araştırma İstas. Müd. Sakarya
Mısır Araştırma İstas. Müd. Sakarya
PROJE TOPLAM
PROJE BAŞLAMA TARİHİ
BÜTÇESİ (TL)
163.000
(GÜN/AY/YIL)
01/01/2015
E-POSTA
[email protected]
[email protected]
[email protected]
PROJE BİTİŞ TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
31/12/2018
İŞBİRLİĞİ
İŞBİRLİĞİ YAPILAN
KURULUŞ
İŞBİRLİĞİ ŞEKLİ
Batı Akdeniz TAEM
Materyal Temini
Bahri Dağdaş Uluslararası TAEM
Doğu Akdeniz TAEM
Karadeniz TAEM
Ege TAEM
Materyal Temini
Materyal Temini
Materyal Temini
Materyal Temini
PROJEDEKİ KATKISI
PROJE ÖZETİ
258
Proje Özeti: Türkçe/İngilizce olarak en fazla 300 kelimeyle yazılmalıdır.
Ülkesel Mısır Islah Materyallerinde Silaj Kalite Değerlerinin Belirlenmesi
Mısır bitkisi kullanım alanı çok geniş, önemli bir kültür bitkisidir. Son yıllarda birçok
endüstri alanında kullanılmasının yanı sıra, alternatif yakıt ve enerji arayışları kapsamında
mısırın önemi daha da artmıştır. Ülkemizde de mısırın kullanımı her yıl artmaktadır.
Günümüzde verim artışı sağlamak için klasik bitki ıslahı programlarını tamamlayan ve
destekleyen yeni yöntemlerin kullanılması alternatif olarak ortaya çıkmıştır. Klasik bitki
ıslahının temelini oluşturan varyasyon ve seleksiyon, yeni teknolojide karşımıza kalitenin de
eklenmesi olarak çıkmaktadır. Bu nedenlerle, yeni bitki çeşitlerinin geliştirilmesinde çeşitli
yöntemlerden önemli ölçüde yararlanılması gerekmektedir.
Ülkemizde silajlık olarak tescil edilmiş çok az sayıda (5-6 adet) mısır çeşidi mevcuttur. Bu
çeşitler de silaj kalitesi açısından değil çoğunlukla birim alandan elde edilen silaj verimi göz
önünde bulundurularak tescil edilmiş çeşitlerdir. Oysa, silajlık mısırın ve silajın kalitesi
önemlidir. Ayrıca son yıllarda yapılan gözlem ve incelemeler sonucunda, ülkemizde
bulunan ve hayvancılıkla ilgilenen firmaların ve işletmelerin biraz da özel sektör
yönlendirmesiyle çok farklı özelliklerde ve silaj amacı taşımayan çeşitlerin kullanıldığı
tespit edilmiştir. Bu çalışma ile kaliteli silajlık mısırların ıslah edilmesi sonucu hayvan
beslenmesinde daha az veya yeterli miktarda yem kullanımına katkı sağlanacaktır. Ayrıca,
hem mısır üreticileri hem de mısır silajı kullanıcıları silaj kalitesi konusunda bilgilenmiş
olacaklardır. Bütün bunların ışığında böyle bir araştırmanın tarafımızdan yapılması
kaçınılmaz hale gelmiştir.
Silage Quality Values Determination of National Corn Breeding Materials
Maize is a very important cultivated plant with a wide area of usage. In recent years, apart from
the fact that it has been used in many industrial areas; it has gained more importance in the scope of
researching alternative fuel or energy sources. In our country also the usage of corn has been
increasing each year.
In our day, applying new methods which completes and supports the classical plant breeding
programmes has appeared as an alterative to increase in yields of crops. Variation and selection
composing the basics of classical plant breeding are confronted as the addition of quality in new
technology. For these reasons we need to benefit from different methods in developing new kind of
plant cultivars.
Silage in our country have been registered as a very small number (5-6) corn cultivars are
available. These varieties are mostly not for the quality of silage in the forage yield per unit
area obtained by considering varieties have been registered. However, corn silage and the silage
quality is important. In addition, in recent years as a result of observations and
investigations, and livestock in our country are interested in the direction of private
sector firms and businesses in some very different properties and were used
inforage
varieties
without purpose. In this study, high-quality silage corn breeding as a result of the use of feed
additives in animal nutrition will be provided a sufficient amountor less. In addition, corn silage
and corn producers and the users will be informed about the quality of silage. All of them have
become inevitable in the light of such a study doneby us.
Anahtar Kelimeler: melez mısır, silaj verimi, kuru madde, asit deterjan lif (ADF), nötral deterjan lif
(NDF), kendilenmiş hat
Key Words: hybrid corn, silage yield, dry matter, acid detergent fiber (ADF), neutral detergent fiber
(NDF), inbred line
Projenin Amacı ve Gerekçesi:
Ülkemizde tarım en önemli sektörlerin başında gelmektedir. Uzun yıllardan beri sanayiye
yapılan yatırımlara rağmen hala ülkemiz bir tarım ülkesi konumundadır. Nüfusun hızla artması ve
259
tarımsal sanayinin gelişmesi mısır bitkisi gibi ürünlere olan talebi günden güne artırmıştır. Bu talep
her geçen gün artmaktadır. Son 7-8 yılda ülkemiz mısır, mısır ürünleri ve mısır tohumculuğuna
yaklaşık 2 milyar dolar döviz ödemek zorunda kalmıştır. Bunda en önemli faktör ülkemizin değişik
iklim ve coğrafya yapısına kolay adapte olabilen yerli hibrit çeşitlerimizin olmayışıdır. Karadeniz
Bölgesinin bazı bölümlerinde olduğu gibi ülkemizde halen yerel mısırların ekimi yapılmaktadır.
Buna ilave olarak üreticiler çeşit seçimi konusunda yeterli bilgiye sahip değildirler. Silajlık olarak
çoğu kez tane amacına yönelik olarak tescil edilmiş çeşitleri ekmektedirler.
Yapılan araştırmalarda doğru çeşit seçiminin verimlilikteki payının % 20’lerde olduğu
belirtilmektedir (Carsky,R.J., Nokoe,S.J. 1998). Dünyada olduğu gibi ülkemizde de mısır üretiminde
kullanılan tohumun niteliğinin verime olan etkisi kabul görmüş, yaşanan gelişim sürecinde de tek
melez mısır çeşitleri üretime hakim olmuş durumdadır.
Silaj verim ve kalite değerleri yüksek olan melez mısır çeşitlerinin elde edilmesinde gerekli
genetik ve kalıtım bilgilerini bitki ıslahı bilgi birikimine kazandırmak, silaj verim ve kalite değerleri
yüksek melez mısır çeşitleri geliştirmek bu çalışmanın amacıdır.
Bu çalışmanın amaçlarının bir tanesi de ülkemizde mevcut olan yapıda mısır ile sürdürülen
araştırma faaliyetlerinin önemini ortaya koymaktır. Bu nedenle proje, silaj verimi ve kalitesini
artırmaya yönelik uygun çeşitlerin geliştirilmesi ile beraber ülkenin bu konudaki mısır genetik
kaynaklarını zenginleştirebilecek germplasm oluşturma amaçlı çalışmaları içermektedir.
Ülkemizde henüz tescilli silajlık mısır çeşitleri yeterli sayıda olmadığı aşikar bir gerçektir.
Özellikle yerli kaynaklarla tescil ettirilen silajlık mısır yok denecek kadar azdır. Üreticiler ve
çiftçiler tane mısır ekimi için uygun olan çeşitleri kalite kriterleri ve diğer silajlık özelliklerini göz
önünde bulundurmaksızın silajlık mısır ekiminde de kullanılmaktadırlar. Bundan dolayı silajın kalite
değerlerine göre seleksiyon yapılmış ve geliştirilmiş silajlık mısır çeşitlerine gereksinim vardır. Bu
çeşitlerin geliştirilmesi için de çeşitleri oluşturan kendilenmiş hatların da silajlık özelliklerinin
belirlenmesi, kalitelerine göre seleksiyon yapılarak melez programlarının oluşturulması bu çalışma
sonunda gerçekleştirilmiş olacaktır. Bu bakımdan düşünüldüğünde bu proje ülkemizdeki çok büyük
olan bir açığın kapatılmasında önemli bir adım olacaktır.
Tohum Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü’nün her yıl yapmış olduğu Tescil
Toplantılarında, tescil için başvurusu yapılan çeşit adaylarının kalite analizlerinin eksikliği ve bazı
agronomik özelliklerinin belirlenmemiş olması dikkat çekmiştir. Bu durum birçok olumsuz
tartışmaya yol açmış, eksikliklerin giderilmesi halinde komite üyeleri tarafından daha objektif
oyların verileceği ve çiftçinin önüne çeşitlerin tüm özellikleriyle çıkmasının daha doğru olacağı
kanaati oluşmuştur. Tescil Komitesi’nin ortak görüşü olan bitki özelliklerinin tam olarak
belirlenmesi, bazı agronomik özelliklerinin ortaya çıkarılması ve kalite analizlerinin eksiksiz
yapılması, yapacak olduğumuz projenin de ana amaçlarından biri haline gelmiş ve projenin
yapılması kaçınılmaz hale gelmiştir.
Proje ile Elde Edilmek İstenilen Çıktılar ve Kullanım Alanlarını Açıklanmalıdır.
Bitki ıslahı bilgi birikimini artırmak.
Ülkesel Mısır Islah Projelerine kalite çalışmalarını entegre etmek.
Silajlık mısır ıslahında çalışılan materyallerin yer yönüyle irdelenebilir olması.
Silaj kalitesi ve verimi yüksek çeşit elde etmenin mümkün olduğu.
260
LİTERATÜR ÖZETİ:
Mısır silajı, dünyada üretilen en ekonomik ve en yaygın kaba yem olup, Amerika Birleşik
Devletleri, Hollanda, Almanya ve Fransa gibi ülkelerde proteince zenginleştirilerek sığır
besiciliğinde çok yoğun olarak kullanılmaktadır (Kılıç, 1997; Alçiçek ve Karaayvaz, 2003).
Mısır ekiminin yaygınlaşmasında, çeşitlerin daha soğuk iklimlere uyum sağlaması, etkili
yabancı ot kontrolü ve randımanlı hasat aletlerinin geliştirilmesi, birim alandan çok fazla yeşil
aksam üretilmesi, ikinci ürün olarak yetiştirilmesi, hasattan uzun süre sonra kalitesini
koruyabilmesi, yüksek düzeyde tüketilebilmesi, diğer kaba yemlere göre yüksek düzeyde enerji
içermesi, çayırdan daha az gübreye gereksinim duyması, daha kaliteli ve ucuz silaj üretilmesi,
fermantasyon için herhangi bir katkı maddesine ihtiyaç duyulmaması, ekim nöbetine girmesi ve
mısır silajıyla beslenen hayvanlardan elde edilen gübrenin nem içeriğinin yüksek olması gibi
üstünlükleri bulunmaktadır (Phipps ve Wilkinson, 1985).
Mısır silajı içeren rasyonlar genellikle 1000-1200 g günlük canlı ağırlık artışı sağlayacak
şekilde yeterli enerji ile formüle edilmektedirler. Böylece, tipik bir besi sığırı rasyonu % 70-75
mısır silajı, % 15-20 kuru ot veya saman ve % 5-10 protein yada enerji kaynağı katkısı
içermektedir (Yaylak ve Alçiçek, 2003).
Mısır, suca zengin kaba yemler içinde fermantasyonunun en kolay olması, ekonomikliği
ve ikinci ürün için elverişli olması nedeniyle Ege, Akdeniz ve kısmen Marmara bölgesinde silaj
için en uygun ve tercih edilen bir bitkidir. Yem değeri bakımından bir dekardan elde edilen 8-9
ton mısır silajı, yaklaşık 2.5 ton arpaya eşdeğerdir. Bu haliyle, mısır silajı, hiçbir ilave yem
vermeden günlük 600-700 g ağırlık artışı sağlayabilir (Yaylak ve Alçiçek, 2003).
Türkiye 'de özellikle 1987 yılından sonra sığır ithalleri iyice yoğunluk kazanmıştır.
Böylece yerli ırklar ile yapılan melezlemeler sonucunda düşük canlı ağırlık ve süt verimine
sahip olan yerli ırkların Türkiye populasyonu içindeki oranı azalırken kültür ırkı ve melezlerin
oranı yükselmiştir. Bunun sonucunda artan kaba yem ihtiyacının karşılanmasında silaj üretimi,
çözümlerden biri olmuştur. Dolayısıyla silaj üretiminde önemli düzeyde artış olmuştur
(Şekerden, 1997).
Mısır silajı ruminantlar için yüksek kaliteli bir besindir. Islahçılar Wisconsin Quality
Synthetic (WQS) materyalinde üç döngü S1 tekrarlamalı seleksiyon yöntemi kullanarak sapın lif
yapısı, asit silisyum tuzu ve lignin konsantrasyonu için seleksiyon yapmışlardır. Bu çalışma
sonunda materyali düşük ve yüksek olarak ikiye ayırmışlardır. Bu iki materyali Mo17 ve H99
ile melezleyerek WQS C0’ ı oluşturmuşlar. S2 yoklama melezi seleksiyon yöntemi kullanılarak
materyalde tüm bitki verimi, nötral deterjan lif (NDF), nötral deterjan lif sindirilebilirliği
(NDFD), ham protein ve nişasta değerleri dikkate alınarak materyal geliştirilmiştir (Frey ve ark.,
2004).
Akyıldız (1983), silajda pH değeri düştükçe silaj kalitesinin arttığını, ayrıca silajdaki pH
değerinin kuru madde miktarı ile yakından ilişkili olduğunu bildirmiştir. Araştırıcı, silaj pH’sının
4’ün altında olması gerektiğini, böylece enzimlerin faaliyetlerinin engellendiğini ve besin maddesi
kayıplarının azaldığını vurgulamıştır.
Sağlamtimur ve Tansı (1980), silaj kalitesini belirleyen başlıca faktörlerin: toplam
sindirilebilir besin maddeleri, protein, sellüloz, kuru madde içeriği, pH ve hayvanlar tarafından
tüketilme düzeyi olduğunu bildirmişlerdir. Ayrıca, araştırıcılar, silajda bitkilerin parçalama
büyüklüğünün son derece önemli olduğunu ve silajlık materyalin 0.5-3.5 cm büyüklüğünde
parçalanması gerektiğini belirtmişlerdir.
Kılıç (1986), iyi kaliteli bir silo yeminde laktik, asetik ve bütirik asit oranları ile silaj kalitesi
arasında önemli bir ilişki olduğunu bildirmiştir. Araştırıcı, kaliteli bir silo yeminde laktik asit
oranının % 2’nin üzerinde olması gerektiğini, buna karşılık asetik asit oranının ise % 0.3-0.7
arasında en ideal olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, iyi kalitede bir silo yeminde bütirik asidin
bulunmasının ise hiç istenmemekle birlikte genellikle %0.1-0.6 arasında ortalama bir değerin söz
konusu olduğunu belirtmiştir.
Manga ve ark. (1994), mısır silajı için en uygun hasat döneminin hamur olum dönemi
olduğunu bildirmişlerdir. Araştırıcılar, süt olumdan hamur olum devresine doğru gidildikçe protein
261
oranının düştüğünü ancak verimin, kuru maddenin sindirilebilirliğinin ve hayvanlar tarafından
tüketilen miktarın arttığını vurgulamışlardır.
Alçiçek ve Özkan (1997), silo yemi kalitesinin belirlenmesinde en önemli kriterlerin, duyu
organlarıyla dış görünüşe ve silo asitlerine göre yapılan kimyasal değerlendirme sonrası elde edilen
Fleig puanı olduğunu, ancak bununla birlikte, silo yeminin kuru madde ve pH içeriğinin de önemli
olduğunu vurgulamışlardır. Yine, araştırıcılar, silo yeminin pH’sı ile kuru maddesi arasındaki
ilişkilerden yararlanılarak hesaplanan Fleig puanı ile silo yeminin kalite sınıfı arasında yüksek bir
korelasyon olduğunu bildirmişlerdir. Araştırıcılara göre, kuru madde oranı % 25.24, pH’sı 3.90 olan
bir mısır silajının Fleig puanı 99 olup silaj kalitesi pekiyi olarak ifade edilmektedir.
İptaş ve Avcıoğlu (1997), silo yemlerinde nitelik belirlenmesinde kullanılan Fleig puanı ve
fiziksel değerlendirme yöntemlerinin olumlu ve olumsuz yönlerini karşılaştırdıkları bir çalışmada,
kimyasal değerlendirmelerin fiziksel gözleme göre daha iyi sonuçlar verdiğini ve özellikle pH’nın
silaj fermantasyonunun belirlenmesinde bir indikatör olduğunu, bu nedenle Fleig puanının silaj
hakkında fiziksel gözleme göre daha sağlıklı bilgi verdiğini ifade etmişlerdir. Ayrıca, araştırıcılar,
fiziksel gözlemin, pratik ve laboratuar çalışması gerektirmeyen bir yöntem olduğunu, ancak, bu
yöntemin silaj kalitesinin belirlenmesinde yanıltıcı sonuçlar verdiğini de bildirmişlerdir.
Bakıcı ve Demirel (2003), mısır, sorgum, sudanotu ve sorgum x sudanotu melezi silajlarının
silaj kaliteleri ve sindirilme derecelerinin belirlenmesi üzerinde yaptıkları çalışmalarında, mısır
silajında kuru madde oranı, ham protein, ADF ve NDF içeriklerinin sırasıyla % 21.77, 1.61, % 33.72
ve % 58.94 olduğunu tespit etmişlerdir. Yetmiş günlük silolama dönemi sonunda açılan mısır
silajlarında asetik asit, butirik asit ve laktik asit oranlarının ise sırasıyla % 1.50, % 0.40 ve % 3.56
olduğu belirlenmiştir.
Filya (2004), mısır bitkisinde farklı hasat dönemlerinin (bu dönemlerde kuru madde
içerikleri sırasıyla: % 21.1 KM, % 28.2 KM, % 35.8 KM ve % 42.0 KM) silaj özellikleri üzerine
etkisini incelemek amacıyla yürüttüğü bir çalışmada, en uygun hasat döneminin mısırın % 35.8
KM’ye sahip olduğu dönem olduğunu saptamıştır.
Kaya (2005), melez mısır çeşitlerinde fermantasyon özellikleri, aerobik dayanıklılık, ham besin
maddeleri ve hücre duvarı içeriklerini incelediği bir çalışmada, 75 günlük silolama dönemi sonrası
kuru madde, ham protein, laktik asit ve suda çözünebilir karbonhidrat içeriklerinin sırasıyla %
27.14-30.54, % 8.93-9.68, % 1.68- 2.85 ve 9.27-12.93 g/kg KM arasında değiştiklerini tespit
etmiştir.
MATERYAL ve METOT:
Bu araştırmada materyal olarak Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Projesi kapsamında
mısır ıslahı konusunda çalışan Enstitü ve İstasyonlar (MAİM, BATEM, KTAE, BDUTAE,
DATAE, ETAE) tarafından geliştirilen ve silajlık özellikleri açısından seleksiyonu yapılan
kendilenmiş mısır hatları ve bunlara ait melezler kullanılacaktır. Çalışmamızda her yıl farklı
kendilenmiş hatlar yer alacaktır. Çalışmada yer alması düşünülen hat sayıları aşağıdaki
gibidir. Fakat bu hat sayıları net olmayıp, kurumların insiyatifindedir. Kurumlarda çalışan
ıslahçıların uygun gördüğü hatlar ve yine uygun gördükleri sayıda denemelere
alınacaklardır. Araştırmanın Melez Performanslarının değerlendirilmesi ayağında, diğer
kurumların öne çıkan hatları tarafımızdan kurumlara iletildikten sonra kendileri melezleri
yapıp bize göndereceklerdir. Araştırmada kullanılacak melez sayıları da hatların
kalitelerinin belirlenip seleksiyonu yapıldıktan sonra gerçekleştirilebilecek melez
kombinasyon sayılarına bağlı olacaktır. Aşağıdaki tabloda hat sayıları öngörülen hat
sayılarıdır, her yıl yapılan seleksiyon indeksine göre değişiklik gösterebilecektir. Ayrıca
silajlık mısır popülasyon ailelerinden seleksiyonu yapılan materyallerin de kalite analizleri
yapılacaktır. Bu materyallerin de her yıl sayısında değişiklik olabilir.
262
Enstitüler
Sakarya MAİM
Karadeniz TAEM
Ege TAEM
Doğu Akdeniz TAEM
Batı Akdeniz TEM
BDUTAEM
Hat Sayıları
20
5
5
5
5
5
9.3.2 Metot
Tarla Çalışmaları
Kendilenmiş hatların ekimi
Kendilenmiş hatlar 4 tekrarlamalı olarak parsellere ekilecektir. Parsellerde sıra sayısı 3, sıra
uzunluğu 5.00 m, sıralar arası 0.70 m ve sıra üzeri bitkiler arası mesafe 0.15 m olacaktır. Hasatta ise
parseldeki 3 sıranın iki ve üçüncü sırası kullanılacaktır. Gözlemler ve ölçümlerin hasat edilecek
sıralarda yapılacak, diğer sıra ise kenar tesir olarak kalacaktır. Böylelikle ekimde parsel alanı 10,5
m2, hasatta ise 7 m2 şeklinde olacaktır. Gerekli ekim ve bakım işlemleri zamanında yapılacaktır.
Melezlerin Ekimi
Kurumlar tarafından öne çıkan silajlık karakterleri ve kalitesi yüksek hatlarla yapılan melez
kombinasyonlarına ait melezler bu denemelerde materyal olarak kullanılacaktır. Melezler 4
tekrarlamalı olarak parsellere ekilecektir. Parsellerde sıra sayısı 3-4, sıra uzunluğu 5.00 m, sıralar
arası 0.70 m ve sıra üzeri bitkiler arası mesafe 0.15 m olacaktır. Hasatta ise parseldeki 3-4 sıranın iki
ve üçüncü sırası kullanılacaktır. Gözlemler ve ölçümlerin hasat edilecek sıralarda yapılacak, diğer
sıra-sıralar ise kenar tesir olarak kalacaktır. Böylelikle ekimde parsel alanı 10,5-14 m2, hasatta ise 7
m2 şeklinde olacaktır. Gerekli ekim ve bakım işlemleri zamanında yapılacaktır.
Gözlemler
1. Tepe Püskülü Çıkış Süresi (gün)
2. Silaj Olgunluğuna Gelme Süresi (gün)
3. Bitki Boyu (cm)
4. Yaprak Sayısı (adet/bitki)
5. Yaprak Genişliği (cm)
6. Yaprak Uzunluğu (cm)
7. Bitkide Koçan sayısı (adet/bitki)
8. Bitki / Koçan oranı (%)
9. Sap oranı (%)
10. Yaprak / Sap oranı (%)
11. Yeşil Bitki Verimi (kg/da)
12. Yaprak Alanı (cm2)
1. Tepe Püskülü Çıkış Süresi (gün) : Parseldeki bitkilerin ekimi ile % 75’nin tepe püskülü
çıkışının gerçekleştiği tarih arasındaki süre gün olarak belirlenecektir.
2. Silaj Olgunluğuna Gelme Süresi (gün): Parseldeki bitkilerin çıkış günü ile hasat günü
arasındaki süre gün olarak belirlenecektir.
3. Bitki Boyu (cm) : Her parselden rastgele seçilen 10 bitkide, toprak yüzeyi ile tepe
püskülünün ilk dalcığının çıktığı yer arasındaki mesafe ölçülerek cm olarak bulunacaktır.
4. Yaprak sayısı (adet/bitki): Hasat döneminde her parselden alınan 10 bitkide yaprak sayımı
yapılacak ve ortalaması alınacaktır.
5. Yaprak Genişliği (cm): Parsel hasat esnasında rastgele seçilen 10 bitkide koçanın çıktığı
boğumdaki yaprağın ortasından enine ölçülerek hesaplanır.
6. Yaprak Uzunluğu (cm): Parsel hasat esnasında rastgele seçilen 10 bitkide koçanın çıktığı
boğumdaki yaprağın yaprak kını ile birlikte uzunluğunun ölçülmesi ile hesaplanır.
7. Bitkide Koçan sayısı (adet/bitki): Hasat döneminde her parselden alınan 10 bitkide koçan
sayımı yapılacak ve ortalaması alınacaktır.
8. Bitki / Koçan oranı (%): Hasat döneminde her parselden rastgele alınan 10 bitki örneğinde,
yaprak ve saplar ayrıldıktan sonra geriye kalan koçanlar tartılacak ve elde edilen değer tüm
263
bitki ağırlığına oranlanarak koçan oranı belirlenmiş olacaktır.
9. Sap oranı (%): Hasat döneminde her parselden rastgele alınan 10 bitkide yaprak ve koçan
ayrımı yapıldıktan sonra, geriye kalan saplar tartılacak ve tüm bitki ağırlığına oranlanarak
sap oranı hesaplanmış olacaktır.
10. Yaprak / Sap oranı (%): Her parselden rastgele seçilen 10 bitkinin yaprak (koçan kavuzları
dahil) ve sap ağırlıkları tespit edilir ve oranlanır.
11. Yeşil Bitki Verimi (kg/da): Silaj amaçlı denemelerde, yeşil ot verimi orta iki sıradan hasat
edilen bitkilerin tartılması ile belirlenir. Hamur olum dönemine gelen, koçanda süt çizgisi
½-1/3 durumunda olan bitkiler (% 60-65 su) hasat edilir. Biçim toprak seviyesinden 5-6 cm
yükseklikten yapılır. Elde edilen veriler birim alan verime çevrilir (kg/da).
12. Yaprak Alanı (cm2): Her parselden rastgele seçilen 10 bitkide ilk koçanın çıktığı yaprağın
uzunluğu ile maksimum genişliği çarpılıp çıkan rakamın 0.75 katsayısı ile çarpılması sonucu
cm2 cinsinden bulunmuştur.
Laboratuar Çalışmaları
Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Projesi kapsamında mısır ıslahı konusunda çalışan
Enstitü ve İstasyonlar (MAİM, BATEM, KTAE, BDUTAE, DATAE, ETAE) tarafından geliştirilen
ve silajlık özellikleri açısından seleksiyonu yapılan kendilenmiş mısır hatları ve melezler arasında
silajlık kalite analizleri yapılacaktır.
Kalite Analizleri:
Kendilenmiş hatlarda ve aday melezlerde kurulan silajlık mısır verim denemelerinden
alınacak bitki örneklerinde aşağıdaki analizler gerçekleştirilecektir.
1. Kuru Madde Miktarı (kg/da)
2. NDF (Nötral deterjan lif)
3. ADF (Asit deterjanda lif)
4. ADL (Asit deterjan lignin)
5. Hemi selüloz
6. Ham kül
7. Ham selüloz (%)
1. Kuru madde miktarı (kg/da): Her parselden elde edilen yeşil ot içerisinden rastgele 0.5
kg’lık örnek alınır ve kurutma dolabında 48 saat 70 0C‘de kurutulur. Örnek daha sonra 24
saat bekletilip tartılır ve kuru ot ağırlığı bulunur. Elde edilen kuru madde değeri daha sonra
dekara verime çevrilir.
2. NDF (Nötral deterjan lif): Tüm bitki kuru madde verimi belirlenen ve 1 mm’lik elekten
geçirilecek şekilde öğütülen örneklerde, Goering ve Van Soest (1970)’in önerdiği
yöntemlere göre NDF analizleri yapılacaktır.
3. ADF (Asit deterjanda lif): Tüm bitki kuru madde verimi belirlenen ve 1 mm’lik elekten
geçirilecek şekilde öğütülen örneklerde, Goering ve Van Soest (1970)’in önerdiği
yöntemlere göre ADF analizleri yapılacaktır.
4. ADL (Asit deterjan lignin): %72’lik sülfirik asit çözeltisinde bekletilen numunede
çözünemeyen kısma verilen addır.
5. Hemi selüloz: (NDF –ADF) Selüloz: (ADF – ADL)
6. Ham kül : Wendee Analiz Tekniği esaslarına göre yapılacaktır (Akyıldız, 1984).
7. Ham selüloz (%): Seyreltik asit ve bazik çözeltilerde çözülemeyen lif miktarına
verilen addır. Wendee Analiz Tekniği esaslarına göre tayin edilecektir (Akyıldız,
1984).
264
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
Aylar
Yetiştiricilik, Kalite
Analizleri ve
sonuçların
değerlendirilmesi
Yapılacak
Faaliyetler
Çalışma Takvimi Çizelgesi
(*)Yazım vb. alanları gerektiği kadar uzatılabilir.
Tohum ve deneme hazırlığı
Ekim, bakım, gözlemler ve hasat
Kalite analizlerinin yapılması
Sonuçların değerlendirilmesi
YÖNETİM DÜZENİ
Adı Soyadı
Ahmet DUMAN
Proje Yürütücülerinin Projeye Katkıları
Yapılacak Faaliyetlerdeki
Çalışma Takvimi
Sorumlulukları
Arazi Çalışmaları ve Kalite Analizleri
Rahime CENGİZ
Arazi Çalışmaları
Dr. M. Cavit SEZER
Arazi Çalışmaları
Niyazi AKARKEN
Arazi Çalışmaları ve Kalite Analizleri
Proje Sonuçları Uygulama Aktarımı
Ülkesel Mısır Islah Materyallerinde Silaj Kalite Değerlerinin Belirlenmesi
Proje Adı
PROJENİN AMACI: Projenin genel amaçları değil, çıktılara yönelik amaçlar kısaca yazılır.
Kurumlarda yer alan kendilenmiş hatların silaj kalite değerlerinin belirlenmesi
Silaj kalite değerleri yüksek melez mısır çeşitlerinin elde edilmesi
Kalite çalışmalarının ıslah programlarına entegre edilmesi
ÇIKTILARIN UYGULAMAYA AKTARILMASI VE YAYGINLAŞTIRILMASI
Sıra
Proje Çıktıları
1
Kalite Analizleri
2
Melez Kombinasyonları
3
Çeşit Geliştirme
Çıktıların Uygulamaya Aktarılma
Mekanizmaları
Silaj kalite kriterleri yüksek
kendilenmiş hatların seleksiyonunun
yapılması
Seleksiyonu yapılan materyalde melez
kombinasyonlarının yapılması
Özellikle kalitesi yüksek çeşitlerin elde
edilmesinin sağlanması
266
TALEP EDİLEN BÜTÇE
I. Yatırım Tutarı
06 SERMAYE GİDERLERİ
06.1- Mamul Mal Alımları
06.2- Menkul Sermaye Üretim Giderleri
Toplam
Genel Toplam
2015
YILLARA GÖRE DAĞILIM
2016
2017
2018
108.000
10.000
118.000
5.000
5.000
10.000
10.000
15.000
15.000
163.000
5.000
10.000
15.000
II. Bütçe Gerekçesi ve Yatırım Tutarının Dağılımı
Ekonomik
Kod
06
1
2
02
04
3
04
05
2
7
01
Açıklama
2015
SERMAYE GİDERLERİ
MAMUL MAL ALIMLARI
Büro ve İşyeri Makine Teçhizat Alımları
Bilgisayar Alımları
3000
Laboratuvar Cihazı alımları
100.000
Avadanlık Alımları
Laboratuvar Gereçleri Alımları
5.000
Zirai Gereç Alımı
MENKUL SERMAYE ÜRETİM
GİDERLERİ
Kimyevi madde ile kauçuk ve plastik
ürün alımları
Kimyevi madde ile kauçuk ve plastik
10.000
ürün alımları
Genel Toplam
Yıllara Göre Dağılım
2016
2017
2018
5.000
5.000
5.000
10.000
10.000
10.000
163.000
KAYNAKÇA
AKYILDIZ, A.R. 1983. Yemler Bilgisi ve Teknolojisi. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları,
Yayın No:868, Ankara, 411 s.
ALÇİÇEK, A. ve A. ÖZKAN 1997. Silo Yemlerinde Fiziksel Ve Kimyasal Yöntemlerle Silaj
Kalitesinin Saptanması. Türkiye I. Silaj Kongresi, 16-19 Eylül, s: 241-246, Bursa.
Alçiçek, A.; Karaayvaz, K. 2003. Sığır besisinde mısır silajı kullanımı. Animalia 203: 68-76
Allen D. And B. Kilkeny, 1986. Planned Beef Production. Collins Professional and technical
Boks. William Collins Sons & Co. Ltd. London.
Anonim, 2002a. www.citcinet.com/_urunler/tmmisir.htm
Anonim, 2004; Silo yem bitkileri ve silaj. www.tarim.gov.tr / üretim / silo yem ve silaj.
BAKICI, Y. ve M. DEMİREL 2003. Mısır, Sorgum, Sudanotu ve Sorgum x Sudanotu Melezi
Silajlarının Silaj Kaliteleri ve Sindirilme Derecelerinin Belirlenmesi. II. Ulusal Hayvan Besleme
Kongresi, 18-20 Eylül, s: 34-37, Konya.
Carsky,R.J., Nokoe,S.J. 1998. Maize Yield Determinants in Farmer-managed Trials in the Njerian
Northern Guinea Savanna Experimental Agriculture 34(4);407-422.
FİLYA, I. 2004. Nutritive Value and Aerobic Stability of Whole Crop Maize Silage Harvested at Four
Stages of Maturity. Anim. Feed Sci. and Technol., 116: 141-150.
Frey T.J, Coors J.G, Shaver R.D, Lauer J.G, Eilert D.T and Flannery P.J., 2004. Selection for Silage
Quality in the Wisconsin Qualıty Synthetic and Related Maize Populations. Crop Sci. 44:1200-1208.
267
İPTAŞ, S. ve R. AVCIOĞLU 1997. Mısır, Sorgum, Sudanotu ve Sorgum x Sudanotu Melezi
Bitkilerinde Farklı Hasat Devrelerinin Silo Yemi Niteliğine Etkileri. Türkiye I. Silaj Kongresi
Bildirileri, 16-19 Eylül, s:42-51, Bursa.
KAYA, Ö. 2005. Tekirdağ İli Koşullarında Yetiştirilen Birinci ve İkinci Ürün Mısır Çeşitlerinin Silaj
Kalitesi ve Aerobik Dayanıklılık Üzerine Etkileri. Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
Zootekni Bölümü Anabilim Dalı (Yayınlanmamış), Tekirdağ, 52
KILIÇ, A. 1986. Silo Yemi (Öğretim, Öğrenim ve Uygulama Önerileri). Bilgehan Basımevi, İzmir,
327 s.
Kılıç, A. 1997. Türkiye’de kaba yem üretimi ve yeterlilik düzeyi, Türkiye 1. Silaj Kongresi, Bursa. 1118.
MANGA, İ., Z. ACAR ve İ. ERDEN 1994. Buğdaygil Yem Bitkileri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Ziraat Fakültesi, Ders Notu No:6, Samsun, s:230-233.
Phipps, R. and M. Wilkinson, 1985. Maize Silage. Chalmcombe, publications, 13. High Foods
Drive, Marlow Bottom. Morlown Bucks. SL 73PU. September. 48 p.
SAĞLAMTİMUR, T. ve V. TANSI 1980. Silaj Üretimi, Hasat ve Depolama. Çukurova Üniversitesi
Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Adana.
Şekerden, Ö. 1997. Türkiye 'de Silaj. Türkiye Birinci Silaj Kongresi 16-19 Eylül 1997. Hasad
Yayıncılık BURSA
Yaylak, E. ve Alçiçek, A.,2003. Sığır Besiciliğinde Ucuz Bir Kaba Yem Kaynağı:Mısır Silajı.
Hayvansal Üretim 44(2): 29-36.
TEKLİF ONAYI
Adı Soyadı
Tarih
Proje /Alt Proje Lideri
Ahmet DUMAN
10.01.2014
Öneren Kuruluş Müdürü
Yavuz AĞI
10.01.2014
İmza
SONUÇLANAN PROJELER (SONUÇ RAPORU)
268
AFA ADI
PROGRAM ADI
Proje No
Proje Başlığı
Projenin İngilizce Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen
Kuruluş/lar
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
:Tahıllar (A 12)
:Mısır (P 03)
TAGEM/TA/09/07/03/007
Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Araştırmaları Projesi,
Ülkesel Mısır Islah Araştırmaları,
Akdeniz Bölgesi Mısır Islah Çalışmaları
National Corn Integrated Crop Management Research Project,
National Corn Breeding Research,
Maize Breeding Studies in Mediterranean Region
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Mehmet PAMUKÇU
Şekip ERDAL, Ahmet ÖZTÜRK, Mustafa SOYSAL, Ayşe TOROS, Özlem
YILMAZ
2009-2013 (Devamlı Islah Projesi)
172.000 TL
Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Araştırmaları Projesi ile, ülkenin ihtiyacı olan, ana ürün ve 2. ürüne
uygun daha verimli, kaliteli yeni mısır çeşitlerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
Proje kapsamında, kalite açısından yağ ve protein oranı yüksek silajlık çeşitler, patlama emsal yüksek, ağızda
kavuz bırakmayan gevrek ve lezzetli cin mısır çeşitleri, taze tüketime ve konserve sanayine uygun şeker mısır
çeşitleri, hastalık ve zararlılara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi konularında çalışılmaktadır.
2009-2013 döneminde Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen Akdeniz Bölgesi Mısır Islah
çalışmalarında hibrit mısır geliştirme ıslah prosedürü uygulanmıştır. Materyal olarak projede 1982 – 2008
yılları arasında yürütülen Mısır Islah Araştırmaları projesi kapsamında geliştirilen kendilenmiş hatlar
kullanılmıştır.
Proje kapsamında; Silajlık mısır çalışmaları sonucunda ( ANT 910254 X ANT 910255) melezi “BURAK”,
(TK 72 X ANT 910255) melezi “ŞAFAK” ve (TK 72 X ANT 910254) melezi “BATEM EFE” adı ile tescil
edilmiştir. Şeker mısır ıslah çalışmaları sonucunda (ANT224E-1 X ANT234F-3-2) melezi “BATEM TATLI”
adı ile tescil edilmiştir.
Çalışmalar hibrit mısır geliştirme ıslahı prosedürüne göre devam edecektir.
Anahtar Kelimeler: Mısır, Islah, Verim, Kalite.
269
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
PROGRAM ADI
:Tahıllar (A 12)
:Mısır (P 03)
Proje No:
Proje Başlığı
Bazı Mısır Hatlarının Su Stresi ve Normal Koşullar Altında
Kombinasyon Yeteneklerinin Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, ANTALYA
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM)
Şekip ERDAL
Yardımcı Araştırmacılar Dr. Köksal AYDINŞAKİR, Mehmet PAMUKÇU, Ahmet ÖZTÜRK,
Özlem YILMAZ, Danışman: Prof. Dr. Süleyman SOYLU
Başlama- Bitiş Tarihleri 2011-2014
Projenin Toplam
Bütçesi: 21.350 TL
Proje Özeti
2011:17.850 TL 2012:2.000 TL
2013:1.500 TL
Bu araştırmada; farklı genetik tabanlı 7 adet kendilenmiş hat ile Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma
Enstitüsü’ne ait 2 adet hat bitkisel materyal olarak kullanılmıştır. Çalışmada resiprok melezlerin
dahil edilmediği Diallel eşleştirme desenine göre elde edilen 36 adet tek melez ile 9 adet ebeveyn
ve 2 adet standart çeşit toplam 47 adet genotip su stresi ve normal koşullar altında 2013 yılında
Antalya şartlarında denenmiştir. Belirtilen materyaller arasında genetik ilişkilerin saptanması
yanında hem normal koşullarda ve hem de su stresi koşullarında iyi performans gösterebilen
melez kombinasyonlar tespit edilmeye çalışılmıştır.
Çalışmada kuraklık stres yönetimi başarıyla sağlanmış genotipler normal ve su stresi koşullarında
test edilmiştir. 2013 yılı bulgularına göre optimum şartlara göre su stresinden kaynaklanan verim
kaybı % 86 olarak hesaplanmıştır. Projenin çalışmaları sonucunda elde edilen veriler
incelendiğinde Ant İ- 96, Ant İ- 91, TK 56 ve TK 72 hatları G.K.Y bakımından öne çıkmış ve
girdikleri kombinasyonlarda üstün Ö.K.Y sonuçları vermişlerdir. Diğer taraftan, Denenen
melezlerden Ant-İ 91x TK 72, Ant İ-96x Ant İ-91 ve Ant İ-93x TK56 melezleri her iki koşulda da
başarılı performanslar sergilemişlerdir.
270
DEVAM EDEN PROJELER (SONUÇ RAPORU)
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısır
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM/TA/09/07/03/10
Çukurova Mısır Islah Araştırmaları
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Müdürlüğü
Dr.İbrahim CERİT
Proje Yürütücüsü
M.Ali TURKAY, Hikmet SARIHAN, A.Beyhan
Yardımcı Araştıcılar
UÇAK, Ali BOLAT, Dr. Gönül CÖMERTPAY,
Bülent ÇAKIR
2009-2013
Başlama ve Bitiş Tarihleri
2009: 24000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
2010: 24000 TL
2011: 24000 TL
2012: 24000 TL
2013: 24000 TL
Proje Özeti:.Bu araştırmada Melez Mısır Çeşit Geliştirme Islah Programı uygulanmaktadır.
Uygulanan ıslah programında kısaca; Çukurova Mısır Islah Araştırmaları Projesi kapsamında yapılan
ıslah çalışmaları ile elde edilen değişik kademedeki hatlar, Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu
Müdürlüğünden gönderilen hatlar kullanılacaktır. Materyal üzerinde elle tozlama yöntemi kullanılarak
kendilenmiş homozigot hatlar elde edilecek, yoklama melezi ile hatların genel ve özel kombinasyon
kabiliyetleri belirlenecektir. Yoklama melezinde Tester olarak FrMo17 (LC) ve B73 (SSS) hatları
kullanılacaktır. Kombinasyon kabiliyeti belli hatlar arsında tam diallel melezleme ile melezler elde
edilecek, incelenecek özelliklere ilişkin melezlerin heterosis ve heterobeltiosis seviyeleri
belirlenecektir. Elde edilen melezler ön verim ve bölge verim denemelerine alınarak Çukurova bölgesi
ve diğer mısır üretim bölgeleri için yüksek verimli, hastalık ve zararlılara dayanıklı, belirli kalite
değerlerine sahip I. ve II. Ürün şartlarına uygun çeşit geliştirmek suretiyle, üretimde kullanılan yerli
çeşit oranı arttırılmaya çalışılacaktır.
Dönem Bulguları: Proje ile ilgili başlıca dönem bulguları aşağıda verilmiştir.
1-Kendileme ve Seleksiyon: Bu dönem içerisinde S7 kademesinde 123 hat, S4 kademesinde 57 hat, S3
kademesinde 116 hat, S2 kademesinde 23 hat, S1 kademesinde 28 hat, S0 kademesinde 111 hat ve 8 adet
public olmak üzere toplam 466 adet hattın ekimi yapılmıştır. Hatlar içerisindeki tip dışları alınarak,
generasyon ilerlemesini sağlamak amacıyla kendileme işlemi devam ettirilmiştir. Melezleme
kombinasyonlarında kullanılacak durulmuş hatların tohum çoğaltma işlemleri yapılmıştır.
2-Melezleme ve Yoklama Melezi: Yoklama melezi verim denemelerinde ümitvar bulunan hatlardan
toplam 56 adet yeni melez kombinasyonu oluşturulmuştur ve elle tozlama yöntemiyle melezlemeleri
yapılmıştır. S4 kademesinde 52 hat FrMo17 ve B73 test ediciler ile yoklama melezine tabi tutulmuştur
3-Melez Verim Denemeleri: 2012 yılında melezlemesi yapılan 20 adet melez 3 tekerrürlü iki sıralı
olarak ve 4 standart çeşit ile verim denemelerine alınmıştır. Yine Ülkesel Mısır Entegre Ürün
Yönetimi Projesi kapsamında Sakarya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde yapılan ortak
melezleme programı kapsamında (SASA) gelen 28 adet melez, 3 tekerrürlü iki sıralı olarak ve 4
standart çeşit ile verim denemelerine alınmıştır. Kaynak materyal temin etmek üzere 78 adet F1 yeni
melez kombinasyonu F2 tohumluğu alınmak üzere gözlem bahçesi oluşturularak gerekli gözlemler
alınmaktadır.
2012 yılında ıslah çalışmaları sonucunda Çukruova 96/25 ve Çukurova 2001/56 adıyla 2 adet
mısır hattı tescil ettirilmiştir. Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Projesi kapsamında Doğu Akdeniz
Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü ile yapılan ortak
melezleme çalışmaları ile geliştirilen SASA-18 çeşit adayanın tescil başvurusu 2013 yılı içerisinde
yapılmıştır.
271
BİLGİ
AFA ADI
: Tahıllar
PROGRAM ADI : Mısır
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştıcılar
Melez Mısır Islahında In-vivo Katlanmış Haploid
Tekniği ile Homozigot Hatların Geliştirilmesi
(1001 -TÜBİTAK)
Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü
TÜBİTAK
Dr.İbrahim CERİT
Dr. Gönül CÖMERTPAY, Hikmet SARIHAN,
Bülent ÇAKIR
2009-2013
2013-2015
Başlama ve Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti
Mısır, insan ve hayvan beslenmesinde, ayrıca endüstride ham madde olarak kullanılan önemli
bir tahıl bitkisidir. Türkiye’de mısırın ekim alanı 2012 yılı itibariyle 622.000 ha, üretimi 4.600.000
ton ve verim 739 kg/da’dır (TUİK, 2012). Ülkemizde hibrit mısır tohumluğunun yaklaşık % 95’ini
yabancı çeşitler oluşturmakta, yerli çeşitlerimizin payı % 5’i geçmemektedir. Bundan dolayı yabancı
çeşitler için her yıl yurtdışına önemli oranda royalite bedeli ödenmektedir.Mısırın günümüzdeki
verim düzeyine yüksek verimli melez mısır çeşitlerinin geliştirilmesi ve modern tarım tekniklerinin
kullanılmasıyla ulaşılmıştır. Klasik ıslah yöntemleriyle, mısırın verim ve kalitesinde önemli artışlar
sağlanmıştır.Mısır bitkisinde ticari bir çeşidin geliştirilmesi klasik bitki ıslahıyla ortalama 10-14 yıl
sürmektedir. Kültür bitkilerinin ıslah çalışmalarında biyoteknolojik yöntemlerin kullanılması önemli
avantajlar sağlamıştır. Son yıllarda mısır ıslah çalışmalarında yoğun olarak kullanılan biyoteknolojik
yöntemlerden birisi, in vitro veya in vivo haploid bitki üretme teknikleridir. Bu tekniklerin
kullanılmasıyla ıslah süreci kısalmakta, ıslah çalışmalarının etkinliği arttırılmakta ve girdi maliyeti
azaltılmaktadır. Mısırın çiçek yapısı monoiktir, erkek ve dişi çiçekler bitkide farklı yerlerde yer
almaktadır. Bu çiçek yapısı nedeniyle bitki yabancı olarak tozlanır. Klasik mısır ıslahında çeşit elde
edilebilmesi için, öncelikle var olan materyalde kendileme yapılarak bitkinin homozigot duruma
getirilmesi gerekmektedir. Homozigotlaştırma işlemi 6-7 yıl sürmesine rağmen kendileme sonucu
erişilen homozigotluk düzeyi yine de % 100 değildir. Mısır bitkisinde % 100 homozigot hatları, invivo haploid bitki üretme tekniği ile kısa bir sürede elde etmek mümkündür.Bu proje kapsamında, invivo maternal haploid tekniği yöntemiyle iki yıl gibi kısa bir sürede % 100 homozigot katlanmış
hatlar geliştirilecektir. Haploid bitki elde etmek için yapılacak çalışmalarda, Hohenheim Üniversitesi
Bitki Islahı Enstitüsü’nde geliştirilmiş olan, adaptasyon kabiliyeti ve haploid embriyo oluşumunu
indükleme oranı yüksek olan RWS X RWK-76 melez inducer genotipi baba (toz verici) olarak
kullanılacaktır. Başlangıç materyali için melezlemede ana (toz alıcı) olarak ise, Doğu Akdeniz
Tarımsal Araştırma Enstitüsü mısır ıslah çalışmaları kapsamında elde edilen F1 melezlerden seçilen
66 adet F2 açılan materyal ve 9 adet ticari çeşitin açıkta tozlanan F2’ döllerinden seçilen birer adet
materyal olmak üzere toplam 75 adet F2 açılan materyal ana (toz alıcı) olarak kullanılacaktır. Bu
kapsamda In-vivo maternal haploid tekniği yöntemiyle İnducer genotiplerle F2 melezleri melezlenerek
haploid tohumlar elde edilecek, bu tohumların çimlendirilmesiyle haploid bitkiler elde edilecek, bu
bitkilere kolchisin uygulamasıyla iki yıl gibi kısa bir sürede % 100 homozigot katlanmış hatlar
geliştirilecektir. Bu geliştirilen hatların birbirlerine olan uzaklık dereceleri ve heterotik grupları 100
adet SSR (simple sequence repeat) primer çifti kullanılarak belirlenecektir. Buradan elde edilecek
verilerin Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü mısır ıslah çalışmalarında kullanılmasıyla hızlı,
güvenli ve çok kısa sürede çeşit ve hatlar geliştirilerek, ıslah çalışmalarının etkinliğinin
arttırılmasında ve maliyetin düşürülmesinde de önemli avantajlar sağlanacaktır.
272
AFA ADI
PROGRAM ADI
:Tahıllar
:Mısır
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TA/03/03/04/003
Karadeniz Bölgesi Mısır Islahı Araştırmaları
Projeyi Yürüten Kuruluş
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Erkan ÖZATA
Hikmet SARIHAN, Ali Beyhan UÇAK
01/01/2009-31/12/2013
Projenin Yıllara Göre Bütçesi
2009: 20.200 TL
2010:21500 TL
2011:25.600 TL 2013:30850 TL
2012: 26450 TL
Bu projede bölgenin mısır ekim alanları için özellikle geleneksel mısır tarımının uygulandığı alanlarda
yerli çeşitlerin yerini alabilecek üstün verimli, geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, hastalık ve zararlılara
dayanıklı, kaliteli melez ve kompozit mısır çeşitleri geliştirerek üreticinin hizmetine sunmak
amaçlanmaktadır.
Karadeniz Bölgesi Mısır Islahı Araştırmaları projesi kapsamında 2013 yılında Enstitü’nün
Çarşamba’da bulunan deneme arazisinde; 2 adet Ana Ürün Tane Mısır ve 1 adet Ana Ürün Silaj Mısırı çeşit
Tescil Denemesi, 1 adet Tane Mısır Verim Denemesi, 2 adet Tane Mısır Ön Verim Denemesi, 2 adet Silajlık
Mısır Ön Verim Denemesi, 1 adet Silajlık Mısır Verim Denemesi, 1 adet ÜMİAP Melez Mısır Verim
Denemesi, 1 adet ÜMİAP Silajlık Mısır Verim Denemesi, 1 adet TMP-2 Progeny Test verim
denemesi
(tane mısır), 1 adet TMP-2 Progeny Test
Verim denemesi (silajlık), 2 adet Özel firma denemesi, Bafra
lokasyonunda ise 2 adet özel firma denemesi olmak üzere toplam 17 adet deneme yürütülmüştür. Denemeler
tesadüf blokları deneme desenine göre 3 veya 4 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Parseller 5 m boyunda, sıra
arası 70 cm, sıra üzeri tane amaçlı verim denemelerinde 20 cm, silajlık verim denmesinde ise 15 cm’ olarak
kurulmuştur. Denemeler 15-16 Mayıs 2013 tarihleri arasında ekilmiş, ekimle birlikte saf olarak 8 kg/da azot,
8 kg/da fosfor, bitkiler diz boyu (yaklaşık 50 cm) olduklarında da 10 kg/da azot uygulanmıştır.
273
Proje Gelişme Raporu Formu
AFA ADI
PROĞRAM ADI
: TAHILLAR
: MISIR
Proje No
Proje Başlığı
Proje Lideri
Proje Yürütücüsü Kuruluş
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/13/A12/P03/001
Orta Anadolu Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları (Maize
Breeding Researchs for Middle Anatolian Region of Turkey)
Mehmet TEZEL
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Gazi ÖZCAN, Dr. Şeref AKSOYAK
01/01/2013 - 31/12/2017 arası
Başlama – Bitiş Tarihleri
93.000 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Raporun İlgili Olduğu Dönem 01/01/2013 ile 31/12/2013 arası
1. Orta Anadolu Bölgesi Tane Mısır Islah Araştırmaları
Proje kapsamında diğer enstitülerden ara materyallerin gelmesi sağlanmıştır. Ara materyal
olarak 2013 yılında Sakarya Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nden çeşitli kendileme kademelerinden
110 adet materyal gelmiştir. Gelen bu materyallerle birlikte önceki yıldan kendileme yapılan
çeşitli kademelerdeki toplam 388 adet materyal tek koçan sırasına ekilerek her sırada en az 3’er
adet kendileme yapılmıştır.
2012 yılında yapmış olduğumuz yoklama melezinden elde ettiğimiz 167 adet yoklama
melezi ile 2 şahit çeşitler 13 x 13 Latis Deneme deseninde 2 sıralı ve 2 tekerrürlü olarak
Sakarya’da yoklama melezi gözlem bahçesi denemesine alınmıştır. Deneme 2 sıra olarak hasat
edilmiştir. Denemede verim ortalaması 1271 kg/da olurken şahitlerin verimleri 1729- 1771 kg/da
arasında değişmiştir. Yoklama melezlerinin ise 826- 1645 kg/da arasında değişmiştir.
Konya ve Sakarya yoklama melezi gözlem bahçesi sonuçlarına göre101 tane hat seçilerek
ileri kademeye aktarılmıştır.
2012 yılında yapmış olduğumuz 5 adet tek melez ve 4 adet şahit çeşitten oluşan ön verim
denemesi 2 sıralı ve 3 tekrarlamalı olarak kurulmuş ve 2 sıra olarak hasat edilmiştir. Denemeden
elde edilen sonuçlara göre denemenin verim ortalaması 1684 kg/da olmuştur. Şahit çeşitlerin
verimi 1419 kg/da ile 1784 kg/da arasında değişmiştir. Tek melezlerin verimleri ise 1636 kg/da ile
1815 kg/da arasında gerçekleşmiştir. Bu ön verim denemesindeki çeşit adayları önümüzde yıl
bölge verim denemesine alınacaktır.
2.
Orta Anadolu Bölgesi Şeker Mısır Islah Araştırmaları
2013 yılında 150 adet şeker mısır materyali yine koçan sırası şeklinde ekilip her sırada en
az 3’er adet kendileme yapılmıştır.
3.
Orta Anadolu Bölgesi Bölge Verim ve Adaptasyon Araştırmaları
Ülkesel Mısır Islah Projesi kapsamında gönderilen 24 adet tek melez ve şahit çeşitten
oluşan bölge verim denemesi (ÜMİAP1), 3 sıralı ve 3 tekrarlamalı olarak kurulmuş ve 2 sıra
olarak hasat edilmiştir. Denemeden elde edilen sonuçlara göre denemenin verim ortalaması 1486
kg/da olmuştur. Şahit çeşitlerin verimi 1487 kg/da ile 1969 kg/da arasında değişmiştir. Tek
melezlerin verimleri ise 913 kg/da ile 1816 kg/da arasında gerçekleşmiştir.
Önerilen Değişiklikler: Ziraat Yüksek Mühendisi Ramazan Çağatay ARICI’nın projeye
eklenmesi.
274
AFA ADI
PROĞRAM ADI
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
: Tahıllar
: Mısır
Proje No
Proje Başlığı
Projeyi Yürüten Kuruluş
Projeyi Destekleyen Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
TAGEM/TBAD/12/A12/P03/01-007
Ülkesel Mısır Hatlarının Kuraklığa
Toleranslarının Belirlenmesi
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma
Enstitüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel
Müdürlüğü
Gazi ÖZCAN
Mehmet TEZEL
R.Çağatay ARICI
Fatih ÖZDEMİR
Dr.Ali Fuat TARI
Dr.Ahmet GÜNEŞ
Şaban IŞIK
Dr. Şeref AKSOYAK
Başlama – Bitiş Tarihleri
Projenin Toplam Bütçesi
2012 - 2014
2012 – 8.000 TL
2013 – 18.000 TL
2014 – 14.000 TL
Proje Özeti:
Proje, 2013 yılı Grup kararı doğrultusunda bütçesiz olarak 1 yıl süre ile uzatılmıştır. 2013
Yılında projeye materyal temini amacıyla hat çoğaltımı yapıldığından herhangi bir çalışma
yapılmamıştır.
Önerilen Değişiklikler:
Dr. Ahmet GÜNEŞ’in projeden çıkarılması.
275
Ek-1(Devam eden Proje)
AFA ADI: Tahıllar
PROGRAM ADI: Mısır
Proje No : TAGEM/TA/07/07/03/001
Proje Adı: Ege Bölgesi Mısır Islah Araştırmaları
Alt Proje: Silajlık Mısır Çeşit Geliştirme Islahı
Yürütücü Kuruluş: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
İşbirliği Yapılan Kuruluş:
Proje Başlama ve Bitiş Tarihi : 2012-2016 (Sürekli)
Projenin Toplam Bütçesi (TL):
2013 Bütçesi: 3.800 TL
Proje Yürütücüleri:
Dr. Hüseyin ÖZPINAR
Uzm. Ergül AY
Uzm. Ali Alptekin ACAR
Uzm. Serhat AKSU
Dr. Firdevs NİKSARLI İNAL
Uzm. Yasemin AKSU
Proje özeti:
- Alt Proje: Silajlık Mısır Çeşit Geliştirme Islahı a) Kendilenmiş hat geliştirme çalışmaları: Kendileme
programında bulunan 269 adet değişik kademedeki ıslah materyalinin 259 adedinde kademe ilerlemesi
sağlanmıştır.
S3 kademelerinde, 37 adet ara kademe hattı ile farklı heterotik grupta 2 tester (FRMo-17 ve FRB-73)
kullanılarak ve ekimde zaman izolasyonu uygulanarak 2 adet top-cross test melezi çalışması
yapılmıştır.
2012 yılında 2 farklı tester ile yapılan yoklama melezinden elde edilen 26 adet ileri kademe (S 3-S5)
hattı; 13 adet standart ile 2 adet yoklama melezi gözlem bahçesi kurulup değerlendirilmiştir.
Bir önceki sene yoklama melezlerinde seçilen 9 hat ile yarım diallel melezleme yapılarak özel
kombinasyon testi için tohumlar elde edilmiştir.
Özel kombinasyon ana ürün silaj verim denemesi, 2012 yılında elde edilen 12 adet melez
kombinasyonu ve 4 adet standart çeşit ile kurulmuş ve değerlendirilmiştir
b) Verim denemeleri: Koordinatörlüğünü STAEM’in yaptığı ÜMIAP kapsamında;
28 adat çeşit adayı ve 3 standart çeşidi kapsayan 1 adet ana ürün tane çeşit verim denemesi ve 13 adat
çeşit adayı ile 3 adet standart çeşidi içeren bir adet 2. ürün silajlık mısır çeşit verim denemesi “Ege
Lokasyonu” olarak Enstitümüz arazisinde kurulup değerlendirilmiştir.
Diğer çalışmalar: Üretim/yenileme çalışmaları kapsamında ana üründe 7 adet BGK materyalinde
tohum çoğaltma işlemi gerçekleştirilmiştir.
DEVAM EDEN PROJE(GELİŞME RAPORU)
AFA ADI:Tahıllar
PROGRAM ADI:Mısır
Proje No
Proje Adı
Projeyi Yürüten Kuruluş
TAGEM/TA/
Ülkesel Mısır Entegre Ürün Yönetimi Ana Ürün Bölge Verim Denemeleri
(Diyarbakır Lokasyonu )
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
276
Projeyi
Destekleyen Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Kuruluş
Şehmus ATAKUL
Proje Yürütücüsü
Şehmus ATAKUL, Şerif Kahraman , Sevda KILINÇ
Yardımcı Araştırmacılar
2013-2017
Başlama ve Bitiş Tarihi
Proje Özeti:
Materyal ve Metot: Deneme, GAP Uluslar arası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü
deneme arazisinde 2013 yıllında yürütülmüştür.
Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Parseller ;
sıra arası 70 cm. ve sıra üzeri 20 cm. olacak şekilde 3 sıralı ve 5 m. uzunluğunda oluşturulmuştur.
Araştırmadan elde edilen sonuçlar JMP istatistik paket programı kullanılarak varyans analizine
tabi tutulmuş, ortalamalar arasındaki fark LSD (%5)’e göre yapılmıştır.
Alınan gözlemler; Çiçeklenme gün sayısı, Bitki boyu, İlk koçan yüksekliği, Hasat nemi,
Tane/koçan oranı, Bin tane ağırlığı ve Tane verimi.
ÜLKESEL MISIR ENTEGRE ÜRÜN YÖNETİMİ ANA ÜRÜN MELEZ GÖZLEM
BAHÇESİ (ANTALYA-EGE F1)
Deneme 16 çeşit/çeşit adayı ile Materyal ve metoduna uygun olarak ekimi yapılmıştır.
%50 Çiçeklenme gün sayısı bakımından değerlerin 72,00 gün ile 74,67 gün arasında değiştiği,
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri ANT-11101
(74,67 gün) ve en düşük değeri ise EGE 11 (72,00 gün) hattı almıştır.
Tane/Koçan özelliği bakımından değerlerin % 89,85 ile % 83,87 arasında değiştiği,
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri ANT 12581
ve en düşük değeri ise EGE 9 hattı almıştır.
1000 tane özelliği bakımından değerlerin 331,67 g ile 261,10 g arasında değiştiği, çeşit/hatlar
kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri P31A34 ve en düşük
değeri ise ANT-11101 hattı almıştır.
Bitki boyu özelliği bakımından değerlerin 318,00 cm ile 214,50 cm arasında değiştiği,
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri EGE-9 ve en
düşük değeri ise ANT11101 hattı almıştır.
İlk Koçan Yüksekliği özelliği bakımından değerlerin 156,33 cm ile 85,83 cm arasında
değiştiği, çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri
EGE-6 ve en düşük değeri ise ANT11125 hattı almıştır.
Tane nemi özelliği bakımından değerlerin % 11,80 ile % 7,5 arasında değiştiği, çeşit/hatlar
kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri EGE-6 ve en düşük
değeri ise ANT11101 hattı almıştır.
Verim özelliği bakımından değerlerin 1079,70 kg/da ile 719,04 kg/da arasında değiştiği,
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri P31G98 ve
en düşük değeri ise ANT11125 hattı almıştır.
ÜLKESEL MISIR ENTEGRE ÜRÜN YÖNETİMİ ANA ÜRÜN VERİM DENEMESİ
Deneme 27 çeşit/çeşit adayı ile Materyal ve metoduna uygun olarak ekimi yapılmıştır.
%50 Çiçeklenme gün sayısı bakımından değerlerin 74,33 gün ile 63,00 gün arasında değiştiği,
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri ADA 10.15
ve en düşük değeri iseSASA-76 hattı almıştır.
Tane/Koçan özelliği bakımından değerlerin % 91,42 ile % 78,57 arasında değiştiği,
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri ADA 11.17
ve en düşük değeri ise SASA-5 hattı almıştır.
1000 tane özelliği bakımından değerlerin 395,00 g ile 247,00 g arasında değiştiği, çeşit/hatlar
kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri SASA-5 ve en düşük
değeri ise SASA-95 hattı almıştır.
Bitki boyu özelliği bakımından değerlerin 363,17 cm ile 260,67 cm arasında değiştiği,
277
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri SASA-5 ve en
düşük değeri ise SASA-76 hattı almıştır.
İlk Koçan Yüksekliği özelliği bakımından değerlerin 169,00 cm ile 96,50 cm arasında
değiştiği, çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri
ADA 10.15 ve en düşük değeri ise ADA 11.22 hattı almıştır.
Tane nemi özelliği bakımından değerlerin % 11,83 ile % 8,10 arasında değiştiği, çeşit/hatlar
kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri SASA-5 ve en düşük
değeri ise ADA 6.13 hattı almıştır.
Verim özelliği bakımından değerlerin 1318,91 kg/da ile 685,42 kg/da arasında değiştiği,
çeşit/hatlar kendi aralarında %1, düzeyinde önemli farklılık gösterdiği ve en yüksek değeri SASA95 ve
en düşük değeri ise SASA-5 hattı almıştır.
DEVAM EDEN PROJELER (GELİŞME RAPORU)
AFA ADI
: SICAK İKLİM TAHILLARI
PROGRAM ADI : MISIR
Proje No:
TAGEM/TBAD/12/A12/P03/02-001
Proje Başlığı
Ülkesel Mısır Islah Projesi
Kahramanmaraş Koşullarına Uygun Tane ve Silajlık Mısır Çeşitlerinin
Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Yardımcı Araştırmacılar
Muzaffer ÖZDEMİR (Bayram Ali ARIKAN
Başlama – Bitiş Tarihleri
2012-2016 (2013 2. Yılı)
Projenin Toplam Bütçesi
17.000 TL
Cafer Hakan YILMAZ (Nedim ACAR)
Proje Özeti: Ülkemizde olduğu gibi Kahramanmaraş İlimizde de mısır ekim alanlarının neredeyse
tamamına yakını yerli olmayan mısır tohumluğu ekimi yapılarak üretimi gerçekleştirilmektedir. Bu
durumda tatminkâr bir verim ve iyi kalitede mısır çeşidi geliştirmek kaçınılmazdır. Bu gerekçeler
ışığında mısır tohumluğu geliştirme çalışmaları başlatılmıştır. 2013 yılı mısır yetiştirme döneminde
Ülkesel Mısır Islah Projesi çatısı altında ıslah edilerek koordinatör kuruluş Sakarya Mısır Araştırma
İstasyonu Müdürlüğünce paket olarak gönderilen bazı tane ve silajlık mısır çeşit adaylarının
Kahramanmaraş koşullarında performans ve bölge şartlarına uygun tane mısır ve silajlık mısır
çeşitlerinin belirlenmesi çalışmaları gerçekleştirilmiştir.
Koordinatör Sakarya Mısır Araştırma İstasyon Müdürlüğünce gönderilen tane mısır
materyali toplam 31 adet olup, 27 adet çeşit adayı ile 4 adet kontrol standart mısır çeşididir. Silajlık
mısır materyali 15 adet olup, 12 adet çeşit adayı ile 3 adet kontrol standart mısır çeşididir.Deneme,
tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Parseller sıra arası 70 cm ve
sıra üzeri 20 cm olacak şekilde 3 sıralı ve 5 m uzunluğunda oluşturulmuştur. Ekim 10 Mayıs 2013
tarihinde elle yapılmıştır. Tane mısır denemesi, 02 Ekim 2013 tarihinde, Silajlık Mısır denemesi ise 23
Ağustos tarihinde hasat edilmiştir. Ölçüm ve tartımlar yapılarak, elde edilen veriler JMP programında
istatistiksel analize tabi tutulmuştur.
Tane mısır dekara verimi bakımından elde edilen sonuçlar incelendiğinde; SASA-76 çeşit
adayı 1541 kg/da ile denemenin en verimlisi olurken sırasıyla SASA-61, ADA 8.6, ADA 11.7 ADA
278
11.20, SASA 5, ADA 9.2 takip etmiştir..
Silaj mısır dekara yeşil ot verimi bakımından elde edilen sonuçlar incelendiğinde; en yüksek
değer 8,252 ton/da ile kontrol çeşitleri olan BURAK ve 8,236 ton/da ile SAMADA-07 çeşitlerinden
elde edilirken en düşük verim ise 6,460 ton ile SASA 11 çeşidinden elde edilmiştir. Ancak TTM 201129, SASA 14, ADA 11.17, TTM 2011-28 çeşit adayları diğer kontrol çeşidi olan P31Y43 çeşidinden
ve ortalamadan yüksek yeşil ot verimine sahip olmuşlardır.
Proje Gelişme Raporu Formu
PROJE BAŞLIĞI
Güneydoğu Anadolu Bölgesine Uygun Tane ve Silajlık Mısır
Çeşitlerinin Belirlenmesi (Şanlıurfa Lokasyonu)
PROJE NUMARASI
TAGEM/TA/09/07/03/005
PROJE LİDERİ
Timuçin TAŞ
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ
KURULUŞ
RAPORUN İLGİLİ OLDUĞU
DÖNEM
GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
01/01/2013 ile 31/12/2013 arası
Proje Özeti: : Bu proje kapsamında 3 ayrı deneme yürütülmüştür. Bu denemeler ÜMIAP
Melez Mısır Tane Verim Denemesi, ÜMIAP Silaj Mısır Verim Denemesi ve Yoklama Melezi Gözlem
Bahçesidir. Bu denemeler, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak enstitümüz Talat
Demirören Araştırma İstasyonunda yürütülmüştür. Ekimler 21.06.2013 tarihinde yapılmıştır. Hasatlar
ise tane mısır için 11.11.2013 tarihinde, silaj mısır için tanede süt çizgisi 1/2-1/3 olduğu dönem
yapılmıştır. Yapılan toprak tahlilinin akabinde denemede uygulanacak gübre, 25 kg/da saf azota (10
kg/da N ekimden hemen önce 20.20.0 formunda, 15 kg/da N ise %33 A.N. formunda üst gübre olarak)
ve 10 kg /da saf fosfora (tamamı ekimden hemen önce 20.20.0 formunda) tamamlanmış olup, karık
usulü olarak tane mısır denemeleri 7 defa, silaj mısır denemesi ise 6 defa sulanmıştır. Dar ve geniş
yapraklı yabancı otlar ve zararlılara karşı kimyasal mücadele yapılmıştır. Ekimde parsel büyüklüğü
tane mısır ve silaj denemelerinde; 5 m x 0.7 m x 4 sıra = 14 m2 olarak, hasatlar ise 7 m2 (2 sıra)
alandan yapılmıştır. Ekimde sıra arası 70 cm. ve sıra üzeri 20 cm olarak gerçekleşmiştir. Silaj
denemesinde ise ekimde sıra üzeri mesafe 15 cm olarak ayarlanmıştır. Tane mısır denemelerinde, tane
verimi yanında çeşitlerin; Çiçeklenme gün sayısı, bitki boyu, koçan yüksekliği, hasatta tane nemi ve
tane/koçan oranı gibi özellikler incelenmiştir. Silaj denemesinde ise silaj verimi yanında kuru madde
oranı, bitki boyu, koçan/bitki oranı, yaprak/sap oranı ve kalite analizleri( ADF, NDF, HAM
SELÜLOZ) gibi parametrelere bakılmıştır.
1. Başlıca Faaliyetlerin Gerçekleşme Durumu:
Dönem Bulguları:
A) ÜMIAP–TANE MISIR VERİM DENEMESİ; Deneme materyali olarak Koordinatör Enstitü
(Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü) tarafından gönderilen 31 adet çeşit/çeşit adayı
kullanılarak deneme kurulmuştur. Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak
enstitümüze ait Talat Demirören Araştırma İstasyonunda yürütülmüştür. Ekim 21.06.2013 tarihinde,
hasat ise 11.11.2013 tarihinde yapılmıştır. Denemede 25 kg/da saf azot (10 kg/da ekimden hemen önce
20.20.0 formunda, 15 kg/da saf N ise boğaz doldurma ile birlikte %33 AN formunda) ve 10 kg /da saf
P (tamamı ekimden hemen önce 20.20.0 formunda) uygulanmış olup karık usulü olarak 7 kez sulama
yapılmıştır. Dar ve geniş yapraklı yabancı otlar ve zararlılara karşı kimyasal mücadele yapılmıştır.
Ekimde parsel büyüklüğü 5 m x 0.7 m x 4 sıra = 14 m2 olarak ayarlanmıştır. Hasatlar ise 7 m2 (2 sıra)
279
alandan yapılmıştır. Ekimde sıra arası 70 cm ve sıra üzeri 20 cm olarak gerçekleşmiştir. Toplam 31
çeşit/çeşit adayından oluşan ikinci ürün tane mısır uyum denemesinde belirlenen tane verimi ve bazı
bitkisel özelliklere ilişkin ortalama değerler ve LSD testi sonucu oluşan gruplar Çizelge 1'de
verilmiştir. Tane verimi yanında çeşitlerin Çiçeklenme gün sayısı, Bitki boyu, Koçan yüksekliği,
Hasatta tane nemi ve Tane/koçan oranı, Hasatta bitki sayısı ve Hasatta koçan sayısı gibi özellikler
incelenmiştir. Çeşitler arasında incelenen tüm özellikler ve tane verimi bakımından istatistiksel olarak
önemli farklılıklar saptanmıştır. En yüksek tane verimi SASA-97 (1287 kg/da) hattından alınırken en
düşük tane verimi ADA-6.13 (707 kg/da) hattından elde edilmiştir.
B) ÜMIAP-SİLAJ MISIR VERİM DENEMESİ; Deneme materyali olarak Koordinatör Enstitü
(Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü) tarafından gönderilen 13 adet çeşit/çeşit adayı
kullanılarak deneme kurulmuştur. Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak
Enstitümüz Talat Demirören Araştırma İstasyonunda yürütülmüştür. Ekim 21.06.2013 tarihinde, hasat
ise çeşitlere göre farklılıklar göstermekle beraber; Mısır tanesi 1/2-1/3 süt seviyesine geldiğinde
yapılmıştır. Denemede 25 kg/da saf azot (10 kg/da ekimden hemen önce 20.20.0 formunda, 15 kg/da
saf N ise %33 AN formunda) ve 10 kg /da saf P (tamamı ekimden hemen önce 20.20.0 formunda)
uygulanmış olup karık usulü olarak 6 kez sulama yapılmıştır. Dar ve geniş yapraklı yabancı otlar ve
zararlılara karşı kimyasal mücadele yapılmıştır. Parsel büyüklüğü ekimde; 5 m x 0.7 m x 4 sıra = 14
m2 olarak ayarlanmış olup, ekimde sıra arası 70 cm., sıra üzeri 15 cm olacak şekilde gerçekleşmiştir.
Hasat ise 7 m2 (2 sıra) alandan gerçekleştirilmiştir. Silaj verimi yanında çeşitlerin, Çiçeklenme gün
sayısı(gün), Kuru madde oranı(%), Bitki boyu(cm), Koçan/bitki oranı(%), Yaprak/sap oranı(%), Bitki
sayısı(adet), Koçan sayısı(adet) ve Kalite değerlerine bakılmıştır. Toplam 13 çeşit/çeşit adayından
oluşan ikinci ürün silajlık mısır uyum denemesinde belirlenen silaj verimi ve bazı bitkisel özelliklere
ilişkin ortalama değerler ve LSD testi sonucu oluşan gruplar Çizelge 2'de verilmiştir. En yüksek silaj
verimi SAMADA-07 (7711 kg/da) hattından alınırken en düşük silaj verimi ADA 11.15 (5906 kg/da)
hattından alınmıştır.
C) YOKLAMA MELEZİ GÖZLEM BAHÇESİ; Deneme materyali olarak Koordinatör Enstitü
(Sakarya Mısır Araştırma İstasyonu Müdürlüğü) tarafından gönderilen 100 adet çeşit/çeşit adayı
kullanılarak deneme kurulmuştur. Deneme, Latis deneme desenine göre 2 tekerrürlü olarak Enstitümüz
Talat Demirören Araştırma İstasyonunda yürütülmüştür. Ekim 21.06.2013 tarihinde, hasat ise
11.11.2013 tarihinde yapılmıştır. Denemede 25 kg/da saf azot (10 kg/da ekimden hemen önce 20.20.0
formunda, 15 kg/da saf N ise %33 AN formunda) ve 10 kg /da saf P (tamamı ekimden hemen önce
20.20.0 formunda) uygulanmış olup karık usulü olarak 7 kez sulama yapılmıştır. Dar ve geniş yapraklı
yabancı otlar ve zararlılara karşı kimyasal mücadele yapılmıştır. Parsel büyüklüğü ekimde; 5 m x 0.7
m x 2 sıra = 7 m2 olarak ayarlanmış olup, ekimde sıra arası 70 cm., sıra üzeri 20 cm olacak şekilde
gerçekleşmiştir. Hasat ise 7 m2 (2 sıra) alandan gerçekleştirilmiştir. Tane verimi yanında çeşitlerin,
Çiçeklenme gün sayısı, Bitki boyu(cm), Koçan yüksekliği(cm), Hasatta tane nemi(%), Tane/koçan
oranı(%), Hasatta bitki sayısı(adet) ve Hasatta koçan sayısı(adet) gibi özellikler incelenmiştir. Toplam
100 çeşit/çeşit adayından oluşan ikinci ürün yoklama melezi denemesinde belirlenen tane verimi ve
bazı bitkisel özelliklere ilişkin ortalama değerler ve LSD testi sonucu oluşan gruplar Çizelge 3'de
verilmiştir. Çeşitler arasında incelenen tüm özellikler ve tane verimi bakımından istatistiksel olarak
önemli farklılıklar saptanmıştır. En yüksek tane verimi SYM-330 (1527 kg/da) hattından alınırken en
düşük tane verimi SYM-434 (188 kg/da) hattından alınmıştır.
Denemelere Ait Bazı Özelliklere İlişkin Ortalama Değerler İle LSD Testi Grupları
Çizelge 1. 2013 Yılı ÜMIAP-Tane Mısır Verim Denemesine ait Bazı Özelliklere İlişkin Ortalama
Değerler ile LSD testi Grupları
280
ADA 6.13
ADA 8.6
ADA 9.2
ADA 10.15
ADA 11.7
ADA 11.14
ADA 11.17
ADA 11.19
ADA 11.20
ADA 11.22
SASA-5
SASA-22
SASA-41
SASA-61
SASA-67
SASA-70
SASA-71
SASA-75
SASA-76
SASA-77
SASA-84
SASA-85
SASA-87
SASA-90
SASA-95
SASA-96
SASA-97
P.31G98
P.31A34
DKC6589
ADA 523
54,66
52
55,33
53,33
54,66
52,33
54,33
52,33
53,33
52,66
53
51,33
52
52,33
50,66
51,66
52
51,33
52,66
51,66
50,66
53,33
53
51,33
52,33
51
51
50,33
53
51,33
49
3,92
-
274,33 d-ı
293,66 b-e
272 d-ı
304,66 a-c
284,33 c-f
271,66d-ı
292,33 b-e
256,66 h-j
282 c-g
246j-k
323,33 a
282,66 c-g
243,66 j-k
273 d-ı
269 f-ı
313,66 a-b
286,66 c-f
261,33 g-j
257,66 h-j
252 ı-j
279 d-h
293,33 b-e
281,33 d-g
228,66 k
294 b-d
273d-ı
271 e-ı
288 c-f
273,66 d-ı
266 f-j
274 d-ı
5,08
22,94**
120,66 c-h
116,66 d-h
108,66 h-k
144,66 b
125 c-f
116,33 d-ı
120,33 c-h
113,33 e-ı
112,66 f-ı
92,66 l-m
158,66 a
122 c-g
104,66 ı-l
108 h-k
126 c-e
125,33 c-f
125,33 c-f
122,33c-g
97,66 k-n
91 m-n
111 g-j
129 c-d
114,33 e-ı
98 j-n
119,33 d-h
109,33 g-k
88,66 n
121 c-h
103,66 ı-m
94 l-n
133 b-c
7,00
13,18**
21,56 b-h
22,93 b-e
20,56 d-ı
20 e-ı
21,30 c-ı
19,90 e-ı
19,20 f-j
21,80 b-h
22,83b-e
22,36 b-e
22 b-g
19,36 f-j
20,80 d-ı
22,06 b-g
26,33 a
20,86 d-ı
22,26 b-f
24,53 a-b
22,16 b-f
20,40 e-ı
21,16 c-ı
23,63 a-d
23,03 b-e
21,06 d-ı
19,96 e-ı
20,03 e-ı
18,76 h-j
18,93 g-j
24,33 a-c
18,13 ı-j
16,30 j
9,13
3,16**
0,84
0,83
0,85
0,85
0,83
0,82
0,81
0,82
0,84
0,83
0,84
0,83
0,84
0,86
0,84
0,83
0,83
0,83
0,82
0,82
0,83
0,83
0,85
0,83
0,83
0,85
0,88
0,83
0,85
0,85
0,83
3,57
-
707,36 k
928,46 c-ı
946,45 c-g
1209,66 a-b
962,53 c-f
892,90 d-k
855,36 e-k
746,45 ı-k
1112,18 a-c
918,30 d-j
1187,55 a-b
742,47 ı-j
974,74 c-e
767,74 g-k
1073,14 b-d
943,18 c-g
805,13 e-k
750,64 h-k
1113,20 a-c
940,89 c-g
854,24 e-k
716,20 k
814,12 e-k
813,52 e-k
763,47 g-k
983,65 c-e
1287,55 a
732,13 j-k
893,30 d-k
776,62 f-k
939,25 c-h
12,75
189,20**
44,33
41,33
42,00
45,33
45,00
44,00
44,00
43,33
36,00
48,00
42,33
40,33
44,33
44,33
44,67
43,00
48,00
46,67
44,00
44,67
49,33
42,67
44,67
44,67
43,67
41,33
48,00
45,00
46,00
42,00
45,33
Hasatta Koç.
Sayısı(adet)
Hasatta Bitki
Sayısı(adet)
Tane Verimi(kg/da)
Tane/Koçan Oranı(%)
Hasat Nemi(%)
İlk koçan
Yüksekliği(cm)
Bitki Boyu(cm)
% 50 Çiçeklenme (Gün)
ÇEŞİT
Sıra no
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
CV
LSD
45,33
44,33
37,67
48,00
45,00
42,67
44,67
41,33
37,33
39,67
44,67
43,33
45,67
45,67
46,00
46,33
48,00
48,67
46,00
46,67
50,33
45,33
41,67
44,67
42,67
42,00
47,00
45,33
43,67
42,33
46,67
Çizelge 2. 2011 Yılı ÜMIAP-Silaj Mısır Verim Denemesine ait Bazı Özelliklere İlişkin
Ortalama Değerler ile LSD testi Grupları
281
53,75ab
7711,42 a
48,66 c
311,66 a-d
28,19 de
49,34 a
51,72bc
7568,57 ab
51,66 b
297 de
33,70 b-d
25,57e
34,66e
7097,61 a-c
46,66 d
292,66 e
31,06 c-e
41,84 b
52,58a-c
7096,66 a-c
52,66 a
48,66 c
50,66 b
48,33 c
52,56 a
48,66 c
52,33 a
51,66 ab
50,33 b
1.88
1,58**
297 de
315 a-c
301,33 b-e
293,33 e
300,66 c-e
311,66 a-d
291,66 e
316,66 ab
314,33 a-c
3
15,42**
31,77 c-e
41,08 a
32,84 b-e
37,44 ab
31,52 c-e
32,75 b-e
31,49 c-e
27,77 e
34,28 bc
10.10
5,58**
38,56 bc
28,16 e
26,29 e
41,89 b
41,72 b
39,17 bc
34,20 d
46,42 a
39,18 bc
6
3,79**
45,40b-e
41,30c-e
45,31b-e
49,05b-d
50,39bc
64,18a
38,16de
44,20b-e
55,62ab
15
11,80**
6884,76 b-d
6718,57 c-e
6574,76 c-f
6400,47 c-f
6191,90 d-e
6174,76 d-f
6085,71 d-f
6073,80 ef
5906,66 f
7.15
8,00**
Koçan Sayısı
36,99 cd
Bitki Sayısı
33,20 b-e
Kuru Madde
oranı(%)
320 a
Bitki Boyu(cm)
52,33 a
% 50 Çiçek. (gün)
Silaj Verimi(kg/da)
5
6
7
8
9
10
11
12
13
CV
LSD
Yaprak/Sap oranı
3
4
SAMADA07
TTM-201129
BURAK
TTM-201128
P.31Y43
SASA-11
SASA-14
SASA-13
SASA-39
SASA-31
SASA-96
ADA11.7
ADA11.15
Koçan/Bitki oranı
2
Ç E Ş İ T
Sıra No
1
50
60
56
48
62
54
47
44
49
56
46
44
45
53
49
42
59
53
54
62
53
58
62
48
59
47
Çizelge 3. Silaj Denemesine Ait Kalite Ortalama Değerleri ile LSD testi Grupları
Sıra
no
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
CV
LSD
ADF(%)
NDF(%)
ADL(%)
HAM
SELÜLOZ(%)
HAM KÜL(%)
282
Bitki
Boyu(cm)
İlk koçan
Yüksekliği
(cm)
Hasat
Nemi(%)
Tane/Koça
n
Oranı(%)
Tane
Verimi(kg/
d
Hasatta
Bitki
Sayısı(adet
Hasatta
)
Koç.
Sayısı(adet
)
SYM-301
SYM-302
SYM-303
SYM-304
SYM-306
SYM-308
SYM-309
KERMESS
SYM-311
SYM-313
SYM-314
SYM-315
SYM-319
SYM-320
SYM-323
SYM-330
KAYRAS
SYM-343
SYM-345
SYM-346
SYM-347
SYM-348
SYM-350
SYM-356
SYM-357
SYM-358
KALUMET
SYM-359
SYM-360
SYM-365
SYM-366
SYM-367
SYM-370
SYM-374
SYM-379
SYM-384
KATONE
SYM-385
SYM-386
SYM-387
SYM-389
SYM-392
SYM-403
SYM-404
SYM-408
% 50
Çiçeklenm
e (Gün)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
ÇEŞİT
Sıra no
Çizelge 4. 2013 Yılı Yoklama melezi gözlem bahçesi denemesinde belirlenen Tane Verimi ve Bazı
Özelliklere İlişkin Ortalama Değerler ile LSD testi Grupları
48,50 hı
47,50 jk
49,50 fg
48,50 hı
50,50 de
49,50 fg
51,50 bc
51,50 bc
49,50 fg
48,50 hı
50,50 de
49,50 fg
51,50 bc
49,50 fg
49,50 fg
51,50 bc
50,50 de
51,50 bc
49,50 fg
48,50 hı
50,50 de
48,50 hı
49,50 fg
50,50 de
49,50 fg
48,50 hı
49,50 fg
48,50 hı
50,50 de
51,50 bc
50,50 de
48,50 hı
47,50 jk
49,50 fg
51,50 bc
50,50 de
52,50 a
50,50 de
51,50 bc
52 ab
51,50 bc
50,50 de
48,50 hı
48,50 hı
49,50 fg
277b-g
262h-v
268e-n
270d-k
269d-l
266f-r
271c-k
259ı-z
267e-o
259ı-z
262,50h-v
266,50f-q
258j-z
259,50ı-y
263,50g-t
267e-p
275b-h
296a
255l-\
210]
255l-\
262-v
217,50]
250s-\
253o-\
261,50h-w
287,50ab
251,50r-\
258j-z
250,50s-\
258j-z
262h-v
259,50ı-y
252p-\
253o-\
266,50f-q
277,50b-g
250,50s-\
250s-\
244,50z-\
259ı-z
260ı-y
254m-\
253,50n-\
264,50g-s
122,50a-c
127ab
116b-f
96,50l-v
107d-n
102,50f-q
95,50m-v
88r-x
109,50c-m
94n-v
96l-v
99ı-u
93n-w
106,50d-n
98,50j-u
111c-k
95,50m-v
136,50a
98,50j-u
83,50v-x
109,50c-m
102f-r
87t-x
88r-x
93,50n-w
106d-o
77x-y
90,50q-x
93,50n-w
91p-x
98k-u
113,50b-h
90q-x
107d-n
98k-u
107d-n
99,50h-u
96,50l-v
101,50g-s
103f-q
92o-w
93,50n-w
102f-r
98k-u
103,50f-q
17,25
17,85
17,80
17,60
16,85
17,50
17,75
16,85
17,65
17,20
17
18,05
18,45
19,45
21,20
19,55
20,10
20,05
18,50
18,55
18
18,40
18,30
17,70
19,30
20,34
17,90
17,75
18,10
19,10
19,10
19,05
19,20
18,25
19,25
18,75
17,60
17,65
18,15
18,30
19,70
19,25
17
16,85
16,55
0,86a-j
0,87a-h
0,87a-f
0,87a-f
0,88a-e
0,80h-u
0,82c-r
0,86b-k
0,83c-p
0,85b-n
0,82e-s
0,86b-l
0,88a-c
0,84b-o
0,86b-l
0,80j-u
0,83c-q
0,84b-o
0,83c-p
0,84b-o
0,87a-f
0,87a-g
0,88a-e
0,84b-o
0,81f-s
0,90ab
0,86b-l
0,88a-d
0,83c-p
0,84b-p
0,83c-q
0,85b-m
0,84b-o
0,86a-ı
0,86a-j
0,79n-u
0,83c-p
0,87a-h
0,86b-k
0,81g-u
0,83c-p
0,86b-l
0,85b-m
0,75tu
0,84b-o
1067c-n
884ı-[
1125b-h
1097c-l
1068c-n
997c-u
949f-x
1519a
953f-x
1087c-m
960e-w
875j-\
1056c-p
1135b-h
931g-x
1527a
1178b-f
1077c-m
764U-b
826p- .
867k-]
915h-x
592a-f
1191b-e
1101c-k
1153b-g
666,8[-f
1098c-l
470e-g
809R-a
951f-x
807R-a
620 ^- f
1080c-m
501d-g
789S-a
1214b-d
1066c-o
1037c-r
853m-^
1092c-l
921g-x
814q-.
980d-v
939g-x
38
42
39
42
43
47
42
48
46
49
41
32
38
41
47
53
37
43
34
41
35
45
31
46
41
47
26
42
33
35
32
37
50
42
31
40
43
38
41
41
45
39
36
46
34
48
47
49
45
50
49
52
53
43
49
43
37
41
45
43
63
38
50
37
40
39
48
35
47
45
38
33
41
31
34
32
40
32
46
29
43
44
42
40
43
47
38
43
47
46
283
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
SYM-409
SYM-415
SYM-418
SYM-424
SYM-425
SYM-426
SYM-431
SYM-434
SYM-435
KOPİAS
SYM-436
SYM-438
SYM-439
SYM-441
SYM-442
SYM-443
SYM-444
SYM-445
SYM-449
SYM-450
SYM-451
SYM-452
SYM-453
SYM-454
SYM-456
SYM-457
SYM-460
EGEYM-12
EGEYM-13
EGEYM-16
EGEYM-23
EGEYM-27
EGEYM-29
EGEYM-32
EGEYM-33
EGEYM-50
EGEYM-54
EGEYM-55
DKC5589
EGEYM-60
EGEYM-62
EGEYM-65
EGEYM-67
EGEYM-75
EGEYM-78
EGEYM-80
EGEYM-87
EGEYM-89
ADA-313
EGEYM-126
EGEYM-143
EGEYM-147
EGEYM-226
51,50 bc
51,50 bc
50,50 de
50,50 de
51 cd
48,50 hı
49 gh
52 ab
50 ef
51 cd
49 gh
49 gh
51 cd
48 ıj
49 gh
52 ab
51 cd
50 ef
51 cd
52 ab
51 cd
50 ef
49 gh
50 ef
49 gh
48 ıj
49 gh
51 cd
50 ef
51 cd
52 ab
50 ef
49 gh
48 ıj
49 gh
49 gh
50 ef
51 cd
49 gh
48 hı
50 ef
51 cd
50 ef
49 gh
48 hı
47 k
49 gh
51 cd
52 ab
51 bc
50 ef
49 gh
48 ıj
264,50g-s
248v-\
252,50p-\
253o-\
254m-\
240,50\
256,50k-[
246y-\
260ı-y
284a-d
285a-c
279,50b-f
261,50h-w
261h-x
249,50t-\
248,50u-\
272c-j
267e-o
267,50e-o
269e-m
265f-r
247w-\
250s-\
251,50r-\
261h-x
261,50h-w
240,50\
266,50f-q
271c-k
273b-ı
257k-z
266f-r
262h-v
258j-z
258,50ı-z
252p-\
262,50h-v
254n-\
246,50x-\
256,50k-[
262h-v
263,50g-t
252q-\
258j-z
249t-\
258j-z
259ı-z
253,50n-\
267e-p
260,50h-y
263g-u
281a-e
260,50h-y
93,50n-w
86,50u-x
98,50j-u
91,50p-w
111c-k
86,50u-x
88r-x
98,50j-u
110c-l
112,50c-j
109c-m
67y
109c-m
109,50c-m
107d-n
98k-u
113b-ı
120b-d
101g-t
96l-v
110c-l
89,50q-x
96l-v
97k-v
120b-d
102f-r
87t-x
98,50j-u
113b-ı
116b-f
100g-u
105e-p
122bc
107d-n
97,50k-v
94n-v
93,50n-w
87,50s-x
87t-x
96l-v
94n-v
101g-t
86,50u-x
114b-g
100g-u
103f-q
91,50p-w
106,50d-n
118b-e
108,50c-m
97,50k-v
118b-e
86u-x
17,50
18,95
19,60
17,50
18,55
18,05
17,75
17,25
18
18,95
19
17,55
16,30
17,35
17,85
17,30
18,20
18,75
18,70
18,75
17
17,65
17,75
18,70
18,20
19,60
19,45
18,75
19,35
20,85
22,30
19,75
19,35
18,35
18,50
18,25
18,30
20,45
20,50
18,95
19,70
19,75
18
16,65
18,70
20,90
21,75
21,10
19,85
17,95
18,90
17,40
17,35
0,86b-k
0,85b-n
0,82e-s
0,84c-p
0,81g-u
0,81g-u
0,84b-o
0,75u
0,82e-s
0,76r-u
0,85b-m
0,86a-j
0,86b-l
0,83c-p
0,86b-k
0,85b-n
0,84b-o
0,83c-p
0,81f-s
0,86b-l
0,85b-n
0,86b-l
0,84c-p
0,85b-n
0,86b-l
0,82c-r
0,77p-u
0,83c-r
0,85b-n
0,80l-u
0,92a
0,80k-u
0,82c-s
0,86b-l
0,81f-t
0,84b-o
0,83c-p
0,84b-o
0,83c-r
0,77q-u
0,83c-p
0,80k-u
0,80j-u
0,83c-p
0,76s-u
0,81f-t
0,79n-u
0,78o-u
0,79m-u
0,82d-s
0,82e-s
0,81g-u
0,80ı-u
1013c-s
759V-b
912h-y
723X-d
680Y-e
674[-e
909h-z
186h
1010c-s
1115c-ı
1188b-e
1359b
1216bc
914h-x
1021c-s
1047c-q
840n- -1010c-s
832o- -1023c-s
941g-x
986c-v
919g-x
1105c-j
1044c-q
1003c-t
618 -- - f
855m-]
1018c-s
654[-f
807R-a
866l-]
645\-f
764U-b
517c-g
817q- .
765U-b
770T-b
542b-g
739W-c
641.- f
966e-w
542b-g
596 .-f
338g-h
578a-f
807R-a
550b-g
676Z-e
495d-g
921g-x
839- -645\-f
39
35
29
37
37
34
44
43
44
39
49
49
46
38
43
47
38
49
35
33
40
40
51
42
45
39
35
46
41
40
31
45
39
40
36
39
46
43
24
40
39
45
39
49
29
29
33
36
45
37
39
42
38
40
38
25
29
32
30
39
24
35
40
50
47
48
41
50
44
37
40
37
48
41
47
48
45
33
35
34
37
44
39
36
46
42
38
23
38
38
42
26
35
30
44
26
32
22
25
28
24
42
33
42
44
40
284
99
100
CV
LSD
EGEYM-235
EGEYM-237
49 gh
52 ab
0,96
0,95**
242[\
208]
2,89
14,83**
95,50m-v
79,50w-y
7,26
14,43**
16,85
18
7,77
0,82c-r
0,81f-s
3,73
0,05**
618 -- - f
433f-g
13,40
233,89**
38
24
34
27
2. Yapılması Düşünülen Ara Yayınlar:
3. Darboğazlar: Varsa gerçekleştirilemeyen faaliyetler, nedenleri ve öneriler eklenmelidir.
4. Projede Önerilen Değişiklikler: Varsa proje ile ilgili önerilen değişiklik önerileri yazılmalıdır.
4.1. Materyal ve Yöntem: Varsa materyal ve yöntemde tavsiye edilen değişiklikler yazılmalıdır
4.2. Proje Faaliyet Takvimi: Varsa proje faaliyet takviminde önerilen değişiklikler yazılmalıdır.
4.3. Personel: Varsa görev alan araştırmacılar ile ilgili değişiklik önerileri yazılmalıdır. Projeye
personel eklenmesi veya çıkarılması PDG’de onaylandıktan sonra devam eden yıl itibariyle
gerçekleştirilebilir.
285
4.4. Bütçe: Varsa bütçe ile ilgili değişiklikler yazılmalıdır.
Bütçe Harcamaları Özeti:
Proje başlangıcından itibaren dönemler üzerinden proje için harcanan ödeneklerin ana kalemler
bazında dökümü yapılacaktır.
Adı Soyadı
Kuruluş Amiri
İmza
Tarih
İ.Halil ÇETİNER
Timuçin TAŞ
Proje Lideri
Ülkesel/Entegre Proje Koordinatörü
Rahime CENGİZ
T.C.
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje / Entegre Alt Proje Teklif
Formu
DESTEK BAŞVURUSUNDA BULUNULAN PROJENİN
BAŞLIĞI
Ana ürün ve ikinci ürün olarak bazı Şeker Sorgum Çeşitlerinin Verim
ve Biyoetanol Performanslarının Belirlenmesi
Tahıllar
ARAŞTIRMA FIRSAT
ALANI
ARAŞTIRMA PROGRAMI Sorgum
Düşük
PROGRAM ÖNCELİĞİ
PROJE ÖNERİSİ YAPAN KURULUŞUN
ADI
ADRESİ
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Silvan yolu 9. Km PK:72 21110 DİYARBAKIR
PROJE / ALT PROJE LİDERİ
ADI SOYADI
KURUMU
TELEFONU
E-POSTA
Sevda KILINÇ
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
+90 412 326 13 23
[email protected]
PROJE / ALT PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ
ADI SOYADI
Şehmus ATAKUL
Şerif KAHRAMAN
KURUMU
E-POSTA
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve [email protected]
Eğitim Merkezi - Diyarbakır
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve [email protected]
286
Belgizar ÇAM
Doç.Dr.İsmail GÜL
PROJE TOPLAM
BÜTÇESİ (TL)
102.100
Eğitim Merkezi - Diyarbakır
tr
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve [email protected]
Eğitim Merkezi - Diyarbakır
Kilis 7 Aralık Üniversitesi Ziraat
[email protected]
Fakültesi
PROJE BAŞLAMA TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
PROJE BİTİŞ TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
01/01/2015
31/12/2016
İŞBİRLİĞİ ŞEKLİ
PROJEDEKİ KATKISI
İŞBİRLİĞİ
İŞBİRLİĞİ YAPILAN
KURULUŞ
Kilis 7 Aralık Üniversitesi
Ziraat Fakültesi
Teknik
Danışmanlık
PROJE ÖZETİ
Son yıllarda, enerji güvenliği, iklim değişikliği ve sürdürülebilir kırsal ekonomi önemli bir
öncelik haline gelmiştir. Biyoenerji üretiminin artırılması enerji güvenliği, çevre ve kırsal kalkınmada
hayati bir öneme sahiptir. Biyoetanol üretiminde yaygın olarak kullanılan bitkilerin başlıcalarından
biride şeker sorgumdur. Çalışmamızda Ana ürün ve ikinci ürün olarak bazı şeker sorgum genotiplerinin
verim ve biyoethanol üretimi açısından performaslarını belirlemek amaçlanmaktadır.
Bu çalışma, Diyarbakır GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi arazisinde
2015-2016 yıllarında yürütülecektir. Çalışma materyalini; Dünyada biyoetanol üretim amaçlı
kullanılan, ICRISAT tarafından tescil edilmiş olan ve elimizde mevcut bulunan ICSB 324, ICSV 700,
ICSB 276, ICSR 196, ICSR 93031, şeker sorgum çeşitleri oluşturmaktadır. Deneme Ana Ürün Ve
İkinci Ürün olmak üzere iki farklı zamanda yürütülecek olup; ana ürün olarak 1 Nisan – 15 Mayıs;
ikinci ürün olarak 15 Haziran – 15 Temmuz arasında ekim yapılacaktır. Denemeler, tesadüf blokları
deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulacak, orta iki sıra hasat edilecektir. Denemeler tohum
miktarına göre 4 sıralı, parsel boyu 5m, sıra arası 70cm ve sıra üzeri 15 cm, parsel büyüklüğü 5m x
2.8m =14m² olarak kurulacaktır. Toplam parsel alanı 7m² olacak şekilde hasat yapılacaktır. Çeşitlerde
fenolojik gözlemler ve teknolojik analizler yapılacak olup; Fenolojik gözlemleri; (Çiçeklenme süresi
(gün), Parselde bitki sayısı (adet); Bitki boyu (cm),Yatma (%), Fizyolojik olgunlaşma süresi
(gün),Salkımda tane ağırlığı (g), Parselde tane verimi (g/parsel),Yeşil biyokütle verimi (kg/da), Taze
sap verimi (kg/da), Yaprak ve sap oranı (%),Taze sap verimi (kg/da)) ve Teknolojik Analizleri (Özsu
ve Biyoetanol Verimi); ( sorgum özsuyu ekstraksiyonu, Ektrakte edilebilirlik, Ekstraksiyon oranı (%),
Özsu verimi,% Saflık, pH değerinin belirlenmesi, Serbest amino nitrojen miktarının belirlenmesi,
Glukoz, fruktoz, ksiloz, galaktoz, arabinoz, mannoz ve sakkaroz miktarının belirlenmesi)
oluşturmaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar JMP istatistik paket programı kullanılarak varyans
analizine tabi tutulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Şeker sorgum, Ana ürün, İkinci ürün, Verim, Biyoetanol
Energy security, climate change and sustainable rural economy has become an important priority
in recent years. Inceasing the production of bioenrgy has a crucial role in security of energy,
environment and rural development. One of the major plant that widely used in bioethanol production
is sugar sorghum .
In our study it is aimed to determine the performances of some sugar sorghum genotypes in
terms of yield and production of bioethaol as main crop and aftercrop.
287
This study will be carried out during the years 2015-2016 on the field of GAP Internatioanal
Agricultural Research and Training center.
Study material will be constitude sugar sorghum varieties of ICSB 324, ICSV 700, ICSB 276,
ICSR 196, ICSR 93031 that is used for the production of bioethanol in the World, have been registered
by ICRISAT and which we have.
The trial will be carried out in two different time as main crop and aftercrop. Main crop will be
plant between 1 April-15 May and aftercrop will be plant between 15 June-15 July.
The trial will be establihed as randomized complete blok design with three replication and
middle two rows will be harvested. Trials will be set up 4 row based on amount of the seed, 5 m parcel
length, 70 cm row spacing and 5mx2.8 m =14 m2 parcel size. Tolal parcel area will be harvested as 7
m2. Phenological observations and technological analysis will be made in varities.
Phenologial observations will be constitude of; (flowering period (days), number of plants in the
parcel (units), plant height (cm), bed (%), physiological maturation period (days), grain weight in
bunch (g), grain yield in parcel (g/parcel), green biomasss yield (kg/da) fresh stalk yield (kg/da), leaf
and stem ratio(%) and tecnological analysis will be constitude sap and bioethanol yield; sorghum sap
extraction, extracted avaliability, extraction rate (%), juice yield, % purity, determination of pH,
determination of free aminonitrogen content determination of glcose, fructose, xylose, galoctose,
arobinose, mannose and sucrose. JMP Statistical software package programme will be used with
variance analysis for the results obtained from the research.
Keywords: Sugar sorghum, main crop, aftercrop, yield, bioethanol
Projenin Amacı ve Gerekçesi:
Dünya genelinde 2006 yılında kişi başına düşen yıllık ortalama enerji tüketimi 2 ton petrol eşdeğeri
olup, enerji kullanımı nüfus artışı ve endüstriyel gelişmelerin eşiğinde hızlı bir şekilde artmaktadır
(Zhu ve ark., 2005). Petrol ve diğer fosil kaynaklı yakıtların kullanımının çevreye verdiği ciddi
zararlar, sera gazı salınımları ve küresel ısınma, artık pek çok çevre tarafından kabul edilmektedir
(Barbir ve ark., 1990). Bahsi geçen bu problemler yüzünden pek çok araştırmacı sürdürülebilir ve
yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi ve kullanımı üzerinde çalışmaktadır. Fosil yakıtların
kullanımının çevreye verdiği zararlar günümüzde en kapsamlı şekilde Kyoto protokolünde
incelenmiştir (Schlamadinger ve ark., 2007). Önümüzdeki 50 yıl içerisinde biyoyakıtların enerji
sektöründe büyük roller üstleneceği öngörülmektedir (Malça ve Freire, 2006). Biyoyakıtların içerisinde
biyoetanolün, benzine eşdeğer yapıda olduğu için, enerji ve taşımacılık pazarından en büyük payı
alacağı tahmin edilmektedir (Demirbaş, 2009). Etanol yüksek oktan sayısına sahiptir ve çevresel
nedenlerden dolayı benzinde oktan arttırıcı olarak kurşunun yerini almıştır (Thomas ve Kwong, 2001).
Biyoetanol, yüzde birden az su içeren, benzinle istenilen oranda karıştırılabilir (Hsieh ve ark., 2002;
González-García ve ark., 2010) Avrupa Komisyonunun EC-2003/30 sayılı kararına göre bütün AB
ülkelerinde 2020 yılına kadar kullanılan taşımacılık yakıtlarının % 5,75’i yenilenebilir kaynaklardan
oluşmak zorundadır (Sobrino ve Monroy, 2009; Tübitak, 2012). Türkiye, Avrupa Birliği’ne aday bir
ülke olduğundan bu koşulları sağlamak zorundadır. Türkiye Enerji Piyasası düzenleme kurulunun 2011
yılında aldığı karara göre ülkemizde piyasaya akaryakıt olarak arz edilen benzin türlerine 1 Ocak 2013
tarihinden itibaren % 2, 1 Ocak 2014 tarihinden itibarende % 3 oranında biyo-etanol katılması
gerekmektedir. (Tübitak, 2012)
Ülkemiz kullandığı petrolün yaklaşık % 94’ünü ithal etmektedir. Bu yüzden benzine doğrudan
alternatif olan biyoetanolün üretimi çok büyük önem teşkil etmektedir.(Anonim, 2010a)
Dünyada etanol kaynağı olarak şeker kamışı, sorgum, mısır, nişasta ve lignoselulozik maddeler
kullanılmaktadır.
Bir bitkinin potansiyel biyoyakıt ürün olarak kullanılabilmesi, kuru madde üretimi, tane verimi,
üretim girdileri ve gıda amaçlı bitkisel üretimde arz-talep dengesinde oluşturduğu etki gibi belirleyici
kriterlere bağlıdır. Şeker sorgum (Sorgum bicolor L. Moench) kısa sürede yüksek biyokütle
oluşturması, saplarında depoladığı yüksek şeker içeriği, düşük üretim girdileri ve geniş adaptasyon
288
yeteneği, kuraklık ve tuzluluk stres koşullarına dayanıklılığı sayesinde mevcut bitkisel üretim alanları
dışında kalan nispeten marjinal alanların değerlendirilmesine olanak sağlaması gibi özellikleriyle
avantajlı bir konuma sahiptir.
Biyoetanol üretimi için dünyanın en ucuz etanol kaynağı olarak bilinen, tarla bitkileriyle rekabete
girmeyecek, gıda arzında herhangi bir daralmaya meydan vermeyecek, kaynakları etkin kullanabilen,
üretim maliyetleri düşük, sıcağa ve kurağa dayanıklı ve kuru tarım alanlarının değerlendirilmesine
olanak sağlayan alternatif bir enerji bitkisi olan şeker sorgum bitkisinin, Ana ürün ve ikinci ürün olarak
bazı genotiplerin verim ve biyoetanol performanslarının belirlenerek ülkemizin sürdürülebilir
biyoetanol üretimine katkı sunmak amaçlanmaktadır.
Şeker sorgum bitkisinden biyoyakıt üretiminin teşvik edilmesiyle şeker sorguma olan talep artacak
ve tarım sektörü için ek gelir ve istihdam imkânı oluşabilecektir.
Sera gazı salınımı azalacağından, ülkemizin sera gazlarının salınımı konusunda yapmış olduğu
uluslar arası taahütleri yerine getirmesine katkı sağlanacaktır.
Biyoetanol üretimi ile yeni sanayi alanları ve iş imkanları oluşturulacaktır.
Düşük üretim girdileri (gübre, sulama ve bakım) sayesinde birim alandan elde edilecek gelirin artışına
olanak sağlanacaktır.
Özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi başta olmak üzere ülkemizde sulama yapılamayan alanlarda
biyoetanol amaçlı şeker sorgum üretimi ile söz konusu alanların değerlendirilmesi sağlanacak, bu yolla
üreticilerin gelirlerinde meydana gelecek artış bölgeler arası sosyo-ekonomik gelişmişlik farkının
azaltılmasına olumlu katkı sunacaktır.
LİTERATÜR ÖZETİ:
Gnansounou ve ark., 2005, Şeker sorgum, yüksek şeker içeriğine sahip olup, çok faklı agroekolojik
ve toprak koşullarına adaptasyon gösterdiği, aynı zamanda kuraklığa ve yüksek sıcaklığa diğer
bitkilere nazaran daha yüksek tolerans gösterdiği bildirilmektedir.
Mahmut Kaplan ve ark(2009), Bilinen birçok avantajlarından dolayı biyobenzin üretimi teşvik
edilmeli ve biyobenzin üretiminde su ve gübre kullanımı diğer bitkilere oranla az olan, toprak
seçiciliği az ve birim alandan verimi çok fazla olan tatlı sorgum bitkisi seçilerek etanol üretiminde
hammadde olarak kullanılması gerektiğini bildirmiştir.
Hsieh ve ark, 2002; González-García ve ark, 2010, Biyoetanol, yüzde birden az su içerdiğini ve
benzinle istenilen oranda karıştırılabildiğini bildirmişlerdir.
Melikoğlu ve Albostan, 2011, Türkiye’de gelecekte tahıl menşeli biyoetanol üretimi amaçlanıyorsa
bunun için öncellikle tarımsal üretime uygun ancak kullanılmayan araziler belirlenmelidir ve bu
alanlar üzerine enerji tarımı yapılması gerektiğini bildirmiştir.
F.J.Davila-Gomez ve ark. Hindistanda yaptıkları bir çalışmada 5 şeker sorgum çeşidinin kullanıldığı
bir çalışmada Keller çeşidinin en yüksek (%20) şeker konsantrasyonun yanında en yüksek bioetanol
verimini verdiğini bildirmişlerdir.
F.J.Davila-Gomez ve ark.2011, meksikada yapılan Rio, M81 ve Della çeşitlerinin kullanıldığı bir
çalışmada çeşitlere ait bioetanol verimlerinin 770lt/ha-1000 lt/ha arasında değiştiğini bildirmişlerdir.
MATERYAL ve METOT:
Materyal
Deneme GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi deneme alanında
yürütülecektir. Dünyada biyoetanol üretim amaçlı ICRISAT tarafından tescil edilmiş ve elimizde
mevcut bulunan ICSB 324, ICSV 700, ICSB 276, ICSR 196, ICSR 93031, şeker sorgum genotipleri
289
materyal olarak kullanılacaktır.
Genotip
No
İsim
Pedigree
1
ICSR
93031
M 35-1-36
2
ICSV 700
(IS 1082 × SC 108-3)-1-1-1-1-1
3
ICSR 196
[(M 35-1 × M 1009) × (SC 108-3 × CSV
4) × E 12-5]-2-1
4
ICSB 276
[(ICSB 101 × TRL 74/C 57) × PM
17467B]2-5-1-3-3
5
ICSB 324
[{(IS 18417 × ICSB 11) × ICSB 45} ×
ICSB 30]1-2-1-1
Özelliği
Şeker tip, Yüksek
verimli, Orta
olgunlaşma
Şeker tip, Yüksek
verimli, Orta
olgunlaşma
Şeker tip, Yüksek
verimli, Orta
olgunlaşma
Şeker Tip, Orta
olgunlaşma,
hastalıklara dayanıklı
Tane ve şeker amaçlı,
Geç
olgunlaşma
Metot
Denemeler, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulacak. Denemeler ana ürün
ve İkinci Ürün olarak ekilecek.
Ana ürün olarak ilkbahar son donlarının geçmesinden sonra toprak sıcaklığının 15-18 °C’yi
bulduğu devrede ve toprak tavında iken 1 Nisan – 15 Mayıs tarihleri arasında; ikinci ürün olarak 15
Haziran – 15 Temmuz tarihleri arasında elle ekim yapılacaktır. Ekimden sonra merdane çekilecektir.
Denemeler tohum miktarına göre 4 sıralı, parsel boyu 5m, sıra arası 70cm ve sıra üzeri 15 cm,
parsel büyüklüğü 5m x 2.8m =14m² olarak kurulacaktır. Elle ekim yapılacaktır. Ekim yapıldıktan
sonra yağmurlama ile çıkış suyu verilecektir
Toprak analizleri dikkate alınarak 20-25 kg/da azot, 8-10 kg/da P2O5 ve K2O’yu tamamlayacak
şekilde gübreleme yapılacaktır. Azotun bir kısmı (½-⅓-’lük), fosfor ve potasyumun tamamı ekimle
birlikte, azotun kalan kısmı ise parçalar halinde üst gübre olarak verilecektir.
İklim ve toprak şartlarına göre bitkinin kritik gelişme dönemlerinde (Tane sorgumda özellikle
çiçeklenme öncesi ve salkım çıkışı) sulama yapılacaktır.
Yabancı ot kontrolü, bitkilerin 15-20 cm yüksekliğe ulaştığı 4 yapraklı dönemde yapılacaktır.
Daha sonraki dönemlerde yabancı ot durumu göz önünde bulundurularak çapa yapılacak veya
herbisitler kullanılacaktır.
Toplam parsel alanı 7m² olacak şekilde ortadaki iki sıra hasat edilecek. Hasat elle yapılacaktır.
İncelenecek Özellikler
Bitkiye ait gözlemler ortadaki 2 sıradan alınacaktır. Gözlemler, en az 5 bitki üzerinde yapılacaktır.
Araştırmada incelenen özelliklerin ölçüm ve gözlemleri Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı,
Tarımsal Değerleri Ölçme Denemeleri Teknik Talimatı (2010) ve IBPGRI/ICRISAT (1993)
tarafından kullanılan metotlar dikkate alınarak yapılacaktır.
1-Çiçeklenme süresi (gün): Parseldeki bitkilerin % 50’sinde salkımların görüldüğü tarihe kadar
geçen süre gün olarak kaydedilir.
2-Parselde bitki sayısı (adet): Hasattan önce parselin ortasındaki 2 sırada salkım oluşturan bitki
sayısı tespit edilecektir.
3-Bitki boyu (cm): Çiçeklenmenin tamamlanmasından sonra rastgele seçilen 5 bitkide toprak
seviyesi ile salkımın en uç noktası arasında kalan dikey mesafe ölçülerek ortalaması alınacaktır.
290
4-Yatma (%): Fizyolojik olumdan sonra parseldeki bitkilerin dik duruşuna göre 45°’lik açıdan fazla
yatan bitkiler tespit edilip ve 1-9 skalasına göre değerlendirilecektir.
Skala
Yatma (%)
1
Yatma yok
3
1-25
5
26-50
7
51-75
9
76-100
6-Fizyolojik olgunlaşma süresi (gün): Ekim tarihi ile fizyolojik olgunlaşma tarihi arasında geçen
süre kaydedilecektir. Fizyolojik olgunlaşmanın tespiti için, tanelerin salkıma bağlandığı yerde siyah
noktaların oluşmasına bakılacaktır.
7-Salkımda tane ağırlığı (g): Fizyolojik olgunlaşma tarihinde, her parselden rastgele seçilen en az 5
bitkiye ait salkımlardan elde edilen tanelerin tartılması ile belirlenecektir.
8-Parselde tane verimi (g/parsel): Her parselde ortadaki iki sıradan hasat edilen salkımlardan elde
edilen taneler ve 5 bitkiden alınan tane veriminin ilave edilmesi ile belirlenecektir.
9-Yeşil biyokütle verimi (kg/da): Bitkiler topluca hasat edildikten sonra tartılarak kg/da olarak
hesaplanacaktır.
10-Taze sap verimi (kg/da): Bitkiler topluca hasat edildikten sonra, bitkilerin yaprakları soyulmuş,
çiçek salkımı kesilerek elde edilen yapraksız saplar tartılarak kg/da olarak hesaplanacaktır.
11-Yaprak ve sap oranı (%): Her parselden rastgele seçilen en az 5 bitkinin yaprak ve sap ağırlığı
belirlenecek ve toplam bitki ağırlığına oranlanacaktır.
-Teknolojik Analizler (Özsu ve Biyoetanol Verimi)
1-Tatlı sorgum özsuyu ekstraksiyonu: Hasat edilen tatlı sorgumun baş ve yaprak kısımları
alınacaktır. Geriye kalan saplar, üç valsli şekerkamışı değirmeninden geçirilerek tatlı sorgum özsuyu
elde edilecektir. Elde edilen özsu, 0,25 mm’lik eleklerden geçirilerek, bitki kalıntıları
uzaklaştırılacaktır. Tatlı sorgum özsuyu, sıcaklığı -20 °C’ye ayarlanmış derin dondurucuda
(WiseCryo Wsd ) depolanacaktır (Davila-Gomez, 2011).
2-Ektrakte edilebilirlik: Bu değer tatlı sorgum saplarının sululuk değerini göstermektedir. Tatlı
sorgum saplarının ektrakte edilebilirlik değeri aşağıdaki formüle göre hesaplanacaktır (Reddi, 2006).
Ekstrakte Edilen Özsu Hacmi (mL)
Ekstrakte Edilebilirlik (mL kg -1) = ———————————————
Sap Ağırlığı (kg)
3-Ekstraksiyon oranı (%): Belli ağırlıktaki tatlı sorgum saplarından elde edilen özsu miktarıdır
(mL). % olarak ifade edilecektir (Reddi, 2006).
4-Özsu verimi: Tatlı sorgum özsu verimi aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanacaktır (Reddi,
2006).
Özsu Verimi (L ha-1) = Ekstrakte Edilebililik (mL kg-1) × Değirmenden Geçen Sap Verimi (t
ha-1)
5-% Saflık: Tatlı sorgum özsuyunun % saflık derecesi polarimetre ve refraktometreden elde edilecek
291
değerlere göre aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanacaktır. Pol değeri, polarimetre ile Horne’s dry
lead acetate clarification metoduna göre belirlenecektir (Reddi, 2006).
% Saflık = (Pol / Brix) × 100
6-pH değerinin belirlenmesi: Dondurulmuş tatlı sorgum özsuyu, buzdolabı sıcaklığında (+4 °C)
çözdürülecek ve özsuyun pH’sı oda sıcaklığında pH metre cihazı (InoLab pH 720) ile belirlenecektir
(Davila-Gomez, 2011).
7-Brix değerinin belirlenmesi: Buzdolabında çözdürülmüş özsuyundan yaklaşık 80 µL alınacak ve
oda sıcaklığında el refraktometresiyle öz suyun brix değeri belirlenecektir (Davila-Gomez, 2011).
8-Serbest amino nitrojen miktarının belirlenmesi: Tatlı sorgum özsuyundaki serbest amino
nitrojen miktarı maya metabolizmasında yapısal ve enzimatik protein sentezinde önemlidir. Özsudaki
serbest amino nitrojen miktarı ninhidrin metodu kullanılarak kolorimetrik olarak belirlenecektir
(Bvochora ve ark., 2000).
9-Glukoz, fruktoz, ksiloz, galaktoz, arabinoz, mannoz ve sakkaroz miktarının belirlenmesi:
Tatlı sorgum suyunda glukoz, fruktoz, ksiloz, galaktoz, arabinoz, mannoz ve sakkaroz miktarları
Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (YPSK) ile belirlenecektir. Analiz koşulları Çizelge 5’te
verilmiştir (Wu ve ark., 2010).
Çizelge 5. YPSK analiz koşulları.
Sistem
Kolon
Kolon Sıcaklığı
Dedektör
Hareketli Faz
Hareketli Faz Akış Hızı
Shimadzu Liquid Chromatography
Rezex RCM-Monosakkarit
(300mm×7,8mm)
80 °C
Refraktif İndeks
Deiyonize Su
0,6 mL/dak
Araştırmadan elde edilen sonuçlar JMP istatistik paket programı kullanılarak varyans analizine
tabi tutulacaktır.
292
ÇALIŞMA TAKVİMİ
Çalışma Takvimi Çizelgesi
Yapılacak
Faaliyetler
Toprak Hazırlığı
Tohum ekimi
Bakım işlemleri
Verilerin
Alınması,
Hasat,Analizlerin
Yapılması
Verilerin
Değerlendirilmesi
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
YÖNETİM DÜZENİ
Adı Soyadı
Belgizar ÇAM
Proje Yürütücülerinin Projeye Katkıları
Yapılacak Faaliyetlerdeki
Çalışma Takvimi
Sorumlulukları
Tohum temini, Tohum ekimi, Bakım işleri, , Nisan / 2015– Aralık / 2016
Verilerin alınması,
hasat, analizlerin
yapılması, Verilerin değerlendirilmesi
Tohum temini, Tohum ekimi, Bakım işleri, , Nisan / 2015– Aralık / 2016
Verilerin alınması,
hasat, analizlerin
yapılması, Verilerin değerlendirilmesi
Analizlerin yapılması
Nisan / 2015– Aralık / 2016
Doç Dr. İsmail GÜL
Danışmanlık
Şehmus ATAKUL
Şerif KAHRAMAN
Nisan / 2015– Aralık / 2016
Proje Sonuçları Uygulama Aktarımı
Proje Adı
Ana Ürün Ve İkinci Ürün Olarak Bazı Şeker Sorgum Çeşitlerinin Verim Ve
Biyoetanol Performanslarının Belirlenmesi
PROJENİN AMACI:



Ana Ürün ve İkinci Ürün yetiştiriciliğinde bazı şeker sorgum genotiplerinin verim ve
biyoetanol performanslarını belirlemek
Ülkemizin sürdürülebilir biyoetanol üretimine katkı sunmak.
Güneydoğu Anadolu Bölgesinde özellikle mevcut tarımsal alanlar dışında kalan ve marjinal
sayılabilecek alanların biyoethanol üretimi için kullanım olanaklarına katkı sunmak.
ÇIKTILARIN UYGULAMAYA AKTARILMASI VE YAYGINLAŞTIRILMASI
Sıra
Proje Çıktıları
1
Yöre ekolojisindeki verim ve biyoetanol
Çeşitlerin verim ve kalite yönünden özellikleri
performansı yüksek çeşit çiftçilere
belirlenecek
önerilecek
Ana ürün ve ikinci ürün olarak performansları
Bu konuda broşür ve lifletler hazırlanarak
belirlenecek
çiftçilere dağıtılacaktır.
Proje sonuçları, BAV toplantılarında,,
Bölge ekolojisine uygun verimi ve biyoetanol
seminerlerde ilgili kuruluşlara ve Tarla
performansı
yüksek çeşitler
belirlenecek,
günü ile çiftçilere duyurulacaktır. Ayrıca
Ülkemizin sürdürülebilir biyoetanol üretimine
ulusal ve uluslararası kongre veya
katkı sunulacaktır.
dergilerde yayınlanacaktır.
2
3
Çıktıların Uygulamaya Aktarılma
Mekanizmalar
TALEP EDİLEN BÜTÇE
I. Yatırım Tutarı
06 SERMAYE GİDERLERİ
1. YIL
2. YIL
06.1- Mamul Mal Alımları
42.500
8.000
06.2- Menkul Sermaye Üretim Giderleri
5.000
5.000
06.5- Gayrimenkul Sermaye Üretim Giderleri
15.100
15.500
06.9- Diğer Sermaye Giderleri
5.000
6.000
Toplam
67.600
34.500
Genel Toplam
Ekonomik Kod
102.100 TL
Açıklama
2015
2016
YILI
YILI
GENEL BÜTÇE
67.600
34.500
SERMAYE GİERLERİ
67.600
34.500
MAMUL MAL ALIMLARI
Büro ve İşyeri Makine Teçhizat Alımları
42.500
40.000
8.000
5.000
İşyeri Makine Teçhizat Alımları
40.000
0
Avadanlık alımları
2.000
0
Zirai gereç alımları
2.000
2000
Yayın Alımları ve Yapımları
500
3.000
Basılı Yayın Alımları ve Yapımları
MENKUL SERMAYE ÜRETİM
GİDERLERİ
Müşavir firma ve kişilere ödemeler
500
3.000
5.000
5.000
0
0
Proje giderleri
0
0
Kimyevi Mad. Ve Plastik Ürün Alımları
5.000
5.000
Kimyevi Mad. Ve Plastik Ürün Alımları
5.000
5.000
G.MENKUL SERM. ÜRET. GİDER
Malzeme giderleri
15.100
5.000
15.500
5.000
Diğer giderler
5.000
5.000
Enerji Giderleri
7.200
7.500
1
Yakacak Alımları
1.200
1.300
2
Akaryakıt ve Yağ Alımları
4.500
4.500
3
Elektrik Alımları
1.500
1.700
Haberleşme Giderleri
2.900
3.000
2
Telefon Abonelik ve Kullanım Ücre eri
1.200
1.200
3
Bilgiye Abonelik Giderleri
1.700
1.800
DİĞER SERMAYE GİDERLERİ
Yolluk Giderleri
5.000
5.000
6.000
6.000
Yurtiçi Geçici Görev Yollukları
5.000
6.000
6
1
2
5
3
5
6
1
2
1
1
7
1
5
2
90
4
5
9
2
1
TOPLAM
102.100
295
KAYNAKÇA
ANONIM, Biyoetanol Çalışmaları, Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel
http://www.eie.gov.tr/turkce/YEK/biyoenerji/03-biyoetanol/be_uretim.html, (2010a).
Müdürlüğü,
BARBIR F., Veziroglu T.N., Plass Jr, H.J., Environmental Damage Due to Fossil Fuels Use,
International Journal of Hydrogen Energy, 15, 739-49, (1990).
BVOCHORA J.M., Read J.S., Zvauya R., Application of Very High Gravity Technology to the
Cofermentation of Sweet Stem Sorghum Juice and Sorghum Grain, Industrial Crops and Products, 11,
11-7, (2000).
DAVILA-GOMEZ F.J., Chuck-Hernandez C., Perez-Carrillo E., Rooney W.L., Serna-Saldivar S.O.,
Evaluation of Bioethanol Production From Five Different Varieties of Sweet and Forage Sorghums
(Sorghum bicolor (L) Moench), Industrial Crops and Products, 33, 611-6, (2011).
DEMIRBAŞ A., Political, Economic and Environmental Impacts of Biofuels: A review, Applied
Energy, 86, S108–S117, (2009).
GONZÁLEZ-GARCÍA S., Gasol C.M., Gabarrell X., Rieradevall J., Moreira M.T., Feijoo G.,
Environmental Profile of Ethanol from Poplar Biomass as Transport Fuel in Southern Europe,
Renewable Energy, 35, 1014-23, (2010).
HSIEH W.-D., Chen R.-H., Wu T.-L., Lin T.-H., Engine Performance and Pollutant Emission of an SI
Engine Using Ethanol-Gasoline Blended Fuels, Atmospheric Environment, 36, 403-10, (2002).
IBPGR/ICRISAT., Descriptors for Sorghum [Sorghum bicolar (L) Moench]. International Board for
Plant Genetic Resources, Rome, Italy. International Crop Research Institute for the Semi- Arid
Tropics, Patancheru, India, (1993).
KAPLAN M., Aydın S., Fidan M.S.Geleceğin Alternatif Enerji Kaynağı Biyoetanolün Önemi ve
Sorgum Bitkisi KSU Muhendislik Bilimleri Dergisi , 12 (1), 2009
MALÇA J, Freire F., Renewability and Life-Cycle Energy Efficiency of Bioethanol and Bioethyl
Tertiary Butyl Ether (bioETBE): Assessing the Implications of Allocation, Energy, 31, 3362-80
(2006).
MELIKOĞLU M., Albostan A.,Türkiye’de Biyoetanol Üretimi ve Potansiyeli, Gazi Üniv. Müh. Mim.
Fak. Dergisi, 26, 151-60, (2011).
OIL MARKET REPORT, http://www.opec.org/opec_web/en/publications/1979.htm (2012).
REDDI S.G., Studies on Production Potential of Sweet Sorghum (Sorghum bicolor (L.) Moench)
Genotypes for Grain and Ethanol Production as Influenced by Management Practices (Doctor of
Philosophy in Agronomy), University of Agricultural Sciences, Dharwad, pp: 197, (2006).
SCHLAMADINGER B., Johns T., Ciccarese L., Braun M., Sato A., Senyaz A., Stephens P.,
Takahashi M., Zhang X., Options for Including Land Use in A Climate Agreement Post-2012:
Improving the Kyoto Protocol Approach, Environmental Science & Policy, 10, 295-305, (2007).
SOBRINO F.H., Monroy C.R., Critical Analysis of the European Union Directive Which Regulates
the Use of Biofuels: An Approach to the Spanish Case, Renewable and Sustainable Energy Reviews,
13, 2675-81, (2009).
Tarımsal Değerleri Ölçme Denemeleri Teknik Talimatı, Tarım Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı, 2010.
THOMAS V., Kwong A., Ethanol as a Lead Replacement: Phasing out Leaded Gasoline in Africa,
Energy Policy, 29, 1133-43, (2001).
WU X., Staggenborg S., Propheter J.L., Rooney W.L., Yu J., Wang D., Features of Sweet Sorghum
Juice and Their Performance in Ethanol Fermentation, Industrial Crops and Products, 31, 164-70,
(2010).
YURTSEVER, N., Deneysel İstatistik Metotları, Köy Hizm. Genel. Müd.Yayınları: No: 121, Ankara,
(1984).
296
TEKLİF ONAYI
Adı Soyadı
Proje / Alt Proje Lideri
Öneren Kuruluş Müdürü
İşbirliği Yapılan Kuruluş
Yetkilisi
Tarih
İmza
Sevda KILINÇ
Şevket TEKİN
Doç.Dr. İsmail GÜL
AFA ADI: Tahıllar
PROGRAM ADI: Mısır
Proje No:
Proje Başlığı:
Diyarbakır Koşullarında Farklı Ekim Zamanının
Şeker Mısırı (Zea mays sacchararata Sturt.)
Çeşitlerinde Taze Koçan ve Tane Verimi ile Bazı
Tarımsal Özelliklere Etkisi
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim
Projeyi Yürüten Kuruluş:
Merkezi Müdürlüğü
TAGEM
Projeyi Destekleyen Kuruluş:
Sevda KILINÇ
Proje Yürütücüsü:
Şehmus ATAKUL, Şerif KAHRAMAN, Hüsnü
Yardımcı Araştırmacılar:
AKTAŞ
Doç.Dr. İsmail GÜL (Danışman)
2010-2012
Başlama-Bitiş Tarihleri:
27.500 TL
Projenin Toplam Bütçesi
Proje Özeti: Bu çalışama, Diyarbakır Koşullarında Farklı Ekim Zamanının Şeker Mısırı (zea mays
saccharata sturt) Çeşitlerinde Taze Koçan Ve Tane Verimi İle Bazı Tarımsal Özelliklere etkisini
belirlemek amacıyla, 2010-2012 yılları arasında yürütülmüştür. Denemeler Tesadüf Bloklarında
Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Denemeler, ana
parsellere ekim zamanı, alt parsellere çeşitler gelecek şekilde kurulmuştur. Denemeler 8 farklı ekim
zamanında (1Nisan,15 Nisan,1 Mayıs,15 Mayıs,1 Haziran ,15 Haziran,1 Temmuz ,15 Temmuz),
Merit, Jübile,Lumina, Vega ve Sakarya Kompozit çeşileri kullanılarak yürütülmüştür.
Üç yıllık birleştirilmiş ortalamaların varyans analizi sonucunda ekim zamanları arası
farklılıklar; ; tepe püskülü çıkarma süresi, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, koçan uzunluğu, koçan
kalınlığı, sap kalınlığı, hasıl verimi, taze koçan verimi-kavuzlu, taze koçan verimi-kavuzsuz, koçanda
tane ağırlığı, taze tane verimi, koçanda tane sayısı, suda çözünmüş kuru madde miktarı, tane rengi, ve
pazarlanabilir koçan sayısı istatistiki olarak önemli çıkmıştır. Çeşitler arası farklılıklardan sayısı ve
bazı renk(L,a) değerleri dışındaki tüm özellikler önemli çıkmıştır. Ekim zamanı x Çeşit
interaksyonundan; bitkide koçan sayısı, ilk koçan yüksekliği ve bazı renk (L,b)değerleri dışındaki tüm
özellikler önemli çıkmıştır.
Anahtar Kelimeler: Şeker Mısır, Ekim Zamanı, Çeşit, Adaptasyon, Verim ve Verim Unsurları
297
EK-1
AFA ADI: Tahıllar
PROGRAM ADI: Mısır
Proje No:
Proje Başlığı
TAGEM/TBAD/12/A12/P03/02-002
Dane Mısırda Farklı Fenolojik Dönemlerdeki Kısıtlı Su Uygulamalarının
Verim ve verim öğelerine Etkilerinin Belirlenmesi
Projeyi Yürüten Kuruluş
Konya Toprak Su Ve Çölleşme İle Mücadele Araştırma İstasyonu Müdürlüğü
Projeyi Destekleyen
Kuruluş
Proje Yürütücüsü
Yardımcı Araştırmacılar
Başlama- Bitiş Tarihleri
Erdal GÖNÜLAL
Prof.Dr.Süleyman SOYLU-Danışman
2012-2014
2012: 6.000 TL 2013 :3.000 TL 2014:3.000 TL
Projenin yıllara Göre
Bütçesi
Proje Özeti
Dane Mısırda Farklı Fenolojik Dönemlerdeki Kısıtlı Su Uygulamalarının Verim ve verim öğelerine
Etkilerinin Belirlenmesi
Dane Mısır üretiminde Orta Anadolu Bölgesi son 10 yılda önemli ilerlemeler kaydetmiş ve özellikle Konya
ilinde üretim oldukça artmıştır. 2009 ÇKS kayıtlarına göre Konya ilinde toplam 12.360 ha alanda dane mısır
üretimi yapılmış ve 153.444 ton ürün alınmıştır. Dekara ort. verim 1.241 kg olmuştur. Denemenin
yürütüleceği Karapınar da ise 6.833 ha ekim alanında, 88.265 ton üretim sağlanmış ve dekara verim 1.292 kg
olmuştur. Yıllık yağışı 300 mm civarında olan ve kurak iklim kuşağında yer alan Konya da mısır üretimini
kısıtlayan en önemli konu sulamadır. Bölgede mısır tarımında damlama sulama sistemi giderek artmaktadır.
Bu durum mevcut suyun daha ekonomik kullanıp, daha yüksek verim almanın yolunu açmaktadır. Mısır
üretim alanlarının daha da artırılabilmesi, yada bugünkü üretim alanlarının uzun vadelerde korunarak bu
bölgede mısır üretiminin sürdürülebilirliğini sağlamak ve her geçen gün azalan su kaynaklarında daha etkin
faydalanabilmek amacıyla dünyada ve ülkemizde yapılan mısırda kısıtlı su uygulamaları çalışmalarından
yola çıkarak bölgemiz için önemli bir ürün olan mısırın, suya hassas olduğu vejatatif dönem, tepe püskülü
çıkarma, tozlaşma dönemi ve süt olumu dönemlerinde %100 su, %70 su ve %40 sulamaya gösterdikleri
tepkilerin belirlenmesi amaçlanmaktadır
Anahtar Kelimeler Konya, Mısır, Fenolojik dönem, Kısıtlı Su,
298
AFA ADI:
PROGRAM ADI:
Proje No:
Proje Başlığı:
Projeyi Yürüten
Kuruluş:
Projeyi Destekleyen
Kuruluş:
Proje Yürütücüsü:
Yardımcı
Araştırıcılar
Başlama- Bitiş
Tarihleri
Projenin Toplam
Bütçesi
TAHILLAR /Mısır
Mısırda Yeni Çeşitlerin Adaptasyonu ve Yetiştirme Tekniklerinin Geliştirilmesi
TAGEM/TA/11/07/03/004
Karadeniz Bölgesi Mısır Yetiştirme Tekniği Araştırmaları
Şeker Mısırda (Zea mays saccharata Sturt.) Ekim Sıklığı ve Azot Dozlarının
Taze Koçan Verimi İle Verim Öğeleri Üzerine Etkisi ( Doktora Tez Projesi)
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
TAGEM
Dr. Erkan ÖZATA
Prof. Dr. Hasan Hüseyin GEÇİT
01/01/2011-31/12/2012(sonuç raporu)
2012: 6.000
2011: 5.000 TL TL
2010-2012 yetiştirme sezonu Tarla koşullarında kurulmuş olan deneme,
Enstitünün Anbarköprü deneme istasyonunda yürütülmüştür. Denemeler,
tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı
olarak kurulmuştur. Denemede ana parsellere ekim sıklıkları (50x15, 50x20,
50x25, 70x10, 70x15, 70x20), alt parsellere azot dozlar (N5, N10, N15, N20, N25
kg/da) yerleştirilmiştir.
Proje Özetleri
Deneme planında, ekim sıklıkları ve azot dozlar parsellere şansa bağlı
olarak yerleştirilmiştir. Haziran ayının 2 haftasında bitkiler 3 yapraklı olduğu
dönemde ilk çapa, ikinci çapa ise Haziran ayının 3haftasında yapılmış olup,
ikinci çapa ile birlikte seyreltmede yapılmıştır. Bitkiler 4-6 yapraklı olduğu
dönemde azotlu gübrenin diğer yarısı verilmiştir.
Ekim sonrası ve boğaz doldurma safhalarında 3 kez sulama yapılmıştır.
Deneme de Hasat, her parselde kenarlardan birer sıra ve başlardan 0,5 m kenar
tesiri olarak atıldıktan sonra geri kalan bitkilerdeki koçanlar elle bitkiler ise
orakla hasat edilerek yapılmıştır. Hasat zamanı “başparmak tırnağı testi”
yöntemine göre (tane neminin ortalama %70-75 olduğu dönem) belirlenmiştir.
Denemede alınması planlana tüm ölçüm ve gözlemler alınmıştır.
299
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Teklif Formu (Doktora Tezi)
DESTEK BAŞVURUSUNDA BULUNULAN PROJENİN
Diyarbakır Koşullarında Ana ve İkinci Ürün Mısır Tarımında
BAŞLIĞI
Bazı Tarımsal ve Kalite Özellikleri Üzerine Araştırmalar
A-12 Tahıllar
ARAŞTIRMA FIRSAT ALANI
ARAŞTIRMA PROGRAMI
P-03
PROGRAM ÖNCELİĞİ
Orta
PROJE ÖNERİSİ YAPAN KURULUŞUN
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
ADI
Silvan yolu üzeri 9.km/Sur /D.bakır - P.K.72
ADRESİ
PROJE LİDERİ
ADI SOYADI
KURUMU
TELEFONU
E-POSTA
Şerif KAHRAMAN
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
(0412) 326 1340
[email protected]
PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ
ADI SOYADI
KURUMU
E-POSTA
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve
Şerif KAHRAMAN
[email protected]
Eğitim Merkezi
Aydın ALP
Dicle Ün. Ziraat Fak. Tarla Bitkileri Böl. [email protected]
PROJE TOPLAM
BÜTÇESİ (TL)
44.000
PROJE BAŞLAMA TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
01.01.2015
İŞBİRLİĞİ
İŞBİRLİĞİ YAPILAN
KURULUŞLAR
Dicle Ün. Ziraat Fak. Tarla Bitkileri Böl.
İŞBİRLİĞİ ŞEKLİ
Doktora tezi
PROJE BİTİŞ TARİHİ
(GÜN/AY/YIL)
31.12.2016
PROJEDEKİ KATKISI
Teknik danışmanlık katkısı
sunacaktır.
1. PROJE ÖZETİ
1.1. Proje Özeti:
Mısır, dünyada olduğu gibi ülkemizde de sosyo-ekonomik öneme sahip bir bitkidir. Farklı
türleri ve geniş adaptasyon özelliği ile yeryüzündeki farklı ekolojilerde geniş ekim alanlarına sahiptir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi mısır tarımının gelişmesinde, öncelikle çevre koşullarına uyumlu,
yüksek verim ve kalite özelliklerine sahip mısır çeşitlerinin belirlenmesi gerekmektedir. Verim ve
kalitesinde düşüş olmadan iki farklı dönemde mısır yetiştirme imkanlarının araştırılması bölge mısır
tarımına katkı sağlayacağı şüphesizdir.
Bu çalışma, GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi araştırma ve uygulama
alanında 2015-2016 yılları arasında üç tekerrürlü olarak yürütülecektir. Farklı tohumluk
kuruluşlarından temin edilmiş, Güneydoğu Anadolu Bölgesi iklim koşullarına uyumlu, farklı
vejetasyon süresine sahip olan 15 adet tane mısır çeşidi (Ada 9516, Ada 334, Sakarya, Simon, DKC5783, Kermess, Sy Radıoso, Sy Lucroso, Sy Mıamı, PR31D24, PR3394, P.31G98, Suerto, Breaker,
71May69) araştırmada materyal olarak kullanılacaktır. Araştırmada toplam 15 çeşit ana ürün olarak o
300
günkü iklim koşullarına göre Nisan ayı ilk haftası içerisinde, ikinci ürün ekilişleri ise Haziran ayı
ikinci haftası içerisinde üç tekerrürlü olarak ekimi planlanmıştır. Araştırmada 14 tarımsal karakter, 6
teknolojik özellikler incelenecektir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar Jump istatistik paket programı
kullanılarak variyans analizine tabi tutulacaktır. Ortalamalar arasındaki farklılıklar AÖF (0.05)’a göre
yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Mısır, Ana ürün, İkinci ürün, çeşit, kalite, verim ve verim unsurları.
Project Abstract
Maize is a plant that in Turkey as well as the socio-economic importance in the world.
Different types and wide range of different ecological adaptation feature, has a large planting area. In
the development of maize agriculture of Southeastern Anatolia Region, primarily in competible with
environmental conditions, with high yield and quality of maize varieties should be determined.
Without a decline in yield and quality of maize in two different periods to investigate the possibility
of raising the region will contribute to the cultivation of corn is no doubt.
This study will be carried out in the field of research and application of GAP İnternatiolan
Agricultural Research and Training Center between 2015-2016 years in three replicates. 15 grain
maize varieties (Ada 9516, Ada 334, Sakarya, Simon, DKC-5783, Kermess, Sy Radıoso, Sy Lucroso,
Sy Mıamı, PR31D24, PR3394, P.31G98, Suerto, Breaker, 71May69) provided from different seed
organizations, compatible with the Southeastern Anatolia Region climatic conditions, having different
vegetation period will be used as material. In this study, the planting date is planned as the main
product, according to the climatic conditions of that day in the first week of April, while the second
crop cultivation, in the second week of June, with three replications, a total of 15 varieties. In the
study, 14 agricultural characters, 6 technological features will be examined. The results obtained from
this study by using a statistical software package of Jump will be subjected to analysis of variance.
Differences between the averages (0.05) will be based on AÖF (0.05).
Keywords : Maize, main crop corn, second crop corn, variety, quality, yield ve yield components.
1.2. Projenin Amacı ve Gerekçesi:
Mısır insan gıdası ve hayvan yemi olarak kullanılmasının yanı sıra sanayide de alkol, ispirto,
yağ, irmik vs. gibi ürünlerin üretiminde hammadde olarak kullanılmaktadır. Dünya tahıl üretiminde
mısır, 177 milyon hektar ekim alanı, 875 milyon ton üretim ve ortalama 494 kg/da verimle birinci
sıradadır (FAO, 2012a).
Türkiye’nin bir çok bölgesi ekolojik yönden mısır tarımına uygun ve dekardan elde edilen
verim, dünya ortalamasının üzerindedir. Ülkemiz 2012 yılı tane mısır üretimimiz 4,6 milyon tondur.
Güneydoğu Anadolu Bölgesinde ise; üretim 1,27 milyon tondur. Ülkemizdeki üretimin %27,5’u bu
bölgeden karşılanmaktadır. Diyarbakır ili tane mısır ekim alanı 2012 yılı itibariyle 133.450 dekar olup
üretim ise 113.098 tondur (TUİK, 2012b).
GAP kapsamında Atatürk Barajı'ndan sonra en büyük sulama barajı olma özelliğini taşıyan ve
yapımına başlanan Silvan Barajı tamamlandığında Diyarbakır’da 2 milyon 453 bin dekar alanın
sulanması sağlanacaktır. Baraj, hiçbir sulama tesisi bulunmayan Silvan Ovası'nın suyla buluşmasını
sağlayacaktır. GAP’ın bitmesiyle mısır üretiminde büyük artışlar öngörülmektedir.
Mısır ışığı çok iyi değerlendiren bir C4 bitkisi olup, kısa zamanda yüksek miktarda kuru
madde oluşturma yeteneğine sahiptir. Bu özelliğinden dolayı Güneydoğu Anadolu bölgesi gibi sıcak
iklimlerde ve sulu koşullarda uygulanacak ekim nöbeti sistemlerinde yer alabilecek önemli bir tarla
bitkisidir. İklim ve toprak özellikleri bölgelere göre çok farklılık gösterdiği için Güneydoğu Anadolu
Bölgesinde yapılacak mısır yetiştiriciliğinde bölge koşullarına uygun çeşit ve yetiştirme tekniğinin
seçimi çok önemlidir.
Bölgemizde özellikle buğday, arpa ve mercimekten sonra ikinci ürün tane mısır tarımı da
yapılmaktadır. İkinci ürün mısırda ise en büyük sorun geç ekimlerde hasatta görülen tanedeki yüksek
hasat nemidir. Hasatta nem problemi olmayan yüksek verimli ve kaliteli mısır çeşitlerinin tespiti önem
arz etmektedir.
Bu çalışmanın amacı Diyarbakır koşullarına uygun, kalite ve verimlilik yönünden üretici ve
tüketici isteklerine cevap veren, ana ürün ve ikinci ürün olarak yetiştirilebilecek tane mısır çeşitlerini
belirlemektir.
301
2. LİTERATÜR ÖZETİ:
Arnon 1974; Martin ve ark. (1976), Bitkiler için optimum gelişme sıcaklığının üzerindeki
yüksek sıcaklıklar ile optimumun altında kalan düşük hava nemi, mısır bitkisinde fizyolojik
güçlüklerle birlikte tohum bağlamada aksaklıklara ve sonuçta verim düşüşlerine neden olabileceğini
belirtmişlerdir.
Bates ve Heyne (1980), Mısır tanesinin ortalama protein oranını % 10.4, yağ oranını % 4.5,
karbonhidrat oranını ise % 81.2 olarak tespit etmişlerdir.
Gençtan ve Gökçora (1980), Ankara ekolojik koşullarında 12 mısır çeşidi ile yaptıkları
çalışma ile tepe püskülü çiçeklenme süresinin çeşitlere göre önemli ölçüde değiştiğini ve bu sürenin
hava sıcaklığına ve oransal neme bağlı olduğunu ortaya çıkarmışlardır.
Gourley ve Creech (1980), Yaptıkları çalışmada mısır tanesinin yağ içeriğinin % 4.4 - 5.1
arasında olduğunu belirtmişlerdir.
Kün (1985), Mısırın çıkışı ile tepe püskülünün çıkışı arasındaki geçen sürenin, çevre
şartlarından etkilendiğini ve gelişmeyi etkileyen bir kriter olduğunu, bu sürenin çeşitlere göre 50-75
gün arasında olduğunu, havaların serin gitmesiyle bu sürenin uzadığını, sıcakta kısaldığını
açıklamıştır. Kün, ayrıca kurak bölgelerde, tepe püskülü çıkarma dönemindeki su eksikliğinin, aşırı
sıcak ve kurak havaların tozlaşmayı olumsuz etkileyebileceği gibi tane bağlamanın ve verimin
azalabileceğini ifade etmiştir.
Kün (1985), Mısır tanesinin yaklaşık olarak %70 nişasta, %10 protein, %5 yağ, %2 şeker, %1
kül içerdiğini, protein oranının ise çeşide bağlı olarak %6 ile %15 arasında değişim gösterebildiğini
belirtmiştir.
Eser (1986), Mısır bitkisinin çiçeklenme ve tozlanma dönemindeki hava nispi neminin % 60'
ın altına düşmemesinin gerekliliğini vurgulamıştır.
Xu Z. B. (1986), Kırk adet hibrid mısır çeşidi ile yapmış olduğu çalışmada; tane veriminin
bitki boyu, koçan boyu, koçan kalınlığı, koçanda tane sayısı ve bin tane ağırlığı ile önemli ve olumlu
bir ilişki içerisinde olduğunu belirtmiştir.
Köycü ve Yanıkoğlu (1987), Samsunun ekolojik şartlarında mısırın (Zea mays L.) çeşit ve
ekim zamanı üzerine yaptıkları çalışmada; bitki boyunun 94.5-225.6 cm, koçan uzunluğunun 13.5117.53 cm, koçan çapının 3.85-4.75 cm, koçanda tane sayısının 348.80 - 517.67 tane, 1000 tane
ağırlığının 218.51 - 315.42 g, ve tane veriminin ise 457.5 - 1249.6 kg/da arasında değişim gösterdiğini
bildirmişlerdir. Ayrıca mısır bitkisi yüksek verimli çeşitlerinin ıslahında koçan çapı, koçanda tane
sayısı ve 1000 tane ağırlığı gibi tane verimi ile olumlu ve çok önemli ilişkileri olan verim unsurlarının
dikkate alınmasının gerekliliğini bildirmişlerdir.
Machul ve ark. (1987), Mısırın çiçeklenme döneminde gözlenen yüksek sıcaklık ve düşük
hava neminin döllenmeyi olumsuz yönde etkilediğini bildirmişlerdir.
Machul ve ark. (1987), Mısırda ekim zamanının geciktirilmesinin tane verimi, koçanda tane
sayısı ve bin tane ağırlığını olumsuz yönde etkilediğini belirtmişlerdir.
Ülger ve ark.(1992) Güneydoğu Anadolu Bölgesinde ana ve ikinci ürün olarak
yetiştirilebilecek mısır tür ve çeşitlerinin saptanması ile araştırmada, yüksek sıcaklık nedeniyle ana
ürün mısırda döllenme sorunlarının yaşandığını bununda çeşidin potansiyel veriminin altında verime
neden olduğu, ikinci ürün mısırda ise çiçeklenme zamanının ağustos sonu ve eylül başındaki kısmen
yumuşak iklim koşullarına rastlaması sonucu tane tutmada problem olmadığını saptamıştır.
Cesurer (1994), Kahramanmaraş ekolojik şartlarında 19 melez mısır çeşidi ile yaptığı I. ürün
mısır denemesinde; tepe püskülü çiçeklenme süresinin 65 - 74 gün, bitki boyunun 153 - 196 cm, ilk
koçan yüksekliğinin 63 - 94 cm, bitkide koçan sayısının 0.86 - 1.2 adet, verimin 758 - 1209 kg/da
arasında değiştiğini ve incelenen özellikler yönünden çeşitlerin birbirleri ile farklılık gösterdiğini
belirtmiştir.
Cirilo ve Andrade (1994), Mısır bitkisinde döllenmede meydana gelebilecek bazı
olumsuzluklar sonucu koçandaki tane sayısının azalmasıyla tane veriminin de azalabileceğini; püskül
çıkarma süresi, koçan uzunluğu ve tane verimi gibi özelliklerin ekim tarihi ile doğrudan ilgili
olduğunu belirtmişlerdir.
Torun ve ark. (1994), Bafra ovası ekolojik şartlarında ve Amasya ekolojik şartlarında 1988 1990 yılları arasında ikinci ürün olarak yetiştirilecek mısırın en uygun ekim zamanının belirlenmesi
çalışmasında değişik olum gruplarında bulunan TTM-813, P.3747 ve G.188 mısır çeşitlerini
302
kullanmışlardır. Araştırma sonucunda dekardan en az 600 en fazla 850 kg verim alındığını
belirtmişlerdir.
Sert ve Kırtok (1995), Çukurova ekolojik koşullarında Birinci ve ikinci ürün olarak yetiştirilen
dört mısır çeşidinde (LG 2771, LG 55, LG 60 ve LG 2350,) büyüme ve gelişme ile sıcaklık toplamı
arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapmış olduğu çalışmasında, II. ürün ekiminde tepe püskülü
çıkış süresinin sırasıyla; 46, 48, 51 ve 41gün, bitki boyunun ise, 213, 208, 211 ve 191cm olarak
belirlemiştir. Tane verimine olan negatif etkiyi doğrudan ilk koçan yüksekliğinin gösterdiğini,
koçanda tane sayısı ile sömek oranı arasında pozitif ve önemli bir ilişki olduğunu belirlemiştir.
Çeşitler arasında hektolitre ağırlığı ve sömek oranı bakımından önemsiz bir ilişki, en yüksek verimi
776.3 kg/da ile LG 2771 çeşidinden, en düşük verimi ise 565.3 kg/da ile LG 2350 çeşidinden elde
ettiğini tespit etmiştir.
Öktem ve Çölkesen (1995), Harran ovası ekolojik koşullarında bölgeye uygun, hasatta tane
nemi düşük ve yüksek verimli, erkenci mısır genotiplerinin belirlenmesi amacıyla yaptıkları
çalışmada, C.3677, C.4127, C.6327, C.6303, X.5401, C.6127 ve Prisma çeşitlerini materyal olarak
kullanmışlardır. Tane verimi yönünden çeşitler arasındaki farklılığı önemli bulmuşlar, en yüksek tane
veriminin 1116 kg/da ile C.6327 çeşidinde, en düşük tane veriminin ise 420 kg/da ile X.5401
çeşidinde olduğunu belirlemişlerdir. Hem erkencilik yönünden hem de hasat sırasında düşük nem
içeren ve dekara verimleri yüksek olan C.6327, C.3677 ve C.6127 çeşitlerinin, bölgede ikinci ürün
koşullarında rahatlıkla yetiştirilebilecek çeşitler olarak tespit etmişlerdir.
Çölkesen ve ark.(1997), Diyarbakır ve Şanlıurfa koşullarında en uygun ekim zamanını
belirlemek amacıyla yürüttükleri çalışmada, tepe püskülü çiçeklenme süresi 49,1-63,3 gün. Bitki Boyu
159,0-170,2 cm. koçan uzunluğu 14,7-18,4 cm. koçan kalınlığı 35,0-51,6 mm,1000 tane ağırlığının
198,4-236,1 g. Koçan tane ağırlığı 116,8-149,1g. tane koçan oranı 76,55-81,93 (%) , tane veriminin
572,7-849,0 kg/da arasında değiştiğini bildirmişlerdir.
Öktem ( 1997), 1994 ve 1995 yıllarında Harran Ovasına uygun mısır çeşitlerini belirlemek
amacıyla 10 mısır çeşidi ile yaptığı çalışmada denenen bütün çeşitlerin 1000 kg/da’ın üzerinde verim
verdiklerini Dracma ve P.3394 çeşitlerinin diğerlerinden daha verimli olduğunu bildirmiştir.
Baytekin ve ark.(1997), Şanlıurfa’da farklı iki lokasyonda II. ürün mısır çeşitleri üzerine
yaptıkları çalışmada; çiçeklenme gün sayısının 53-58 gün, bitki boyunun 217.2 -257.3cm, ilk koçan
yüksekliğinin 89.6-120.1cm, koçan ağırlığının 190.1-269.4 g, koçanda tane ağırlığı 102-216 g ve tane
veriminin ise 787-1212 kg/da arasında değişim gösterdiğini saptamışlardır.
Ferhatoğlu ve ark. (1998), 3 yıl süreyle ikinci ürün koşullarında Şanlıurfa’da yürüttükleri
çalışmada; en uygun ekim zamanının temmuz ayının ilk haftası olduğunu, 600 -700 kg/da dolaylarında
verim potansiyelleri olan G 4524, TTM 81 - 19, TTM 813, G 4507 gibi melez çeşitlerin
önerilebileceğini bildirmişlerdir.
Gül ve ark.( 1998 ), Diyarbakır’da II. ürün olarak yürüttükleri bir çalışmada tepe püskülü
çiçeklenme süresi 49,25-55,75 gün, Bitki Boyu 175,1-206,7 cm, ilk koçan yüksekliği 65,55-83,20 cm,
1000 tane ağırlığının 210,3-273,8 gr, koçan uzunluğu 14,65-19,00 cm, koçan çapı 3,91-4,67 cm, tek
koçan ağırlığının 138,9-195,6 gr, koçanda tane ağırlığı 113,7-162,8 gr. ve tane veriminin ise 486,7733,7 kg/da arasında değiştiğini saptamışlardır. Yapılan korelasyon analizinde tane verimi ile tepe
püskülü çiçeklenme süresi, bitki boyu, koçan çapı arasında olumlu ve önemli (%1) koçan ağırlığı,
koçanda tane verimi arasında olumlu ve önemli (%5), ilk koçan yüksekliği, koçan boyu, koçanda sıra
sayısı, sırada tane sayısı, bin tane ağırlığı arasında olumlu ve önemsiz bir ilişkinin olduğu
saptanmıştır.
Cesurer ve ark. (1999), Kahramanmaraş ekolojik koşullarında yaptıkları çalışmada çeşitler
arasında tepe püskülü çiçeklenme süresinin 55.83 - 59.67 gün, bitki boyunun 162.13 - 193.83 cm,
koçan yüksekliğinin 64.48 - 88.07 cm, tek koçan ağırlığının 158.33 - 209.17 gr, sömek oranının %
12.60 - 17.17, bin tane ağırlığının 313.72 - 367.10 g, tane veriminin ise 940.17 - 1110.62 kg/da
arasında değişim gösterdiğini tespit etmişlerdir.
Kabakcı ve ark. (2000), Harran Ovasında İkinci Ürün Olarak yürüttükleri çalışmada çeşitler
arasında, tepe püskülü çiçeklenme süresi 52.50-57.63 gün, bitki boyu 197.3-233.3cm, ilk koçan
yüksekliği 89.6 -117.9cm, hasatta tane nemi (%)18.13-24.00, tane koçan oranı (%) 75.30-85.90, tane
veriminin 534-1406 kg/da arasında değiştiğini bildirmişlerdir.
Geren (2000), Birinci ve ikinci ürün olarak yetiştirilen altı adet melez mısır çeşidinin ortalama
bitki boyunun I. üründe 199.8 cm, II. üründe 198.6 cm ortalama protein oranının ise I. üründe % 8.2
II. üründe % 8.7 olarak tespit etmiştir.
303
Avcıoğlu ve ark. (2001), İzmir ekolojik koşullarında yaptıkları çalışmada 3 adet melez mısır
çeşit denemesini araştırmışlar ve bu melez mısır çeşitlerini I. ve II. ürün olarak karşılaştırmışlar ve II.
üründe çeşitlerin dekara kuru madde oranının % 21.8, protein oranının ise % 15.8 azaldığını tespit
etmişlerdir.
Babaoğlu (2003), Edirne’de yerli ve yabancı kökenli 36 at dişi mısır genotipinin çeşitli
agronomik ve kalite karakterlerinin tespit edilmesi ve karşılaştırılmasına ek olarak, Edirne ve çevresi
ekolojilerine uygun tane ürün için kaliteli ve verimli mısır tiplerinin belirlenmesi amacıyla yaptığı
araştırmada, tepe püskülü çıkarma süresi (59.2-73.5 gün), koçan püskülü çıkarma süresi (63.8-78.0
gün), yaprak sayısı (12.1-15.3 adet), koçan sayısı (1.00- 1.12 adet), bitki boyu (176.0-238.9 cm), sap
çapı (17.0-22.6 mm), alt koçan bağlama yüksekliği (68.6-111.7 cm), olgunlaşma süresi (123.2-145.2
gün), toplam sıcaklık isteği (1731.7-2030.7 °C), koçan görünümü (1.8-4.0 skala değeri), koçan
uzunluğu (17.5-24.0 cm), koçan çapı (42.1-49.8 mm), koçan üzerinde tohum sıra sayısı (13.8-17.1
adet), tohum sırasında tane sayısı (34.6-44.3 adet), sömek çapı (22.7-29.0 mm), parselde rastıklı bitki
sayısı (0.5-14.8 adet), tane verimi (606.9-1104.1 kg/da), bin tane ağırlığı (274.7-392,4 g), hektolitre
ağırlığı (76.3-82.9 kg) ve tanede yağ oranı (% 3.4-5.1) olarak tespit etmiştir.
Serter (2003), Aydın’ın Çine ve Koçarlı ilçelerinin ekolojik şartlarında iki yıl üst üste
yaptıkları çalışmada, iki at dişi mısır çeşidini materyal olarak kullanmış denemede verim ve verim
öğelerini karşılaştırmıştır. Birinci üründe bitki boyunu 197 cm, koçanda tane sayısını 591, koçan
uzunluğunu 20cm, tepe püskülü çıkış süresini 64 gün, bin tane ağırlığını 337.3g, ikinci üründe ise bitki
boyunu 190 cm, koçanda tane sayısını 561, koçan uzunluğunu 19 cm, tepe püskülü çıkış süresini 58
gün, bin tane ağırlığını 339.2 g olarak tespit etmiştir.
Öktem ve Öktem (2003), Şanlıurfa Harran Ovası ekolojik koşullarında ikinci ürün olarak 15
adet atdişi hibrid mısır genotipi ile iki yıl süreyle yürüttükleri çalışmalarında; P.32K61, Alios, Dk.626
ve Konsur genotiplerinin yüksek verimli olduklarını, T.1595 ve Rx.788 genotiplerinin ise 1000
kg/da’nın altında verim vermelerine karşın diğerlerine göre hasatta tane neminin daha düşük olduğunu
belirtmişlerdir.
Wiatrak ve ark.( 2004 ), Güneydoğu Amerika’da yaptıkları bir çalışmada geciken mısır ekim
zamanının zararlı ve hastalık yoğunluğunun artmasına neden olduğunu, hibrit mısır çeşitlerini hem
tane hem de silajlık verim açısından değerlendirdiklerini Mart ayından Ağustos ayına kadar yaptıkları
ekim zamanı çalışmasında (1998-2001) en yüksek tane mısır veriminin Mart ayı ekiminden, En az
verimin ise Temmuz ve Ağustos ekimlerinden alındığını bildirmişlerdir.
Eckhoff (2004), Mısırın yeterince olgunlaşmadan hasat edilmesi, yetiştirme döneminde hava
sıcaklıklarının erken gelmesi veya erken don olaylarının hem hektolitre ağırlığında hem de nişasta
veriminde düşüşe neden olduğunu bildirmiştir.
Yılmaz (2005), Diyarbakır ekolojik şartlarına uygun ikinci ürün olarak yetiştirilebilecek melez
mısır çeşitlerini ve uygun ekim zamanını saptamak amacıyla 2003 yılı yetiştirme döneminde 12 mısır
çeşidi ile yürütmüştür. Sonuçlara göre haziran ekimlerinden gerek tane verimi ve gerekse hasattaki
tane nemi bakımından bölgede ikinci ürün olarak yetiştirilebilecek çeşitlerin mevcut olduğunu
bildirmiştir. Maverik (1146.07 kg/da), DK.585 (1099.17 kg/da), DK.647 (1032.07 kg/da) ve Sele
(1020.50 kg/da) çeşitlerinin 2.ürün olarak bölge koşullarında ümitli olduklarını saptamıştır.
Gözübenli ve ark.(2007), Hatay ekolojik koşullarında II. ürün mısır tarımına uygun çeşitlerin
belirlenmesi amacıyla yaptıkları çalışmada, tepe püskülü çiçeklenme süresinin 51.3 - 55.3 arasında,
bitki boyunun 207.0 - 246.7 cm, ilk koçan yüksekliğinin 103.5-126.7 cm, bitki gövde çapının 22.3 26.0 mm, koçan uzunluğunun 18.1 - 21.3 cm, koçan kalınlığının 44.2 - 49.7 mm, koçanda tane
ağırlığının 171.2- 219.2 g ve tane veriminin ise 1089 - 1377 kg/da arasında değiştiğini belirlemişlerdir.
TMO. (2007), Türkiye’de alternatif yenilenebilir biyoenerji kaynağı olarak çoğunlukla yağ
kaynaklı biyodizel üretimi gündemdedir. Ancak Türkiye’nin mevcut yağ bitkileri üretiminin biyodizel
üretimi için yeterli olmadığı buna karşılık, yeterli miktarda nişastalı ve şekerli ham madde üretiminin
mevcut olduğunu, bunların üretim miktarlarının daha da artırılmasının mümkün olabileceğini, birkaç
yıl öncesine kadar mısır ihtiyacının yaklaşık 1/3’ini ithalatla karşılayan ülkemizin üreticilere sağlanan
teşvikler ve yönlendirmeler sonucunda mısır talebini yerli üretimle karşılar duruma geldiği
belirtilmektedir.
Vartanlı ve Emekliler (2007), Ankara ekolojik koşullarında 12 adet hibrit mısır çeşidinin tane
verimi ve kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürüttükleri çalışmada çeşitlerin bitki boyunun
288.50 - 320.00 cm, koçan boyu, 21.75-27.00 cm; koçan çapı, 5.30-5.79 cm; koçan ağırlığı, 387.8546.3 g; koçandaki sıra sayısı, 13.8-18.9 adet; tozlanma gün sayısı, 59-67 gün; fizyolojik olumda tane
304
nemi, % 29.48(BC 566)-%41.65(ISIDORO); hasatta tane nemi, % 21.15(BC 566)-%
28.60(ISIDORO); birim alan tane verimi, 1577 kg/da (BC 566)-1903 kg/da (OSSK 602); ham yağ
oranı, % 2.04-6.90; ham protein oranı,% 6.21-8.65 ve hektolitre ağırlığı, 65.43-73.53 kg arasında
bulunduğunu belirlemişlerdir.
Soylu ve ark. (2008), Konya merkez ve Sarayönü ilçesi ekolojik koşullarında mısır yetiştirme
imkanlarının belirlenmesi amacı ile 15 adet hibrit mısır çeşidi ile yürüttükleri araştırmada tane
veriminin 650-1037 kg/da arasında, hasattaki tane neminin ise % 18.9-23.06 arasında değiştiğini
belirtmişlerdir.
Uçak ve ark. (2009), Yaptıkları bir araştırmada 1998 yılı Ağustos ayının ilk haftalarında
görülen yüksek sıcaklık, düşük nispi nem ve buna bağlı olarak ortaya çıkan kuraklık stresi, mısır
verimindeki azalmaların temel nedenini oluşturduğunu bildirmişlerdir. Aynı araştırmada 40˚C’ye
varan yüksek sıcaklıklar nedeniyle döllenme olumsuz yönde etkilenmiş, yeterince döllenme
sağlanamamış, tane bağlama oranı düşmüş ve verimde önemli ölçüde azalma olduğunu
gözlemlemişlerdir.
Özsisli (2010), Kahramanmaraş koşullarında birinci ve ikinci ürün olarak yetiştirilen farklı
mısır çeşitlerinde verim ve kalite özelliklerini İnceledikleri araştırmada en yüksek dekara verimi 1037
kg/da ile DKC 5783 çeşidi öne çıkmıştır. İkinci ürünlerde ise 1164 kg/da ile P32T83 çeşidinin en
yüksek dekara verime sahip olduğunu tespit etmiştir.
Koca ve Turgut (2012), Ilıman kuşakta ekim zamanı mısır verimini değiştiren önemli bir
faktör olduğunu, ekimin geciktirilmesi gelişim süresince etki eden sıcaklıkları değiştirdiğini, bitkinin
bazı kritik periyotlarda (fide, tane dolum) yüksek sıcaklıktan zarar görebildiğini belirtmişlerdir.
3. MATERYAL ve METOT:
Materyal ve Metot
Deneme; GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi deneme alanında 2015-2016
yetişme döneminde 2 yıl süreli olarak, tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak
yürütülecektir.
Çalışmada aşağıda adı geçen, farklı tohumluk kuruluşlarının Diyarbakır bölgesi için önerdiği,
farklı vejetasyon süresine sahip 15 adet tane mısır çeşidi (Ada 9516, Ada 334, Sakarya, Simon, DKC5783, Kermess, Sy Radıoso, Sy Lucroso, Sy Mıamı, PR31D24, PR3394, P.31G98, Suerto, Breaker,
71May69) araştırmada materyal olarak kullanılacaktır.
Ekim işlemleri iklim ve arazi koşullarının uygunluğuna göre; ana ürün için Nisan ayının ilk
haftasında, II. ürün için Haziran ayının ikinci haftasında elle yapılacaktır. Denemeler tohum
miktarına göre 4 sıralı, parsel boyu 5m, sıra arası 70 cm ve sıra üzeri 20 cm, parsel büyüklüğü 5 m x
2.8 m =14 m² olarak kurulacaktır. Hasatta iki sıra hasat edilecek iki sıra ise kenar tesiri olarak
bırakılacaktır. Toplam parsel alanı 7m² olacak şekilde hasat yapılacaktır.
Toprak işleme Sonbaharda 18-20 cm derinlikte pullukla sürüm yapılacaktır. Mısır bitkisi düzgün
bir çıkış için nemli bir tohum yatağı ister. Bunu sağlamak için ekimden önce toprak tava geldiğinde
tarla önce kültivatör (kazayağı) ve sonra tırmık ile sürülerek hazır hale getirilecekir. Bakım işlerinde
ilk çapa, bitkiler 10-15 cm boylanınca, ikinci çapa bitkilerin boyu 40-50 cm olunca, boğaz doldurma
ve azotlu gübre verilmesi işlemi ile birlikte yapılacaktır. İlk sulama yağmurlama sulama, diğer
sulamalar karık usulü olarak bitkinin ihtiyaç duyduğu zamanlarda yapılacaktır.
Gübre olarak 20 kg/da saf azot (N) ve 10 kg/da saf (P) fosfor verilecek, Azotlu gübrenin yarısı ve
fosforlu gübrenin tamamı ekimden önce verilecek, geri kalan azotlu gübrenin diğer yarısı da bitkiler
40-50 cm boylandığında verilecektir.
Araştırmadan elde edilen sonuçlar Jump istatistik paket programı kullanılarak varyans analizine
tabi tutulacaktır. Ortalamalar arasındaki fark AÖF (0.05)’a göre yapılacaktır.
İncelenecek Özellikler
Her parselin kenar tesiri hesaplandıktan sonra geriye kalan bitkiler arasından tesadüfen seçilecek
10 örnek bitkide aşağıdaki karakterler incelenecektir:
1.Bitki Boyu (cm): Toprak yüzeyinden tepe püskülü ucuna kadar olan kısım ölçülerek ortalaması
alınacak ve cm olarak ifade edilecektir.
2.Koçan Yüksekliği (cm): Toprak seviyesinden bitki üzerindeki en üst koçanın bağlı olduğu boğuma
305
kadar olan dikey mesafenin cm olarak ölçümüdür.
3.Sap Kalınlığı (mm): En alt boğum arasındaki sap çapları kumpas yardımıyla ölçülerek ortalamaları
alınacak ve değerler mm olarak verilecektir
4.Koçan Uzunluğu (cm): Koçanların uzunlukları cetvel yardımıyla ölçülüp ortalamaları alınacak ve
değerler cm olarak ifade edilecektir.
5.Koçan Kalınlığı (cm): koçanların çapları kumpas yardımıyla ölçülerek ortalamaları alınacak ve
değerler cm olarak verilecektir.
6.Tepe Püskülü Çıkarma Süresi (gün): Ekim tarihi ile her parseldeki bitkilerin % 75’inde tepe
püskülünün görüldüğü tarih arasındaki süre gün olarak hesaplanacaktır.
7.Hasatta Bitki Sayısı (adet/parsel):Hasattan önce kenar tesir düşüldükten sonra geriye kalan 2
sırada bulunan bitki sayısı sayılarak bulunacaktır.
8. Koçan Sayısı (adet/parsel): Hasattan önce 2 sırada bulunan koçan sayısı sayılarak tespit edilir.
9.Bitkide Koçan Sayısı (adet/bitki): Hasat edilen parseldeki toplam koçan sayısı, hasat edilecek
bitki sayısına bölünerek bulunacaktır.
10.Yatma (adet): Her parselde fizyolojik olum döneminden sonra bitkinin dik duruşuna göre, 30 0’
lik açıdan fazla yatan bitki sayısı sayılır ve kaydedilir.
11.Bitki Görünümü (1-5):Çeşide ait bitki formu homojen bir şekilde zayıf ya da kuvvetli görünüm
oluşturulmasına göre, 1-5 ıskalası ile değerlendirilir. Çeşide ait bitkilerin görünümü kuvvetli ve
sağlıklı bir yapı oluşturmuş ise 1, zayıf, cılız ve deformasyonlu bir görünüm varsa 5’ e kadar değer
verilir.
12.Koçan Görünümü (1-5): Koçan yapısına bakılarak kuvvetli, düzgün ve homojen bir yapı
oluşturan koçana 1, bozuk ve deformasyonlu bir yapı gösteren koçanlara 5’e kadar değer verilir.
13.Tane/koçan oranı (%): Her parselden hasat edilen koçanlar tartılır, daha sonra koçanlardaki
taneler ayrılır ve tartılarak birbirine oranlanır.
14.Birim alan tane verimi (kg/da): Hasat edilen parsellerdeki koçanlardan elde edilen tanelerin %
15 tane nemi esas alınarak birim alan verimine çevrilir.
15.1000 tane ağırlığı (g) : Hasatı ve harmanı yapılan ürünlerden rastgele 4x100 tane sayılıp tartılır ve
1000 taneye oranlanarak gram cinsinden hesap edilir.
16. Hasatta tane nemi (%): Koçanın somaklarından ayrılan taneler karıştırılarak taşınabilir nem
ölçme aleti ile nem ölçümü alınarak kaydedilir.
17.Ham protein (%): NIT (near infrared transmittance) cihazında bakılacaktır.
18.Ham yağ (%): NIT (near infrared transmittance) cihazında bakılacaktır.
19.Nişasta (%): NIT (near infrared transmittance) cihazında bakılacaktır.
20.Hektolitre ağırlığı: NIT (near infrared transmittance) cihazında bakılacaktır.
YÖNETİM DÜZENİ
Adı Soyadı
Şerif
KAHRAMAN
Aydın ALP
Proje Yürütücülerinin Projeye Katkıları
Yapılacak Faaliyetlerdeki Sorumlulukları
Çalışma Takvimi
İş programının uygulanmasının sağlanması, verilerin temin
edilmesi, hesaplamaların yapılması, analiz değerlendirme
ve her türlü iş paketinin yürütülmesi ve yürütülmesinin
24 Ay
sağlanması, projede her türlü koordinasyonun sağlanarak
yürütülmesi
Danışmanlık
24 Ay
Proje Sonuçları Uygulama Aktarımı
Diyarbakır Koşullarında Ana ve İkinci Ürün Mısır Tarımında Bazı Tarımsal ve
Kalite Özellikleri Üzerine Araştırmalar
PROJENİN AMACI:
Diyarbakır koşullarına uygun, kalite ve verimlilik yönünden üretici ve tüketici isteklerine cevap
veren, yüksek verimli ana ürün ve ikinci ürün olarak yetiştirilecek tane mısır çeşitlerinin, farklı
yetiştirme dönemlerinin tane verimi ve bazı kalite unsurlarına etkisinin saptanması ve bölge
Proje Adı
306
çiftçisinin kullanımına sunulması amaçlanmaktadır. Bu çalışma bölge mısır üreticilerinin sosyoekonomik olarak kalkınmasına ve bölgenin tarımsal üretim hacminin artmasına katkı sağlayacağı
beklenmektedir.
Bölgenin iklim yapısının uygun olması nedeniyle bu araştırmada aynı tarladan yılda birden fazla
ürün elde etme olanaklarının da araştırılması hedeflenmektedir. Uygun zamanda, uygun çeşitlerin
seçimiyle yüksek sıcaklık stresi gibi olumsuz şartlarda meydana gelebilecek verim kayıplarının önüne
geçilecektir.
ÇIKTILARIN UYGULAMAYA AKTARILMASI VE YAYGINLAŞTIRILMASI
Yazılı ve görsel iletişim gereçleri vasıtasıyla çiftçi ve taşra teşkilatında çalışılan teknik
personele proje sonuçları duyurulmaya çalışılacaktır. Ayrıca proje sonuçları yayınlanarak akademik
çevrenin kullanımına sunulacaktır.
Sıra
Proje Çıktıları
Çıktıların Uygulamaya Aktarılma Mekanizmaları
Bölgenin iklim yapısını uygun olması nedeniyle aynı tarlada
yılda birden fazla ürün elde etme olanaklarının araştırılması
1
ülke ekonomisine büyük fayda sağlayacaktır.
Bu araştırmalar sonucunda bölge şartlarına uygun verim ve
kalite yönünden üstün çeşitler belirlenerek çalışma sonuçları
2
1 yıllık gelişme 2 yıllık bölge çiftçisine yayım metotları kullanılarak aktarılacaktır.
sonuç raporu
Böylece özelde ilimiz, genelde ülke çiftçisinin yem, yağ ve
vs. sanayicisinin ihtiyaçlarını karşılayacak çeşitler
3
belirlenerek milli ekonomiye katma değer sağlanacaktır.
Uygun zamanda, uygun çeşitlerin seçimiyle olumsuz şartlarda
(yüksek sıcaklık stresi, hasatta dane nemi) meydana gelecek
4
verim kayıplarının önüne geçilecektir.
ÇALIŞMA TAKVİMİ
Çalışma Takvimi Çizelgesi*
Projenin her senesinde geçerli olmak üzere,
AYLAR
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
İş Paketi Ad/Tanım
Yağ, Nişasta ve Protein Analizleri,
Ekim hazırlığı, Kimyasal ve
Kültürel bakım işlerinin yapılması
Çıkış, çiçeklenme ve diğer
gözlemlerin alınması
Hasat, harman ve istatistik
analizleri
Rapor hazırlama
TALEP EDİLEN BÜTÇE
I. Yatırım Tutarı
06 SERMAYE GİDERLERİ
1. YIL
2. YIL
307
06.1- Mamul Mal Alımları
4.500
6.000
06.2- Menkul Sermaye Üretim Giderleri
3.000
3.000
10.700
11.800
2.000
3.000
20.200
23.800
06.5- Gayrimenkul Sermaye Üretim Giderleri
06.9- Diğer Sermaye Giderleri
Toplam
Genel Toplam
44.000 TL
2015
2016
YILI
YILI
GENEL BÜTÇE
20.200
23.800
SERMAYE GİERLERİ
20.200
23.800
2
MAMUL MAL ALIMLARI
Büro ve İşyeri Makine Teçhizat Alımları
4.500
2.000
6.000
2.000
3
Avadanlık alımları
2.000
2.000
Zirai gereç alımları
2.000
2.000
Yayın Alımları ve Yapımları
500
2.000
Basılı Yayın Alımları ve Yapımları
500
2.000
MENKUL SERMAYE ÜRETİM GİDERLERİ
Kimyevi Mad. Ve Plastik Ürün Alımları
3.000
3.000
3.000
3.000
Kimyevi Mad. Ve Plastik Ürün Alımları
3.000
3.000
G.MENKUL SERM. ÜRET. GİDER
Malzeme giderleri
10.700
3.000
11.800
3.000
Diğer giderler
3.000
3.000
Enerji Giderleri
5.200
5.500
1
Yakacak Alımları
1.200
1.300
2
Akaryakıt ve Yağ Alımları
2.500
2.500
3
Elektrik Alımları
1.500
1.700
Haberleşme Giderleri
2.500
3.000
2
Telefon Abonelik ve Kullanım Ücretleri
1.200
1.300
3
Bilgiye Abonelik Giderleri
1.300
1.700
DİĞER SERMAYE GİDERLERİ
Yolluk Giderleri
2.000
2.000
3.000
3.000
Yurtiçi Geçici Görev Yollukları
2.000
3.000
Ekonomik Kod
6
1
5
6
1
2
7
1
5
2
90
4
5
9
2
1
Açıklama
TOPLAM
44.000
KAYNAKÇA
Anonim, 2012 a. Food and Agriculture Organization, www.faostat.org.
Anonim, 2012 b. TUİK, http://www.tuik.gov.tr.
Arnon, J. 1974. Mineral Nutrition Of Maize. International Potash Institute Born. orfblaven.
452s. Switzerland.
308
Avcıoğlu, R., Kır, B. Demir., G. 2001. Ana Ürün Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Çeşitlerinde
Ekim Zamanının Hasıl Verimi ve Kalite Üzerine Etkisi Üzerine Araştırmalar. GAP II. Tarım Kongresi
Kitabı. II. : 857 – 864.
Bates, L.S., Heyne, E.G. 1980. Proteins in Food and Feed Grain Crops (Chp 4). Crop Quality,
Storage and Utilization. Edited by C.S. Hoveland. American Society of Agronomy, Crop Science
Society of America.
Babaoğlu, Y. 2003. Farklı kökenli mısır (Zea mays L. ) genotiplerinin çeşitli agronomik ve
kalite karakterleri bakımından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi. Doktora tezi. Trakya
Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü/ Tarla Bitkileri Anabilim Dalı. Tekirdağ.
Baytekin, H., Bengisu, G. ve Okan, M. 1997. Şanlıurfa’da Farklı İki Lokasyonda İkinci Ürün
Olarak Yetiştirilen Mısır Çeşitlerinde Verim ve Bazı Tarımsal Karakterlerin Saptanması, Türkiye II.
Tarla Bitkileri Kongresi, Samsun,148-152.
Cesurer, L. 1994. Kahramanmaraş Koşullarında Ana Ürün Olarak Yetiştirilebilecek Yüksek
Verimli Melez Mısır Çesitleri Üzerinde Araştırmalar. Tarla Bitkileri Kongresi, Cilt: 1, S:267 - 270,
İZMİR.
Cesurer L., Çölkesen M. ve Çiçek A. 1999. Kahramanmaraş koşullarında II. ürün Hibrid mısır
(Zea Mays L.) çeşitlerin agronomik özelliklerin belirlenmesi. Türkiye III. Tarla Bitkileri Kongresi, 15
- 18 Kasım 1999, I. cilt Genel ve Tahıllar, Adana, s. 281 - 286.
Cırılo, Ag., Andrade, Fh. 1994. Sowing Date And Maize Productivity. II. Kernel Number
Determination. Crop Science, 34; 4, 1044 - 1046; Buenes Aires, Argentina.
Çölkesen M, Öktem A, Akıncı C, Gül İ, İri R, Kaya Y. 1997. Şanlıurfa ve Diyarbakır
koşullarında bazı mısır çeşitlerinde farklı ekim zamanlarının verim ve verim komponentleri üzerine
etkisi. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi, Samsun.
Eckhoff, S.R. 2004. Maize: Wet-milling. In: C.Wrigley, H. Corke, and C.Walker (Eds.),
Encyclopedia of grain science (pp 225 - 241),(Vol. II). Amsterdam, Elsevier ltd. ESER, D., 1986.
Tarımsal Ekoloji. A.Ü.Z.F.Yayınları. 87 - 88 Ankara.
Ferhatoğlu, H., Helaloğlu, C., Demir, B. ve Deniz, Y. 1989. Harran Ovasında İkinci Ürün
Olarak Yetiştirilebilecek Mısır Çeşitleri. Şanlıurfa Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları, Genel
Yayın No: 52, Rapor Seri No:36, Şanlıurfa.
Gençtan, T., Gökçora, H. 1980. Ankara Ekolojik Koşullarında Yetiştirilen Bazı Mısır
Çeşitlerinde Toz Verme ve Döllenme Periyodunun Saptanması ve Bunların Pratik ve Teknik Önemi
Ankara Üniversitesi. Ziraat Fakültesi. Doktora Tezi özetleri Cilt:1 S 764 - 781. Ankara.
Gourley, L.M., Creech, R.G. 1980. Carbohydrotes and Lipids in Food and Feed Grain Crops
(Chp5). Crop Quality, Storoge and Utilization. Edited by C.S. Hoveland. American Society of
Agronomy, Crop Science Society of America.
Gözübenli, H., Ülger, A.C. Kılınç, M. Şener, Karadavut, O.U. 2007. Hatay koşullarında ikinci
ürün tarımına uygun mısır çeşitlerinin belirlenmesi. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi, 22 - 25 Eylül
1997 Samsun, s: 153 - 157.
Gül, İ., Akıncı, C. ve Baytekin, H. 1998. Diyarbakır Koşullarında İkinci Ürün Olarak
Yetiştirilen Mısır Çeşitlerinde Verim ve Bazı Tarımsal Karakterler ile Karakterler Arasındaki
İlişkilerin Saptanması. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 2(3): 31-40.
Kabakcı, Y. ve Tanrıverdi, M. 2000. Harran Ovasında İkinci Ürün Olarak Yetiştirilebilecek
Mısır Çeşitlerinin Belirlenmesi. Harran Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü 2000 Yılı Faaliyet
Raporu. Akçakale, Şanlıurfa.
Koca, Y.O., ve Turgut, İ. 2012. Mısırda (Zea Mays L.) Farklı Ekim Zamanlarının Tane
Verimine, Kuru Madde Birikimine,Yaprak Alanı İndeksine ve Bazı Büyüme Parametrelerine Etkisi.
Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 2012; 9(1):1– 10
Köycü, C. ve Yanıkoğlu, S. 1987. Samsun Ekolojik Şartlarında Mısır (Zea Mays L.) Çeşit
Ekim Zamanı Üzerinde Bir Araştırma. Türkiye’de Mısır Üretiminin Geliştirilmesi, Problemler ve
Çözüm Yolları Sempozyumu. P:287 - 302. Ankara.Kurle, J.E., C.C. Sheaffer , and Crookston, R.K.
1993. Popcorn, sweetcorn and sorghum as alternative silage crop. Herbage Abstracts. 063:00783.
Kün, E., 1985. Sıcak İklim Tahılları, A.Ü. Z.F. Yayınları. Yayın No:953, Ankara.
Machul, M., Kukula, S., Malysıak, B. 1987. Productivity Of Maize Hybrides On Soils Of
Different Agricultural Suitability As Related To Plant Density. Maize Abstracts. 3(5): 331, No: 2831.
Martın, Hj., Leonard, W.H. and Btamp, D.L. 1976. Principles Of Field Crops Production. Mac
Millan Publishing Comp. İnc. New York. S. 326-7. 328 - 31.
309
Öktem, A. ve Ülger A.C. 1997. Mısır Bitkisinde Tane Verimi İle Bazı Tarımsal Özellikler
Arasındaki Etkileşimlerin Korelasyon Ve Path Analizleriyle Belirlenmesi. Harran Üniversitesi Ziraat
Fakültesi Dergisi 1(2):39-48
Öktem, A. ve A. G. Öktem, 2003. Bazı mısır (Zea Mays L.) genotiplerinin Harran Ovası
koşullarında adaptasyonu. Türkiye 5. Tarla Bitkileri Kongresi, 13–17 Ekim 2003, Diyarbakır, s: 218 222.
Sert. G. ve Kırtok. Y. 1995. Çukurova Koşullarında I. ve II. Ürün Olarak Yetiştirlen Dört
Mısır (Zea mays L.) Çeşidinde Büyüme ve Gelişme ile Sıcaklık Toplamı arasındaki ilişki Üzerine Bir
Araştırma. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı.
Serter, E. 2003. Farklı Mısır Gruplarında Büyüme Derece Gün, Sıcaklık Parametreleri Ve
Verim Komponentlerinin Saptanması. A.D. Ü Fen Bilimleri Enstitüsü TB-DR-2003-0002, Aydın.
Soylu, S., Akman, H. ve Gürbüz, B. 2008. Konya Sarayönü Koşullarında Tane Mısır
Yetiştiriciliği Üzerine Bir Araştırma Ülkesel Tahıl Sempozyumu, 2 – 5 Haziran 2008, Konya, 776 –
781.
T.M.O. 2007. 2007 yılı hububat raporu. Ankara: Toprak Mahsulleri Ofisi.
Torun, M., Ağdağ, M.İ., Öztürk, Akman, R. 1994. Orta Karadeniz Bölgesinde İkinci Ürün
Olarak Yetiştirilen Mısırın En Uygun Ekim Zamanının Tespiti. Karadeniz Tarımsal Araştırma
Enstitüsü Müdürlüğü, Araştırma Özetleri. Yayın No: 8.Samsun.
Özsisli B. 2010. Kahramanmaraş Koşullarında Birinci Ve İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen
Farklı Mısır Çeşitlerinde Verim ve Kalite Özelliklerinin İncelenmesi, Doktora tezi, Sütçü imam
Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
Uçak, A., B., Cerit, İ., Türkay, M., A., Uçan, K., ve Aykanat., S. 2009. Adana İlinde 19971998 Yılları Arasındaki İklim Değişiklerinin II. Ürün Mısır Verimi Üzerine Etkileri, 1. Ulusal
Kuraklık ve Çölleşme Sempozyumu, S: 646-651, 16-18 Haziran 2009-Konya
Ülger, A.C., Tansı V., Sağlamtimur, T., Kızılşımşek, M., Çakır, B., Yücel, C., Baytekin, H.,
ve Öktem, A. 1996. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde İkinci Üretim Mısırda, Bitki Sıklığı Ve Azot
Gübrelemesinin Tane ve Hasıl Verimi ve Bazı Tarımsal Karakterlerine Etkisi Üzerine Araştırmalar
(Tane Verimi). Ç.Ü.Z.F. GAP Tarımsal Araştırma İnceleme ve Geliştirme Proje Paketi Kesin Sonuç
Raporu, Proje No: 94, 45s.
Ülger, A.C., Tansı, V., Sağlamtimur, T., Baytekin, H. Ve Kılınç, M. 1992. Güneydoğu
Anadolu Bölgesinde İkinci Ürün Olarak Yetiştirilebilecek Mısır ve Sorgum Tür ve Çeşitlerinin
Saptanması. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Genel Yayın No:40, GAP Yayınları No: 67,
Adana.
Vartanlı, S. ve Emeklier, Y. 2007. Ankara koşullarında hibrid mısır çeşitlerinin verim ve kalite
özelliklerinin belirlenmesi. Türkiye VII. Tarla Bitkileri Kongresi, Tahıllar, Bitki Islahı ve
Biyoteknoloji, Yemeklik Tane Baklagiller, 25–27 Haziran 2007 Erzurum, s: 37 - 42.
Xu. Z. B. 1986. Influence of Major Characters of Maize on the Productivity of Individual
Plants. Ningxia agricultural Sciense and Technology No: 526.
Yılmaz, Y. 2005. Diyarbakır'da İkinci Ürün Koşullarında İki Ekim Zamanının, Yetişme
Süreleri Farklı At Dişi Melez Mısır Çeşitlerinde Tane Verimi İle Bazı Tarımsal Özelliklerin
Saptanması. Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
TEKLİF ONAYI
Adı Soyadı
Proje Lideri
Şerif KAHRAMAN
Öneren Kuruluş Müdürü
Şevket TEKİN
İşbirliği Yapılan Kuruluş Yetkilisi
Aydın ALP
Tarih
İmza
310
T.C.
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
Proje Teklif Formu
DESTEK BAŞVURUSUNDA BULUNULAN PROJENİN
Mısırda Farklı Dar Sıra Ve Çift Sıra Yetiştirme Tekniğinin Verim,
BAŞLIĞI
Verim Bileşenleri Ve Bazı Toprak Özelliklerine Etkisi
ARAŞTIRMA FIRSAT
TAHILLAR (A12)
ALANI
ARAŞTIRMA PROGRAMI
MISIR (P-03)
PROGRAM ÖNCELİĞİ
Orta
PROJE ÖNERİSİ YAPAN KURULUŞUN
ADI
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Müdürlüğü
ADRESİ
Silvan yolu 9. Km PK:72 21110 DİYARBAKIR
PROJE LİDERİ
TELEFONU
Betül KOLAY
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi
Müdürlüğü
0 412 3261323 / 304
E-POSTA
[email protected]
ADI SOYADI
KURUMU
PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ
ADI SOYADI
Özlem AVŞAR
Şehmus ATAKUL
Kudret BEREKATOĞLU
Abdullah EREN
Sevda KILINÇ
Yener ÇELİK
İsmail GÜL
KURUMU
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma
ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma
ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma
ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma
ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü
GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma
ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü
Diyarbakır Zirai Mücadele Araştırma
İstasyonu
Kilis Üniversitesi 7 Aralık Üniversitesi
Ziraat Fakültesi
E-POSTA
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]
311
PROJE TOPLAM
PROJE BAŞLAMA TARİHİ
PROJE BİTİŞ TARİHİ
BÜTÇESİ (TL)
(GÜN/AY/YIL)
(GÜN/AY/YIL)
31.500
01/01/2015
31/12/2016
İŞBİRLİĞİ ŞEKLİ
PROJEDEKİ KATKISI
Danışmanlık
Teknik
Hastalık-Zararlı Kontrolleri
Teknik
İŞBİRLİĞİ
İŞBİRLİĞİ YAPILAN
KURULUŞ
Kilis 7 Aralık Üniversitesi
Ziraat Fakültesi
Diyarbakır Zirai Mücadele
Araştırma İstasyonu
PROJE ÖZETİ
Proje Özeti
Tahıl, endüstri ve aynı zamanda yağ bitkisi olan mısırın önemi ülkemiz ve Güneydoğu Anadolu
Bölgesi için büyüktür. Türkiye'de 2012 yılında 4.6 milyon ton üretilen mısır,tahıllar arasında üçüncü
sırada yer almaktadır (TÜİK, 2012). Ülkemizde yağ açığının fazla olması bu önemi daha da
arttırmaktadır. Uygun iklim ve toprak yapısı ve GAP Projesi kapsamında, tarımsal alanların sulamaya
açılması ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde mısır üretimi yaygın olarak yapılmaktadır ve giderek
yaygınlaşmaktadır. Mısır üretiminin yaygınlaşmasına paralel olarak, bu bitki ile ilgili yetiştirme
tekniği, adaptasyon ve ıslah çalışmalarının yapılması zorunluluğu doğmuştur.
Dünyada, özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde, tek sıra yerine iki sıra mısır ekimi (twin row ve
narrow row) ile ilgili çok fazla araştırma yapılmıştır. Twin row (çift sıra) ve narrow row (dar sıra) ile
ilgili çalışmalar, ABD’ de 1980’li yıllarda başlamış olup ve halen hem Tarım Bakanlığı hem de özel
tohum firmaları tarafından günümüzde de devam ettirilmektedir. ABD’ deki bu çalışmalardan
ümitvar sonuçlar alınmıştır. ABD dışında, çok az ülkede bu konu ile ilgili çalışmalar yapılmıştır.
Ülkemizde dar sıra ve çift sıra ile ilgili akademik çalışmalar oldukça azdır. Literatürde Hatay
İlimizde yapılmış bazı çalışmalara rastlanmıştır ve bu çalışmalardan olumlu sonuçlar alınmıştır.
Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilme potansiyeli yüksek olan mısır bitkisinin,
bölgede çift sıra ve dar sıra yetiştirilme olanakları araştırılacaktır. Bu amaçla, tesadüf blokları
deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak deneme kurulacaktır. Deneme konuları olarak farklı dar ve
çift sıra ekim yöntemleri ile 2 farklı kontrol konusu belirlenmiştir. Deneme, GAP Uluslararası
Tarımsal Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü deneme alanında, 2015-2016 yıllarında
yürütülecektir. Sıra aralığının daralmasından dolayı sulama sistemi olarak damla sulama sistemi
kullanılacaktır.
Bölgemizde oldukça fazla olan güneşli gün sayısı ve güneşlenme süresinin, birim alandaki bitki
popülasyonunu arttıran bu uygulamaların başarı şansını arttıracağı düşünülmektedir. Bu çalışmadan
312
olumlu sonuç alındığı taktirde, mevcut mekanizasyon sistemlerinin geliştirilmiş olması nedeni ile
özellikle çift sıra yönteminde, uygulamada herhangi bir problem ile karşılaşılmayacağı
düşünülmektedir. Söz konusu ekim yöntemleri, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde mısır verimini
arttırdığı ve uygulamaya aktarıldığı taktirde ülkemiz ekonomisine önemli katkılar sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: mısır, dar sıra, çift sıra
Abstract
Maize that is an industrial and oil crop has a great importance for our country and
Southeastern Anatolia Region. Maize which produced 4.2 million ton in 2011 in Turkey ranks third
amoung cereals (TÜİK 2011). The shortage of oil in our country increases his importance.
Production of maize is widely performed and has been increasing due to suitable climatic conditions,
soil structure and by opening agricultural are as forirrigation within the GAP Project. Paralel to the
expansion of maize production It became necessary to carry out researches about agronomy, breeding
and adaptation.
In the World, especially in the United States a lot of researches has been done on
tworowscultivation (twinrowandnarrowrow) instead of singlerow of maize. Research esstarted in
1980 in United States and stil are in progress by Ministry of Agriculture and privateseed companies
about twin row and narrow row. In the United States hopeful results have been obtained from narrow
row and twin row researches. Very few researches have been studied on this issue except United
States. Academic studies in our country related to narrow row and twin row is very in sufficient.
Some previous studies in the literature has been observed in our province of Hatay and positive
results were taken from these studies.
In this study twin row and narrow row cultivation facilities will be investigated with a high
potential of maize cultivation in Southeastern Anatolia Region. Fort his purpose the trial will be set
up as randomized complete block design with four replications. Different narrow and twin row
planting and two different control issues have been determined as trial issues. The trial will be carried
out in 2015-2016 years on the tria larea at GAP İnternational Agricultural Research and Training
Center. Drip irrigation system will be used as irrigation system due to narrowing of the row range.
It is thought that number of sunny day sand a lot of sunshine duration in our country increase
the chances of success of these applications that increase the population of plant perunit area. There
areavaliable mechanization systems for twin row methods. If twin row method is successful it can
easily be transferred to application. As sowing methods increase maize yield and transferred to
application in Southeastern Region it will provide significant contributions to our country’s
economy.
Keywords: maize, narrow row, twin row
313
Projenin Amacı ve Gerekçesi
Dünyada en fazla üretilen (785 milyon ton) tahıl olan mısırın birim alan verimi buğday ve arpanın iki
katıdır (Özcan, 2009). Mısır bitkisi ülkemizde toplam üretim miktarı dikkate alındığında tahıllar
arasında üçüncü sırada yer almaktadır (TÜİK, 2011). Mısırın kullanım alanı oldukça geniştir.
Ülkemizde yağ ithalatının fazla olması ve mısırında önemli bir yağ bitkisi olması Ülkemiz için bu
bitkiyi daha da önemli kılmaktadır. Ülkemizin değişik bölgelerinde yetiştiriciliği yapılabilmektedir.
Türkiye’de yıllık ortalama 550 bin hektarlık alanda 3,5 milyon ton mısır üretilmekte olup, bu üretimin
yaklaşık yarısı Akdeniz Bölgesinde yapılmaktadır. (Özcan, 2009). Mısır yetiştiriciliği için uygun
iklim koşulları ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ana ürün ve ikinci ürün olarak
yetiştirilebilmektedir. GAP Projesi kapsamında yeni alanlarında sulamaya açılması ile mısır
üretiminin daha da artacağı düşünülmektedir. Bölgenin daha sıcak olan ve birinci ürün hasadının daha
erken yapıldığı güneyinde ikinci ürün, birinci ürün hasadının daha geç yapıldığı kuzeyde ise ana ürün
mısır ekilişleri daha uygundur.
Her kültür bitkisinde olduğu gibi mısır bitkisinde de yetiştiriciliğin başarısı, yetiştiriciliğin yapılacağı
bölge için geliştirilen çeşit veya mevcut çeşitlerin adaptasyon çalışmaları ve agronomi çalışmalarının
yapılması ile doğrudan ilgilidir. Sulama sorunlarının çözümlendiği yerlerde mısır üretiminde,
yetiştirme tekniğinin tam uygulanması, uygun tür ve uygun tohumlukların kullanılması gerekir
(Şahin, 2001). Üretimde, toprak hazırlığından hasada kadar olan süreçte uygun yetiştirme tekniğine
göre hareket edilmesi başarı şansını arttırır. GAP Projesi’nin hayata geçmesiyle Güneydoğu Anadolu
Bölgesi’nde önemli oranda artan mısır yetiştiriciliği ile ilgili yetiştirme çalışmalarının yapılması bu
nedenle önem arz etmektedir.
Mısırda çift sıra ve dar sıra yetiştirme tekniğinin önemli avantajları bilinmektedir. Bunlardan bazıları
arasında, buharalaşma kaybının azaltılarak sulama randımanının arttırılması, bitki popülasyonunun
arttırılarak yabancı otlarla mücadele şansının arttırılması, birim alandaki bitki sayısının arttırılarak ve
yaşam üçgeni oluşturularak verimin arttırılması sayılabilir. Mısırda dar sıra ve çift sıra uygulaması,
Dünya’da ve Türkiye’de bazı yerlerde denenmiştir. Ülkemizde Hatay’da yapılan bir araştırmada iki
sıra ve tek sıra mısır ekimi ile farklı bitki popülasyonlarının denendiği bir araştırmada, iki sıra mısır
ekimi tek sıra mısır ekimine göre daha iyi sonuç vermiş, bitki popülasyonu açısından, en yüksek
verim hektara 90000 bitki konusundan elde edilmiştir. Tüm uygulamalara aynı miktarda gübre dozu
uygulanmıştır (Gözübenli, 2004). Silajlık mısırda yapılan bir başka çalışmada çift sıra uygulaması,
geleneksel sıra ile ekime göre silajda %16’dan fazla, kuru madde veriminde ise %10.2’den fazla
verim artışı sağlamıştır. Üstünlükleri birçok literatürle ispatlanan çift sıra ve dar sıra ekim tekniğinin,
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki performansı bu çalışma ile belirlenecektir.
Dar sıra arası uzaklıklarda yapılan ekimlerde, sıra üzeri mesafe kadar, tohumların sıradan sapma
miktarı da yaşam alanını ve dolayısıyla yatay düzlemdeki tohum dağılımını etkilemektedir (Karayel,
314
2010). Bu nedenle bu çalışmada, çift sıra ve dar sıra mısır ekimi uygulamalarında bitki yaşam alanını
genişletmek amacıyla, bazı deneme konularında sıra üzerindeki bitkiler, yan sıradaki bitkilere göre
çapraz olarak ekilecektir.
Bütün bu spesifik sonuçlar birleştirildiğinde, ulaşılmak istenen en önemli amaç, çift sıra ve dar sıra
uygulamalarının Güneydoğu Anadolu Bölgesinde uygulanabilirliğini belirlemektir. Bu sayede
bölgemiz ve ülkemiz ekonomisine mısır verimini arttırarak bir katkı sağlayıp sağlayamayacağı
belirlenecektir.
Bu uygulamalardan başarılı sonuçlar alındığı taktirde, Enstitümüz sorumluluk alanına giren ve mısır
yetiştiriciliğine iklim olarak uygun İllerde demonstrasyonlar kurulması ve bu uygulamaların çiftçilere
tanıtılması amaçlanmaktadır.
LİTERATÜR ÖZETİ:
Son yıllarda mısır modern dünyanın gıda bitkisi ve çok yönlü kullanılan en önemli dane ürünü haline
gelmiştir. İnsan beslenmesinde buğday ve çeltikten sonra en fazla kullanılan bitkilerin başında
gelmektedir. En yüksek enerji stokuna sahip olan mısırın birim alan veriminde hibrit çeşitlerin ve
modern tarım teknolojilerinin kullanılmasıyla da çok önemli artışlar olmuştur. Gelişme hızı ve verimi
buğdaydan oldukça yüksektir. (Özcan, 2009)
Mısır bitkisinden iki şekilde yararlanılır. Bunlar tanesi ve otsu gövdesidir. Mısırın taneleri insan
beslenmesinde doğrudan kullanıldığı gibi (ekmek yapımı ve çerezlik olarak); yemeklik sıvı yağ,
nişasta, glikoz ve yem sanayisinde de değerlendirilir. Otsu gövdesi ise hayvan yemi olarak kullanılır.
Şahin (2001)
Dünyada en fazla üretilen (785 milyon ton) tahıl olan mısırın birim alan verimi buğday ve arpanın iki
katıdır. Türkiye’de yıllık ortalama 550 bin hektarlık alanda 3,5 milyon ton mısır üretilmekte olup, bu
üretimin yaklaşık yarısı Akdeniz Bölgesinde yapılmaktadır. (Özcan, 2009). 1995 yılında Türkiye’de
mısır üretimi 1.900.000 iken, 2012 yılında 4.600.000 ton olmuştur. (TÜİK, 2012). 2010 yılı mısır
ithalatı 452.362 ton, 2011 yılında 381.293 ton olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılında ithal edilen mısırın
değeri 124 milyon dolar, 2011 yılında ise 136 milyon dolar olmuştur. 2011 yılında ithalata ödenen
136 milyon dolar ile mısır, hububat içerisinde buğday ve pirinçten sonra üçüncü sırada yer almıştır.
FAO verilerine göre 2010 yılı dünya hububat üretimi 2 milyar 433 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.
Dünyada en fazla üretimi yapılan hububat ürünü mısır (844 milyon ton) olup, mısırı pirinç (çeltik)
(672 milyon ton) ve buğday (651 milyon ton) takip etmektedir. Dünya hububat ithalatında en önemli
yeri tutan buğdayın ithalat tutarı 35 milyar dolar olup, buğdayı mısır (25 milyar dolar), pirinç ve arpa
takip etmektedir. (Anonim, T.C. Ekonomi Bakanlığı)
Mısır bitkisinin aynı zamanda bir yağ bitkisi olması, bu bitkiyi ülkemiz için daha da önemli
kılmaktadır. Marmara bölgesi basta gelmek üzere Türkiye’de 153 adet bitkisel yağ sanayi isletmesi
315
bulunmaktadır. Türkiye’deki bitkisel yağ sanayinin tohum isleme kapasitesi 4.5 milyon ton/yıl
olmasına karşılık kapasite kullanım oranı % 50’nin altındadır.Bunun en önemli nedeni, yağlı tohumlu
bitkilerin yurtiçi üretimlerinin talebi karşılayamayacak düzeyde yetersiz olmasıdır. Dünyada yağlı
tohumlu bitkiler tarımında; soya fasulyesi, yerfıstığı, ayçiçeği, kanola, mısır, zeytin, susam, palmiye
tohumu, yağ keteni, aspir, hindistan cevizi ve hintyağı bitkileri bulunmaktadır. Ancak ülkemizde
gerçek anlamda bu bitkilerden üretimi yapılan sadece yağlık olarak ayçiçeği ve zeytin bir miktar da
soya fasulyesi yan ürün olarak da yağ elde edilen mısır ve pamuktur. (Çabukel ve ark.,2009).
Ülkemizde yağ bitkileri üretimine ilişkin tutarlı tarımsal planlamaların yapılıp, uygulamaya
sokulamayışı nedeniyle yıldan yıla bitkisel yağ açığımız artmaktadır. 2003 yılında yaklaşık 1.400 bin
ton yağlı tohum ithalatı ile 400 milyon dolar; 900 bin ton ham yağ ithalatı ile yaklaşık 450 milyon
dolar döviz ödenmiştir. Yağlı tohum, ham ve rafine yağ ile yağlı tohum küspesi olarak yaklaşık 1
milyar dolarlık döviz karşılığında ithalat yapılmıştır. Yağ bitkileri üretim alanlarının artırılmasında
GAP illeri büyük bir potansiyel oluşturmaktadır.Ayrıca, toplam yağ üretimimizin % 40-45 kadarını
tek başına ayçiçeği sağlamakta, pamuk % 30, soya %13 ve mısırözü yağı %5’ lik paylar almaktadır.
(Kolsarıcı ve ark., 2005)
GAP Bölge Kalkınma İdaresi tarafından bildirildiğine göre (2010),GAP Bölgesi alan ve nüfus
açısından ülkemizin yaklaşık % 10'luk bir bölümüne tekabül etmektedir. Bununla birlikte ülke
genelinde ekonomik olarak sulanabilir toplam alanın % 20'sine sahiptir. Fırat ve Dicle nehirleri ile
birlikte
Türkiye'nin
toplam
su
potansiyelinin
%
28'ini
oluşturmaktadır.
Türkiye’nin
güneydoğusundaki 9 ili kapsayan alan GAP Bölgesi olarak anılmakta ve 75.193 km2’’lik
yüzölçümü ile ülkenin % 9,7’sini oluşturmaktadır. Türkiye toprak potansiyelinin % 9,7’si ve
ekonomik olarak sulanabilir arazinin % 20’si GAP Bölgesi’nde yer almaktadır. İşlemeli tarıma
elverişli I., II. ve III. sınıf arazi miktarı 2.467,5 bin ha olup, toplam arazinin % 33’ü kadardır. Kısıtlı
işlemeye uygun arazi 649,3 bin ha (IV. sınıf) hesaba katıldığında, Bölge topraklarının % 42,2’si
tarıma elverişli görülmektedir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde GAP Projesi kapsamında geniş arazilerin sulamaya açılması ve
halen sulamaya açılacak olan arazilerin olması, daha önce buğday, arpa, mercimek ve nohut gibi
bitkilerin ağırlıklı olarak üretildiği bu Bölgede ürün deseninin değişmesine neden olmuştur. Türkiye
toprak potansiyelinin % 9,7’si ve ekonomik olarak sulanabilir arazinin % 20’si GAP Bölgesi’nde yer
almaktadır (Anonim, 2010). Güneydoğu Anadolu Bölgesi,
iklim ve topografyanın elverişliliği
nedeniyle tarım üretimi açısından Türkiye’nin en önemli bölgeleri arasında yer almaktadır.Mısır
tarımının Fırat nehri vadisine kadar yoğun bir şekilde tarımı yapılırken daha doğuda
zayıfladığı görülmektedir. Nedeni de sulama imkânlarının kısıtlı olmasındandır. Son yıllarda
özellikle GAP’taki sulama imkânlarının gelişmesi ve mısırın yağ sanayisinde değer kazanması
sonucu Dicle havzasında da mısır ekim alanları ciddi bir gelişim göstermektedir. (Karadoğan ve
Özgen, 2006). Mısır, entansif tarım şartlarında yetiştirilmeye son derece uygun, güneş enerjisinden
316
kısa sürede azami seviyede istifade ederek birim alandan yüksek miktarda dane ürünü ve kuru madde
üreten bir bitkidir. Mısır çok yönlü kullanım alanına sahiptir. Mısır bitkisinin geniş adaptasyon
kabiliyeti ve yüksek verim potansiyeli sebebiyle hemen her bölgemizde tarımı yapılmaktadır.
(Ayrancı ve Sade, 2004). GAP Bölgesinde sulanan alanlarda, yeni tarım teknolojilerinin devreye
girmesiyle tarımsal üretim değeri her geçen gün artmaktadır. (Bengisu, 2011)
GAP Projesinin uygulanmaya başlamasından bugüne Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde üretimi artan
mısır bitkisi için, bölge şartlarında, uygun yetiştirme tekniği çalışmalarının yapılması gerekmektedir.
Üretim artışı, ekim alanı ve birim alan veriminin artmasıyla mümkün olmaktadır. ( Doğan ve ark.,
2012)
Dünyada özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde uzun yıllar öncesinden günümüze kadar mısır
bitkisinde dar sıra aralığı (narrow row) ve çift sıra aralığı (twin row) ile ilgili araştırmalar yapıldığı
görülmektedir. Bu çalışmaları Ülkenin birçok eyaletinde ve değişik lokasyonlarda yapmışlardır. Bu
uygulamalarda değişik bitki popülasyonları denenmiştir. Ayrıca çevresel etmenlerin ve çeşit
seçiminin de bu uygulamaların başarısı üzerine etkili olduğu görülmüştür. 1980 ve 1981 yıllarında
Güneydoğu Amerika’da yürütülmüş bir araştırmada, mısırda çift sıra uygulamasında tek sıra
uygulamasına göre daha yüksek tane verimi alınmıştır ve en yüksek verim çift sıra uygulamasında
yüksek bitki popülasyonundan (98000 bitki/ha) elde edilmiştir. (Karlen ve Camp, 1981). Karlen ve
ark. tarafından yapılan bir başka araştırmada, uzun yıllar Güneydoğu Amerika’da 7 farklı lokasyonda
yapılan çalışmalar göstermiştir ki mısırda dar sıra aralığı tane veriminde %5-10 oranında artışlara
neden olmuştur. Çift sıra ekim biçiminin tek sıra ekim biçimine göre önemli tane verimi artışına
neden olduğu görülmüştür. Ayrıca, bu çalışma göstermiştir ki çift sıra mısır ekiminde geleneksel
sistemde kullanılan alet ekipmanların kullanılabilmesi, çift sıranın dar sıraya göre çok pratik bir
alternatif olabileceğini göstermiştir.(Karlen ve ark., 1987)Gregg ve ark. (1998) tarafından yapılan bir
araştırmada dar sıra aralığı mısır bitkisinde tane verimini yükseltmemiştir, fakat önceki çalışmalarda
dar sıra uygulamalarında meydana gelen verim artışının hibrit çeşitler, bitki popülasyonu ve mevcut
yabancı ot görünümü ile ilgili olduğu bildirilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin Minnesota
eyaletinde yapılan dar sıra mısır yetiştiriciliği araştırmalarında, 5 yıllık ortalamalara göre, geniş sıra
aralığına göre dar sıra aralığı, güney Minnesota’da %0, batı-orta Minnesota’da %5, kuzeybatı
Minnesota’da %16 verim artışı sağlamıştır. Verim artışları yıldan yıla değişim göstermiştir. (Stahl ve
Bau, 2009). Bruns ve ark. (2012) tarafından bildirildiğine göre Güney Amerika’nın ortalarında çift
sıra uygulamaları ile verim artmıştır ancak araştırmalar sınırlıdır. 2007 ve 2008 yıllarında yaptıkları
çalışmada, çift sıra ve tek sıra uygulamalarında 25,700, 30,700, 35,000, ve 39,200 bitki /acre (5834,
6969, 7945 ve 8898 bitki/dekar) bitki popülasyonu ile 180, 220, ve 260 lbs N/acre (18.51, 22,62 ve
26.73 kg/da) N gübreleme oranını araştırmışlardır. Araştırma sonucunda, yaprak alan indeksi çift
sırada, tek sıraya göre daha yüksek bulunmuştur fakat azot uygulamasından etkilenmemiştir. İkiz
sırada 30700 ve 35000 bitki/acre uygulamalarında tek sıraya göre daha yüksek verim alınmıştır.
317
Bunun dışında sıra tipleri açısından verim farklılığı oluşmamıştır. 100 tane ağırlığı ne N
uygulamasından ne de sıra tiplerinden etkilenmiştir fakat 2007 yılında 25700 ve 30700 bitki/acre
uygulamalarında daha yüksek bulunmuştur. 180 lbs N /acre’nin üzerindeki azot uygulamaları verim
ve diğer parametreler üzerinde etkili olmamıştır.
Amerika Birleşik Devletleri’nde önemli firmalarda mısırda dar sıra aralığı ve çift sıra aralığı ile ilgili
birçok lokasyonda çalışmalar yürütmüşlerdir. Agrigold firması çift sıra ekimde, tek sıra ekime göre,
bitki kök alanının daha yüksek olduğu bildirilmiştir(URL 8,9). Agrigold firması tarafından yapılan
yetiştirme tekniği çalışmalarında mısırda çift sıra ekim, tek sıra ekime göre tüm bitki yoğunluklarında
daha yüksek verim vermiştir. Acre başına bitki sayısının 43000 olduğu uygulamada, çift sıra ekimi
verimde %9 daha avantajlı olmuştur. Aynı firma tarafından Amerika’nın farklı lokasyonlarında
yürütülen araştırmalarda, acre başına bitki sayısı olarak, 28000, 33000, 38000 ve 43000 bitki
popülasyonu ile yürütülen çalışmalarda, 2009 yılında, çift sırada, tek sıraya göre sırasıyla %0.5, %5.3,
%5 ve %9’luk bir verim artışı sağlanmıştır. 2010 yılında ise bu artış, %3, %2.8, %5.3 ve %6.5 olarak
gerçekleştiği bildirilmiştir. Dar sıra ile ilgili yapılan çalışmalarda ise, 2 yıllık veriler sonucunda,
%69.8 oranında pozitif verim cevabı alınmıştır, %30.02 oranında olumsuz sonuç alınmıştır(URL 8,9).
Pioneer firması tarafından Amerika’da 62 lokasyonda yürütülen dar sıra araştırmalarında,
Pioneerfirması tarafından dar sıra mısır ekimi ile ilgili 1991-1999 ve 2003-2006 yılları arasında,
Amerika’nın değişik eyaletlerinde dar sıra aralığı ile ilgili yürütülen çalışmalarda, bazı eyaletlerde
olumlu sonuçlar alınırken bazı eyaletlerde olumsuz sonuçlar alınmıştır. Özellikle Minnesota
eyaletinde olumlu sonuçlar alınmıştır(URL 4, 6, 10).Monsanto firması tarafından yapılan agronomi
çalışmalarında, mısırda dar sıra uygulamasında verimin yükselebilmesi ancak yüksek bitki
popülasyonu ve yüksek toprak suyu tedarikiyle olabileceği bildirilmiştir. Aynı firmanın bir başka
yetiştirme tekniği çalışmasında, sulanan mısırlarda yüksek bitki popülasyonu ile yüksek verim
alınabileceği bildirilmiştir. 3 yıllık yapılan bir araştırmada, çift sıra ve dar sıra uygulamalarının
yetiştirme sezonu ve çevresel etmenlere bağlı olduğu bildirilmiştir. Yapılan çalışmada, 2007 ve 2008
yıllarında çift sıra uygulamaları daha yüksek verim verirken, 2009 yılında tek sıra uygulaması daha
yüksek verim vermiştir (URL 16, 17).
İkiz sıra uygulamasında bitkiler zigzag olarak da ekilebilmektedir. Soya ve mısır gibi geniş sıra arası
mesafelerde yapılan ekimlerde sıra üzeri uzaklık kullanılarak yapılan değerlendirme ile yaşam alanına
paralel sonuçlar elde edildiği ancak buğday gibi dar sıra arası mesafelerde yapılan ekimlerde ise
sadece sıra üzeri mesafe kullanılarak yapılan değerlendirmenin yetersiz kalacağı saptanmıştır. Çünkü
dar sıra arası uzaklıklarda yapılan ekimlerde, sıra üzeri mesafe kadar, tohumların sıradan sapma
miktarı da yaşam alanını dolayısıyla yatay düzlemdeki tohum dağılımını etkilemektedir. (Karayel,
2010),
Amerika Birleşik Devletleri dışında, başka ülkelerde mısırda dar sıra ve çift sıra ile ilgili azda olsa
318
bazı çalışmalar mevcuttur. Shakarami ve Rafiee (2009), tarafından İran’da yapılan bir araştırmada,
mısırda tek sıra, basit çift sıra ve zigzag çift sıra konuları ile bu konularda metrekarede 7, 10, 13 adet
bitki popülasyonu konusu araştırılmıştır. En yüksek tane verimi çift sıra uygulamalarından ve 10
adet/metrekare uygulamasından elde edilmiştir. Tek sıra uygulamasının 13 adet/metrekare konusunda
en düşük tane verimi bulunmuştur. Robles ve ark. (2012) farklı bitki yoğunlukları ve farklı hibrit
mısır çeşitleri ile Batı-Orta Hindistan’da yaptıkları çalışmada, tüm bitki yoğunluğu ve hibrit mısır
çeşitlerinde , çift sıra ve tek sıra arasında verim açısından bir farklılık bulamamışlardır. Arjantin’de
yapılmış bir araştırmada, mısır, ayçiçeği ve soya bitkileri için kritik dönem süresince, radyasyon
tutumu ve tane verimine sıra aralığının etkisini araştırmışlardır. Sıralar arasındaki mesafenin
düşmesine tane veriminin cevabı, tane miktarının belirlenmesi için kritik periyod süresince, geniş sıra
kontrol işleme ile radyasyon tutmanın başarısına ters orantılıdır. Ayrıca, sıra aralığı azaldığı zaman,
tane verimi yükselmiş ve radyasyon tutma, üç bitkide de direk bağlantılı ve önemli derecede kritik
periyod süresince yükselmiştir. (Andrade ve ark. 2002),
Ülkemizde çift sıra ve dar sıra aralığı ile ilgili yapılan çalışma sayısı oldukça azdır. Bu çalışmalar
daha çok Hatay İlinde yapılmıştır. Gözübenli ve ark. (2004) Hatay İlinde, çift sıra ve tek sıra
uygulamalarında farklı bitki sıklıkları ile yaptıkları çalışmada en yüksek tane verimi 90000 bitki ha -1
uygulamasından elde edilmiştir. 120000 bitki ha-1 ve 130000 bitki ha-1 uygulamalarında daha düşük
verimler elde edilmiştir. Ayrıca çift sıra uygulamasında, tek sıra uygulamasına göre daha yüksek tane
verimi elde edilmiştir. Yılmaz ve ark. (2008) tarafından Hatay’da yapılan, silajlık mısırda çift sıra ve
dar sıra ekim sisteminin geleneksel ekim sistemi ile karşılaştırıldığı araştırmalarında, çift sıra
uygulaması ot veriminde geleneksel ekim yöntemine göre %16, dar sıra ekime göre %7.9, kuru
madde veriminde ise geleneksel ekim yöntemine göre %10.2, dar sıra ekim yöntemine göre %5.9
daha avantajlı bulunmuştur. Gözübenli (2010), Hatay koşullarında yapmış olduğu araştırmada, çift
sıra ve dar sıra mısırda, geleneksel geniş sıra aralığına göre daha iyi verim
elde edildiğini
bildirmiştir. Bununla birlikte, tane verimi ve komponent özellikleri, tarla denemesinde kullanılan ürün
deseni gibi, hibrit ve çevreden de güçlü şekilde etkilenmişlerdir. Sonuç olarak, Maverik ve DK-585
çeşitleri çift sıra için iyi bir tercih olurken, Pr-1550 dar sıra aralığında daha iyi bir tercih olacağı
bildirilmiştir.
Ülkemizde Hatay İlinde yapılan çalışmalarda dar sıra aralığı ve çift sıra aralığı uygulamalarından
olumlu sonuç alındığını görmekteyiz.
Mısırda dar sıra aralığı ile çift sıra aralığının karşılaştırıldığı bazı araştırmalarda, çift sıra aralığı
uygulamasının geleneksel geniş sıra aralığı ekim yönteminde kullanılan alet ekipmanların modifiye
edilerek kullanılma olanağı olmasından dolayı, dar sıra aralığına göre daha avantajlı olduğu
bildirilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin kuzeybatısında silajlık mısırda dar sıra aralığında (0,38
m), geleneksel sıra aralığına göre (0,76 m) daha yüksek verim almışlardır. Kuru madde verimleri dar
319
sırada 17,6 Mg ha-1, çift sırada 17,2 Mg ha-1, geleneksel sırada 16,6 Mg ha-1 olmuştur. Mandıra
üreticileri, gelenekselden çift sıraya dönüştürmeyi düşünmüşlerdir çünkü çift sırada, dar sıraya göre
herbisit uygulaması daha uygundur (Cox ve ark. 2006). McGrath ve ark. (2004), çift sıra mısır
yetiştiriciliğinin avantajlarından birinin, 30 inch (76 cm) tek sıra aralığından dönüştürüldüğü zaman,
hasadın ana modifikasyonlarına ve sprey ekipmanlara gerek duyulmadığını bildirmişlerdir.
Araştırmanın yürütüleceği Diyarbakır ilinin toplam yüzölçümünün % 36,7’sinde tarım yapılmaktadır.
Sulanan alan 114662 ha, ekonomik olarak sulanabilir arazi 443.925 ha, sulamaya elverişli arazi
583.173 hadır. Diyarbakır İlinde GAP Eylem Planı’nın (2008-2012) getirdiği ivme ile birlikte
sulama yatırımlarına hız verilmiştir. Planlama aşamasında olan projeler tamamlandığında toplam
443.925 hektarlık bir alan sulanabilecektir.Bu konuda Diyarbakır yağlı tohumlu bitkilerin üretimi
açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Diyarbakır’da dane mısır üretimi yıldan yıla artış
göstermektedir. (Maral, 2010).
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, sulama sistemlerinde, planlanan sulama suyu miktarlarından 2-6
katı daha fazla suyun çiftçiler tarafından kullanıldığı belirlenmiştir. Bu nedenle, sulama sistemlerinin
tümünde sulama suyu kullanım etkinliği oldukça düşük bulunmuştur. Genellikle, sulama suyunun
kullanımının %30 düzeylerine düştüğü saptanmıştır. Bu durumda, sulamalarda aşırı su kullanımı söz
konusudur.Devegeçidi Sulaması'nda da gerekenin iki katından fazla su kullanıldığı görülmektedir.
(Tekinel ve ark. 2001). Bu çalışmada su tüketimi yüksek bir bitki olan mısır bitkisinde damla sulama
sistemi kullanılacak ve bitki su tüketimi hesaplamaları yapılarak sulama programı oluşturulacaktır.
Dar sıra aralığında damla sulama sisteminin en uygun sulama yöntemi olacağı düşünülmektedir. Bu
sayede, denemede su kullanım etkinliği de yükselecektir.
Mısır bitkisi tarafından toplanan N,P ve K konsantrasyonunu inceleyen Karlen ve Camp
(1981), sulanan mısır bitkisinin toplam biriktirdiği N, P ve K miktarlarının sırasıyla 242, 52 ve 320
kg/ha/yıl olduğunu bildirmişlerdir. Mısırda toplam kuru madde birikiminin de 22 ton/ha ve daha fazla
olduğu bildirmişlerdir. Diyarbakır’da, ll. ürün tane mısır yetiştiriciliğinde en uygun ön bitki ve azot
oranının belirlendiği bir araştırmada, en uygun ön bitki Macar fiği ve mısır üretimi için en uygun azot
dozu 16 kg/da olarak belirlenmiştir. (Gül ve ark., 2008). Diyarbakır’da rotasyon sisteminde silajlık
mısırda yapılan bir başka araştırma sonucunda ise en uygun ön bitki Macar fiği ve en uygun azot
dozu 20 kg/da olarak belirlenmiştir (Gül ve ark., 2008). Öktem (2006) Güneydoğu Anadolu
Bölgesi’nde, mısır bitkisinde, damla sulama ile farklı su seviyelerini incelediği araştırmasında gübre
dozu olarak 8 kg/da saf N ve P ile uygulamış, bitkiler 30-40 cm boylandığında da 16 kg/da N
uygulamıştır. Öktem (2004) tarafından Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yapılan karık usulü
sulamanın uygulandığı bir başka araştırmada, mısır bitkisine dekara 10 kgN , 10 kg P 2O510 kg K2O,
üst gübre olarak da dekara 15 kg N uygulanmıştır. Tunalı ve ark. (2012) mısır bitkisinde farklı N
dozlarını (0, 24, 32, 40 ve 48 kg N/da) inceledikleri çalışmalarında,azot dozları arttıkça çeşitlerin
yaprak alan indeksi ve klorofil içerikleri tüm gelişme dönemlerinde artış göstermiştir. Azot
320
dozları tane verimlerini olumlu yönde etkilemiş ve en yüksek tane verimleri 40 ve 48 kg/da azot
dozlarından elde edilmiştir.
MATERYAL ve METOT:
Denemenin Kurulacağı Enstitü Arazisinin Toprak ve İklim Özellikleri
Denemenin kurulacağı GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü toprakları Dicle nehri
kenarında olup bünyesi killi, killi-tınlı arasında değişmektedir. Özellikle yaz aylarında toprakta derin
çatlaklar oluşmaktadır. 0-20 cm toprak derinliğinde ölçülen pH değeri 7.96 civarında, organik madde
%1, porozite 0.68 ve %kireç miktarı 15.91 civarındadır (Kolay, 2007).
Denemenin yürütüleceği Diyarbakır ilinde, yazları sıcak ve kurak, kışları ise ılık ve yağışlı bir
iklim hakimdir. Yağışın genellikle büyük bir kısmı kış aylarında ve erken ilkbaharda yağmaktadır.
Denemenin yürütüleceği Diyarbakır ilinde, mısır yetiştiriciliğinin yapıldığı aylarda, uzun yıllar
ortalamasına (1970-2011) ait bazı meteorolojik veriler şu şekildedir. (URL, 3)
Ortalama
Sıcaklık
(0C)
Ortalama
En Yüksek
Sıcaklık
(0C)
Ortalama
Güneşlenme
Süresi (saat)
Aylık
Toplam
Yağış
Miktarı
Ortalaması
(kg/m2)
AYLAR
Nisan Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
13.8
19.2
26.3
31.2
30.3
24.7
17.1
9.0
20.2
26.5
33.7
38.5
38.1
33.3
25.3
15.9
6.6
9.4
12.1
12.3
11.4
9.6
7.2
5.2
67.7
39.6
9.0
0.4
0.4
4.3
32.1
51.1
Denemede Kullanılacak Bitki Materyali
Araştırmada ADA-351 mısır çeşidi adayı kullanılacaktır. Dik yaprak yapısı ile öne çıkması nedeniyle
bu çeşit seçilmiştir.
Denemede Kullanılacak Gübre Materyali
Denemede taban gübresi olarak TSP ve amonyum sülfa