Örgütsel Tasarım
ÖRGÜTSEL YAPILANMANIN TEMELLERİ-II
Bölümlere Ayırma
Departmanlaşma, işbölümünün tersine işleri gruplar veya departmanlar
içinde kombine eder.
Bölümleri oluşturma sürecinde benzer işlerin bir araya getirilmesi önem
taşımaktadır.
Homojen bir departmanlaşma sağlamak için tüm işlerin benzer
faaliyetlerden oluşması söz konusudur
Bölümlere Ayırma İlkeleri
Hangi organizasyon birimlerinin oluşturulacağı ve bunlar arasındaki
ilişkilerin nasıl belirleneceğinin saptanması gerekir.
İki önemli sorun çözüme kavuşturulmalıdır:
1.
Organizasyon birimlerinin sayısı ne olmalıdır?
2.
Birimler hangi emir-komuta basamağına yerleştirilmelidir?
Bölümlere Ayırma İlkeleri
Bölümlerin oluşturulmasında önemli olan, çeşitli iş ve faaliyetleri bazı
ölçü ve ilkeleri esas alarak bir araya getirmektir.
1.
Benzer işlerin dikkate alınması
2.
Uzmanlaşmadan yararlanma
3.
Denetim
4.
Koordinasyonu kolaylaştırma
5.
Giderleri azaltma
Fonksiyonlara Göre Bölümlere
Ayırma
o Uygulamada en çok görülen organizasyon yapısıdır.
o İşler ve görevler niteliklerine göre bir araya getirilir.
o İşletmeler, sahip oldukları ve yerine getirdikleri fonksiyonlara göre
örgütlenirler.
o Örneğin mühendislerin neredeyse tamamı mühendislik bölümüne
bağlıdır. Mühendislik Bölümü Başkan Yardımcısı ise bütün
mühendislik faaliyetlerinden sorumludur.
Fonksiyonlara Göre Bölümlere
Ayırma
Fabrika
Müdürü
Mühendislik
Muhasebe
ÜSTÜNLÜKLERİ
1. Benzer işlerin bir arada toplanması
sonucu elde edilecek verimlilik artışı.
2. Fonksiyonlar bazında derinlemesine bilgi
ve beceri artışı.
3. Fonksiyonel hedeflerin daha iyi başarımı.
4. Ürün sayısı az olduğunda iyi bir
örgütlenme yapısı.
Üretim
İnsan
Kaynakları
Satın
Alma
ZAYIFLIKLARI
1. Çevresel değişimlere yavaş uyum.
2. Kararların yukarıda alınması sonucu
yükselen hiyerarşi.
3. Bölümler arası koordinasyon sıkıntısının
olması.
4. İnovasyonu çok fazla desteklememesi.
5. Örgütsel hedeflerin gözden kaçırılması
riski.
Ürüne Göre Bölümlere Ayırma
o Bu yapılanmada örgütsel yapı, ürünler, hizmetler, ürün grupları gibi
unsurlar bazında oluşturulur.
o Bu yapılanmanın ayırt edici yönü ÖRGÜTSEL ÇIKTILAR etrafında
oluşturulmuş olmasıdır.
o Ürün temeline göre bölümlere ayırma, esnek ve değişime hızlı uyum
sağlayabilen bir yapıdır. Bunun temel nedeni ise birimlerin daha
küçük ölçekte belirlenmiş olması ve bu nedenle örgütün çevresine
uyumunu hızlandırmasıdır.
Ürüne Göre Bölümlere Ayırma
Bombardier, Ltd.
Toplu Taşıma Araçları
İş Makinaları
Raylı Sistem Araçları
Grubu
Grubu
Grubu
ÜSTÜNLÜKLERİ
1. Dengesiz çevresel koşullarda hızlı
değişime uyum sağlayabilir.
2. Ürünlere odaklanıldığından müşteri
memnuniyeti artar.
3. Fonksiyonlar arası yüksek koordinasyon
sağlanabilir.
4. Farklı ürünlere sahip olan büyük ölçekli
işletmelerde etkilidir.
5. Karar alma yetkisinin devri kolaydır.
ZAYIFLIKLARI
1. Ürünler arasında koordinasyonu zayıflatır.
2. Fonksiyonlar tekrar eder.
3. Ürünlere odaklanan işletmede genel
hedefler ihmal edilebilir.
4. Pahalıdır
Coğrafi Temele Göre Bölümlere
Ayırma
o Ürüne göre bölümlendirmeye benzer.
o Bir ülke veya bölge içerisindeki alt bölgeler farklı ihtiyaçlara ve
beklentilere sahip olabilir.
o Bu yapılanmada her bir bölge, kendi alanında ürünleri üretebilecek ve
pazarlayabilecek örgütsel fonksiyonlara sahiptir.
o Özellikle çokuluslu işletmeler, dünyanın farklı bölgelerinde bu tür bir
yapılanmayı kullanabilmektedir.
Coğrafi Temele Göre Bölümlere
Ayırma
o Birkaç yıl kadar önce Apple, dünya çapındaki
müşterilerine ürün dağıtımını kolaylaştırmak
ve üretim süreçlerini hızlandırmak üzere
fonksiyonlara göre bölümlere ayırma
yapısından coğrafi temele göre bölümlere
ayırma sistemine geçti.
Coğrafi Temele Göre Bölümlere
Ayırma
CEO
Steve Jobs
Apple
Kuzey & Güney
Amerika
Apple
Avrupa
Apple
Pasifik
Kanada
Asya
Latin Amerika
Karayipler
Avustralya
Japonya
Coğrafi Temele Göre Bölümlere
Ayırma
Satıştan Sorumlu Başkan
Yardımcısı
Satış Direktörü
Satış Direktörü
Satış Direktörü
Satış Direktörü
Batı Bölgesi
Güney Bölgesi
Orta Batı Bölg.
Doğu Bölgesi
ÜSTÜNLÜKLERİ
ZAYIFLIKLARI
1. Bölgesel konuların daha etkili ve etkin
olarak ele alınabilmesi.
1. Fonksiyonlar tekrar eder.
2. Diğer örgütsel alanlardan izolasyon algısı.
2. Farklı coğrafi bölgelerin ihtiyaçlarının
daha iyi bir şekilde karşılanabilmesi
olanağı.
Müşteri Temeline Göre Bölümlere
Ayırma
o Müşterilere ve organizasyonun sunduğu farklı müşteri
ihtiyaçlarına göre belirlenmektedir.
o Özellikle üretimi sipariş üzerine olan işletmeler bu uygulamaya
gitmektedir.
Zaman Temeline Göre Bölümlere
Ayırma
o Üretim faaliyetlerinin kesintisiz sürmesi gereken işletmelerde
kullanılır.
o Genel istihdama katkı sağlar.
o Yapılabilecek fazla üretim miktarı ile üretim maliyetlerini belli
bir noktaya kadar düşürme olanağı bulunabilir.
o Yetki ve sorumlulukların saptanmasında güçlük doğabilir.
o Yönetici temini zor olabilir.
o Petrol rafinerileri, ağır sanayi işletmeleri, hastaneler.
Süreç veya Makine Temeline Göre
Bölümlere Ayırma
o İşletmeler, ürettikleri mamulün türünü dikkate alarak bir
bölümlendirme yapacaksa kullanılır.
o Üretim sisteminde ekonomikliği sağlar.
o Makinelerden daha uzun süreli yararlanma imkanı verir.
o Uzmanlaşma sağlar
o Standartlaşmayı sağlayarak hata yüzdelerini azaltır.
o Rasyonellik arttığı için maliyetler düşer.
o Koordinasyon güçleşebilir.
o İşlerdeki çeşitlilik, orta yönetici ve uzman sayısını arttıracaktır.
Matriks Yapı
o Şu ana kadar anlatmış olduğumuz yapılar tek başına bazı işletmeler
için yetersiz kalabilir. Bu tip işletmeler aynı anda iki farklı yapıyı da
kullanmak isteyebilirler. Bu uygulama bizi matriks yapılanmaya
götürecektir.
o Örgütsel hedeflerin gerçekleştirilmesi sürecinde hem teknik
becerilerin, hem de ürün inovasyonunun ve değişiminin önemli
olduğu noktalarda matriks yapı kullanılabilir.
Matriks Yapı
Ürün
Yöneticisi
Ürün
Yöneticisi - A
Ürün
Yöneticisi - B
Ürün
Yöneticisi - C
Ürün
Yöneticisi - D
Tasarım
Bşk.Yard.
CEO
Üretim
Başk.Yard.
Pazarlama
Bşk.Yard.
Satın Alma
Matriks Yapı
Matriks yapının kullanılabilmesi bir takım koşullara bağlıdır. Bu koşulları şöyle
sıralayabiliriz.
1.Ürünler arası kıt kaynakların paylaşımı söz konusu ise...
Özellikle KOBİ olarak nitelendirilebilecek işletmelerde, ürün sayısı da fazla değilse,
ürünler arasında işgücünün ve makinaların esnek ve paylaşımlı kullanımı
gündeme gelecektir.
2.Çevre koşulları derinlemesine teknik bilgi ve sık ürün inovasyonunu gerekli
kılıyorsa...
Bu çift taraflı baskı nedeniyle işletmeler fonksiyonlar ile ürünler arasındaki güç
dağılımını dengelemeye çalışırlar. Bu dengenin korunması ise ancak ikili bir yetki
sistemi ile gerçekleştirilebilir.
3.Örgütün çevresel koşulları karmaşık ve dengesiz ise...
Çevre koşullarının sık değişmesi ve bölümler arasında karşılıklı bağımlılığın varlığı,
yatay ve dikey yapı içinde yüksek koordinasyon ve bilgi işleme çabaları gerektirir.
Matriks Yapı
Olumlu yanları:
1.Koordinasyon gücü sayesinde müşterilerden gelen çift taraflı talebin
karşılanmasını kolaylaştırır.
2.İşgücü ve ekipmanların ürünler arasında esnek paylaşımı.
3.Dinamik çevrelerin gerektirdiği karmaşık kararlar ve sık değişime açıktır.
4.Fonksiyonel ve yönetsel becerilerin geliştirilmesini sağlar.
5.Çok sayıda ürünü olan orta ölçekli işletmeler için son derece uygundur.
Matriks Yapı
Olumsuz yanları:
1.İkili yetki hayal kırıklığı ve kargaşa yaratabilir. Kişilerin performansını
değerleme sorununu da beraberinde getirir.
2.Katılımcıların bireylerarası ve sorun çözme becerilerine ve yoğun
eğitimlere ihtiyacı olur.
3.Zaman alan bir yapıdır. Sık toplantılar gerektirir.
4.Eğer yöneticiler bilgi ve güç paylaşımı ilkelerine uymazlarsa, sistem
işlemez.
Yatay Yapı
Örgütlemedeki son yaklaşımlardan biri de yatay yapılanmadır. Bu yapı
içerisinde işletme temel süreçler etrafında örgütlenir. İşletmeler
genellikle REENGINEERING uygulamaları sırasında bu yapıya geçerler.
Yatay yapı içerisinde dikey hiyerarşi ve bölümler arası sınırlar ortadan
kalkar.
Yatay Yapı
1.
Yatay yapılanan işletmeler, bölümler, ürünler ya da coğrafi yapıdan
çok çapraz fonksiyonel temel süreçler etrafında örgütlenirler. Bu
nedenle de bölümler arası sınırlar görünmez hale gelmiştir.
2.
Örgütsel tasarım ve performansın temelinde bireyler değil, kendi
kendini yöneten ekipler yatmaktadır.
3.
Süreç sahipleri kendi süreçleri üzerinde tam yetkilidir.
4.
Ekipteki kişiler, ekibin performansı için önemli kararları alabilmek
üzere gerekli beceriler, araçlar, motivasyon ve yetki ile
güçlendirilmişlerdir.
5.
Örgüt kültürü açıklık, güven ve işbirliğine dayanır. Sürekli gelişim ve
müşteri memnuniyeti önemlidir.
Yatay Yapı
Olumlu yanları:
1.Müşteri beklentilerindeki değişime hızlı ve esnek yanıt verebilme.
2.Örgüt içindeki herkesin dikkatinin müşteri tarafında değer
yaratılmasına yöneltilmesi.
3.Her bir çalışanın örgütsel hedefler konusunda daha geniş bir bakış
açısına sahip olması.
4.Ekip çalışması ve işbirliğini ön plana çıkarması.
5.Güçlendirme neticesinde çalışanların yaşam kalitesinin arttırılması.
Yatay Yapı
Olumsuz yanları:
1.Temel süreçlerin belirlenmesi zordur ve zaman alan bir süreçtir.
2.Kültür, iş tasarımları, yönetim felsefesi, bilgi ve ödüllendirme sistemleri
gibi temel konularda önemli değişiklikler gerektirir.
3.Güç ve yetki kaybı geleneksel yöneticileri rahatsız eder.
4.Yatay yapı çalışanların önemli ölçüde eğitilmelerini gerektirir.
Fonksiyonlara
Göre
Ürün Temeline
Göre
Matriks
Yapılanma
Yatay
Yapılanma
Yatay yapı :
•Koordinasyon,
öğrenme,
inovasyon, esneklik
Baskın
Yapısal
Yaklaşım
Dikey yapı :
•Kontrol, etkinlik, istikrar,
güvenilirlik
Download

Örgütsel Tasarım