İLETİŞİMSEL EYLEM KURAMI
JÜRGEN HABERMAS
HAZIRLAYAN
YILMAZ TUNÇER
HABERMAS KİMDİR ?
• Doğum :18 Haziran 1929, Düsseldorf
• Frankfurt okulunun son kuşak felsefeci, sosyolog
ve siyaset bilimci
• Frankfurt Üniversitesi‘den 1994 yılında Prf. olarak
emekli oldu.
• Önemli iki kuramı daha "kamusallık" ile "özgür
kamusal ussallık
• 1981 tarihinde iki ciltlik İletişimsel Eylem Kuramı
eseriyle , toplum kuramına önemli bir katkısı
olmuştur
Toplumun varoluşunun iki temel insani
etkinlik türü
• İlki bütün amaçlı –rasyonel eylem biçimlerini
kapsayan emektir.
• İkincisi insan , içinde kendisinin başka insanlarla
birlikte yaşamak durumunda olduğu bir
öznelerarası alanda eylemde bulunur.
• Habermas, bu eylem biçimini iletişimsel eylem
olarak adlandırır.İletişimsel eylemi de özneler
arasındaki karşılıklı anlama ölçütüne göre
tanımlar
Habermas , iletişimsel eylemi şöyle
tanımlar:
• ”İletişimsel eylemden simgelerle sağlanan bir
etkileşimi anlıyorum. Bu eylem karşılıklı
davranış beklentilerini tanımlayan ve en
azından iki eyleyici özne tarafından anlaşılmış
ve kabul görmüş olmaları beklenen, zorunlu,
geçerli normlara uyar. Toplumsal normlar
yaptırımlarla güçlendirilmişlerdir. Anlamları,
gündelik dildeki iletişime yansır.” (
Habermas,2001)
.
• Habermas’a göre , toplumsal özgürleşmenin
yolu,Aydınlanma Projesi’nin tamamlanmasından
geçer. Aydınlanma , usun yüceltilmesidir. Us ise
doğası gereği ,konuşulan dil içinde kendisini yeniden
üretir.
• Çağdaş toplum düzenini oluşturan sistemler , dilin
iletişimsel kullanımını bozup , gayri iletişimsel ve
parazitik kullanımları öne çıkarırlar. Böylelikle bu
yeniden üretimi engellerler .
Us: (bilme , düşünme , önlem alma yetisi)
Engellemenin ortadan kalkmasının
sağlayacağı iki fayda
• Birincisi , insanlar arasında rasyonel bir
tartışma ortamının oluşması sağlanacak.
• İkinci olarak da tartışılan konularda rasyonel
uzlaşımlara varılmış olacaktır.
• Ancak özgür bir ortamda tartışılarak rasyonel
ortak kanılar ışığında varılan çözümler
meşruluk kazanır. (Yavuz , 2000)
Dil uzlaşımın bir aracıdır . İfadelerde
bulunması gereken unsurlar
• Hakikat : ortaya konan ifade hakikati
anlatmaktadır.
• Doğruluk : ifade varolan normatif bağlam
içinde doğrudur.
• Gerçeklik : Konuşmacının ifadesi , onun asıl
niyetine uygundur.
*
• Habermas, demokratik siyasetin kurum ve
uygulamalarıyla ilgilenir ve iletişimsel
uygulamanın yönetsel iktidara dönüşümünün
yollarını araştırır.
• Kolektif yaşamı etkileyen kararların , eşit
vatandaşlarca iletişim yoluyla alınmasına
olanak veren bir kamusal alanın gerekliliğini
vurgular.
Araçsal Akıl – İletişimsel Akıl Farkı
• Araçsal akıl doğaya egemenliği (bilim ve
teknoloji yoluyla) , İletişimsel akıl ise ahlak ve
estetiği temsil eder.
• Modernizmin sorunu araçcıl aklın iletişimsel
aklı dışlamasıdır. ( Tekinalp ,2003)
.
• Habermas , toplumun dönüştürücü ve
özgürleştirici gücünün belli bir toplumsal
katmanda değil , bütün insanlarda ortak bir
öğe olan iletişimde ve iletişimin temel taşı
olarak gördüğü konuşulan dilde bulunduğu
savını ortaya attı .(Yavuz ,2000)
.
• Habermas, eleştiriyi açık ve siyasal yönden
baskı altında olmayan topluma giden en
önemli yol olarak görmüş ;
• Açık ve bozulmamış bir iletişimi de hakikate
götüren yol olarak değerlendirmiştir. ( Cevizci ,
2000 )
• Bundan dolayı dikkatini Özne-nesne arasındaki
ilişkiden , özneler arası iletişime yöneltir.
Habermas, iki soruya cevap
aramaktadır:
• Birincisi, modernliğin iki temel portresi:
özgürleşme ve disiplin söylemi arasındaki
çatışma nasıl tanımlanacaktır? kincisi, bireysel
özerklik ölçütünün “öbür yakası” olarak
resmedilen konsensüs tam olarak nasıl
belirlenecektir? İletişimsel Eylem Kuramı işte
bu sorunları, hem düşünümsel eylem
tarzlarına eğilerek hem de toplumsal pratikler
bakımından da anlamayı hedefleyen bir
girişimdir.
İLETİŞİMSEL EYLEM KURAMININ
ELEŞTİRİLEBİLECEK YÖNLERİ
• İletişimi yalnızca dilsel bir çerçevede ele alır.
Böylece dilsel olmayan iletişim öğelerinin
önemini göz ardı eder.
• İletişim bütün öğeleri ile düşünüldüğünde
,tarafların birbirini anlamaya çalıştığı rasyonel
bir davranış modeli kullanışsız hale gelir.
• İletişimsel eylem kuramı, tarihsellikten kopuk
,yetersiz ve biçimsel çözümlemeye dayanan bir
iletişim tartışması sergilediği için eleştirilir.
KAYNAKÇA
• Alemdar,Korkmaz ve İ.Erdoğan (1990). İletişim ve
Toplum,Ankara:Bilgi
• Cevizci,Ahmet(2000). Felsefe Sözlüğü, İstanbul
:Paradigma
• Chomsky,Noam(1999).Medya Gerçeği, çev: Abdullah
Yılmaz, İstanbul: Tüm Zamanlar
• Tekinalp,Şermin(2002), İletişim Araştırma ve Kuramları
• Yiğit,Yavuz(2000). ‘İletişimsel Eylem Kuramı.İletişim ve
Demokrasi Üzerine’
• Yıldırım,Yılmaz . Jurgan Habermas ‘ın İletişimsel Eylem
Kuramı , Sosyal Bilimler Dergisi ,s. 250-268
• -
SABIRLA DİNLEDİĞİNİZ
İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM
Download

İletişimsel Eylem Kuramı eseriyle