İŞLETME BİLİMİNE GİRİŞ
B2: İşletmecilik Biliminin
Tarihi Gelişimi, Diğer
Bilimlerle İlişkisi ve İşletme
Türleri
İşletmecilik Biliminin Tarihi Gelişimi

Adam SMİTH Milletlerin
Servetiişbölümünün üç ana yararı:
–
–
–
Bir kişinin devamlı olarak aynı tip işi yapmasıyla
maharet ve ustalıktaki gelişme.
Bir tip işten diğer bir tip işe geçilmesiyle ortaya
çıkan zaman kaybının azalması.
Kişilerin gayretlerini, belirli işlere yoğunlaştırması
ile yeni alet ve makinelerin icadı için ufukların
açılması


İngiliz matematikçisi Charles BABBAGE (1832) 
işbölümü + ücretlendirme sistemi
Frederick W. TAYLOR:
–
–
–
–
işbölümü ve uzmanlaşma
çalışanların ücretle teşvik edilmesi
işlerin belirli bir plan içerisinde yapılması
işe göre adam

Fransız endüstricisi ve mühendisi olan Henry
FAYOL:
–
–

yönetim fonksiyonları:planlama, örgütleme,
yönlendirme, koordinasyon ve kontrol
14 adet "organizasyon prensibi"
Alman sosyolog Max WEBER (1890):
–
bürokrasi ve bürokratik sistemler"

Henri GANT, Frank ve Lillian GILBERTH,
Lyndall URWICK ve Harrington
EMERSONklasik işletmeciliğin gelişimi

Prof. Elton MAYO  Hawthorne
denemeleri: İnsan odaklı yaklaşım



Chris AYGRISolgun insan, olgun olmayan
insan teorisi
Douglas Mc GREGORX-Y teorisi
Frederick HERLBERGÇift faktör teorisi
Wroombekleyiş teorisi

Son yıllar:
–
–
–
–
modern yönetim yaklaşımısistem anlayışısistem yaklaşımı + durumsallık yaklaşımı
amaçlar ve sonuçlara göre yönetim yaklaşımı
kalite kontrol grupları yaklaşımı
matriks yönetim yaklaşımı
İŞLETMECİLİK BİLİMİNİN İLİŞKİLİ OLDUĞU
BİLİM DALLARI

1. İşletmecilik Bilimi ve Ekonomi
2. İşletmecilik Bilimi Ve Matematik-İstatistik
3. İşletmecilik Bilimi ve Teknolojisi
4. İşletmecilik Bilimi ve Hukuk
5. İşletmecilik ve Davranış Bilimleri
İŞLETME TÜRLERİ ve
SINIFLANDIRILMASI
Üretim Araçlarının Mülkiyeti Açısından
İşletmeler
Örnekler
Hukuki Yapıları Açısından İşletmeler
Kişisel Girişimler



En basit, en eski ve uygulamada ülkemizde
en çok görülen işletme türü. İşletmenin tek
sahibi vardır.
Sahip, işletme hakkındaki bütün kararları
kendisi alır, uygular ve denetler.
Sonuçta çıkacak kâr veya zararın tamamı
kendisine aittir.
Kişisel Girişimlerin Yararları






Kuruluş işlemleri kolay ve masraflar azdır.
Fazla sermayeye ihtiyaç duyulmaz.
Kurucunun yönetim ve denetimdeki
serbestisinin pratik ve psikolojik faydaları
vardır.
İşleyiş formaliteleri kolaydır.
Kazancın bölüşülmesi söz konusu değildir.
Kararların çabuk alınmasına imkan verir.
Kişisel Girişimlerin Sakıncaları




Sınırsız mali sorumluluk vardır.
Büyüme imkanları sınırlıdır.
İşletmenin ekonomik ömrünün tek kişinin
kararına bağlıdır.
Kredi temin imkanları sınırlıdır.
Şirketler (Ortaklıklar)


İlgili Hükümler: "Borçlar Kanunu" + "Ticaret
Kanunu'
Borçlar Kanununa göre şirketi:
–

iki veya daha çok kişinin ortak bir amaca ulaşmak
için emek ve mallarını bir anlaşma ile birleştirmek
yoluyla meydana getirdikleri topluluk"
Adi Şirket&Ticaret Şirketleri
Adi Şirketler



İki veya daha fazla kişinin emek ve sermayelerini
(ayni veya nakdi) ortaklaşa bir amaca ulaşmak için
bir araya getirmeleri ile kurulur.
Daha çok kişisel girişimlere benzerler.
Ortaklıkta kâr veya zarar önceden belirtildiği şekilde
ortaklar arasında dağıtılır.
Ortaklar üçüncü şahıslara karşı sınırsız ve zincirleme
olarak sorumludurlar.
Ticaret Şirketleri


TTK ile düzenleniyor
İki tür:
–
–
Şahıs şirketleri: Ortak ekonomik menfaatlerin korunması için
belirli sayıda kişilerin kurdukları ve sorumlulukları kişisel
olan şirketler. Kollektif ve Kommandit şirket
Sermaye şirketleri: Ortakların sorumlulukları, ödemeyi
taahhüt ettikleri sermaye miktarı ile sınırlandırılmıştır.
Ortaklık payları kolaylıkla satılabilir veya devredilebilir.
Anonim, Limited ve sermayesi Paylara Bölünmüş
Kommandit şirket

Kollektif Şirketler; Türk Ticaret Kanunu'na
göre, ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı
altında işletmek amacıyla gerçek kişiler
arasında kurulan ve ortaların her birinin şirket
alacaklılarına karşı sınırsız sorumlu olduğu
şirketler

Komandit Şirketler, birçok yönden kollektif
şirketlere benzerlerse de; kommandit
şirketlerde komandit ortak (şirket
alacaklılarına karşı sınırsız sorumlu) ve
komanditer ortak (sınırlı sorumlu) iki tür
ortak bulundururlar
Anonim Şirketler


Belirli bir ünvana sahip, esas sermayesi
belirli ve paylara bölünmüş olan ve
borçlarından dolayı yalnızca mal varlıkları ile
sorumlu olan şirkettir (TTK)
Ortakların sorumlulukları da yalnızca taahhüt
etmiş oldukları sermaye payları ile sınırlıdır.
Anonim şirket ana sözleşmesi













Ticaret unvanı ve faaliyet merkezi.
Faaliyet konuları ve amaçları.
Esas sermaye, her payın itibari değeri, payların ödeme şekil ve
şartları.
Kurucu üyelerin faydalanacakları haklar.
Yöneticilerin seçim şekilleri, görev ve sorumlulukları.
Genel kurul toplantılarının yöntem ve süreleri.
Şirketin devamlılığı için bir süre belirlenmişse bu süre.
Şirkete ait ilanların ne şekilde yapılacağı.
Anonim Şirketlerin organları:
Genel Kurul
Yönetim Kurulu
Denetçiler ve
Müdürlerden oluşur.
Limited Şirketler



İki veya daha fazla gerçek veya tüzel kişi
tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan,
ortaklarının sorumluluğu sınırlı ve esas
sermayeyi belirli şirketler
Ortak sayısı en az iki, en çok elli olabilir
Sermaye için hisse senedi ihraç edemezler.
Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit
Şirketler



Sermayesi paylara bölündüğünden ve komanditer
ortakların paylarını kolayca devredebildiğinden
dolayı anonim şirketlere benzerler.
Adi komandit şirketteki gibi sınırsız sorumlu
komandite ortaklar da mevcut.
A.Ş.`den farkı en az bir tane sınırsız sorumlu
komanditer ortağın bulunması, komandit şirketlerden
farkı ise sermayesinin bir kısmının paylara bölünmüş
olmasıdır.
Kooperatifler

Tüzel kişiliğe haiz olmak üzere, üyelerinin
belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle
meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını
karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet
suretiyle sağlayıp, korumak amacıyla gerçek
ve kamu tüzel kişileriyle özel idareler,
belediyeler, köyler, cemiyetler ve dernekler
tarafından kurulan değişir üyeli ve değişir
sermayeli teşekküller.
Kooperatifçiliğin Temel İlkeleri






Serbest giriş ilkesi,
Demokratik yönetim ilkesi,
Sermayeye sınırlı faiz verilmesi ilkesi,
Risturn verilmesi ilkesi,
Kooperatif eğitiminin geliştirilmesi ilkesi,
Kooperatiflerle işbirliği ilkesidir.
Üretim Yapıları Açısından İşletmeler
Mal Üreten İşletmeler


Belirli hammaddeleri kullanarak, bunların
şekil ve yapılarını değiştirerek veya farklı
hammadde ve yarı mamulleri birleştirerek
yeni tip ürünler ortaya çıkartır
ÖRNEK

Maden İşletmeleri: Ergani Bakır İşletmeleri,
Üretim İşletmeleri: Sümerbank Tekstil
Fabrikaları,
Enerji Üretim İşletmeleri: Yatağan Termik
Santrali,
İnşaat ve Yapı İşletmeleri: XY İnşaat Şirketi
Hizmet Üreten İşletmeler

Üretilen malların tüketicilere ulaştırılması,
mal alımı sırasındaki hukuki işlemlerin
yürütülmesi, fertlerin üretim malları dışındaki
eğlence, emniyet gibi ihtiyaçların
karşılanabilmesi için hizmet işletmelerine
gerek duyulmakta
Örnek



Ulaştırma ve Haberleşme
İşletmeleri: Otobüs kamyon tren
taşımacılığı,
Ticaret İşletmeleri: XY Tatil Köyü,
Lokantacılık,
Diğer: Milli Eğitim Hizmetler
Büyüklüğüne Göre İşletmeler
Teknik Özelliklerine Göre İşletmeler
3.6. Ekonomik Çıkarların Korunması
Açısından İşletmeler
Konsorsiyum



Kelime olarak "belirli bir iş için kurulan birlik
ve ortaklık" anlamına gelir.
İki veya daha fazla işletmenin, büyük
sermaye gerektiren faaliyet alanlarında
(köprü, baraj, liman, termik santrali gibi) bir
araya gelerek birleşmeleri söz konusudur.
Bu işbirliği, girişilen projenin bitmesiyle sona
ermektedir.
Konsern


İki veya daha çok işletmenin, finansal ve teknik
yönden daha güçlü olabilmek için ekonomik
bağımsızlıklarını tamamen veya kısmen kaybettikleri
ancak hukuki bağımsızlıklarını kaybetmeden bir
araya gelmeleri
Konsern üyelerinin temel amacı, maliyeti düşürerek,
tek elden satışı sağlamak suretiyle piyasayı ele
geçirip kârlılığı arttırmak
Holding


Güçlü bir şirketin diğer işletmelere ait hisse
senetlerine sahip olması yoluyla, finanslama
ve yönetme açısından kontrol altına alma
şeklidir.
Görünüş itibarıyla söz konusu işletmeler
hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını
korusalar bile, gerçekte yönetim, ana şirket
olarak adlandırılan "holding"in elindedir.
Kartel

Aynı konuda faaliyet gösteren, iki ve daha
fazla işletmenin piyasa şartlarını kendi
amaçları doğrultusunda ve ortak çıkarlarını
korumak yolunda, hukuki bağımsızlıklarını
kaybetmeden yaptıkları anlaşma ile
oluşturdukları tekelci birlikler
Tröst


İki veya daha fazla işletmenin, hukuki ve
ekonomik bağımsızlıklarını kaybederek
sermaye ve yönetimlerini birleştirmek
suretiyle meydana getirdikleri işletme türü.
İşbirliği


İki veya daha fazla işletmenin yöneticilerinin
bir veya birkaç konu üzerinde davranış ve
faaliyet şekillerini belirleme konusunda
işbirliği yapmalarıdır.
İşbirliği geçici veya sürekli olabilir.
Download

B2_İsletmecilik_Biliminin_Tarihi_Gelisimi 701.00KB 2015-10