Biyopsikososyal Yaklaşım
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
1
DERSİN AMACI
•Biyopsikososyal yaklaşım tarzının öğrenilmesi.
•Hasta merkezli yaklaşımın öğrenilmesi.
•Biyomedikal ve biyopsikososyal yaklaşım
arasındaki farkların anlaşılması.
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
2
ÖĞRENİM HEDEFLERİ
•Biyopsikososyal yaklaşım tarzının birinci
basamakta uygulanması
•Hasta merkezli yaklaşımın birinci basamakta
uygulanması
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
3
Aile Hekimleri,
HASTA MERKEZLİ
yaklaşımları ile, hastayı bir bütün olarak
ele alarak ilgilenir.
Hasta merkezli yaklaşım nedir??
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
4
•Hayat şartları,
•Sorunları,
•Ailesi,
•Fiziksel çevresi,
•Psikolojik problemleri
........
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
5
HASTALIK MERKEZLİ YAKLAŞIM
•Hekim yalnızca hastalıkla ilgilenir,
•Anormal biyomedikal oluşumları kontrol altına
alabilmek için hasta üzerinde otorite kurar
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
6
Biyomedikal düşünce yapısından
biyopsikososyal düşünce yapısına geçiş,
MODERN TIP olarak adlandırılmaktadır
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
7
Biyomedikal Yaklaşım;
• Doğrusal nedensellik
• Biyolojik iyileştirme
• Hastalık merkezli yaklaşım
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
8
Biyopsikososyal Yaklaşım;
• Kişiyi, ailesi ve çevresi ile birlikte
ele alır
• Çok yönlü bir nedensellik vardır
• Kişinin bedenen, ruhen ve sosyal
olarak iyi olması esasına dayanır
• Hasta merkezli yaklaşım
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
9
Biyolojik
Faktörler
•İmmün
Sistem
•Nöroendokrin
Sistem
•Organ
Sistemleri
•Dokular vs.
Biyopsikososyal
Yaklaşım
ORG ANİ ZMA
Sosyal
Faktörler
•Toplum
•Aile
•Kültür vs.
Psikolojik
Faktörler
•Anksiyete
•Depresyon
vs.
Tüm organizma biyolojik, psikolojik ve sosyal
etkilerin karşılıklı etkileşimleri ile anlam bulmaktadır.
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
10
Psikososyal görüşün değişik boyutlarına ağırlık
veren farklı modelleri vardır;
1.
2.
3.
4.
5.
Sistemik Yaklaşım
Gelişimsel Yaklaşım
Holistik Sağlık Modeli
Etnik Kültürel Model
Biyopsikososyal Model
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
11
Sistemik Yaklaşım
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
12
•İnsanoğlunun sonsuzluk noktasına dek varan
karmaşık bir yapısı vardır
•Sistem kavramı, farklı değişkenlerin birbirleri ile
dinamik iç etkileşmelerine dayanır
•Küçük basit sistemlerden büyük karmaşık
sistemlere doğru çok boyutlu ve çok yönlü bir
nedensellik vardır
•Sistemik düşünce, bilimsel bir çok disiplinle
bütünleşmektedir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
13
Örnek vaka;
•
•
•
•
•
•
35 yaşında, erkek
Evli
3 çocuğu var
fabrikada işçi
iş kazası geçiriyor
3 ay çalışamaz raporu alıyor
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
14
Zayıf
organize
edilmiş
bir çevre
(sosyal)
Kan şekeri
düşmesi
(biyolojik)
Gelir
azalması
(sosyal)
İŞ
KAZASI
Organları
zarar
görebilir
(biyolojik)
Stres
(psikolojik)
Dikkatsizlik
(psikolojik)
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
15
Smilkstein 1978’de sistemik yaklaşımı aile
hekimliğine uyarlamıştır.
Hekimlerin dikkatini aile üyelerinin birbirleri
ile olan etkileşimlerine çekmiştir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
16
Ailenin fonksiyonelliği
üzerine krizin, krizle başa
çıkabilme kaynaklarının ve becerilerinin
önemini vurgulamıştır
Ailedeki bu etkiyi; APGAR olarak
tanımlamıştır
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
17
APGAR
A: adaptasyon
P: (partnerlik) ortaklık
G: gelişme
A: (affection) sevgi
R: (resolve) çözümleme
kırık
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
18
Gelişimsel Yaklaşım
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
19
Kişinin geçmişteki gelişimini,
şimdiki gelişmişlik düzeyini,
gelecekte beklenen gelişimini
dikkate alan bir yaklaşımdır
Devam eden gelişmenin, sağlık üzerindeki
psikososyal etkileri, yaşam boyu önem verilmesi
gereken dinamik faktörlerden biridir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
20
Biyolojik gelişim; Hücresel fonksiyonlarda
değişim doğumdan yaşlılığa kadar sürer
Psikolojik gelişim; Çocukluktan yaşlılığa kadar
sürer (yeni doğanda güven,erken çocuklukta
bağımsızlığın kazanılması, erişkinlikte neslin
devamı vs)
Sosyal gelişim; Aile ve akran ilişkilerinde olumlu
veya olumsuz değişimleri kapsar (evlilik, boşanma
gibi)
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
21
Holistik Sağlık Modeli
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
22
Bireysel sorumluluklar ve kişilik gelişimi
ön plandadır
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
23
Sağlığın bozulması ve tüm hastalıklar
psikosomatiktir
Her insan beden, akıl ve ruhun dairesel
etkileşimi altındadır
Hastalık, adaptasyon yetersizliğinden
kaynaklanmaktadır
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
24
Doğal gıda, yoga, akupunktur, bitkisel
tedavi vs gibi alternatif tıp uygulamalarını
benimser
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
25
Etnik kültürel model
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
Sivas
kaşe
26
Hasta ile hekimin her birlikteliği kültürler arası
bir transaksiyondur
Her iki taraf da görüşmeye kültürel olarak
belirlenmiş davranışlar, bilgiler ve inanışlarla
oluşturulan bir hikaye ile gelir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
27
•Etnik farklılıklar, cinsiyet farklılıkları,
dini inançlar, dil, eğitim ve
kişisel hikaye ilişkinin her iki tarafındaki
beklentileri ve davranışları belirler
•Bu modele göre hekim hastanın beden, hastalık,
tedavi ile ilişkili inançlarını ve beklentilerini
keşfetmelidir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
28
•Etnomedikal, kültürel yaklaşımda sağlık ve
hastalıkla ilişkili kültürel değerler önemlidir
•Kapsamlı bakım ve tanı koymada gerekli olan
bilginin edinilmesinde eğer hekim hastanın
kültüründen etkilenen psikososyal faktörlere
yabancı ise, aksama olacaktır
Oruç
şeker
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
29
Biyopsikososyal Model
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
30
•Biyopsikososyal model ilk defa 1977 yılında
George Engel tarafından tanımlanmıştır
•Engel, klinisyenlerin dikkatini hastaların duygusal
yapılarının, yaşam amaçlarının, hastalık
karşısında davranışlarının ve sosyal çevrelerinin
değişmesi ile hastalığın biyokimyasal ve
morfolojik farklılıklar gösterebildiğine çekmiştir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
31
• Birinci sırada biyolojik faktörleri ele almak yerine
psikolojik ve sosyal faktörlerin de göz önüne alınması
hastalıkların tamamen anlaşılmasını sağlar.
• Biyopsikososyal model beyin ve periferal organların
karşılıklı olarak ilişki içinde olmaları ve fiziksel
uyarılara olduğu gibi sosyal değişikliklere de duyarlı
oldukları temeline dayanır.
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
32
Biyopsikososyal yaklaşıma göre,
sağlık ve hastalık;
•Biyolojik
•Psikolojik
•Sosyal
değişkenlerin karmaşık etkileşimleri ile
şekillenmekte ve hiç biri diğerinden ayrılarak
kategorize edilememektedir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
33

Engel hekimleri hastalarının Biyolojik, Psikolojik,
Sosyal verilerini etkili bir şekilde değerlendirmeleri
ve klinik probleme bu şekilde yaklaşmaları için
ısrarla uyarmıştır
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
34
ÖRNEK;
İŞİNİ KAYBETME
(Sosyal bir faktör)
PEPTİK ÜLSER
ALEVLENMESİ
(Biyolojik faktör)
DEPRESYON
(Psikolojik bir bulgu)
Etkin bir tedavi için bu faktörlerin karmaşık
etkileşimlerine dikkat etmek gerekir
Aile Hekimliği 1. Aşama Kursiyer Eğitimi
35
Download

Biyopsikososyal_yaklasim